Adhyaya 4: On Nārāyaṇa’s Ten Avatāras and Eightfold Manifestations, and the Account of King Aśvaśirā

Verse 1

धरण्युवाच । योऽसौ नारायणो देवः परमात्मा सनातनः । भगवन् सर्वभावेन उताहो नेति शंस मे ॥ ४.१ ॥

Wika ni Dharā (Lupa): “Yaong Nārāyaṇa—ang Diyos, ang walang hanggang Kataas-taasang Sarili—O Mapalad na Panginoon, dapat ba Siyang pagtibayin sa lahat ng paraan, o lapitan sa pamamagitan ng ‘hindi ito’ (neti)? Ipaliwanag mo sa akin.”

Verse 2

श्रीवराह उवाच । मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोऽथ वामनः । रामो रामश्च कृष्णश्च बुद्धः कल्की च ते दश ॥ ४.२ ॥

Wika ni Śrī Varāha: “Matsya, Kūrma at Varāha; Narasiṁha, saka Vāmana; Rāma at (Paraśu-)Rāma; Kṛṣṇa; Buddha; at Kalkī—ito ang iyong sampu.”

Verse 3

इत्येताः कथितास्तस्य मूर्त्तयो भूतधारिणि । दर्शनं प्राप्तुमिच्छूनां सोपानानीव शोभते ॥ ४.३ ॥

Sa gayon, ang mga mūrti (anyong pagpapakita) Niya ay naisalaysay na, O Tagapagtangan ng mga nilalang; para sa mga nagnanais makamtan ang darśana (banal na pagtanaw) sa Kanya, sila’y nagniningning na parang mga baitang ng hagdan.

Verse 4

यत् तस्य परमं रूपं तन्न पश्यन्ति देवताः । अस्मदादिस्वरूपेण पूरयन्ति ततो धृतिम् ॥ ४.४ ॥

Ang Kanyang kataas-taasang anyo ay hindi nakikita ng mga deva. Kaya, sa pag-aangkin ng mga anyong nagsisimula sa tulad ng sa amin, pinananatili at pinupuno ang katatagan at tapang.

Verse 5

ब्रह्मा भगवतो मूर्त्या रजसस्तमसस्तथा । याभिः संस्थाप्यते विश्वं स्थितौ संचाल्यते च ह ॥ ४.५ ॥

Si Brahmā—kasama ang mga mūrti ng Panginoon na kaugnay ng rajas at tamas—sa pamamagitan ng mga iyon itinatatag ang sansinukob, at sa kalagayang pagpapanatili (sthiti) ay pinakikilos din.

Verse 6

त्वमेकाऽस्य देवस्य मूर्तिराद्या धराधरे । द्वितीया सलिलं मूर्तिस्तृतीया तैजसी स्मृता ॥ ४.६ ॥

O tagapagdala ng Daigdig, ikaw ang unang mūrti ng diyos na iyon; ang ikalawang mūrti ay nauunawaang tubig; at ang ikatlo ay inaalala bilang ningning na nag-aapoy.

Verse 7

चतुर्थी वायुमूर्तिः स्यादाकाशाख्या तु पञ्चमी । एतास्तु मूरतयस्तस्य क्षेत्रज्ञत्वं हि मद्धियाम् । मूर्त्तित्रयं तथा तस्य इत्येताश्चाष्टमूर्तयः ॥ ४.७ ॥

Ang ikaapat ay sinasabing anyo bilang Hangin, at ang ikalima ay tinatawag na Eter (Ākāśa). Ang mga anyong ito Niya, ayon sa aking pagkaunawa, ay dapat maunawaan bilang nagpapahiwatig ng kalagayan ng «kṣetrajña», ang Nakaaalam ng Larangan. Gayundin, may tatluhang anyo rin Siya—kaya ito ang walong anyo (aṣṭamūrti).

Verse 8

अभिव्याप्तिमिदं सर्वं जगन्नारायणेन ह । इत्येतत् कथितं देवि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ४.८ ॥

“Ang buong sansinukob na ito ay lubusang nilulukuban at pinupuno ni Nārāyaṇa”—ganyan ang ipinahayag. O Diyosa, naipaliwanag na ito; ano pa ang nais mong marinig?

