Adhyaya 187: Determination of the Origin and Procedure of the Ancestral Offering (Pitṛyajña/Śrāddha)

Verse 1

अथ सृष्टिपितृयज्ञौ ॥ सूत उवाच ॥ एवं नारायणाच्छ्रुत्वा सा मही संशितव्रता ॥ कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा माधवं पुनरब्रवीत् ॥

Sinabi ni Sūta: Nang marinig niya ito mula kay Nārāyaṇa, ang Daigdig—matatag sa kanyang panata—ay nag-anjali, pinagdikit ang dalawang palad, at muling nagsalita kay Mādhava.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ श्रुतमेतन्मयाख्यानं क्षेत्रस्य च महत्फलम् ॥ एकं मे परमं गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥

Sinabi ng Daigdig: Narinig ko na ang salaysay na ito at ang dakilang bunga ng banal na kṣetra. May isang bagay pa akong pinakamataas na lihim; nararapat na ipaliwanag mo ito, O kagalang-galang.

Verse 3

पितृयज्ञस्य माहात्म्यं सोमदत्तो नराधिपः ॥ मृगयां समुपागम्य यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥

Tungkol sa kadakilaan ng pitṛyajña: yaong dati mong isinalaysay hinggil kay Haring Somadatta, pinuno ng mga tao, na lumabas upang mangaso—iyon ang tinutukoy ko.

Verse 4

को गुणः पितृयज्ञस्य कथमेव प्रयुज्यते ॥ केन चोत्पादितं श्राद्धं कस्मिन्नर्थे किमात्मकम् ॥

Ano ang kapakinabangan ng pitṛyajña, at paano ito ganap na isinasagawa? Sino ang nagtatag ng śrāddha, sa anong layunin, at ano ang tunay nitong diwa?

Verse 5

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण वदस्व मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

Nais kong marinig ito nang masinsinan; ipaliwanag mo sa akin. Sinabi ni Śrī Varāha: Mabuti, O Daigdig na mapalad, na ako’y tinatanong mo nang ganito.

Verse 6

मोहितासि वरारोहे भाराक्रान्ता वसुन्धरे ॥ दिव्यां ददामि ते बुद्धिं शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥

Nalilito ka, O marikit ang balakang; nabibigatan ka, O Vasundharā. Ipinagkakaloob ko sa iyo ang banal na pag-unawa—makinig ka, O maganda, ayon sa katotohanan.

Verse 7

कथयिष्यामि ते ह्येवं श्राद्धोत्पत्तिविनिश्चयम् ॥ आदौ स्वर्गस्य चोत्पत्तिं देवानां च वरानने ॥

Kaya ipaliliwanag ko sa iyo ang tiyak na salaysay ng pinagmulan ng śrāddha. Una, O marikit ang mukha, (ilalarawan ko) ang pagsilang ng langit at ng mga diyos.

Verse 8

निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसावृते ॥ स्रष्टुं वै बुद्धिरुत्पन्ना त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

Sa daigdig na ito na walang ningning, walang liwanag, at nababalot sa dilim sa lahat ng dako, sumibol ang pasya na likhain ang tatlong daigdig, kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.

Verse 9

सोऽहं च शेषपर्यङ्के एकश्चैव पराङ्मुखः ॥ स्वपामि च वरारोहे अनन्तशयने ह्यहम् ॥

At ako—nag-iisa, nakatalikod—ay natutulog sa higaan ni Śeṣa; tunay na nagpapahinga ako sa kama ni Ananta, O marikit ang balakang.

Verse 10

युगं युगसहस्राणि यास्यन्ति च गतानि च ॥ न त्वं मम विजानासि ज्ञातुं मायां यशस्विनि ॥

Mga yugto—libu-libong yugto—ang lilipas, at marami na ang lumipas; gayunman, hindi mo nauunawaan ang aking māyā upang tunay na makilala ito, O marangal na babae.

Verse 11

धारितं मम सुश्रॊणि दिवा पञ्चशतानि च ॥ वाराहं रूपमादाय न जानासि हि भामिनि ॥

O may magandang balakang, limang daang araw ko nang pinasan ito; ngunit nang akuin ko ang anyong Baboy-ramo (Varāha), hindi mo pa rin ako nakikilala, O marilag na ginang.

Verse 12

यन्मां पृच्छसि वै ज्ञातुमात्मानं च यशस्विनि ॥ एकमूर्त्तिस्त्रिधा जातो ब्रह्मविष्णुहरात्मकः ॥

Ang iyong itinatanong upang makilala ako, O bantog na ginang: iisa ang aking anyo, ngunit ako’y nahayag na tatluhan—taglay ang kalikasan nina Brahmā, Viṣṇu, at Hara.

Verse 13

क्रोधहेतोर्मया सृष्ट ईश्वरॊऽसुरनाशनः ॥ मम नाभ्यामभूत्पद्मं पद्मगर्भः पितामहः ॥

Dahil sa sanhi ng poot, nilikha ko ang Panginoon na pumupuksa sa mga asura; at mula sa aking pusod ay sumibol ang lotus—si Pitāmaha, yaong may sinapupunang lotus.

Verse 14

एवं त्रयो वयं देवाः कृत्वा ह्येकाणर्वां महीम् ॥ तिष्ठामः परमप्रीत्या मायां कृत्वा तु वैष्णवीम् ॥

Sa gayon, kaming tatlong diyos, nang gawing iisang karagatan ang lupa, ay nanatili sa sukdulang kagalakan, matapos likhain ang Vaiṣṇavī māyā.

Verse 15

सर्वं तज्जलपूर्णं तु न चाज्ञायते किञ्चन ॥ वटमेकं वर्जयित्वा विष्णुमूलं यशोद्रुमम् ॥

Ang lahat ng iyon ay napuno ng tubig, at wala ni anuman ang matukoy—maliban sa iisang punong balete, ang maringal na punong may ugat kay Viṣṇu.

Verse 16

तिष्ठाम वटवृक्षेऽहं मायया बालरूपधृक् ॥ पश्यामि च जगत्सर्वं त्रैलोक्यं यन्मया कृतम् ॥

Nanatili ako sa punong balete; sa pamamagitan ng māyā ay nag-anyong bata, at minasdan ko ang buong daigdig—ang tatlong daigdig—na nilikha ko.

