Adhyaya 74: Measures of the Earth and the Cosmos: The Expansion of the Universe and the Division of Continents and Regions

Verse 1

श्रीवराह उवाच । पुनस्ते ऋषयः सर्वे तं पप्रच्छुः सनातनम् । रुद्रं पुराणपुरुषं शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् । विश्वरूपमजं शम्भुं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम् ॥ ७४.१ ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: Muli, tinanong ng lahat ng mga rishi ang Walang Hanggang Yaon—si Rudra, ang Sinaunang Persona, walang hanggan, matatag, di-nasisira; may anyong sansinukob, di-isinilang, si Śambhu, may tatlong mata, at may hawak na trident sa kamay.

Verse 2

ऋषय ऊचुः । त्वं परः सर्वदेवानामस्माकं च सुरेश्वर । पृच्छाम तेन त्वां प्रश्नमेकं तद् वक्तुमर्हसि ॥ ७४.२ ॥

Sinabi ng mga rishi: “Ikaw ang pinakadakila sa lahat ng mga diyos, at ikaw rin ang aming Panginoon ng mga deva. Kaya nagtatanong kami sa iyo ng isang tanong; nararapat na ipaliwanag mo ito.”

Verse 3

भूमिप्रमाणसंस्थानं पर्वतानां च विस्तारम् । समुद्राणां नदीणां च ब्रह्माण्डस्य च विस्तारम् । अस्माकं ब्रूहि कृपया देवदेव उमापते ॥ ७४.३ ॥

Ipakisaysay mo sa amin, kung mamarapatin, ang sukat at anyo ng daigdig; ang lawak ng mga bundok; ang lawak ng mga karagatan at mga ilog; at gayundin ang lawak ng brahmāṇḍa, O Diyos ng mga diyos, asawa ni Umā.

Verse 4

रुद्र उवाच । सर्वेष्वेव पुराणेषु भूर्लोकः परिकीर्त्यते । ब्रह्मविष्णुभवादीनां वायव्ये च सविस्तरम् ॥ ७४.४ ॥

Sinabi ni Rudra: “Sa lahat ng mga Purāṇa, tunay na inilalarawan ang Bhūrloka, ang daigdig na makalupa; at sa Vāyavīya (Purāṇa), ang mga salaysay hinggil kina Brahmā, Viṣṇu, Bhava (Śiva), at iba pa ay inilalahad nang may ganap na paglawak.”

Verse 5

इदानीं च प्रवक्ष्यामि समासाद् वः क्षमान्तरम् । तन्निबोधत धर्मज्ञा गदतो मम सत्तमाः ॥ ७४.५ ॥

Ngayon ay ipaliliwanag ko sa inyo, sa maikling paraan, ang pagitan o karagdagang yugto ng panahon. Unawain ninyo itong mabuti, kayong mga nakaaalam ng dharma, O pinakamainam sa mga banal, habang ako’y nagsasalita.

