Adhyaya 172: The Harm of Destroying a Grove and the Merit of Tree-Planting as Pūrta-Dharma

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ गोकर्णस्तु तथा चक्रे तस्मिन्नायतने शुभे ॥ प्रथमेऽह्नि यथा कृत्यमेवमेव त्रयोदश ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: “Si Gokarṇa ay nagsagawa ng mga itinakdang pagtalima sa banal at mapalad na pook na yaon; sa unang araw ginawa niya ang nararapat—at gayon din sa loob ng labintatlong araw.”

Verse 2

ता देव्यॊ नृत्यगीतॆषु कुशलाश्चागमेऽभवन् ॥ सुरूपाश्च स्वलङ्काराः रमयन्ति दिने दिने ॥

Ang mga devī na iyon ay naging bihasa sa sayaw at awit, at naging sanay din sa mga sining; magaganda ang anyo at may sariling palamuti, sila’y nagbigay-lugod araw-araw.

Verse 3

गोकर्णः सर्वभावेन गृहं विस्मृतवानसौ ॥ तथैकदा स गोकर्णस्ताः देव्यश्च हतौजसः ॥

Si Gokarṇa, na buong puso’t diwa ay nalubog doon, ay nakalimot sa kanyang tahanan. At minsan, nakita ni Gokarṇa ang mga devī na iyon—na ngayo’y nawalan ng sigla at lakas.

Verse 4

विवर्णं वदना दीनाः भग्नालङ्कारवाससः ॥ हीनाङ्गा लुञ्चितशिरः केशपक्ष्मनखादयः ॥

Maputla ang kanilang mga mukha at sila’y lugmok; wasak ang ayos ng alahas at kasuotan. Nanghihina ang mga sangkap, at ang kanilang mga ulo’y tila pinunit—buhok, pilikmata, mga kuko, at iba pa’y nagkagulo.

Verse 5

दृश्यन्ते विकृताकाराः सव्रणा रुधिरस्रवाः ॥ ता दृष्ट्वाऽतीवदुःखार्ताश्चक्रे मनसि वेदनाम् ॥

Sila’y nakitang may anyong baluktot, may mga sugat at dumudugong mga katawan. Nang makita niya sila, siya’y labis na dinapuan ng dalamhati at nagkaroon ng matinding kirot sa isipan.

Verse 6

अपुत्रस्य गतिर् नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च ॥ मम सङ्गादिमा देव्यॊ दशमीं च दशां गताः ॥

Sa walang anak na lalaki, walang wastong paglalakbay sa kabilang-buhay; walang langit—tunay na wala. Dahil sa pakikisama sa akin, ang mga devī na ito ay umabot sa ikasampung kalagayan, isang higit pang antas ng pagbagsak.

Verse 7

एवं ज्ञात्वा स पप्रच्छ तासां रूपविपर्ययम् ॥ कथयध्वं महाभागाः किमेतद्रूपव्यत्ययम् ॥

Nang maunawaan niya ito, itinanong niya ang pagbabago ng kanilang anyo: “Isalaysay ninyo, mga mapalad—ano itong pagbaligtad ng anyo?”

Verse 8

देव्य ऊचुः ॥ अप्रष्टव्यं महाभाग दैवः सर्वेषु कारणम् ॥ कालात्मकः स भगवान् भुज्यते सुकृतं यतः ॥

Sinabi ng mga devī: “O marangal na ginoo, hindi ito dapat itanong; ang tadhana ang sanhi sa lahat ng bagay. Ang Panginoon na ang likas ay Panahon ang nagkakaloob ng bunga ng kabutihang nagawa—kaya ito nangyayari.”

Verse 9

स एव नित्यकालं च पृच्छति स्म तदुत्तरम् ॥ दुःखार्तस्य सुदीनस्य न जल्पन्त्यतिदुःखिताः ॥

Paulit-ulit pa rin niyang hinihingi ang kanilang sagot. Ngunit ang labis na nagdurusa ay hindi nagsasalita sa isang taong pinahihirapan ng dalamhati at lubhang kaawa-awa ang kalagayan.

Verse 10

यदि गोप्यं ममार्तस्य वैरूप्यं कथयिष्यथ ॥ अगाधे दुस्तरे प्राणांस्त्यक्ष्याम्यद्य सुदुःखितः ॥

“Kung hindi ninyo ihahayag sa akin—na nagdurusa—ang sanhi ng pagkasira ng anyong ito, kung gayon ngayong araw, sa kalagayang ito na malalim at mahirap tawirin, isusuko ko ang aking buhay, lubhang nagdadalamhati.”

Verse 11

एवमुक्ते तदा तासां मध्ये एका अब्रवीदिदम् ॥ दुःखं तस्य समाख्येयं यो विनाशयते रुजम् ॥

Nang masabi ito, noon ay nagsalita ang isa sa mga babae sa gitna nila: “Isalaysay ang pagdurusa niya—ng yaong pumupuksa sa karamdaman.”