Verse 17

वारयामि वरारोहे जानासि त्वं धरे शुभे ॥ कालेन तु तदा देवि कृत्वा वै वडवामुखम् ॥

Pinipigil ko ito, O marikit ang hita; nauunawaan mo, O mapalad na Daigdig. Pagkaraan, sa takdang panahon, O diyosa, ay nilikha ang vaḍavāmukha, ang “bibig ng babaeng kabayo.”

Verse 18

विनिस्सृतं जलं तत्र मायया तदनन्तरम् ॥ प्रलये च विनिवृत्ते ब्रह्मा लोकपितामहः ॥

Pagdaka, sa pamamagitan ng māyā, ang tubig ay umagos doon; at nang humupa ang pralaya (pagkalusaw), si Brahmā, ang lolo ng mga daigdig, ay lumitaw at gumanap ng kanyang tungkulin.

Verse 19

एवमुक्तो मया देवि गृह्य तत्र कमण्डलुम् ॥ उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा ब्रह्मा चोत्पादयन्सुरान् ॥

Sa gayon, nang masabihan ko, O diyosa, kinuha ni Brahmā ang kamandalu roon; matapos sumipsip/umhipo sa tubig ayon sa ritwal at maging dalisay, ay nagpatuloy siyang lumikha ng mga deva.

Verse 20

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ तारणार्थं च सर्वेषां ब्राह्मणान्भुवि दैवतान् ॥

Ang mga Āditya, ang mga Vasu, ang mga Rudra, ang dalawang Aśvin, at ang mga pangkat ng Marut; at upang iligtas at ingatan ang lahat, itinatag niya sa lupa ang mga Brāhmaṇa bilang mga banal na nilalang.

Verse 21

बाहुभ्यां क्षत्रमुत्पन्नं वैश्याः ऊरुविनिःसृताः ॥ पद्भ्यां विनिःसृताः शूद्राः सर्ववर्णोपचारकाः

Mula sa mga bisig lumitaw ang kṣatra, ang uring namumuno at mandirigma; mula sa mga hita lumabas ang mga vaiśya. Mula sa mga paa lumitaw ang mga śūdra, yaong naglilingkod at nagbibigay ng praktikal na suporta sa lahat ng mga varṇa.

Verse 22

देवताश्चासुरा देवि जातास्ते ब्रह्मणस्तथा ॥ देवता ह्यसुराः सर्वे तपोवीर्यबलान्विताः

O Diyosa, ang mga deva at ang mga asura ay gayundin na isinilang mula kay Brahmā. Tunay, kapwa ang mga deva at ang mga asura—lahat sila—ay pinagkalooban ng lakas ng tapas, sigla, at katatagan.

Verse 23

दित्यां च जनिताः पुत्रा असुराः सुरशत्रवः ॥ प्रजापतिश्चाजनयदृषींश्चैव तपोधनान्

At mula kay Diti ay isinilang ang mga anak na lalaki—ang mga asura, mga kaaway ng mga deva. At si Prajāpati ay lumikha rin ng mga ṛṣi, yaong ang kanilang yaman ay ang tapas, ang kayamanan ng pag-aayuno at pagninilay.

Verse 24

तेजसा भास्कराकाराः सर्वे शास्त्रविदो द्विजाः ॥ तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च जनिता ब्रह्मसूनुना

Nagniningning sa kanilang tejas, na tila anyong-araw, silang lahat ay mga dvija at mga nakaaalam ng mga śāstra. Ang kanilang mga anak at mga apo man ay nilikha rin ng anak ni Brahmā.

Verse 25

निमेस्तु वंशसम्भूतो आत्रेय इति विश्रुतः ॥ जातमात्रो महात्मा स श्रीमांश्चापि तपोनिधिः

Mula sa angkan ni Nimi ay lumitaw ang isang tanyag na tinatawag na Ātreya. Pagkapanganak pa lamang, siya’y isang dakilang kaluluwa—mapalad at tunay na isang sisidlan ng tapas.

Verse 26

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ देवतास्तु त्रयस्त्रिंशददित्यां जनयन्पुरा

Ang mga Āditya, ang mga Vasu, ang mga Rudra, ang dalawang Aśvin, at ang mga pangkat ng Marut—ang mga diyos na ito, na tatlumpu’t tatlo ang bilang, ay dating isinilang mula kay Aditi.

Verse 27

एकचित्तं समाधाय तपश्चरति निश्चलः ॥ पञ्चाग्निर्वायुभक्षश्च एकपादोर्ध्वबाहुकः

Itinuon niya ang isip sa iisang pagninilay, di gumagalaw, at nagsasagawa ng matinding tapas—napaliligiran ng limang apoy, nabubuhay sa hangin, nakatayo sa isang paa at nakataas ang mga bisig.

Verse 28

वर्षाणां च सहस्राणि तपस्तप्त्वा वसुन्धरे ॥ मृत्युकालमनुप्राप्तस्ततः पञ्चत्वमागतः

O Daigdig, matapos magsunog ng tapas sa loob ng libu-libong taon, nang dumating ang oras ng kanyang kamatayan, siya’y pumasok sa kalagayan ng limang elemento.

Verse 29

नष्टं च तं सुतं दृष्ट्वा निमेः शोक उपाविशत् ॥ पुत्रशोकाभिसंयुक्तो दिवा रात्रौ च चिन्तयन्

Nang makita ni Nimi na nawala ang kanyang anak, sinakmal siya ng dalamhati. Pinahihirapan ng lungkot sa anak, siya’y nagmuni-muni araw at gabi.

Verse 30

निमिः कृत्वा ततः शोकं विधानात्तत्र माधवि ॥ तं मनोगतसंकल्पं त्रिरात्रे प्रत्यपद्यत

Pagkaraan, O Mādhavī, si Nimi, matapos isagawa roon ang itinakdang pagtalima bilang tugon sa kanyang dalamhati, ay muling nabawi ang panloob na pasiya sa loob ng tatlong gabi.

Verse 31

तस्य प्रतिविशुद्धस्य माघमासे तु द्वादशीम् ॥ मानसं सृज्य विषयं बुद्धिर्विस्तारगामिनी

Para sa kanya na lubusang nalinis, sa ikalabindalawang araw ng buwang Māgha—pagkatapos likhain sa isip ang paksa ng pagninilay—lumawak ang saklaw ng kanyang buddhi.

Verse 32

स निमिश्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः ॥ यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च

Tahimik at nakatuon, saka niya itinakda ang isip sa pamamaraan ng śrāddha—kung alin ang nararapat niyang ihain bilang pagkain: mga ugat at mga bunga.