Verse 6

योऽसौ सकलविद्यावबोधितपरमात्मरूपी विगतकल्मषः परमाणुरचिन्त्यात्मा नारायणः सकललोकालोकव्यापी पीताम्बरोरुवक्षः क्षितिधरो गुणतो मुख्यतस्तु—अणुमहद्दीर्घह्रस्वमकृशमलोहितमित्येवमाद्युपलक्षित—विज्ञानमात्ररूपम्। स भगवांस्त्रिप्रकारः सत्त्व-रजस्तमोद्रिक्तः सलिलं ससर्ज। तच्च सृष्ट्वा—नादिपुरुषः परमेश्वरो नारायणः सकलजगन्मयः सर्वमयो देवमयो यज्ञमय आपोमय आपोमूर्तिर्योगनिद्रया सुप्तस्य तस्य नाभौ सदब्जं निःससार। तस्मिन्सकलवेदनिधिरचिन्त्यात्मा परमेश्वरो ब्रह्मा प्रजापतिरभवत् स च सनकसनन्दनसनत्कुमारादीन् ज्ञानधर्मिणः पूर्वमुत्पाद्य पश्चान्मनुं स्वायम्भुवं मरीच्यादीन् दक्षान्तान् ससर्ज। यः स्वायम्भुवो मनुर्भगवता सृष्टस्तस्मादारभ्य भुवनस्यातिविस्तरो वर्ण्यते। तस्य च मनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः प्रियव्रतोत्तानपादौ। प्रियव्रतस्य दश पुत्रा बभूवुः—आग्नीघ्रोऽग्निबाहुर्मेधो मेधातिथिर्ध्रुवो ज्योतिष्मान् द्युतिमान् हव्यवपुष्मत्सवनान्ताः। स च प्रियव्रतः सप्तद्वीपेषु सप्त पुत्रान् स्थापयामास। तत्र चाग्नीध्रं जम्बूद्वीपेश्वरं चक्रे—शाकद्वीपेश्वरं मेधातिथिं कुशे ज्योतिष्मन्तं क्रौञ्चे द्युतिमन्तं शाल्मले वपुष्मन्तं गोमेदस्येश्वरं हव्यं पुष्कराधिपतिं सवनमिति। पुष्करेशस्यापि सवनस्य द्वौ पुत्रौ महावीतधातकी भवेताम्। तयोर् देशौ गोमेदश्च नाम्ना व्यवस्थितौ। धातकेर्धातकीखण्डं कुमुदस्य च कौमुदम्। शाल्मलाधिपतेरपि वपुष्मन्तस्य त्रयः पुत्राः सकुशवैद्युतजीमूतनामानः। सकुशस्य सकुशनामा देशः वैद्युतस्य वैद्युतः जीमूतस्य जीमूत इति—एते शाल्मलेर्देशाः। तथा च द्युतिमतः सप्त पुत्रकाः—कुशलो मनुगोष्ठौष्णः पीवरो द्याण्डकारकमुनिदुन्दुभिश्चेति। तन्नाम्ना क्रौञ्चे सप्त महादेशनामानि। कुशद्वीपेश्वरस्यापि ज्योतिष्मतः सप्तैव पुत्रास्तद्यथा—उद्भिदो वेणुमांश्चैव रथोपलम्बनो धृतिः प्रभाकरः कपिल इति। तन्नामान्येव वर्षाणि द्रष्टव्यानि। शाकाधिपस्यापि सप्त पुत्रा मेधातिथेस्तद्यथा—शान्तभयशिशिरसुखोदयम् नन्दशिवक्षेमकध्रुवा इति। एते सप्त पुत्राः—एतन्नामान्येव वर्षाणि। अथ जम्बूद्वीपेश्वरस्यापि आग्नीध्रस्य नव पुत्रा बभूवुः—तद्यथा नाभिः किम्पुरुषो हरिवर्ष इलावृतो रम्यको हिरण्मयः कुरुर्भद्राश्वः केतुमालश्चेति। एतन्नामान्येव वर्षाणि। नाभेर् हिमवन्तं हेमकूटं किम्पुरुषं नैषधं हरिवर्षं मेरुमध्यं इलावृत्तं नीलं रम्यकं श्वेतं हिरण्मयम् उत्तरं च शृङ्गवतं कुरवो माल्यवन्तं भद्राश्वं गन्धमादनं केतुमालमिति। एवं स्वायम्भुवेऽन्तरे भुवनप्रतिष्ठा। कल्पे कल्पे चैवमेव सप्त सप्त पार्थिवैः क्रियते भूमेः पालनं व्यवस्था च। एष स्वभावः कल्पस्य सदा भवतीति। अत्र नाभेः सर्गं कथयामि। नाभिर्मेरुदेव्यां पुत्रमजनयद् ऋषभनामानं तस्य भरतो जज्ञे पुत्रश्च तावदग्रजः। तस्य भरतस्य पिता ऋषभो हिमाद्रेर् दक्षिणं वर्षमदाद् भारतं नाम। भरतस्यापि पुत्रः सुमतिर् नाम। तस्य राज्यं दत्त्वा भरतोऽपि वनं ययौ। सुमतेस्तेजस्तत्पुत्रः सत्सुर् नाम। तस्यापीन्द्रद्युम्नो नाम। तस्यापि परमेष्ठी तस्यापि प्रतिहर्ता तस्य निखातो निखातस्य उन्नेता उन्नेतुरप्यभावस्तस्योद्गाता तस्य प्रस्तोता प्रस्तोतुश्च विभुः विभोः पृथुः पृथोरनन्तः अनन्तस्यापि गयः गयस्य नयस्तस्य विराटः। तस्यापि महावीर्यस्ततः सुधीमान् धीमतो महान् महतो भौमनो भौमनस्य त्वष्टा त्वष्टुर्विरजाः। तस्य राजो राजस्य शतजित्। तस्य पुत्रशतं जज्ञे तेनैमा वर्धिताः प्रजाः। तैरिदं भारतं वर्षं सप्तद्वीपं समाङ्कितम्॥ ७४.६ ॥

