Adhyaya 28: The Manifestation of Māyā as Durgā/Kātyāyanī and the Slaying of Vaitrāsura

Verse 1

प्रजापाल उवाच । कथं माया समुत्पन्ना दुर्गा कात्यायनी शुभा । आदिक्षेत्रे स्थिता सूक्ष्मा पृथग्मूर्त्ता व्यजायत ॥ २८.१ ॥

Sinabi ni Prajāpāla: “Paano sumibol si Māyā—ang mapalad na Durgā, na tinatawag ding Kātyāyanī—na nananahan sa Ādikṣetra sa maselang anyo, at pagkatapos ay nahayag bilang isang hiwalay na anyong may katawan?”

Verse 2

महातपा उवाच । आसीद् राजा पुरा राजन् सिन्धुद्वीपः प्रतापवान् । वरुणांशो महाराज सोऽरण्ये तपसि स्थितः ॥ २८.२ ॥

Wika ni Mahātapā: “Noong unang panahon, O hari, may isang makapangyarihang pinunong nagngangalang Sindhudvīpa, bantog sa kanyang kagitingan. Siya’y bahagi ni Varuṇa, O dakilang hari, at nanahan sa gubat, matatag sa pagsasagawa ng matinding pagninilay at pag-aayuno.”

Verse 3

पुत्रो मे शक्रनाशाय भवेदिति नारदाधिपः । एवं कृतमतिः सोऽथ महता तपसा स्वकम् । कलेवरं स्थितो भूत्वा शोषयामास सुव्रत ॥ २८.३ ॥

Sa pasyang, “Nawa’y ang aking anak ay maging tagapagwasak ni Śakra (Indra),” itinakda ng panginoon sa mga tao ang gayong layon. Pagkaraan, sa dakilang pagtitiis at pag-aayuno, pinatuyo at pinahina niya ang sarili niyang katawan—siya na matatag sa banal na panata.

Verse 4

प्रजापाल उवाच । कथं तस्य द्विजश्रेष्ठ शक्रेणापकृतं भवेत् । येनासौ तद्विनाशाय पुत्रमिच्छन् व्रते स्थितः ॥ २८.४ ॥

Sinabi ni Prajāpāla: “O pinakadakila sa mga dalawang-ulit-na-isinilang, paano nagawang makapinsala ni Śakra (Indra) sa kanya, kaya siya—nagnanais ng anak para sa pagwasak na iyon—ay nanatiling matatag sa panata?”

Verse 5

महातपा उवाच । सोऽन्यजन्मनि पुत्रोऽभूत् त्वष्टुर्बलभृतां वरः । अवध्यः सर्वशस्त्रेषु अपां फेनॆन नाशितः ॥ २८.५ ॥

Wika ni Mahātapā: “Sa ibang kapanganakan, siya’y naging anak ni Tvaṣṭṛ, ang pinakadakila sa mga malalakas. Bagaman di-matatalo ng anumang sandata, siya’y napuksa sa pamamagitan ng bula ng mga tubig.”

Verse 6

जलफेनेन निहतस्तस्मिँल्लयमवाप्नुयात् । पुनर्ब्रह्मान्वयाज्जातः सिन्धुद्वीपेति संज्ञितः । स तेपे परमं तीव्रं शक्रवैरमनुस्मरन् ॥ २८.६ ॥

Nang mapatay sa bula ng tubig, siya’y pumasok doon sa laya, ang pagkalusaw. Pagkaraan, muling isinilang sa angkan ni Brahmā at nakilala sa pangalang “Sindhudvīpa.” Sa pag-alaala sa kanyang pagkapoot kay Śakra (Indra), nagsagawa siya ng sukdulang tindi ng mga pag-aayuno at pagninilay.