Verse 33

यानि कानि च भक्ष्याणि नवश्च रससंभवः ॥ यानि तस्यैव चेष्टानि सर्वमेतदुदाहरेत्

Anumang pagkaing maaaring kainin, at ang mga sariwang paghahandang mula sa katas at lasa, at anumang gawi na angkop sa kanya—lahat ng ito’y dapat niyang banggitin nang malinaw.

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणं पूर्वं शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ दक्षिणावर्ततः सर्वमकरोदृषिसत्तमः

Una, magalang niyang inanyayahan ang isang brāhmaṇa; at nang maging malinis at nakatuon, isinagawa ng dakilang ṛṣi ang lahat sa pag-ikot na pakanan (clockwise).

Verse 35

सप्तकृत्वस्ततस्तत्र युगपత్సमुपाविशत् ॥ दत्त्वा तु मांसशाकानि मूलानि च फलानि च

Pagkaraan, doon, nang pitong ulit, siya’y umupo nang magkakasunod ayon sa takdang ayos; at naghandog siya ng karne at mga gulay, gayundin ng mga ugat at mga bunga.

Verse 36

पूजयित्वा तु विप्रान्स सप्तकृत्वश्च सुन्दरि ॥ कृत्वा तु दक्षिणाग्रांश्च कुशांश्च प्रयतः शुचिः

Matapos parangalan ang mga brāhmaṇa nang pitong ulit, O marikit, at maingat na inayos ang mga dulo para sa dakṣiṇā at ang mga kuśa-damo, siya’y nanatiling disiplinado at dalisay.

Verse 37

एवं दिने गते भद्रे ह्यस्तं प्राप्ते दिवाकरे ॥ ब्रह्म कर्मोत्तमं दिव्यं भावसाध्यमुपासत

Kaya, nang lumipas ang araw, O mapalad, at lumubog na ang araw, siya’y nagsagawa ng pinakamataas at banal na brahman-karman, na natatamo sa pamamagitan ng panloob na bhāva.

Verse 38

एकाकी यतचित्तात्मा निराशी निष्परिग्रहः ॥ शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः

Nag-iisa, pinipigil ang isip at sarili, walang inaasahan at walang pag-aari, naglatag siya para sa sarili ng matatag na upuan sa isang malinis na lugar.

Verse 39

नात्युच्चं नातिनीचं च चेलाजिनकुशोत्तरम् ॥ तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तो जितेन्द्रियः

Hindi masyadong mataas ni masyadong mababa, na may tela, balat ng usa, at kuśa-damo bilang ibabaw; doon, ginawang iisang-tuldok ang isip, pinigil ang pag-iisip at napagtagumpayan ang mga pandama—siya’y nagpatuloy.

Verse 40

उपविश्यासनेऽयुञ्जद्योगमात्मविशुद्धये ॥ समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलः स्थितः

Naupo sa upuan, inilapat niya ang sarili sa yoga para sa paglilinis ng sarili; pinananatiling pantay ang katawan, ulo, at leeg, siya’y nanatiling matatag at hindi gumagalaw.

Verse 41

संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ प्रकाशात्मा विगतभीर् ब्रह्मचारी व्रते स्थितः ॥

Itinuon niya ang tingin sa dulo ng sariling ilong at hindi tumingin sa mga panig; payapa sa liwanag ng loob at walang takot, ang brahmacārin ay nanatiling matatag sa kanyang panata.

Verse 42

संयम्य मयि चित्तं यो युक्त आसीत मत्परः ॥ प्रयुञ्जीत तदात्मानं मद्भक्तो नान्यमानसः ॥

Sinumang pumipigil sa isip at itinatali ito sa akin, na nakaupo nang may disiplina at ako ang tanging pinakamataas na layon—ang gayong deboto, na walang ibang iniisip, ay dapat ilaan ang sarili nang buo sa iisang pagsasanay na yaon.

Verse 43

एवं निवृत्तसंध्यायां ततो रात्रिरुपागता ॥ पुनश्चिन्तितुमारब्धः शोकसंविग्नमानसः ॥

Sa gayon, nang matapos ang sandhyā na pagsasagawa sa dapithapon, dumating ang gabi; at muli siyang nagsimulang magnilay, ang isip ay nababagabag dahil sa dalamhati.

Verse 44

कृत्वा तु पिण्डसंकल्पं पश्चात्तापं चकार ह ॥ अकृतं मुनिभिः सर्वं किं मया तदनुष्ठितम् ॥

Ngunit matapos buuin ang pasya hinggil sa piṇḍa na handog, siya’y nagsisi: “Kung ang lahat ng ito’y hindi ginawa ng mga muni, bakit ko ito isinagawa?”

Verse 45

निवापकर्म ह्यशुचि पुत्रार्थे विनियोजितम् ॥ अहो स्नेहप्रभावेण मया चाकृतबुद्धिना ॥

“Sapagkat ang nivāpa na ritwal ay tunay na itinuturing na marumi, bagaman ginagamit para sa pagkakaroon ng anak. Ay, dahil sa lakas ng pag-ibig, kumilos ako nang walang hinog na paghatol.”

Verse 46

किं वक्ष्यन्ति च मां सर्वे ये वै पितृपदे स्थिताः ॥ एवं विचिन्त्यमानस्य गता रात्रिर्वसुन्धरे ॥

“Ano ang sasabihin sa akin ng lahat ng yaong tunay na nananatili sa kalagayan ng mga ninuno?” Sa gayong pagninilay, lumipas ang gabi—O Vasundharā (Inang Lupa).

Verse 47

पूर्वसन्ध्यानु सम्प्राप्ता उदिते च दिवाकरे ॥ सन्ध्याविधिं विनिवर्त्य हुत्वाग्नीन् द्विजसत्तमः ॥

Nang dumating ang bukang-liwayway at sumikat ang araw, ang pinakadakila sa mga dvija, matapos ganapin nang wasto ang sandhyā-vidhi, ay naghandog ng mga alay sa mga banal na apoy.

Verse 48

पुनश्चिन्तां प्रपन्नः स आत्रेयो ह्यतिदुःखितः ॥ एकाकी भाषते तत्र शोकपीडितमानसः ॥

Muli siyang nalugmok sa balisang pag-iisip; si Ātreya, labis na nagdurusa, ay nagsalita roon nang mag-isa, ang isip ay pinipighati ng dalamhati.