Verse 9

धरण्युवाच । नारदेनैवमुक्तस्तु तदा राजा प्रियव्रतः । कृतवान् किं ममाचक्ष्व प्रसादात् परमेश्वर ॥ ४.९ ॥

Sinabi ni Dharaṇī: Nang masabihan nang gayon ni Nārada, ang haring si Priyavrata ay sumagot noon: “Ihayag mo sa akin—sa pamamagitan ng biyaya (prasāda) ng Kataas-taasang Panginoon, ano ang aking nagawa?”

Verse 10

श्रीवराह उवाच । भवतीं सप्तधा कृत्वा पुत्राणां च प्रदाय सः । प्रियव्रतस्तपस्तेपे नारदाच्छ्रुतविस्मयः ॥ ४.१० ॥

Wika ni Śrī Varāha: Matapos kang hatiin (ang Daigdig) sa pitong bahagi at ipamahagi iyon sa kanyang mga anak na lalaki, si Priyavrata ay nagsagawa ng pag-aayuno at pagkamapagtimpi (tapas), namangha sa kanyang narinig mula kay Nārada.

Verse 11

नारायणात्मकं ब्रह्म परं जप्त्वा स्वयम्भुवः । ततस्तुष्टमनाः पारं परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ४.११ ॥

Matapos bigkasin bilang japa ang Kataas-taasang Brahman na ang diwa ay si Nārāyaṇa, si Svayambhuva ay napuspos ng kasiyahan sa loob at narating ang kabilang pampang—ang sukdulang nirvāṇa.

Verse 12

शृणु चान्यद् वरारोहे यद्वृत्तं परमेष्ठिनः । आराधनाय यततः पुराकाले नृपस्य ह ॥ ४.१२ ॥

Makinig ka pa sa isa pang salaysay, O dalagang may marikit na balakang: ang pangyayari hinggil kay Parameṣṭhin—kung paanong noong unang panahon ay nagsikap ang isang hari para sa layuning pagsamba at pagpapalugod.

Verse 13

आसीदश्वशिरा नाम राजा परमधार्मिकः । सोऽश्वमेधेन यज्ञेन यष्ट्वा सुबहुदक्षिणः ॥ ४.१३ ॥

May isang haring nagngangalang Aśvaśirā, lubhang masunurin sa dharma. Matapos niyang isagawa ang paghahandog na Aśvamedha, siya’y naging tagapagkaloob ng napakaraming dakṣiṇā (handog na gantimpala).

Verse 14

स्नातश्चावभृथिथे सोऽथ ब्राह्मणैः परिवारितः । यावदास्ते स राजर्षिस्तावद् योगिवरो मुनिः । आययौ कपिलः श्रीमान् जैगीषव्यश्च योगिराट् ॥ ४.१४ ॥

Pagkaraan, matapos maligo sa pangwakas na ritong avabhṛtha, umupo ang haring-ṛṣi na napaliligiran ng mga brāhmaṇa. Habang siya’y nakaupo roon, dumating ang pinakadakilang muni sa yoga—ang maringal na Kapila at si Jaigīṣavya, ang hari sa mga yogin.

Verse 15

ततस्त्वरितमुत्थाय स राजा स्वागतक्रीयाम् । चकार परया युक्तः स मुदा राजसत्तमः ॥ ४.१५ ॥

Pagdaka’y tumindig ang hari; ang pinakamainam sa mga hari, na may galak, ay isinagawa ang mga kaugalian ng pagtanggap at pagsalubong, nang may lubos na kaayusan at paggalang.

Verse 16

तावर्च्चितावासनगौ दृष्ट्वा राजा महाबलः । पप्रच्छ तौ तिग्मधियौ योगज्ञौ स्वेच्छयागतौ ॥ ४.१६ ॥

Nang makita ng makapangyarihang hari na ang dalawang iyon ay pinarangalan na at nakaupo sa kanilang upuan, sila’y kanyang tinanong—ang dalawang matalas ang isip, dalubhasa sa yoga, na dumating ayon sa sariling kalooban.