Verse 12

शृणु वत्स वदिष्येऽहं विरूपकरणं यथा ॥ अस्माकं च समुत्पन्नम् एकचित्तोऽवधारय ॥

“Makinig ka, anak; ipaliliwanag ko kung paano naganap ang pagkasira ng anyo. Ituon mo ang isip sa iisa at unawain ang nangyari rin sa amin.”

Verse 13

आस्ते मधुपुरी रम्या नृणां मुक्तिप्रदायिनी ॥ अयोध्याधिपतिर्वीरश्चतुरङ्गबलान्वितः ॥

“May isang kaaya-ayang lungsod na tinatawag na Madhupurī, na nagkakaloob ng kalayaan sa mga tao. (Naroon) ang isang magiting na panginoon ng Ayodhyā, taglay ang apat na sangay ng hukbo.”

Verse 14

चातुर्मास्यं तीर्थसेवी स गतो भक्तिपूर्वकम् ॥ विष्णोर्देवस्य चागारं पञ्चसंख्यासमन्वितम् ॥

“Sa panahon ng Cāturmāsya, bilang tagapaglingkod ng mga banal na pook, siya’y naglakbay nang may debosyon. (Nilapitan niya) ang tahanan/templong ni Viṣṇu, ang Diyos, na may limang bahagi sa bilang.”

Verse 15

आरामवाटिकाः शुभ्राः प्राकारवरवेष्टिताः ॥ कूपप्रावर्तकोपेताः पुष्पजात्यः सुवासिताः ॥

“May maningning na mga harding-napapader, napaliligiran ng mahuhusay na pader; may mga balon at mga kasangkapang pang-igib, at mabango sa sari-saring bulaklak.”

Verse 16

फलवन्तो द्रुमास्तस्मिन् सर्वर्त्तुसुमनोहराः ॥ तस्याभ्यासे स राजर्षिश्चकारावासमुत्तमम् ॥

Sa pook na yaon, ang mga punò ay hitik sa bunga, kaaya-aya sa bawat panahon. Sa may paligid nito, ang maharlikang rishi ay nagtayo ng isang napakahusay na tahanan.

Verse 17

सेवकैर्नाशितः सर्वम् आरामः सफलद्रुमः ॥ प्राकारपरिखा चैव स्थण्डिलप्रतिमा कृता ॥

Sa kamay ng mga tagapaglingkod, nasira ang lahat—ang halamanan at ang mga punòng hitik sa bunga. Pati ang pader at ang moat ay naging wari’y hubad na lupa.

Verse 18

बहुधा वार्यमाणैस्तु पापबुद्धिसमाश्रितैः ॥ एवं तेन कृतं तत्र सोऽपि दैववशङ्गतः ॥

Bagaman paulit-ulit silang pinipigil, yaong mga kumapit sa makasalanang hangarin ay gayon pa rin ang ginawa roon; kaya iyon ay naganap sa pook na iyon sa pamamagitan niya—siya man ay napasailalim sa kapangyarihan ng tadhana.

Verse 19

रुरोदोच्चैः स्वरं दीना हा कष्टमिति जल्पती ॥ सर्वासां रुदतीनां च कुररीणामिव स्वनः ॥

Kaawa-awa, siya’y humagulgol nang malakas, sumisigaw, “Ay, napakasakit!” At ang tunog ng kanilang lahat na umiiyak ay gaya ng sigaw ng mga ibong kurarī.

Verse 20

श्रूयते बहुधाकारो गोकर्णोऽप्यतिदुःखितः ॥ एकैकस्यास्तु चक्रेऽसौ मूर्ध्ना पादाभिवन्दनम् ॥

Narinig ang sari-saring sigaw ng panaghoy; si Gokarṇa man ay labis na nagdalamhati. Pagkaraan, isa-isa niyang ginawa ang pagpupugay sa kanilang mga paa, idinidiin ang ulo sa lupa.

Verse 21

प्राञ्जलिर्दीनया वाचा सान्त्वयामास ताः शनैः ॥ प्राप्तसंज्ञास्तु ताः सर्वाः गोकर्णोऽप्याह सुस्वनः ॥

Magkasanib ang mga palad, marahang inaliw niya sila sa mapagpakumbabang tinig. Nang magbalik-malay silang lahat, nagsalita rin si Gokarṇa sa kaaya-ayang himig.

Verse 22

भविता यदि तत्राहं राजानं तं निवारयम् ॥ किं करिष्यामि दैवेन समर्थोऽप्यवसादितः ॥

Kung naroon lamang ako, pipigilan ko ang haring iyon. Ngunit ano ang magagawa ko? Kahit ang may kakayahan ay ibinabagsak ng tadhana.

Verse 23

इत्युक्तमात्रे वचने ताः सर्वा लब्धचेतसः ॥ ऐक्यभावेन ताः सर्वाः पप्रच्छुर्वणिजं प्रति ॥ कस्त्वं कथय कस्माच्च स्थानाद्यत्त्वमिहागतः ॥

Pagkasabi pa lamang ng mga salitang iyon, silang lahat ay muling nagkaroon ng katinuan. Pagkatapos, sa iisang layon, tinanong nila ang mangangalakal: “Sino ka? Sabihin mo—mula saang lugar ka naparito rito?”