Verse 49

धिग्वयो धिक्च मे कर्म धिग्बलं धिक्च जीवितम् ॥ पुत्रं सर्वसुखैर्युक्तं जीवितं हि न दृश्यते ॥

“Sumpa sa tadhana; sumpa sa aking gawa; sumpa sa lakas; at sumpa sa buhay. Sapagkat ang buhay na may ganap na kaligayahan—ang pagkakaroon ng anak—ay hindi ko nakikita (sa akin).”

Verse 50

नरकं पूतिकाख्यातं हृदि दुःखं विदुर्बुधाः ॥ परित्राणं ततः पुत्रादिच्छन्तीह परत्र च ॥

Nauunawaan ng mga pantas na ang “Pūtikā” ay isang impiyerno—isang panloob na paghihirap sa puso; kaya’t ang mga tao’y naghahangad ng pagkaligtas sa pamamagitan ng anak, dito at sa kabilang-buhay.

Verse 51

पूजयित्वा तु देवांश्च दत्त्वा दानं त्वनेकशः ॥ हुत्वाग्निं विधिवच्चैव स्वर्गं तु लभते नरः

Matapos sambahin ang mga diyos at magbigay ng maraming handog, at mag-alay sa banal na apoy ayon sa wastong ritwal, ang tao’y nagkakamit ng langit.

Verse 52

पुत्रेण लभते येन पौरत्रेण च पितामहाः ॥ अथ पुत्रस्य पौरत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः

Sa pamamagitan ng anak natatamo ang kapakinabangang nagdudulot ng bunga; sa pamamagitan ng apo napapakinabangan ang mga lolo (pitāmaha). At sa apo sa tuhod, nagagalak ang mga ninuno sa ikatlong salin (prapitāmaha).

Verse 53

पुत्रेण श्रीमता हीनं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि नारदो द्विजसत्तमः

“Kung wala akong masaganang anak, hindi ko nais pang mabuhay.” Samantala, O Diyosa, dumating si Nārada, ang pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang.

Verse 54

जगाम तापसारण्यं ऋष्याश्रमविभूषितम् ॥ सर्वकामयुतं रम्यं बहुपुष्पफलोदकम्

Siya’y nagtungo sa gubat ng mga asceta, pinalamutian ng mga ashram ng mga rishi—kaaya-aya, taglay ang lahat ng ninanais, at sagana sa maraming bulaklak, bunga, at tubig.

Verse 55

तस्मै दत्त्वा पाद्यमर्घ्यं आसने चोपवेश्य च ॥ उपविश्यासने देवि नारदो वाक्यमब्रवीत्

Pagkaraang ialay sa kanya ang tubig sa paa at ang handog na paggalang, at paupuin siya sa upuan, si Nārada—na naupo rin, O Diyosa—ay nagsalita.

Verse 56

नारद उवाच ॥ निमे शृणु महाप्राज्ञ शोकमुत्सृज्य दूरतः ॥ अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावान्नावबुध्यसे

Sinabi ni Nārada: “Makinig ka sa akin, O lubhang marunong; itaboy mo nang malayo ang dalamhati. Ipinagluluksa mo ang mga hindi dapat pagluksa; bagaman nag-aangking may pag-unawa, hindi mo tunay na nauunawaan.”

Verse 57

गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ मृतं वा यदि वा नष्टं यो यान्तमनुशोचति

Ang mga pantas ay hindi nananaghoy para sa patay ni para sa buhay. Mamatay man o mawala, ang sinumang tumatangis sa yumao ay hindi siya maibabalik.

Verse 58

अमित्रास्तस्य हृष्यन्ति स चापि न निवर्त्तते ॥ अमरत्वं न पश्यामि त्रैलोक्ये सचराचरे

Nagagalak ang kanyang mga kaaway, at siya man ay hindi na nagbabalik. Wala akong nakikitang walang-kamatayan saanman sa tatlong daigdig, sa lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.

Verse 59

देवतासुरगन्धर्वा मानुषा मृगपक्षिणः ॥ सर्वे कालवशं यान्ति सर्वे कालमुदीक्षते

Mga diyos, asura, gandharva, tao, hayop at ibon—lahat ay napapasailalim sa Kapangyarihan ng Panahon; lahat ay naghihintay sa Panahon.

Verse 60

जातस्य सर्वभूतस्य कालो मृत्युरुपस्थितः ॥ अवश्यं चैव गन्तव्यं कृतान्तविहितेन च

Sa bawat nilalang na isinilang, ang Panahon—ang kamatayan—ay nakatindig na malapit. At ang pagpanaw ay tunay na di-maiiwasan, ayon sa itinakda ni Kṛtānta (ang wakas/kamatayan).

Verse 61

तव पुत्रो महात्मा वै श्रीमान्नाम श्रियो निधिः ॥ पूर्णं वर्षसहस्रं तु तपः कृत्वा सुदुष्चरम्

Ang iyong anak ay tunay na dakilang kaluluwa—likás na mapalad, isang kayamanang sisidlan ng biyaya—na matapos magsagawa ng napakahirap na tapas, tinupad iyon sa loob ng ganap na sanlibong taon.

Verse 62

मृत्युकालमनुप्राप्य गतो दिव्यां परां गतिम् ॥ एतत्सर्वं विदित्वा तु नानुशोचितुमर्हति

Nang dumating ang oras ng kamatayan, siya’y nagtungo sa isang banal at pinakamataas na kalagayan. Yamang nalalaman ang lahat ng ito, hindi nararapat magdalamhati.

Verse 63

नारदेनैवमुक्ते तु श्रुत्वा स द्विजसत्तमः ॥ प्रणम्य शिरसा पादौ निमिरुद्विग्नमानसः

Nang masabi ni Nārada ang gayon, ang pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang—si Nimi—ay nakinig at yumukod, idinampi ang ulo sa (mga) paa ni Nārada, bagaman ang isip ay nananatiling balisa.

Verse 64

अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मविदां वर ॥ सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः

O, pinakadakila sa mga mararangal na muni! O, pinakapanguna sa mga nakaaalam ng dharma! O brāhmaṇa, ako’y naaliw at napayapa mo sa mga salitang may matatamis na pantig.

