Adhyaya 90
Varaha PuranaAdhyaya 9015 Shlokas

Adhyaya 90: Description of the Threefold Goddess-Power and Brahmā’s Hymn to Sṛṣṭi

Triśakti-varṇana (Sṛṣṭi–Vaiṣṇavī–Raudrī Devī-stuti)

Theological-Philosophical Discourse (Śakti, Cosmology, Mantra-ontology)

Sa isang aral na pag-uusap ni Varāha kay Pṛthivī (Varārohā/Viśālākṣī), inilalahad ang tatluhang doktrina ng śakti ni Śiva/Parameṣṭhin. Inilalarawan ang unang kapangyarihang malikhaing, Sṛṣṭi: maputi (śveta-varṇā), mapalad, at tinatawag na ekākṣarā—ang “iisang pantig” na naglalaman ng lahat ng tunog (sarvākṣara-mayī). Ipinakikilala rin siya sa mga pangalang Vāgīśī, Sarasvatī, Vidyeśvarī, Amitākṣarā, na nag-uugnay sa wika, kaalaman, at pagpapakita. Ang ikalawa ay Aparā/Vaiṣṇavī, mapula (rakta-varṇā); ang ikatlo ay Raudrī, tinatawag na parāparā. Pagkaraan, umaawit si Brahmā ng stuti, pinupuri siya bilang svāhā/svadhā, nananahan sa oṃkāra, at pinagmumulan ng mga nilalang. Ipinahihiwatig na ang kaayusang kosmiko ay pinananatili ng disiplinadong kaalaman at pananalita, at ang katatagan ng daigdig ay nakaugat sa isang pinamamahalaang, laganap na prinsipyo ng paglikha.

Primary Speakers

VarāhaPṛthivīBrahmā

Key Concepts

triśakti (sṛṣṭi–vaiṣṇavī–raudrī) as a single power in three modesekākṣarā and sarvākṣara-mayī (phonemic totality; mantra-ontology)Vāc/Sarasvatī as epistemic-creative principle (language → knowledge → manifestation)oṃkāra-sthitā and vedotpatti (Veda-origin linked to primordial sound)svāhā and svadhā (ritual utterances as cosmological functions)sarvagā/sarvajanani (immanence and universal maternity)

Shlokas in Adhyaya 90

Verse 1

श्रीवराह उवाच । शृणु चान्यं वरारोहे तस्या देव्या महाविधिम् । या सा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा शिवेन परमेष्ठिना ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: “Makinig ka pa, O marikit ang balakang, sa dakilang kautusan/ritwal ng Diyosang iyon—yaong itinuro bilang ‘tatluhang kapangyarihan’ ni Śiva, ang kataas-taasang Panginoon.”

Verse 2

सर्वज्ञे त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी । सिद्धिबुद्धिकरी देवि प्रसूतिः परमेश्वरि ॥

“Ikaw ay lubos na nakaaalam, O marikit ang balakang; tagapagkaloob ng lahat ng siddhi. O Devi, ikaw ang nagdudulot ng tagumpay at wastong pag-unawa; ikaw ang pinagmumulan ng paglikha, O Kataas-taasang Panginoon.”

Verse 3

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वमुत्पत्तिर्वरानने । त्वमोङ्कारस्थितादेवि वेदोत्पत्तिस्त्वमेव च ॥

Ikaw ang Svāhā; ikaw ang Svadhā, O Diyosa; ikaw ang pinagmumulan ng paglikha, O marikit ang mukha. Nanahan ka sa pantig na Oṁ, O Diyosa; at ang pagsilang ng mga Veda ay ikaw lamang.

Verse 4

देवानां दानवानां च यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । पशूनां वीरुधां चापि त्वमुत्पत्तिर्वरानने ॥

Sa mga diyos at mga Dānava, sa mga Yakṣa, Gandharva, at Rākṣasa, at gayundin sa mga hayop at mga halaman—ikaw ang pinagmumulan ng paglikha, O marikit ang mukha.

Verse 5

विद्या विद्येश्वरी सिद्धा प्रसिद्धा त्वं सुरेश्वरी । सर्वज्ञा त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी ॥

Ikaw ang kaalaman; ikaw ang reyna ng kaalaman—ganap at bantog; ikaw ang Ginang ng mga diyos. Ikaw ang lubos na nakaaalam, O marangal ang pag-akyat; ikaw ang nagbibigay ng bawat ganap na tagumpay.

Verse 6

सर्वगा गतसन्देहा सर्वशत्रुनिबर्हिणी । सर्वविद्येश्वरी देवी नमस्ते स्वस्तिकारिणि ॥

Ikaw ay sumasaklaw sa lahat, walang alinlangan, tagapagwasak ng bawat kaaway; reyna ng lahat ng kaalaman, O Diyosa—pagpupugay sa iyo, tagapaglikha ng kagalingan.