Verse 7

ततः कालेन महता नदी वेत्रवती शुभा । मानुषं रूपमास्थाय सालङ्कारं मनोरमम् । आजगाम यतो राजा तेपे परमकं तपः ॥ २८.७ ॥

Pagkaraan ng mahabang panahon, ang mapalad na ilog na Vetravatī—na nag-anyong tao, kaakit-akit at may mga palamuti—ay dumating sa pook na kinaroroonan ng hari na nagsasagawa ng pinakamataas na pagtitika (tapas).

Verse 8

तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नां स राजा क्रुद्धमानसः । उवाच का असि सुश्रोणि सत्यं कथय भामिनि ॥ २८.८ ॥

Nang makita siya na ganap sa kagandahan, ang hari—na nag-aalab ang isip sa galit—ay nagsabi: “Sino ka, O babaeng may magandang balakang? Sabihin mo ang katotohanan, O babaeng nag-aalab ang damdamin.”

Verse 9

नद्युवाच । अहं जलपतेः पत्नी वरुणस्य महात्मनः । नाम्ना वेत्रवती पुण्या त्वामिच्छन्तीह मागता ॥ २८.९ ॥

Nagsalita ang Ilog: “Ako ang asawa ni Varuṇa, ang dakilang-loob na panginoon ng mga tubig. Sa pangalang Vetravatī, ako’y banal at mapalad; naparito ako rito na naghahangad sa iyo.”

Verse 10

साभिलाषां परस्त्रीं च भजमानां विसर्ज्जयेत् । स पापः पुरुषो ज्ञेयो ब्रह्महत्यां च विन्दति । एवं ज्ञात्वा महाराज भजमानां भजस्व माम् ॥ २८.१० ॥

Dapat itaboy ang babaeng may pagnanasa ngunit asawa ng iba at naghahanap ng pakikisama. Ang lalaking tumatanggap sa kanya ay dapat kilalaning makasalanan, at nagkakamit ng sala ng brahma-hatyā (pagpatay sa Brahmana). Kaya, O dakilang hari, yamang nalalaman mo ito, makipag-ugnay ka sa akin—na tapat na nakatuon sa iyo.

Verse 11

एवमुक्तस्तया राजा साभिलाषोपभुक्तवान् । तस्य सद्योऽभवत् पुत्रो द्वादशार्कसमप्रभः ॥ २८.११ ॥

Nang masabi niya iyon, ang hari, dahil sa pagnanasa, ay nakipag-ugnay sa kanya. Noon din ay nagkaroon siya ng isang anak na lalaki, maningning na tulad ng liwanag ng labindalawang araw.

Verse 12

वेत्रवत्युदरे जातो नाम्ना वैत्रासुरोऽभवत् । बलवानतितेजस्वी प्राग्ज्योतिषपतिर्भवत् ॥ २८.१२ ॥

Ipinanganak sa loob ng lupain ng Vetravatī, siya’y nakilala sa pangalang Vaitrāsura. Taglay ang dakilang lakas at pambihirang ningning, siya’y naging panginoon ng Prāgjyotiṣa.

Verse 13

स कालेन युवा जातो बलवान् दृढविक्रमः । महायोगेन संयुक्तो जिगायेमां वसुंधराम् ॥ २८.१३ ॥

Sa paglipas ng panahon, siya’y naging binata—malakas at matatag ang kabayanihan. Pinagkalooban ng dakilang pagsasanay sa yoga, napagtagumpayan niya ang Daigdig na ito (Vasundharā).

Verse 14

सप्तद्वीपवतीं पश्चान्मेरुपर्वतमारोहत् । तत्रेन्द्रं प्रथमं जिग्ये पश्चादग्निं यमं ततः । निरृतिं वरुणं वायूं धनदश्चेश्वरं ततः ॥ २८.१४ ॥

Pagkaraan, umakyat siya sa Bundok Meru na nasa gitna ng pitong kontinente. Doon, una niyang dinaig si Indra, saka si Agni at si Yama; pagkatapos ay si Nirṛti, si Varuṇa, si Vāyu, at sumunod si Dhanada (Kubera) at si Īśvara.