Verse 65

प्रणयात्सौहृदाद्वापि स्नेहाद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ शोको निरन्तरं चित्ते ममैद्धृदि वर्तते

Dahil sa pagmamahal, o dahil sa pagkakaibigan, o dahil sa paglingap, magsasalita ako—pakinggan mo ito. Ang dalamhati ay walang patid na nananahan sa aking isip, nakabaon sa aking puso.

Verse 66

कृतस्नेहस्य पुत्रार्थे मया संकल्प्य यत्कृतम् ॥ तर्पयित्वा द्विजान्सप्त अन्नाद्येन फलेन च

Alang-alang sa aking anak—sapagkat napuspos ako ng pagkalagom ng loob—ang aking ginawa, matapos magpasiya nang taimtim, ay bigyang-kasiyahan ang pitong dalawang-ulit-na-ipinanganak sa pagkain at iba pang handog, pati mga bunga.

Verse 67

पश्चाद्विसर्जितं पिण्डं दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ उदकानयनं चैव ह्यपसव्येन वासितम्

Pagkaraan, itinapon ko ang handog na piṇḍa matapos ikalat ang damong darbha sa lupa; at isinagawa ko rin ang pagdadala ng tubig, na nakaupo sa ayos na apasavya.

Verse 68

शोकस्य तु प्रभावेण एतत्कर्म मया कृतम् ॥ अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरणं द्विज

Ngunit dahil sa bigat ng dalamhati, nagawa ko ang gawaing ito, O dalawang-ulit-na-ipinanganak; at (kinatatakutan kong) hindi ito sinusunod ng mararangal, hindi ito patungo sa langit, at nagdudulot ito ng masamang pangalan.

Verse 69

नष्टबुद्धिस्मृतिसत्त्वो ह्यज्ञानॆन विमोहितः ॥ न च श्रुतं मया पूर्वं न देवैॠषिभिः कृतम्

Sapagkat ang aking talino, alaala, at katatagan ay napinsala; nalinlang ako ng kamangmangan. Ni hindi ko ito narinig noon, ni ito ginagawa ng mga diyos o ng mga ṛṣi.

Verse 70

भयं तीव्रं प्रपश्यामि मुनिशापात्सुदारुणात् ॥ नारद उवाच ॥ न बेतव्यं द्विजश्रेष्ठ पितरं शरणं व्रज

Nakikita ko ang matinding takot mula sa napakasindak na sumpa ng isang muni. Sinabi ni Nārada: “Huwag kang matakot, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak; lumapit ka sa mga Pitṛ bilang iyong kanlungan.”

Verse 71

अधर्मं न च पश्यामि धर्मो नैवात्र संशयः ॥ नारदेनैवमुक्तस्तु निमिर्ध्यानमुपाविशत् ॥

“Wala akong nakikitang anumang adharmá rito; tunay, walang pag-aalinlangan na ito ay dharma.” Sa gayong sinabi ni Nārada, si Nimi ay naupo upang magnilay.

Verse 72

कर्मणा मनसा वाचा पितरं शरणं गतः ॥ ततोऽतिचिन्तयामास वंशकर्त्तारमात्मनः ॥

Sa gawa, sa isip, at sa salita, siya’y sumilong sa kanyang ama; pagkaraan, malalim niyang pinagmunihan ang pinagmulan ng sarili niyang angkan.

Verse 73

पुत्रमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययैः ॥ निमे संकल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन ॥

Inaliw niya ang kanyang anak sa mga salitang minamahal at di-nagkukulang: “O Nimi, itinakda para sa iyo ang pitṛyajña na ito, O kayamanang-asceta.”

Verse 74

पितृयज्ञेति निर्दिष्टा धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ॥ ततो ह्यतितरो धर्मः क्रतुरेकः प्रतिष्ठितः ॥

Ang dharmang ito—na tinukoy bilang ‘pitṛyajña’—ay ipinahayag mismo ni Brahmā; at mula roon, isang nakahihigit na dharma ang naitatag bilang iisang handog na ritwal.

Verse 75

कृतः स्वयम्भुवा पूर्वं श्राद्धं यो वित्तवित्तमः ॥ शृण्वतो नारदस्यापि विधिं विधिविदां वरः ॥

Noong una, itinatag ni Svayambhū (Brahmā) ang Śrāddha—siya na pinakadakila sa mga may yaman; at ang pinakamahusay sa mga nakaaalam ng wastong ritwal ay ipinaliwanag ang paraan, habang nakikinig si Nārada.

Verse 76

श्राद्धकर्मविधिं चैव प्रेतकर्म च या क्रिया ॥ शृणुषु सुन्दरि तत्त्वेन यथा दाता सपुत्रकः ॥

Makinig ka, O marikit, sa katotohanan, sa wastong paraan ng ritong śrāddha at sa mga gawaing bumubuo sa mga ritong para sa preta—upang ang nag-aalay, kasama ang kanyang anak, ay makakilos nang nararapat.

Verse 77

मम चैव प्रसादेन तस्य बुद्धिं ददाम्यहम् ॥ जातस्य सर्वभूतस्य कालमृत्युरुपस्थितः ॥

At sa pamamagitan ng aking biyaya, ipinagkakaloob ko sa kanya ang pagkaunawa. Sapagkat sa bawat nilalang na isinilang, ang Panahon-at-Kamatayan ay nakatindig na malapit.

Verse 78

अवश्यमेव गन्तव्यं धर्मराजस्य शासनात् ॥ अमरत्वं न पश्यामि पिपीलादीनि जन्तवः ॥

Tiyak na kailangang pumanaw, ayon sa kautusan ni Dharmarāja (Yama). Wala akong nakikitang imortalidad sa mga nilalang—maging sa mga nagsisimula sa langgam.

Verse 79

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः ध्रुवं जन्म मृतस्य च ॥ मोक्षः कर्मविशेषेण प्रायश्चित्तेन च ध्रुवम् ॥

Sa isinilang, tiyak ang kamatayan; at sa namatay, tiyak din ang muling pagsilang. Ang kalayaan (mokṣa) ay tiyak sa pamamagitan ng natatanging mga gawa, at tiyak din sa pamamagitan ng pagwawasto at pagtubos (prāyaścitta).

Verse 80

सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रयः शारीरजाः स्मृताः ॥ अल्पायुशो नराः पश्चाद्भविष्यन्ति युगक्षये ॥

Ang sattva, rajas, at tamas ay inaalala bilang tatlong sangkap na likas sa may katawan. Pagkaraan, sa pagwawakas ng isang yuga, ang mga tao ay magiging maiikli ang buhay.

