Adhyaya 97: The Glory of Rudra: The Origin of the Kapālamocana Pilgrimage Site and Rudra’s Expiatory Vow

Verse 1

॥ अथ रुद्रमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ अथ रुद्रव्रतोत्पत्तिं शृणु देवि वरानने ॥ येन ज्ञातेन पापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥

Sinabi ni Varāha: Ngayon, O diyosang may magandang mukha, pakinggan mo ang pinagmulan ng Rudra-vrata. Sa pag-alam nito, ang tao’y napapalaya mula sa mga kasalanan—dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 2

ब्रह्मणा तु यदा सृष्टः पूर्वं रुद्रो वरानने ॥ तृतीये जन्मनि विभुः पिङ्गाक्षो नीललोहितः ॥

Nang unang likhain ni Brahmā si Rudra, O may magandang mukha, sa ikatlong kapanganakan ang Makapangyarihan ay nagpakita bilang Piṅgākṣa, ang ‘Nīlalohita’—Asul-at-Pula.

Verse 3

तदा कौतूहलाद्ब्रह्मा स्कन्धे तं जगृहे प्रभुः ॥ स्कन्धारूढस्तदा रुद्रो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥

Noon, dahil sa pag-uusisa, si Brahmā na Panginoon ay isinakay siya sa kaniyang balikat. Sa panahong iyon, si Rudra ay nakaupo sa balikat ni Brahmā, na ang kapanganakan ay sinasabing di-nahahayag (avyakta).

Verse 4

जन्मतश्च शिरो यद्धि पञ्चमं तज्जगाद ह ॥ मन्त्रंाथर्वणं रुद्रो येन सद्यः प्रमुच्यते ॥

At tungkol sa ulo, tunay ngang bilang “ikalima” (bahagi o prinsipyo), gayon ang kanyang ipinahayag. Pagkaraan, itinuro ni Rudra ang isang mantrang Atharvanika na sa pamamagitan nito ang tao’y agad na napapalaya.

Verse 5

कपालिन् रुद्र बभ्रोऽथ भव कैरात सुव्रत ॥ पाहि विश्वं विशालाक्ष कुमार वरविक्रम ॥

“O Kapālin, O Rudra, O Babhru; O Bhava, O Kairāta, O may dakilang panata—ingatan mo ang sanlibutan, O malalawak ang mga mata; O Kumāra na may maringal na tapang.”

Verse 6

एवमुक्तस्तदा रुद्रो भविष्यैर्नामभिर्भवः ॥ कपालशब्दात्कुपितस्तच्छिरो विचकर्त्त ह ॥

Nang gayon siyang tawagin, si Rudra—si Bhava—ay sinambit sa mga pangalang magiging tanyag sa hinaharap. Dahil sa galit sa salitang “kapāla,” kanyang pinutol noon ang ulo, ayon sa salaysay.

Verse 7

वामाङ्गुष्ठनखेनाद्यं प्राजापत्यं विचक्षणः ॥ तन्निकृत्तं शिरो धात्री हस्तलग्नं बभूव ह ॥

Sa kuko ng kanyang kaliwang hinlalaki, pinutol ng mapanuring isa ang sinaunang (ulo) ni Prajāpati. Ang naputol na ulong iyon, O Dhātrī (Daigdig), ay dumikit sa kanyang kamay, ayon sa sinasabi.

Verse 8

तस्मिन्निकृत्ते शिरसि प्राजापत्यं त्रिलोचनः ॥ ब्रह्माणं प्रयतो भूत्वा रुद्रो वचनमब्रवीत् ॥

Nang maputol ang ulong yaon ni Prajāpati, ang tatlong-matang isa (si Rudra), na naging payapa at mapagmatyag, ay nagsalita ng mga salita kay Brahmā.

Verse 9

रुद्र उवाच ॥ कथं कपालं मे देव करात्पतति सुव्रत ॥ नश्यते च कथं पापं ममैदद्वद सुव्रत ॥

Sinabi ni Rudra: “O diyos, O ikaw na may dakilang panata—paano mahuhulog mula sa aking kamay ang mangkok na bungo? At paano nga mawawasak ang aking kasalanan? Ipaalam mo ito sa akin, O ikaw na may mahusay na panata.”