Verse 17

भवन्तौ संशयं विप्रौ पृच्छामि पुरुषोत्तमौ । कथमाराधयेद् देवं हरिं नारायणं परम् ॥ ४.१७ ॥

O kayong dalawang dakilang brahmana, itinatanong ko ang isang pag-aalinlangan: paano dapat sambahin nang wasto ang banal na Hari—Nārāyaṇa, ang Kataas-taasan?

Verse 18

विप्रावूचतुः । क एष प्रोच्यते राजंस्त्वया नारायणो गुरुः । आवां नारायणौ द्वौ तु त्वत्प्रत्यक्षगतो नृप ॥ ४.१८ ॥

Nagsalita ang dalawang brahmana: “O Hari, sino ang iyong ipinahahayag na Nārāyaṇa, ang guro? Sapagkat kaming dalawa ang mga ‘Nārāyaṇa,’ na hayagang nasa harap ng iyong mga mata, O pinuno.”

Verse 19

अश्वशिरा उवाच । भवन्तौ ब्राह्मणौ सिद्धौ तपसा दग्धकिल्बिषौ । कथं नारायणावावामिति वाक्यमथेरितम् ॥ ४.१९ ॥

Sinabi ni Aśvaśiras: “Kayong dalawa ay mga natupad na brahmana, mga ganap na siddha; sa pamamagitan ng pag-aayuno at pagninilay ay nasunog na ang mga pagkukulang. Paano masasabing ‘kami ang mga Nārāyaṇa’?”—gayong pahayag ang binigkas noon.

Verse 20

शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासाऽ जनार्दनः । गरुडस्थो महादेवः कस्तस्य सदृशो भुवि ॥ ४.२० ॥

Si Janārdana, may hawak na kabibe, diskos, at pamalo, nakadamit ng dilaw, nakasakay sa Garuḍa—ang dakilang banal na ito: sino sa daigdig ang maihahambing sa kanya?

Verse 21

तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा तौ विप्रौ संहितव्रतौ । जहसतुः पश्य विष्णुं राजन्निति जजल्पतुः ॥ ४.२१ ॥

Nang marinig ang mga salita ng hari, ang dalawang brahmana na tapat sa mahigpit na panata ay ngumiti at nagsabi: “O hari, masdan mo si Viṣṇu.”

Verse 22

एवमुक्त्वा स कपिलः स्वयं विष्णुर्बभूव ह । जैगीषव्यश्च गरुडस्तत्क्षणात् समजायत ॥ ४.२२ ॥

Pagkasabi niya nang gayon, si Kapila ay naging si Viṣṇu mismo; at si Jaigīṣavya ay agad na nagpakita bilang Garuḍa sa mismong sandaling iyon.

Verse 23

ततो हाहाकृतं त्वासीत्तत्क्षणाद्राजमण्डलम् । दृष्ट्वा नारायणं देवं गरुडस्थं सनातनम् ॥ ४.२३ ॥

Pagkaraan, sa mismong sandaling iyon, ang buong lupon ng kaharian (ang kapulungan at nasasakupan ng hari) ay napasigaw sa pangamba; sapagkat nakita nila si Nārāyaṇa, ang walang-hanggang Diyos, na nakaluklok sa ibabaw ni Garuḍa.

Verse 24

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ततो राजा महायशाः । उवाच शम्यतां विप्रौ नायं विष्णुरथेदृशः ॥ ४.२४ ॥

Pagkatapos, ang maluwalhating hari, na nakapagdaup-palad sa añjali, ay nagsabi: “Kumalma kayo, O mga brahmin; hindi ito si Viṣṇu, ni hindi siya yaong gayong uri.”

Verse 25

यस्य ब्रह्मा समुत्पन्नो नाभिपङ्कजमध्यतः । तस्माच्च ब्रह्मणो रुद्रः स विष्णुः परमेश्वरः ॥ ४.२५ ॥

Mula sa lotus sa gitna ng Kanyang pusod ay sumilang si Brahmā; at mula kay Brahmā ay sumilang si Rudra—siya nga si Viṣṇu, ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 26

इति राजवचः श्रुत्वा तदा तौ मुनिपुङ्गवौ । चक्रतुः परमां मायां योगमायां विशेषतः ॥ ४.२६ ॥

Nang marinig ang mga salita ng hari, ang dalawang pinakadakilang pantas ay gumamit ng kataas-taasang kapangyarihan ng pagpapakita—lalo na ng yogamāyā.