Verse 15

इन्द्रो भग्नो गतः सोऽग्निं अग्निर्भग्नो यमं ययौ । यमो निरृतिमागच्छन्निरृतिर्वरुणं ययौ ॥ २८.१५ ॥

Si Indra, nang magapi, ay nagtungo kay Agni; si Agni, nang magapi, ay nagtungo kay Yama. Si Yama ay lumapit kay Nirṛti, at si Nirṛti ay nagtungo kay Varuṇa.

Verse 16

इन्द्रादिभिरुपेतस्तु वरुणो वायुमन्वगात् । वायुर्धनपतिं त्वागात् सर्वैरिन्द्रादिभिः सह ॥ २८.१६ ॥

Si Varuṇa, na may kasamang si Indra at iba pang mga diyos, ay sumunod kay Vāyu. Si Vāyu, kasama silang lahat—si Indra at ang iba pa—ay lumapit kay Dhanapati (Kubera).

Verse 17

धनदोऽपि स्वकं मित्रमीशं देवसमन्वितः । इयाय गदया सोऽपि दानवो बलदर्पितः । गदामादाय दुद्राव शिवलोकं प्रति प्रभो ॥ २८.१७ ॥

Si Dhanada (Kubera) man din, kasama ang mga diyos, ay nagtungo sa sarili niyang kaibigan na si Īśa (Śiva). Ang Dānava ring iyon, lasing sa pagmamataas ng lakas, kinuha ang kanyang pamalo at sumugod patungo sa daigdig ni Śiva, O Panginoon.

Verse 18

शिवोऽप्यवध्यं तं मत्वा देवान् गुह्य ययौ पुरीम् । ब्रह्मणः सुरसिद्धाद्यैर्वन्दितां पुण्यकारिभिः ॥ २८.१८ ॥

Si Śiva man din, sa pag-aakalang ang taong iyon ay di-mapapatay, ay lihim na nagtungo kasama ng mga diyos sa lungsod ni Brahmā—isang lungsod na sinasamba ng mga diyos, ng mga Siddha at ng iba pa, at ng mga gumagawa ng kabutihang-loob.

Verse 19

तत्र ब्रह्मा जगत्स्रष्टा विष्णुपादोद्भवे जले । नियामिताकाशगतो जपत्यन्तर्जले शुभे । क्षेत्रज्ञनाम गायत्रीं ततो देवा विचुक्रुशुः ॥ २८.१९ ॥

Doon, si Brahmā—ang lumikha ng daigdig—ay nananahan sa tubig na nagmula sa paa ni Viṣṇu; matapos manahan sa isang itinakdang kalagayan sa himpapawid, binibigkas niya sa loob ng mapalad na tubig ang Gāyatrī na kaugnay ng “Kṣetrajña,” ang Nakaaalam ng Larangan. Pagkaraan, sumigaw ang mga diyos.

Verse 20

त्राहि प्रजापते सर्वान् देवानृषिवरानपि । असुराद्भयमापन्नान् त्राहि त्राहीत्यचोदयन् ॥ २८.२० ॥

“Iligtas mo kami, O Prajāpati; iligtas ang lahat ng mga diyos at maging ang mga dakilang ṛṣi, na nabalot ng takot dahil sa mga asura.” Kaya’t sila’y nagmakaawa, sumisigaw: “Iligtas! Iligtas!”

Verse 21

एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा दृष्ट्वा देवान्स्तदागतान् । चिन्तयामास देवस्य मायैयं विततं जगत् । नासुरा न सुराश्चात्र मायैयं कीदृशी मता ॥ २८.२१ ॥

Nang masabi ito sa kanya, si Brahmā noon, nang makita ang mga diyos na dumating, ay nagmuni-muni: “Ang sanlibutan ay nalalatag sa pamamagitan ng māyā ng Panginoon. Dito’y wala ni Asura ni Sura; anong uri ng māyā ang itinuturing na ito?”