Verse 10

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना ॥ आजगाम गिरिं गन्तुं माहेन्द्रं पापनाशनम् ॥

Nang sa gayon ay masabihan noon si Rudra ni Brahmā na may di-nahahayag na anyo, siya’y naglakbay upang tumungo sa Bundok Mahendra, ang tagapagpawi ng kasalanan.

Verse 11

तत्र स्थित्वा महादेवस्तच्छिरो बिभिदे त्रिधा ॥ तस्मिन् भिन्ने पृथक्केशान्गृहीत्वा भगवान्भवः ॥

Doon nanatili si Mahādeva at hinati ang bungo sa tatlong bahagi; nang ito’y mahati, kinuha ng Panginoong Bhava ang buhok nang magkakahiwalay.

Verse 12

यज्ञोपवीतं केशं तु महास्थ्नाक्षमणींस्तथा ॥ कपालशकलं चैकमसृक्पूर्णं करे स्थितम् ॥

At (kinuha niya) ang sagradong sinulid at ang buhok, gayundin ang dakilang rosaryo ng mga butil na rudrākṣa; at isang piraso ng bungo, na puno ng dugo, ang nanatili sa kanyang kamay.

Verse 13

अपरं खण्डशः कृत्वा जटाजूटे न्यवेशयत् ॥ एवं कृत्वा महादेवो बभ्रामेमां वसुन्धराम् ॥

Ang iba pang bahagi ay dinurog niya sa maliliit na piraso at inilagay sa bunton ng kanyang mga buhol-buhol na buhok; matapos gawin ito, gumala si Mahādeva sa ibabaw ng mundong ito.

Verse 14

सप्तद्वीपवतीं पुण्यां मज्जंस्तीर्थेषु नित्यशः ॥ समुद्रे प्रथमं स्नात्वा ततो गङ्गां व्यगाहत ॥

Palagi siyang lumulubog sa mga banal na tawiran sa sagradong daigdig na tinatawag na “may pitong kontinente.” Una siyang naligo sa karagatan, saka pumasok sa Ilog Gaṅgā.

Verse 15

वितस्तां चन्द्रभागां च गोमतीं सिन्धुमेव च ॥ तुङ्गभद्रां तथा गोदामुत्तरे गण्डकीं तथा ॥

Dinalaw niya ang Vitastā at ang Candrabhāgā, ang Gomati, at gayundin ang Sindhu; gayon din ang Tuṅgabhadrā at ang Godā, at sa hilagang lupain naman ang Gaṇḍakī.

Verse 16

नेपालं च ततो गत्वा ततो रुद्रमहालयम् ॥ ततो दारुवनं गत्वा केदारगमनं पुनः ॥

Pagkaraan ay nagtungo siya sa Nepal, at saka sa dakilang tahanan ni Rudra; pagkatapos ay nagtungo siya sa Dāruvana, at muling naglakbay patungong Kedāra.

Verse 17

महेश्वरं ततो गत्वा गयां पुण्यामथागमत् ॥ तत्र फल्गुकृतस्नानः पितॄन्सन्तर्प्य यत्नतः ॥

Pagkaraan, nagtungo siya sa Maheśvara at dumating sa banal na Gayā. Doon, matapos maligo sa Phalgu, maingat niyang pinasiyahan ang mga ninuno sa pamamagitan ng mga handog.

Verse 18

परिधानं तु कौपीनं नग्नः कापालिकोऽभवत् ॥ भ्रमतः परिधानं तु कौपीनं रशनागतम् ॥

Ang kasuotan niya ay isang kaupinam lamang, isang bahag; hubad, siya’y naging isang Kāpālika. Sa kanyang paglalagalag, ang bahag na iyon—ang tanging damit—ay itinali sa kanyang baywang sa pamamagitan ng isang pisi.

Verse 19

तस्मिंस्तु पतिते देवि नग्नः कापालिकोऽभवत्॥

O Diyosa, nang mahulog yaong bungo, siya’y naging isang hubad na kāpālika, ang asetikong tagapasan ng bungo.