Verse 81

सात्त्विकं नावबुद्ध्यन्ति कर्मदोषेण तामसः ॥ तामसं नरकं विन्द्यात्तिर्यग्योनिं च राक्षसीम् ॥

Ang mga may likas na tāmasika, dahil sa kapintasan ng kanilang mga gawa, ay hindi nauunawaan ang sāttvika. Ang sumusunod sa tamas ay nagkakamit ng impiyerno, at gayundin ng kapanganakang-hayop at sinapupunang tulad ng rākṣasa.

Verse 82

क्रूरो भीरुर्विषादी च हिंसको निरपत्रपः ॥ अज्ञानान्धश्च पैशाचमेतॆषां तामसा गुणाः ॥

Malupit, duwag, lugmok sa dalamhati, marahas, walang hiya, bulag sa kamangmangan, at may hilig sa paiśāca—ito ang mga katangiang nangingibabaw sa mga pinaghaharian ng tamas.

Verse 83

तामसं तद्विजानीयादुच्यमानो न बुद्ध्यति ॥ दुर्मदोऽश्रद्धधानश्च विज्ञेयास्तामसा नराः ॥

Dapat makilala bilang tāmasika ang taong, kahit tinuturuan, ay hindi umuunawa. Ang mga palalong nalalasing sa pagmamataas at salat sa pananampalataya o pagtanggap ay dapat kilalaning mga taong tāmasika.

Verse 84

प्रबलो वाचि युक्तश्चाचलबुद्धिः सदायतः ॥ शूरः सर्वेषु व्यक्तात्मा विज्ञेया राजसा नराः ॥

Makapangyarihan, may pagpipigil sa pananalita, pabagu-bago ang isip, laging nakatuon sa panlabas; magiting, at hayag ang sarili sa lahat—ang gayong mga tao ay dapat makilalang rājasa.

Verse 85

क्षान्तो दान्तो विशुद्धात्मा विज्ञेयः श्रद्धयान्वितः ॥ तपःस्वाध्यायशीलश्च एतेषां सात्त्विका गुणाः ॥

Mapagtiis, may pagpipigil sa sarili, dalisay ang kalooban, at may pananampalatayang tumatanggap; masigasig sa tapas at sa svādhyāya—ito ang mga katangian ng mga may sattva.

Verse 86

एवं सञ्चिन्तयानस्तु न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ त्यज शोकं महाभाग शोकः सर्वविनाशनः ॥

Sa gayong pagninilay, hindi ka nararapat magpadala sa dalamhati. Iwaksi ang dalamhati, O mapalad; ang dalamhati ang sumisira sa lahat.

Verse 87

शोको दहति गात्राणि बुद्धिः शोकेन नश्यति ॥ लज्जा धृतिश्च धर्मश्च श्रीः कीर्तिश्च स्मृतिर्नयः ॥

Sinusunog ng dalamhati ang mga sangkap ng katawan; napapahamak ang talino dahil sa dalamhati. Nawawala rin ang hiya, katatagan, dharma, kasaganaan, dangal, alaala, at wastong paghatol.

Verse 88

त्यजन्ति सर्वधर्मं च शोकेनोपहृतं नरम् ॥ एवं शोकं त्यजित्वा तु निःशोको भव पुत्रक ॥

Tinalikuran ng mga tao maging ang lahat ng tungkulin sa isang taong nilulunod ng dalamhati. Kaya, matapos iwaksi ang dalamhati, maging walang-dalamhati ka, mahal na anak.

Verse 89

मूढः स्नेहप्रभावेण कृत्वा हिंसानृते तथा ॥ पच्यते नरके घोरे ह्यात्मदोषैर्वसुन्धरे ॥

Ang naliligaw na tao, dahil sa kapangyarihan ng pagkakapit, matapos gumawa ng karahasan at kasinungalingan, ay ‘niluluto’ sa kakila-kilabot na impiyerno—tunay na dahil sa sariling mga kasalanan, O Vasundharā (Ina ng Lupa).

Verse 90

स्नेहं सर्वेषु संयम्य बुद्धिं धर्मे नियोजयेत् ॥ धर्मलोक हितार्थाय शृणु सत्यं ब्रवीम्यहम् ॥

Pigilin ang pagkakapit sa lahat, at italaga ang talino sa dharma. Para sa kapakanan ng daigdig na nakaugat sa dharma, makinig: ang katotohanan ang sinasabi ko.

Verse 91

कण्ठस्थानं गते जीवे भीतिविभ्रान्तमानसः ॥ ज्ञात्वा च विह्वलं तत्र शीघ्रं निःसारयेद्गृहात् ॥ १०१ ॥ कुशास्तरणशायी च दिशः सर्वा न पश्यति ॥ लब्धस्मृतिर्मुहूर्तं तु यावज्जीवो न पश्यति ॥

Kapag ang hininga-buhay (jīva) ay umabot sa bahagi ng lalamunan, ang isip ng tao ay natatakot at nalilito. Sa pagkaalam na siya’y nababalisa sa sandaling iyon, agad siyang ilabas mula sa bahay. Nakahiga sa latag na damong kuśa, hindi na niya nakikita ang mga direksiyon; at sa maikling pagitan, kahit bumalik ang alaala, hindi pa rin malinaw ang pagdama ng nilalang na buhay.

Verse 92

वाचयेत्स्नेहभावेन भूमिदेवा द्विजातयः ॥ सुवर्णं च हिरण्यं च यथोत्पन्नेन माधवि ॥

Sa diwa ng paglingap at malasakit, ipabigkas ang mga angkop na teksto sa mga “diyos sa lupa”—ang mga dvija, ang mga dalawang-beses na isinilang na pantas na brāhmaṇa. At maghandog ng ginto at yaman ayon sa kung ano ang nakamtan, O Mādhavī.

Verse 93

परलोकहितार्थाय गोप्रदानं विशिष्यते ॥ सर्वदेवमया गाव ईश्वरेणावतारिताः ॥

Para sa kapakinabangan sa kabilang daigdig, ang pag-aalay ng baka ay lalo’t higit na pinahahalagahan. Ang mga baka ay itinuturing na nagtataglay ng lahat ng mga diyos, na iniluwal sa daigdig ng Panginoon.