Verse 22

एवं चिन्तयतस्तस्य प्रादुरासीदयोनिजा । शुक्लाम्बरधरा कन्या स्रक्किरीटोज्ज्वलानना । अष्टभिर्बाहुभिर्युक्ता दिव्यप्रहरणोद्यता ॥ २८.२२ ॥

Habang siya’y nagmumuni-muni nang gayon, nagpakita ang isang dalagang ayonijā (hindi isinilang sa sinapupunan), nakadamit ng puti; ang mukha’y nagniningning sa kuwintas ng bulaklak at diadema; may walong bisig at handa sa mga sandatang dibino.

Verse 23

चक्रं शङ्खं गदां पाशं खङ्गं घण्टां तथा धनुः । धारयन्ती तथा चान्यान् बद्धतूणा जलाद् बहिः ॥ २८.२३ ॥

Taglay niya ang chakra, shankha, gada, pasha, espada, kampana, at pana—gayundin ang iba pang sandata; may nakataling lalagyan ng palaso at nakatayo sa labas ng tubig.

Verse 24

निष्चक्राम महादेवी सिंहवाहनवेगिता । युयुधे चासुरान् सर्वान् एकैव बहुधा स्थिता ॥ २८.२४ ॥

Lumabas ang Dakilang Diyosa, mabilis sa lakas ng kaniyang sinasakyang leon; at nakipagdigma siya sa lahat ng Asura—bagaman iisa, wari’y nakatindig sa maraming anyo.

Verse 25

दिव्यं वर्षसहस्रं तु दिव्यैरस्त्रैर्महाबलम् । युद्ध्वा कालात्यये देव्याः हतो वैत्रासुरो रणे । ततः किलकिलाशब्दो देवसैन्येऽभवन्महान् ॥ २८.२५ ॥

Sa loob ng isang libong banal na taon, nakipaglaban ang makapangyarihan gamit ang mga sandatang makalangit. Pagkaraan, nang lumampas ang itinakdang panahon, napatay si Vaitrāsura sa digmaan ng Diyosa. Pagkatapos nito, umalingawngaw ang malaking sigaw ng pagdiriwang sa hukbo ng mga diyos.

Verse 26

हते वैत्रासुरे भीमे तदा सर्वे दिवौकसः । प्रणेमुर्जय युद्धेति स्वयमीशः स्तुतिं जगौ ॥ २८.२६ ॥

Nang mapatay ang kakila-kilabot na Vaitrāsura, yumukod ang lahat ng nilalang sa langit at sumigaw, “Tagumpay sa digmaan!” Pagkaraan, ang Panginoon mismo ang bumigkas ng isang himno ng papuri.

Verse 27

महेश्वर उवाच । जयस्व देवि गायत्रे महामाये महाप्रभे । महादेवि महाभागे महासत्त्वे महोत्सवे ॥ २८.२७ ॥

Wika ni Maheśvara: “Magtagumpay ka, O Diyosa Gāyatrī—O Mahāmāyā, dakilang kapangyarihan ng māyā, O lubhang maningning; O Mahādevī, O lubhang mapalad, O may dakilang sattva na dalisay, O Mahotsava—katawan ng pagpapala.”

Verse 28

दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गि दिव्यस्रग्दामभूषिते । वेदमातर्नमस्तुभ्यं त्र्यक्षरस्ते महेश्वरि ॥ २८.२८ ॥

O Maheśvarī, na ang mga sangkap ng katawan ay pinahiran ng banal na halimuyak at pinalamutian ng makalangit na mga kuwintas ng bulaklak—O Ina ng mga Veda, pagpupugay sa iyo; ang sa iyo ay ang mantrang “tatlong pantig”.