Verse 20

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तस्तीर्थे तीर्थे हरः स्वयम्॥ कपालं त्यक्तुकामः सन् तद्धस्तात्तत्तु नापतत्॥

Muli, sa loob ng dalawang taon, si Hara mismo ay naglibot sa bawat tīrtha. Bagaman nais niyang itapon ang bungo, hindi ito nahulog mula sa kanyang kamay.

Verse 21

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तो ब्रह्माण्डं तीर्थकारणात्॥ तीर्थेतीर्थे हरः स्नात्वा कपालं त्यक्तुमिच्छति॥

Muli, sa loob ng dalawang taon, siya’y naglibot sa brahmāṇḍa—sa kosmos—dahil sa mga tīrtha. Naliligo sa bawat banal na tawiran, hinangad ni Hara na iwan ang bungo.

Verse 22

त्यजतोऽपि न तद्धस्ताच्छ्यवते भूतधारिणि॥ ततोऽब्दमेकं बभ्राम हिमवत्पर्वते शुभे॥

O tagapagdala ng mga nilalang, kahit itinatapon niya, hindi pa rin iyon dumudulas mula sa kanyang kamay. Pagkaraan, sa loob ng isang taon, naglibot siya sa mapalad na bundok na Himavat.

Verse 23

ततोऽन्यद्वर्षमेकं तु वर्तते हिमवद्गिरौ॥ भ्रमतो विभ्रमो जातस्त्रिणेत्रस्य महात्मनः॥

Pagkatapos, sa isa pang taon, nanatili siya sa bundok na Himavat. Habang siya’y naglalagalag, sumapit ang pagkalito sa dakilang-loob na Tatlong-Mata.

Verse 24

पुनरब्दद्वयं चान्यत्परमेष्ठी वृषाकपिः॥ बभ्राम रुद्रस्तीर्थानि पुराणानि समन्ततः॥

At muli, sa loob ng isa pang dalawang taon, ang Kataas-taasan—si Vṛṣākapi, si Rudra—ay gumala sa lahat ng dako sa mga sinaunang banal na tawiran (tīrtha) at mga Purāṇa.

Verse 25

कस्यचित्त्वथ कालस्य द्वादशेऽब्दे धराधरे॥ वाराणसीं गतो देवस्तत्र स्नानमथारभत्॥

Pagkaraan ng ilang panahon—nang lumipas ang labindalawang taon—nagpunta ang diyos sa Vārāṇasī; doon niya sinimulan ang ritwal na pagligo.

Verse 26

गङ्गायां देवदेवेशो यावन्मज्जति भामिनि॥ भवेत्कपालं पतितं हस्ताग्राद्ब्रह्मणः पुरा॥

O maningning na binibini, habang lumulubog sa Gaṅgā ang Panginoon ng mga diyos, ang bungo—na dating (kinuha) mula kay Brahmā—ay nahulog mula sa dulo ng kaniyang kamay.

Verse 27

गत्वा हरिहरक्षेत्रं स्नात्वा देवाङ्गदे तथा॥ सोमेश्वरं समभ्यर्च्य गतोऽसौ चक्रतीर्थकम्॥

Pagkapunta sa Harihara-kṣetra at pagkaligo rin sa Devāṅgada, at matapos sambahin nang wasto si Someśvara, nagpatuloy siya patungong Cakra-tīrtha.

Verse 28

तत्र स्नात्वा तथा नत्वा त्रिजलेश्वरसंज्ञितम्॥ अयोध्यायां तथा गत्वा वाराणस्यां ततोऽगमत्॥

Doon siya naligo at yumukod din sa (diyos) na tinatawag na Trijaleśvara; pagkatapos ay nagtungo siya sa Ayodhyā, at saka nagpatuloy patungong Vārāṇasī.

Verse 29

द्वादशाब्दैर्गतवतः सीमाचारिगणैस्तथा ॥ बलात्कारेण तद्धस्तात्कपालं पातितं भुवि

Pagkaraan ng labindalawang taon, at sa pamamagitan din ng mga pangkat na nagbabantay sa hanggahan, sa lakas ay naihulog mula sa kaniyang kamay ang mangkok na bungo at bumagsak sa lupa.