Verse 94

अमृतं क्षरयन्त्यश्च प्रचरन्ति महीतले ॥ एतासां चैव दानेन शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥

Sinasabing sila’y “nagpapadaloy ng amṛta (nektar)” habang lumalakad sa ibabaw ng lupa. Sa pag-aalay ng gayong mga baka, sinasabing ang tao’y madaling napapalaya mula sa kasalanan (kilbiṣa).

Verse 95

पश्चाच्छ्रुतिपथं दिव्यमुत्कर्णेन च श्रावयेत् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

Pagkaraan nito, ipabigkas sa nakataas na tainga ang banal na “landas ng śruti,” hanggang sa bitawan niya ang mga hiningang-buhay—matapos gampanan ang napakahirap na tungkuling ito.

Verse 96

दृष्ट्वा सुविह्वलं ह्येनं मम मार्गानुसारिणम् ॥ प्रयाणकाले तु नरो मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥

Pagkakita sa kanya na tunay na lubhang nababalisa—na sumusunod sa aking landas—sa oras ng pagpanaw, ang tao ay dapat magsagawa sa pamamagitan ng mantra, ayon sa wastong pamamaraan.

Verse 97

मन्त्रेणानेन कर्तव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ मधुपर्कं त्वरन् गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

Sa pamamagitan ng mantrang ito, dapat maisakatuparan ang paglaya mula sa buong pagkakagapos sa sansara. Agarang kunin ang madhuparka at bigkasin ang mantrang ito.

Verse 98

मन्त्रः— ॐ गृह्णीष्व मे सुविमलं मधुपर्कमाद्यं संसारनाशनकरं त्वमृतेन तुल्यम् ॥ नारायणेन रचितं भगवत्प्रियाणां दाहे च शान्तिकरणं सुरलोकपूज्यम् ॥

Mantra: ‘Oṃ—tanggapin mo mula sa akin ang lubos na dalisay, pinakapangunang madhuparka, na sumisira sa sansara at katulad ng amṛta. Nilalang ni Nārāyaṇa para sa mga minamahal ng Panginoon; nagpapayapa kahit sa naglalagablab na pagdurusa, at sinasamba sa daigdig ng mga diyos.’

Verse 99

एवं विनिस्सृते प्राणे संसारं च न गच्छति ॥ नष्टसंज्ञं समुद्धिश्य ज्ञात्वा मृत्युवशङ्गतम् ॥

Sa gayon, kapag lumisan na ang hininga-buhay, hindi na siya muling tutungo sa sansara. Kapag natanto na siya’y nawalan ng malay at napasailalim sa kapangyarihan ng kamatayan, dapat siyang tawagin at gunitain sa mga nararapat na ritwal.

Verse 100

महावनस्पतिं गत्वा गन्धान्श्च विविधानपि ॥ घृततैलसमायुक्तं कृत्वा वै देहशोधनम् ॥

Pumunta sa isang dakilang punò at kumuha rin ng iba’t ibang pabango; saka isagawa ang paglilinis ng katawan, na may halong ghee at langis bilang pampahid.

Verse 101

तेजोऽव्ययकरं चास्य तत्सर्वं परिकल्प्य च ॥ दक्षिणायां शिरः कृत्वा सलिले सन्निधाप्य च

Matapos maayos na ihanda ang lahat ng kailangan para sa kanya, at itakda ang katawan na ang ulo ay nakaharap sa timog, ilapit ito sa tubig.

Verse 102

तीर्थाद्यावाहनं कृत्वा स्नापनं तस्य कारयेत् ॥ गयादीनि च तीर्थानि ये च पुण्याः शिलोच्चयाः

Matapos isagawa ang pag-anyaya sa mga banal na tubig at kaugnay na ritwal, ipaligo siya. Dapat ding alalahanin at tawagin ang mga tīrtha na nagsisimula sa Gayā, at ang mga mapagpalang batuhing taluktok.

Verse 103

कुरुक्षेत्रं च गङ्गा च यमुना च सरिद्वरा ॥ कौशिकी च पयोष्णी च सर्वपापप्रणाशिनी

Ang Kurukṣetra, ang Gaṅgā, at ang Yamunā—pinakamainam sa mga ilog—gayundin ang Kauśikī at ang Payoṣṇī, na pinupuri bilang pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 104

गण्डकी भद्रनामाच सरयूरबलदा तथा ॥ वनानि नव वाराहे तीर्थे पिण्डारके तथा

Ang Gaṇḍakī, ang ilog na tinatawag na Bhadranāmā, ang Sarayū, at ang Baladā; gayundin ang siyam na kagubatan sa Vārāha-tīrtha, at ang pook na tinatawag na Piṇḍāraka.

Verse 105

पृथिव्यां यानि तीर्थानि चत्वारः सागरास्तथा ॥ सर्वाणि मनसा ध्यात्वा स्नानमेवं तु कारयेत्

Ang lahat ng mga tīrtha sa ibabaw ng daigdig, at gayundin ang apat na karagatan—kapag pinagbulay-bulayan silang lahat sa isipan, saka isagawa ang pagpaligo sa ganitong paraan.

Verse 106

प्राणैर्हृतं तु तं ज्ञात्वा चितां कृत्वा विधानतः ॥ तस्या उपरि संस्थाप्य दक्षिणाग्रं शिरस्तथा

Nang matantong siya’y wala na ng hininga ng buhay, at matapos itayo ang puneraryong tumpok ayon sa tuntunin, ilagay ang katawan sa ibabaw nito, na ang ulo’y nakaharap din sa timog.

Verse 107

दिव्यानग्निमुखान्ध्यात्वा गृहीय हस्ते हुताशनम् ॥ प्रज्वाल्य विधिवत्तत्र मन्त्रमेतमुदाहरेत्

Pagmumuni-munihan ang mga banal na nilalang na ang bibig ay apoy, at hawak sa kamay ang apoy, pagliyabin iyon doon ayon sa wastong ritwal, saka bigkasin ang mantrang ito.

Verse 108

धर्माधर्मसमायुक्तो लोभमोहमसमावृतः ॥ दह चैत्तस्य गात्राणि देवलोकं स गच्छतु

Taglay ang kapwa dharma at adharma, at natatakpan ng kasakiman at pagkalito—sunugin, O Apoy, ang kanyang mga sangkap; nawa’y makarating siya sa daigdig ng mga diyos.