Verse 29

त्रिलोकस्थे त्रितत्त्वस्थे त्रिवह्निस्थे त्रिशूलिनि । त्रिनेत्रे भीमवक्त्रे च भीमनेत्रे भयानके । कमलासनजे देवि सरस्वति नमोऽस्तु ते ॥ २८.२९ ॥

Pagpupugay sa iyo, Sarasvatī, O Diyosa—nanahan sa tatlong daigdig, nakatatag sa tatlong tattva, naroroon sa tatlong banal na apoy; O may hawak ng trisula, O may tatlong mata; may kakila-kilabot na mukha at titig, nakapagpapangilabot; isinilang mula sa Brahmā na nakaluklok sa lotus—pagpupugay sa iyo.

Verse 30

नमः पङ्कजपत्राक्षि महामायेऽमृतस्त्रवे । सर्वगे सर्वभूतेषि स्वाहाकारे स्वधेऽम्बिके ॥ २८.३० ॥

Pagpupugay sa iyo, O may matang tulad ng dahon ng lotus; O Mahāmāyā, daloy ng amṛta ng kawalang-kamatayan. O laganap sa lahat, naroroon sa lahat ng nilalang; O Ambikā, na anyo ng pagbigkas na “svāhā” at siya ring “svadhā”.

Verse 31

सम्पूर्णे पूर्णचन्द्राभे भास्वराङ्गे भवोद्भवे । महाविद्ये महावेद्ये महादैत्यविनाशिनि । महाबुद्ध्युद्भवे देवि वीतशोके किरातिनि ॥ २८.३१ ॥

O Diyosa—ganap at lubos, nagniningning tulad ng kabilugan ng buwan, may katawang maningning, sumibol mula sa bhava (prinsipyo ng pag-iral at pagiging). O Mahāvidyā, O Mahāvedya (dakilang dapat makilala), tagapuksa ng malalaking daitya; O pinagmumulan ng dakilang talino, O Devī na walang dalamhati, O Kirātinī—pagpupugay.

Verse 32

त्वं नीतिस्त्वं महाभागे त्वं गीत्स्त्वं गौस्त्वमक्षरम् । त्वं धीस्त्वं श्रीस्त्वमोङ्कारस्तत्त्वे चापि परिस्थिता । सर्वसत्त्वाहिते देवि नमस्ते परमेश्वरि ॥ २८.३२ ॥

O dakilang mapalad, Ikaw ang nīti (matuwid na asal); Ikaw ang gīḥ (banal na pananalita); Ikaw ang baka; Ikaw ang akṣara (di-nasisira). Ikaw ang dhī (matalas na pag-unawa), Ikaw ang śrī (kasaganaan); Ikaw ang pantig na Oṃ, at Ikaw ay nakatatag din sa tattva (prinsipyo ng katotohanan). O Diyosa na naghahangad ng kapakanan ng lahat ng nilalang, pagpupugay sa Iyo, O Kataas-taasang Ginang.

Verse 33

इत्येवं संस्तुता देवी भवेन परमेष्ठिना । देवैरपि जयेत्युच्चैरित्युक्ता परमेश्वरी ॥ २८.३३ ॥

Sa ganitong paraan pinuri ang Diyosa nina Bhava at Parameṣṭhin; at ang Kataas-taasang Diyosa, si Parameśvarī, ay tinawag din ng mga diyos na sumigaw nang malakas: “Jaya—tagumpay!”

Verse 34

यावदास्ते चतुर्वक्त्रस्तावदन्तर्जलाद्बहिः । निश्चक्राम ततो देवीं कृतकृत्यां ददर्श सः ॥ २८.३४ ॥

Hangga’t naroon ang may apat na mukha, sa panahong iyon siya’y lumabas mula sa loob ng tubig. Pagkaraan, nakita niya ang Diyosa na natupad na ang kanyang layunin.

Verse 35

तां दृष्ट्वा देवकार्यं च सिद्धं मत्वा पितामहः । भविष्यं कार्यमुद्दिश्य ततो वचनमब्रवीत् ॥ २८.३५ ॥

Nang makita siya at mapagpasyang natupad na ang gawain ng mga diyos, si Pitāmaha (ang Dakilang Ninuno) ay nagsalita, na iniisip ang gagawin pa sa hinaharap, ng mga salitang ito.