Si Nārāyaṇa—na ang anyo ay ang Kataas-taasang Sarili na nahahayag sa ganap na pagkaunawa sa lahat ng kaalaman, walang dungis, napakapino na tila atom at di-maaarok ang diwa—ay lumalaganap sa lahat ng daigdig ng liwanag at di-liwanag; nakadamit ng dilaw at malapad ang dibdib, siya ang tagapagtaguyod ng lupa. Sa mga katangian, siya’y pangunahing inilalarawan bilang maliit at dakila, mahaba at maikli, hindi payat ni mataba, hindi itim ni pula, at iba pa—ang kanyang likas ay dalisay na kamalayan lamang. Ang Mapalad na iyon, sa tatlong anyo na pinangingibabawan ng sattva, rajas, at tamas, ay lumikha ng mga tubig. Pagkalikha nito, ang walang pasimulang Puruṣa, ang Kataas-taasang Panginoong Nārāyaṇa—na siyang kabuuan ng sansinukob, ng mga diyos, ng yajña, at ng mga tubig, at may anyong-tubig—habang natutulog sa yoganidrā, ay nagpalitaw mula sa kanyang pusod ng tunay na lotus. Sa lotus na iyon ay lumitaw si Brahmā, Prajāpati, di-maaarok at sisidlan ng lahat ng Veda. Una niyang nilikha ang mga pantas na nakatuon sa kaalaman gaya nina Sanaka, Sanandana, at Sanatkumāra; at pagkaraan ay nilikha si Svāyambhuva Manu, si Marīci at ang iba pa hanggang kay Dakṣa. Mula kay Svāyambhuva Manu, na nilikha ng Panginoon, inilalarawan ang napakalawak na paglawak ng daigdig. Nagkaroon si Manu ng dalawang anak: sina Priyavrata at Uttānapāda. Si Priyavrata ay nagkaroon ng sampung anak: Āgnīdhra, Agnibāhu, Medha, Medhātithi, Dhruva, Jyotiṣmān, Dyutimān, Havya, Vapuṣmān, at Savana. Itinalaga ni Priyavrata ang pitong anak bilang mga pinuno ng pitong dvīpa: si Āgnīdhra sa Jambūdvīpa; si Medhātithi sa Śākadvīpa; si Jyotiṣmān sa Kuśadvīpa; si Dyutimān sa Krauñcadvīpa; si Vapuṣmān sa Śālmaladvīpa; si Havya sa Gomedadvīpa; at si Savana bilang panginoon ng Puṣkaradvīpa. Si Savana ng Puṣkara ay nagkaroon ng dalawang anak, sina Mahāvīta at Dhātakī, at ang kanilang mga lupain ay naitatag sa pangalan. Si Dhātakī ay nagkaroon ng bahaging tinawag na Dhātakīkhaṇḍa, at si Kumuda ay may Kaumuda. Si Vapuṣmān, pinuno ng Śālmala, ay may tatlong anak—Sakuśa, Vaidyuta, at Jīmūta—na siyang pinagmulan ng mga pangalan ng mga lupain sa Śālmala. Si Dyutimān ay may pitong anak—Kuśala, Manugoṣṭha, Uṣṇa, Pīvara, Dyāndhakāraka, Muni, at Dundubhi—na siyang pangalan ng pitong dakilang lupain sa Krauñca. Si Jyotiṣmān ng Kuśa ay may pitong anak—Udbhida, Veṇumāṁś, Rathopalambana, Dhṛti, Prabhākara, Kapila, at iba pa ayon sa tradisyon—at ang mga lalawigan ay nauunawa sa mga pangalang iyon. Si Medhātithi ng Śāka ay may pitong anak—Śāntabhaya, Śiśira, Sukhodaya, Nanda, Śiva, Kṣemaka, at Dhruva—na ang mga pangalan ay siya ring mga pangalan ng mga lalawigan. Si Āgnīdhra, panginoon ng Jambūdvīpa, ay may siyam na anak: Nābhi, Kimpuruṣa, Harivarṣa, Ilāvṛta, Ramyaka, Hiraṇmaya, Kuru, Bhadrāśva, at Ketumāla—na siya ring mga pangalan ng mga rehiyon. Sa gayon ay itinatag ang kaayusan ng daigdig sa Svāyambhuva Manvantara; at sa bawat kalpa, sa ganitong paraan din, ang pamamahala at kaayusan ng lupa ay itinatakda ng mga pangkat na tigpipito. Pagkaraan ay isinasalaysay ang lahi mula kay Nābhi: si Nābhi ay nagkaanak kay Ṛṣabha kay Merudevī; kay Ṛṣabha ay isinilang si Bharata, at ang timog ng Himālaya ay tinawag na Bhārata. Ang anak ni Bharata ay si Sumati; ibinigay ni Bharata sa kanya ang kaharian at nagtungo sa gubat. Sumunod ang hanay ng mga hari hanggang kay Śatajit, na nagkaroon ng sandaang anak; sa pamamagitan nila ay dumami ang mga tao, at ang Bhārata-varṣa, kasama ang pitong dvīpa, ay naitakda at naihanay.

Verse 7

तेषां वंशप्रसूत्याऽऽ तु भुक्तेयं भारती प्रजा । कृतत्रेतादियुक्त्या तु युगाख्या ह्येकसप्ततिः ॥ ७४.७ ॥

Sa paglaganap ng kanilang angkan, ang sambayanang Bhāratī na ito ay napangalagaan at napakain. At sa pagkakaayos ng Kṛta, Tretā, at iba pang mga yugto, ang bilang na tinatawag na mga yuga ay sinasabing pitumpu’t isa.

Verse 8

भुवनस्य प्रसङ्गेन मन्वन्तरमिदं शुभम् । स्वायम्भुवं च कथितं मनोर्द्वीपान्निबोधत ॥ ७४.८ ॥

Kaugnay ng salaysay tungkol sa mga daigdig, naipaliwanag na ang mapalad na Manvantara na ito—ang Svāyambhuva Manvantara. Ngayon, alamin ang mga dvīpa (mga pulo-kontinente) ni Manu.