Verse 30

कपालमोचनं तीर्थं ततो जातमघापहम् ॥ गङ्गाम्भसि ततः स्नाप्य विश्वेशं पूज्य भक्तितः

Mula sa pangyayaring iyon ay sumibol ang banal na pook-paglalakbay na tinawag na Kapālamocana, tagapag-alis ng kasalanan; at pagkaraang maligo sa tubig ng Gaṅgā, sambahin si Viśveśa nang may debosyon.

Verse 31

रुद्रो विशुद्धिमापन्नो मुक्तः स ब्रह्महत्यया ॥ कपालमोचनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

Nakamit ni Rudra ang kadalisayan; siya’y napalaya mula sa dungis ng pagpatay sa isang brahmin. Ang banal na pook ay tinatawag na Kapālamocana, bantog sa tatlong daigdig.

Verse 32

यत्राप्लुतो नरो भक्त्या ब्रह्महा तु विशुध्यति ॥ कपालं पतितं दृष्ट्वा रुद्रहस्ताच्चतुर्मुखः

Doon, ang taong lumubog sa banal na paligo nang may debosyon—kahit mamamatay ng isang brahmin—ay nagiging dalisay. Nang makita ang mangkok na bungo na nahulog mula sa kamay ni Rudra, ang Apat-na-mukha (Brahmā) …

Verse 33

आगतो देवसहितो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ब्रह्मोवाच ॥ भव रुद्र विशालाक्ष लोकमार्गव्यवस्थित

Dumating siya na kasama ang mga diyos at nagsalita ng mga salitang ito. Sinabi ni Brahmā: “O Bhava, O Rudra, ikaw na malaki ang mga mata, na nakatatag sa landas ng daigdig …”

Verse 34

भव रुद्र विरूपाक्ष लोकमार्गे व्यास्थितः ॥ व्रतानि कुरु ते देव त्वच्छीर्णानि महाप्रभो ॥ कपालं गृहीत्वा यद्भ्रान्तं कपालव्यग्रपाणिना ॥ तद्व्रतं नग्नकपालं भविष्यति नृणां भुवि

“O Bhava, O Rudra, O Virūpākṣa—na nakatalaga sa landas ng daigdig—isagawa mo, O Diyos, ang mga banal na panata, O dakilang Panginoon, yaong iyong tinanggap. Ang paglalagalag na ginawa habang tangan ang mangkok na bungo, na ang kamay ay abala sa bungo—yaon ay magiging panatang tinatawag sa lupa ng mga tao na ‘Nagnakāpāla’.”

Verse 35

यच्च ते बभ्रुता जाता हिमवत्यचलोत्तमे ॥ भ्रमतोस्तद्व्रतं देव बाब्रव्यं तद्भविष्यति

“At ang pagiging kulay-kayumanggi (babhrutā) na dumating sa iyo sa Himavat, ang pinakamainam sa mga bundok, habang ikaw ay naglalagalag—yaon, O Diyos, ay magiging panatang tinatawag na ‘Bābhravya’.”

Verse 36

ये पुरस्कृत्य देवास्त्वां पूज्यं यद्विधिनान्विताः ॥ शास्त्राणि तानि सर्वेषां कथयिष्यामि नान्यथा

“Yaong mga diyos na nagparangal sa iyo bilang karapat-dapat sambahin at may ganap na wastong pamamaraan—ang mga kautusang iyon (śāstra) para sa kanilang lahat ay aking ilalahad, at hindi sa ibang paraan.”

Verse 37

व्रतानि कुरुते देव त्वत्कृतानि हि पुत्रक ॥ स त्वत्प्रसाद्देवेश ब्रह्महापि विशुध्यति

“Sinumang magsagawa, O Diyos, ng mga panatang itinatag mo—tunay nga, mahal na anak—sa iyong biyaya, O Panginoon ng mga diyos, maging ang pumatay sa isang brāhmaṇa ay nalilinis.”

Verse 38

यद्व्रतं नग्नकपालं यद्बाब्रव्यं त्वया कृतम् ॥ यत्कृतं शुद्धशैवं च तत्तन्नाम्ना भविष्यति

“Ang panatang tinatawag na Nagnakāpāla, at ang Bābhravya na isinagawa mo, at gayundin ang isinagawang Śuddhaśaiva—ang bawat isa ay kikilalanin ayon sa kani-kaniyang pangalan.”