Verse 109

एवमुक्त्वा ततः शीघ्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम् ॥ ज्वलमानं तदा वह्निं शिरःस्थाने प्रदापयेत्

Pagkasabi nito, agad—at matapos ding magsagawa ng pradakṣiṇā (pag-ikot nang pakanan)—ilapat ang naglalagablab na apoy sa dakong ulunan.

Verse 110

चातुर्वर्ण्येषु संस्कारमेवं भवति पुत्रक ॥ गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य विनिवर्तयेत्

Ganito nagaganap ang saṃskāra ng paglilibing sa apat na varṇa, anak ko. Pagkahugasan ang sariling mga sangkap at pati ang mga kasuotan, dapat nang magbalik.

Verse 111

मृतं नाम तथोद्दिश्य दद्यात्पिण्डं महीतले॥ तदाप्रभृति चाशौचं देवकर्म न कारयेत्॥

Pagkatapos banggitin ang pangalan ng yumao at ituon sa kanya ang handog, maglagay ng piṇḍa sa ibabaw ng lupa. Mula noon ay umiiral ang āśauca (panahong maruming-ritwal), at hindi dapat magpagawa ng mga ritwal para sa mga diyos (devakarma).

Verse 112

निद्रां मायामयीं कृत्वा जागर्मि च स्वपामि वा॥ विष्णुमायामयं कृत्वा जानासि त्वं न धारिणि॥

Ginagawa kong ang pagtulog ay may anyong māyā; kaya ako’y nananatiling gising o kaya’y natutulog. Ngunit kapag ang mga bagay ay ginawang mula sa māyā ni Viṣṇu, hindi mo ito nakikilala, O dhāriṇī (tagapagdala).

Verse 113

चातुर्वर्णस्य वक्ष्यामि यश्च स्वायंभुवोऽब्रवीत्॥ नेमिप्रभृतिनामेवं येन श्राद्धं प्रवर्त्तते॥

Ipapaliwanag ko ang tuntunin para sa apat na varṇa (apat na kaayusang panlipunan), gaya ng sinabi ni Svāyaṃbhuva (Manu). Sa ganitong paraan—mula kay Nemi at sa mga pinangalanang angkan—naipapasimula ang pagsasagawa ng śrāddha.

Verse 114

तत एतेन मन्त्रेण दद्याद्वै मधुपर्ककम्॥ मृत्युकाले तु पुरुषो परलोकसुखावहम्॥

Pagkatapos, sa pamamagitan ng mantrang ito, tunay ngang dapat ihandog ang madhuparka. Sa oras ng kamatayan, ito’y nagiging para sa tao isang paraan na nagdudulot ng kaginhawahan sa kabilang daigdig.

Verse 115

कृत्वा सुदुष्करं कर्म जानता वाप्यजानता॥ मृत्युकालवशं प्राप्य नरः पञ्चत्वमागतः॥

Nagawa man ang isang napakahirap o mabigat na gawa—may kamalayan man o wala—kapag napasailalim sa kapangyarihan ng oras ng kamatayan, ang tao’y dumarating sa pañcatva, ang pagkalusaw sa limang elemento.

Verse 116

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय भाषितो वचनं मया॥ शीघ्रमुत्पादय ब्रह्मन् देवतासुरमानुषान्॥

Matapos pumasok sa pagninilay sa loob ng isang muhūrta, nagsalita ako ng ganitong salita: “Madaliin mo, O Brahman, ang paglikha ng mga deva, asura, at sangkatauhan.”

Verse 117

शीर्णपर्णाम्बुभक्षश्च शिशिरे च जलेशयः॥ स कृच्छ्रे फलभक्षश्च पुनश्चान्द्रायणं चरन्॥

Namuhay siya sa tuyong mga dahon at tubig; at sa panahon ng taglamig ay nahihiga siya sa tubig. Sa pagtalima sa kṛcchra, prutas lamang ang kanyang kinakain, at muli niyang isinagawa ang panatang cāndrāyaṇa.

Verse 118

प्रददौ श्रीमते पिण्डं नामगोत्रमुदाहरन्॥ तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसंकल्पमात्मनः॥

Naghandog siya ng piṇḍa sa kagalang-galang, binibigkas ang pangalan at ang gotra (angkan). Pagkaraan nito, ang pinakadakilang muni ay nagbuo sa sarili ng panatang nakahanay sa dharma.

Verse 119

कथं ते मुनयः शापात्प्रदहेयुर्न मामिति॥ सदेवासुरगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसाः॥

“Paano ako masusunog ng mga muni sa pamamagitan ng sumpa?”—gayong pag-iisip niya. Noon ay nagtipon ang mga nilalang: mga deva at asura, mga gandharva, mga piśāca, mga uraga (nilalang na ahas), at mga rākṣasa.

Verse 120

तत्प्रविश्याश्रमपदं भ्राजमानं स्वतेजसा॥ तं दृष्ट्वा पूजयामास स्वागतेनाथ धर्मवित्॥

Pagpasok niya sa pook ng āśrama, na nagniningning sa sariling liwanag, at pagkakita sa kanya, ang nakaaalam ng dharma ay nagbigay-galang sa kanya sa pamamagitan ng mga salitang pagbati sa pagdating.

Verse 121

भीतो गद्गदया वाचा निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः ॥ सव्रीडो भाषते विप्रः कारुण्येन समन्वितः ॥

Takót, nagsasalita sa tinig na nabubulunan ng damdamin at paulit-ulit na bumubuntong-hininga, nagsalita ang brāhmaṇa—nahihiya, ngunit puspos ng habag.

Verse 122

ध्यायमानस्ततोऽप्याशु आजगाम तपोधनम् ॥ पुत्रशोकेन संतप्तं पुत्रं दृष्ट्वा तपोधनम् ॥

Habang nakalubog pa sa pagninilay, dali-dali siyang lumapit sa ascetic na mayaman sa tapas; at nang makita ang kanyang anak—na nilalamon ng dalamhati para sa anak—ang ascetic ay nabagabag.

Verse 123

सात्त्विकं मुक्तियानाय यान्ति वेदविदो जनाः ॥ धर्मज्ञानं तथैश्वर्यं वैराग्यमिति सात्त्विकम् ॥

Ang mga nakaaalam ng Veda ay lumalakad sa landas ng kalayaan sa pamamagitan ng sāttvika. Dharma, kaalaman, pamumunong-loob/kapangyarihan sa sarili, at pagwawalang-kapit—ito ang tinatawag na sāttvika.