Verse 27

कपिलः पद्मनाभस्तु जैगीषव्यः प्रजापतिः । कमलस्थो बभौ ह्रस्वस्तस्य चाङ्के कुमारकः ॥ ४.२७ ॥

Si Kapila at si Padmanābha, at si Jaigīṣavya na Prajāpati—na nakaluklok sa ibabaw ng lotus—ay nagpakita. Sa kanyang kandungan ay naroon din ang isang batang lalaki (kumāraka).

Verse 28

ददर्श राजा रक्ताक्षं कालानलसमद्युतिम् । नेत्थं भवति विश्वेशो मायैषा योगिनां सदा । सर्वव्यापी हरिः श्रीमानिति राजा जगाद ह ॥ ४.२८ ॥

Nakita ng hari siya—mapulang-mata, nagniningning na gaya ng apoy sa wakas ng panahon. Pagkaraan ay sinabi ng hari: “Ang Panginoon ng sansinukob ay hindi tunay na ganito; ito ang māyā na laging taglay ng mga yogin. Si Hari, ang maluwalhati, ay sumasaklaw sa lahat.”

Verse 29

ततो वाक्यावसाने तु तस्य राज्ञो हि संसदि । मशका मत्कुणा यूका भ्रमराः पक्षिणोरगाः ॥ ४.२९ ॥

Pagkatapos, sa pagtatapos ng pananalita, sa kapulungan ng hari ay lumitaw ang mga lamok, surot, kuto, mga bubuyog, mga ibon, at mga ahas.

Verse 30

अश्वा गावो द्विपाः सिंहा व्याघ्रा गोमायवो मृगाः । अन्येऽपि पशवः कीटा ग्राम्यारण्याश्च सर्वशः । दृश्यन्ते राजभवने कोटिशो भूतधारिणि ॥ ४.३० ॥

Mga kabayo, baka, elepante, leon, tigre, asong-gubat, usa, at iba pang hayop—kasama ang mga insekto, maging alaga o mailap sa lahat ng anyo—ay nakikita sa palasyo ng hari, O tagapagdala ng mga nilalang, na waring milyun-milyon.

Verse 31

तं दृष्ट्वा भूतसङ्घातं राजा विस्मितमानसः । यावच्चिन्तयते किं स्यादेतदित्यवगम्य च । जैगीषव्यस्य माहात्म्यं कपिलस्य च धीमतः ॥ ४.३१ ॥

Nang makita ng hari ang pulutong ng mga nilalang, napuno ng pagkamangha ang kanyang isip. Habang iniisip niya, “Ano kaya ito?”, at nang maunawaan niya, natanto niya ang kadakilaan ni Jaigīṣavya at ng marunong na si Kapila.

Verse 32

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा स राजा अश्वशिरास्तदा । पप्रच्छ तावृषी भक्त्या किमिदं द्विजसत्तमौ ॥ ४.३२ ॥

Pagkaraan, si Haring Aśvaśiras, na nagbuo ng mga kamay sa mapitagang añjali, ay nagtanong sa dalawang rishi nang may debosyon: “Ano ito, O pinakamainam sa mga dwija (dalawang-ulit na isinilang)?”

Verse 33

द्विजावूचतुः । आवां पृष्टौ त्वया राजन् कथं विष्णुरिहेज्यते । प्राप्यते वा महाराज तेनिदं दर्शितं तव ॥ ४.३३ ॥

Wika ng dalawang Brahmana: “O Hari, yamang tinanong mo kami, paano sinasamba rito si Viṣṇu? O dakilang hari, paano Siya nakakamtan? Kaya ito ang ipinakita sa iyo para sa layuning iyon.”