Verse 7

ऋतुस्नातां स्त्रियं गच्छेद्यस्त्वां स्तुत्वा वरानने । तस्यावश्यं भवेत्सृष्टिस्त्वत्प्रसादात्प्रजेश्वरि । स्वरूपा विजया भद्रा सर्वशत्रुप्रमोहिनी ॥

Sinumang, matapos kang purihin, O marikit ang mukha, ay lumapit sa isang babaeng nalinis ng kanyang panahon—tiyak na magkakaroon siya ng supling, sa iyong biyaya, O Ginang ng mga nilalang. Ikaw ang tunay na anyo, tagumpay, at pagpapala—yaong lumilito sa lahat ng kaaway.

Verse 8

तत्र सृष्टिः पुरा प्रोक्ता श्वेतवर्णा स्वरूपिणी । एकाक्षरेति विख्याता सर्वाक्षरमयी शुभा ॥

Doon, ang Paglikha ay dating inilarawan na maputi ang kulay, taglay ang sariling likas na anyo; tanyag bilang “Isang-Pantig,” mapalad, at binubuo ng lahat ng mga pantig.

Verse 9

वागीशेति समाख्याता क्वचिद्देवी सरस्वती । सैव विद्येश्वरी देवी सैव क्वाप्यमिताक्षरा । सैव ज्ञानविधिः क्वापि सैव देवी विभावरी ॥

Sa ilang dako siya’y tinatawag na Vāgīśā; sa iba nama’y ang diyosa ay Sarasvatī. Siya lamang ang Diyosa, ang panginoon ng kaalaman; siya rin, sa ibang pook, ang may di-masukat na mga pantig. Siya rin, sa ibang pook, ang tuntunin ng kaalaman; siya rin ang diyosang Vibhāvarī.

Verse 10

यानि सौम्यानि नामानि यानि ज्ञानोद्भवानि च । तानि तस्या विशालाक्षि द्रष्टव्यानि वरानने ॥

Ang mga mahinahong pangalan, at ang mga pangalang sumisibol mula sa kaalaman—yaon ay dapat kilalaning sa kanya, O malalapad ang mga mata, O marikit ang mukha.

Verse 11

या वैष्णवी विशालाक्षी रक्तवर्णा सुरूपिणी । अपरा सा समाख्याता रौद्री चैव परापरा ॥

Siya na Vaiṣṇavī—malalapad ang mga mata, mapula ang kulay, marikit ang anyo—ay tinatawag na “Aparā”; at siya rin ay Raudrī, at Parāparā.

Verse 12

एतास्त्रयोऽपि सिद्ध्यन्ते यो रुद्रं वेत्ति तत्त्वतः । सर्वगेयं वरारोहे एकैव त्रिविधा स्मृता ॥

Ang tatlong ito man ay nagiging ganap na mabisa para sa taong nakakakilala kay Rudra sa katotohanan. Ito’y dapat awitin sa lahat ng dako, O marangal na umaakyat: iisa lamang siya, na inaalala bilang tatluhan.

Verse 13

एषा सृष्टिर्वरारोहे कथिता ते पुरातनी । तया सर्वमिदं व्याप्तं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥

O marikit ang balakang, ipinaliwanag na sa iyo ang sinaunang salaysay ng paglikha; sa pamamagitan nito, napuspos ang buong daigdig na ito—ang di-nakikilos at ang kumikilos.

Verse 14

या सा आदौ वर्धिता सृष्टिर्ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तया तुल्यां स्तुतिं चक्रे तस्या देव्याः पितामहः ॥

Yaong paglikhang unang pinalawak ni Brahmā, na ang pinagmulan ay di-hayag, ay siyang pinag-alayan ni Pitāmaha (Brahmā) ng papuring kasingdakila niya, para sa nasabing Diyosa.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । जयस्व सत्यसम्भूते ध्रुवे देवि वराक्षरे । सर्वगे सर्वजननि सर्वभूतमहेश्वरि ॥

Sinabi ni Brahmā: Magtagumpay ka, O ikaw na isinilang mula sa katotohanan; O matatag na Diyosa, O tagapagdala ng dakilang mga pantig; O laganap sa lahat, ina ng lahat, dakilang panginoon ng lahat ng nilalang.

Frequently Asked Questions

The text presents a philosophical model in which a single all-pervading power (śakti) manifests in three modes (sṛṣṭi, vaiṣṇavī/aparā, raudrī/parāparā). It links cosmic stability to disciplined knowledge and speech (Vāc/Sarasvatī), implying that orderly creation—and by extension the well-being of the terrestrial world addressed through Pṛthivī—depends on right understanding of the underlying creative principle.

No tithi, lunar phase, month (māsa), seasonal (ṛtu) timing, or calendrical ritual schedule is specified in the provided passage. The only temporal phrasing is cosmological (“ādau,” ‘in the beginning’) rather than liturgical.

Environmental balance is approached indirectly through cosmology: the chapter states that the primordial sṛṣṭi-śakti pervades the entire world (jagat), including stationary and moving beings (sthāvara-jaṅgama). By framing creation as universally suffused by a regulating principle grounded in knowledge and sacred sound, the narrative supports a Pṛthivī-oriented reading in which terrestrial order is maintained through alignment with that pervasive creative law.

The passage references Brahmā (Pitāmaha) as the speaker of the hymn and invokes Śiva/Parameṣṭhin as the authority who has indicated the triśakti. No royal dynasties, human genealogies, or named sage lineages appear in these verses.