Verse 39

मां पुरस्कृत्य देवास्त्वं पूज्यसे यैर्विधानतः ॥ तेषां शास्त्राणि सर्वाणि शास्त्रं पाशुपतं तथा

Inilalagay Ako sa unahan, sinasamba Ka ng mga diyos ayon sa wastong pamamaraan; at sa lahat nilang mga śāstra, kabilang din bilang may awtoridad ang Pāśupata Śāstra.

Verse 40

कथयस्व महादेव सविधानं समासतः ॥ एवमुक्तस्ततो रुद्रो ब्रह्मणा अव्यक्तमूर्त्तिना

“Isalaysay mo, O Mahādeva, ang pamamaraan kasama ang mga kautusan nito, sa maikling buod.” Sa gayong pananalita, si Rudra ay tinugon ni Brahmā na may di-nahahayag na anyo.

Verse 41

देवैर्जयेति संतुष्टः कैलासनिलयं ययौ ॥ ब्रह्मा चापि सुरैः सार्द्धं गतः स्वर्लोकमुत्तमम्

Nalugod sa sigaw ng mga diyos na “Tagumpay!”, siya’y nagtungo sa kanyang tahanan sa Kailāsa. At si Brahmā rin, kasama ang mga diyos, ay nagtungo sa dakilang daigdig ng langit.

Verse 42

देवा अपि ययुः खं च स्वस्थानं ते यथागतम् ॥ एतद्रुद्रस्य माहात्म्यं मया ते परिकीर्त्तितम्

Ang mga diyos din ay naglakbay sa himpapawid patungo sa kani-kanilang tahanan, gaya ng kanilang pagdating. Sa gayon, ang kadakilaan ni Rudra ay aking isinalaysay sa iyo.

Verse 43

चरितं यच्च देवस्य वित्तं समभवद्भुवि

At (aking isasalaysay) ang gawi ng Diyos, at ang yamang nagkaroon sa ibabaw ng lupa.

Verse 44

सरस्वतीं ततो गत्वा यमुनासङ्गमं ततः ॥ शतद्रुं च ततो गत्वा देविकां च महानदीम्

Pagkaraang pumaroon sa Sarasvatī, saka sa tagpuan ng Yamunā; at pagkatapos ay nagtungo sa Śatadru, at gayundin sa Devikā, ang dakilang ilog.

Verse 45

ब्रह्मोवाच ॥ इदमेव व्रतं देव चर कापालिकं विभो ॥ समयाचारसंयुक्तं कृत्वा स्वेनैव तेजसा

Sinabi ni Brahmā: “Ito nga ang panata; O diyos, isagawa mo ang panatang Kāpālika, O makapangyarihan—na may kalakip na wastong kaugalian at asal—na tinanggap mo sa sarili mong ningning (panloob na lakas).”

Verse 46

एवं वेगेन सकलं ब्रह्माण्डं भूतधारिणि ॥ बभ्राम सर्वदेवेशः षष्ठेऽब्दे तस्य चापतत्

Sa gayong lakas, gumala siya sa buong sansinukob, O tagapagdala ng mga nilalang; at sa ikaanim na taon, iyon ay dumating din sa kanya.

Verse 47

कपालमोचनं नाम ततस्तीर्थमनुत्तमम् ॥ पृथिव्यां ख्यातिमगमद्वाराणस्यां धराधरे

Pagkatapos ay may isang walang kapantay na banal na tīrtha na tinawag na Kapālamocana; sumikat ito sa daigdig—sa Vārāṇasī, sa bundok na tagapagdala ng lupa.

Verse 48

यच्छेदानीं विशुद्धस्य तीर्थेऽस्मिन्देहशुद्धता ॥ तच्छुद्धशैवं भवतु व्रतं ते पापनाशनम्

Kung ngayon, para sa isang dalisay, ang paglilinis ng katawan ay nakakamtan sa banal na tīrtha na ito, kung gayon nawa ang iyong panata ay maging isang dalisay na Śaiva na pagsasagawa—na pumupuksa sa kasalanan.