Verse 34

सर्वज्ञस्य गुणा ह्येते ये राजंस्तव दर्शिताः । स च नारायणो देवः सर्वज्ञः कामरूपवान् ॥ ४.३४ ॥

O hari, ang mga ito nga ang mga katangian ng Ganap na Nakaaalam na iyong itinuro. At ang diyos na iyon ay si Nārāyaṇa—ang Omniscient, na may kapangyarihang mag-anyong ayon sa Kanyang kalooban.

Verse 35

सौम्यस्तु संस्थितः क्वापि प्राप्यते मनुजैः किल । आराधनेन चैतस्य वाक्यमर्थवदिष्यते ॥ ४.३५ ॥

Tunay, ang mapagpala at mahinahong presensiya—bagaman nananahan sa kung saanman—ay maaaring makamtan ng mga tao. At sa pamamagitan ng pagsamba (ārādhana) sa Kanya, ang pahayag na ito ay itinuturing na may tunay na saysay, sapagkat napapatunayan.

Verse 36

किन्तु सर्वशरीरस्थः परमात्मा जगत्पतिः । स्वदेहे दृश्यते भक्त्या नैकस्थानगतस्तु सः ॥ ४.३६ ॥

Ngunit ang Paramātman—Panginoon ng sanlibutan—ay nananahan sa lahat ng katawan. Sa pamamagitan ng bhakti, Siya’y nakikita sa sariling katawan; gayunman, hindi Siya nakukulong sa iisang pook.

Verse 37

अतोऽर्थं दर्शितं रूपं देवस्य परमात्मनः । आवयोस्तव राजेन्द्र प्रतीतिः स्याद् यथा तव । एवं सर्वगतो विष्णुस्तव देहे जनेश्वर ॥ ४.३७ ॥

Kaya nga, ipinakita ang anyo ng Kataas-taasang Sarili ng Diyos ayon sa nilalayong kahulugan, upang, O pinakamainam sa mga hari, sumibol ang iyong wastong pagkaunawa sa pagitan natin. Sa gayon, si Viṣṇu na sumasaklaw sa lahat ay naroroon sa iyong katawan, O panginoon ng mga tao.

Verse 38

मन्त्रिणां भृत्यसङ्घस्य सुराद्या ये प्रदर्शिताः । पशवः कीटसङ्घाश्च तेऽपि विष्णुमया नृप ॥ ४.३८ ॥

O hari, ang mga ministro at ang pulutong ng mga lingkod, at yaong ipinahiwatig mula sa mga diyos—maging ang mga hayop at mga kawan ng insekto—lahat ng ito ay Viṣṇu-maya rin, ibig sabihi’y napapaloob at napupuno ni Viṣṇu.

Verse 39

भावनां तु दृढां कुर्याद् यथा सर्वगतो हरिः । नान्यत् तत्सदृशं भूतमिति भावेन सेव्यते ॥ ४.३९ ॥

Dapat pagyamanin ang matibay na pagninilay: “Si Hari ay sumasaklaw sa lahat.” Sa saloobing walang ibang nilalang na kapantay Niya, Siya’y dapat lapitan at paglingkuran sa gayong diwa.

Verse 40

एष ते ज्ञानसद्भावस्तव राजन् प्रकीर्तितः । परिपूर्णेन भावेन स्मरन् नारायणं हरिम् ॥ ४.४० ॥

O hari, ito ang tunay na kalagayan ng kaalaman na ipinahayag para sa iyo: sa ganap at di-nahahating loob, alalahanin si Nārāyaṇa, si Hari.

Verse 41

परिपूर्णेन भावेन स्मर नारायणं गुरुम् । पुष्पोपहारैर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः । ध्यानॆन सुस्थितेनाशु प्राप्यते परमेश्वरः ॥ ४.४१ ॥

Sa ganap at nakatuong loob, alalahanin si Nārāyaṇa, ang iginagalang na guro. Sa pag-aalay ng mga bulaklak at insenso, at sa tarpaṇa upang bigyang-kasiyahan ang mga brāhmaṇa, at sa matatag na pagninilay, ang Kataas-taasang Panginoon ay nakakamit nang di-nagpapaliban.