Verse 36

ब्रह्मोवाच । इयं देवी वरारोहा यातु शैलं हिमोद्भवम् । तत्र यूयं सुराः सर्वे गत्वा नन्दत माचिरम् ॥ २८.३६ ॥

Sinabi ni Brahmā: “Hayaan ang Diyosang ito, ang may marikit na balakang (varārohā), na pumaroon sa bundok na isinilang mula sa niyebe—ang Himālaya. Doon, kayong lahat na mga diyos ay pumaroon at magsaya nang walang pag-aantala.”

Verse 37

नवम्यां च सदा पूज्या इयं देवी समाधिना । वरदा सर्वलोकानां भविष्यति न संशयः ॥ २८.३७ ॥

Sa araw ng Navamī (ika-siyam na tithi) rin, ang Diyosa na ito ay dapat laging sambahin nang may matatag na samādhi; siya’y magiging tagapagkaloob ng biyaya sa lahat ng daigdig—walang pag-aalinlangan.

Verse 38

नवम्यां यश्च पिष्टाशी भविष्यति हि मानवः । नारी वा तस्य सम्पन्नं भविष्यति मनोगतम् ॥ २८.३८ ॥

Tunay nga, ang taong sa araw ng Navamī ay mamumuhay sa pagkain ng dinikdik na butil, para sa kanya’y makakamit ang isang babae (asawa/kapareha), at ang ninanais ng isip ay magkakatotoo.

Verse 39

यश्च सायं तथा प्रातरिदं स्तोत्रं पठिष्यति । त्वयेरितं महादेव तस्य देव्याः समं भवान् ॥ २८.३९ ॥

At sinumang magbigkas ng himnong ito sa gabi at gayundin sa umaga—O Mahādeva, ayon sa iyong ipinahayag—para sa taong iyon, ikaw ay magiging naroroon kasama ng Diyosa.

Verse 40

वरदो देव सर्वास्वापत्स्वप्युद्धरस्‍व तम् । एवमुक्त्वा भवं ब्रह्मा पुनर्देवीं स चाब्रवीत् ॥ २८.४० ॥

“O diyos na tagapagkaloob ng biyaya, kahit sa gitna ng lahat ng uri ng kapahamakan, iligtas mo siya.” Pagkasabi nito kay Bhava (Śiva), muling nagsalita si Brahmā sa Diyosa.

Verse 41

त्वया देवि महत्कार्यं कर्तव्यं चान्यदस्ति नः । भविष्यं महिषाख्यस्य असुरस्य विनाशनम् ॥ २८.४१ ॥

O Diyosa, isang dakilang gawain ang dapat mong isakatuparan; para sa amin ay wala nang iba. Ang darating ay ang paglipol sa asura na tinatawag na Mahiṣa.

Verse 42

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा सर्वे देवाश्च पार्थिव । यथागतं ततो जग्मुर्देवीं स्थाप्य हि मे गिरौ । संस्थाप्य नन्दिता यस्मात् तस्मान्नन्दाऽभवत् तु सा ॥ २८.४२ ॥

Pagkasabi nang gayon, si Brahmā at ang lahat ng mga diyos, O Hari, ay umalis at nagbalik gaya ng kanilang pagdating, matapos itatag ang Diyosa sa aking bundok. Sapagkat nang maitatag Siya ay napuspos ng kagalakan (nanditā), kaya Siya nga ay nakilala sa pangalang “Nandā.”

Verse 43

यश्चेदं शृणुयाज्जन्म देव्याः यश्च स्वयं पठेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति ॥ २८.४३ ॥

Sinumang makarinig ng salaysay na ito tungkol sa kapanganakan ng Diyosa, at sinumang bumigkas nito nang sarili, ay mapapalaya sa lahat ng kasalanan at makakamit ang pinakamataas na nirvāṇa (ganap na paglaya).