Verse 24

गोकर्ण उवाच ॥ गोकर्णोऽहं सुचार्वास्यः सुकपोलोऽब्रवीन्मया ॥ पूर्वं दृष्टा भवत्यो वै चार्वाङ्ग्यश्चारुलोचनाः ॥

Sinabi ni Gokarṇa: “Ako si Gokarṇa, may magandang mukha at marikit na pisngi. Tunay na nakita ko na kayo noon, kayong may mariringal na anyo at kaibig-ibig na mga mata.”

Verse 25

इदानीं मलिना जाता मम शोकविवर्धनाः ॥ कथयध्वं ममात्मानमत्र हेतुमनन्तरम् ॥

“Ngayon ay naging marumi na kayo—lalo nitong pinatitingkad ang aking dalamhati. Sabihin ninyo agad sa akin ang tuwirang sanhi nito, upang maunawaan ko.”

Verse 26

ज्येष्ठा सोवाच तस्याग्रे पुष्पजात्या स्वलङ्कृताः ॥ वयमारामसंस्थाश्च स्वामिना परिपालिताः ॥

Wika ng panganay sa kaniyang harapan: “Kami’y likás na pinalamutian ng mga bulaklak, nananahan sa hardin, at iniingatan ng aming panginoon.”

Verse 27

हृद्यवेषाः सुचार्वङ्ग्यः पुष्पवृद्धिरताः तदा ॥ पूर्वं द्रष्टाः सुरूपाश्च विपर्यमथो शृणु ॥

“Noon, kaaya-aya ang aming kasuotan, marikit ang mga sangkap, at kinalulugdan namin ang pagyabong ng mga bulaklak; dati’y nakikita kaming magaganda. Ngayon pakinggan mo ang pagbabaligtad.”

Verse 28

पुष्पमालाविहीनाश्च मूलस्कन्धावशेषिताः ॥ एवंविधाश्च संभूता नष्टसंज्ञाः स्थिताः वयम् ॥

“Nawalan kami ng mga kuwintas na bulaklak, at naiwan na lamang na ugat at punò; sa ganitong anyo kami naging gayon, at nang mawalan ng malay, nanatili kami.”

Verse 29

यो देवस्तत्र पाषाणो मृत्पिण्डेष्टकयन्त्रितः ॥ सोऽत्र सत्त्वमयः साक्षी तस्य पुण्यस्य कर्मणि ॥

“Ang diyos na naroon—bilang batong nakapaloob at napipigil sa mga tipak ng luwad at mga ladrilyo—ay naririto bilang saksi, binubuo ng tunay na pag-iral, sa gawang yaong may dakilang bisa.”

Verse 30

पुण्यं सोदकपूर्णोऽयं तस्यारामस्य सेचकः ॥ सरश्चोत्पलपूर्णं च कलहंसैर्युतं सदा ॥

“Ang banal na daluyang ito, na punô ng tubig, ang siyang nagdidilig sa harding iyon; at may lawa ring punô ng mga lotus, na laging may kasamang mga sisne.”

Verse 31

ये च वृक्षाः फलोपेतास्ते सौवर्णाश्च सत्तम ॥ एता रक्षन्ति सततमारामं सुखदं नृणाम् ॥ तस्या नाशाद्यथा नोऽत्र जातेयं च विरूपता ॥

At yaong mga punong hitik sa bunga—O pinakamainam sa mga banal—ay wari’y ginto. Patuloy nilang binabantayan ang halamanan na nagbibigay-ginhawa sa mga tao, upang dito’y hindi ito masira at walang kapangitan ang sumibol.

Verse 32

गोकर्ण उवाच ॥ आरामकर्तुः किं चात्र फलं भवति यादृशम् ॥ करणात्कूपदेवानां तस्य पुण्यफलं वद ॥

Sinabi ni Gokarṇa: “Anong uri ng bunga ang nagmumula rito para sa gumagawa ng halamanan? At ipahayag mo sa akin ang mapagpalang gantimpala ng pagtatayo ng mga balon at ng mga gawang iniuukol sa mga diyos na kaugnay ng balon.”

Verse 33

ज्येष्ठ उवाच ॥ इष्टापूर्तं द्विजातीनां प्रथमं धर्मसाधनम् ॥ इष्टेन लभते स्वर्गं पूर्त्ते मोक्षं च विन्दति ॥

Sinabi ni Jyeṣṭha: “Ang iṣṭa at pūrta ay, para sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang pangunahing paraan ng pagtupad sa dharma. Sa pamamagitan ng iṣṭa nakakamit ang langit; sa pamamagitan ng pūrta natatagpuan din ang kalayaan (mokṣa).”

Verse 34

वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ॥ पतितान्युद्धरेद्यस्तु स पूर्त्तफलमश्नुते ॥

Ang sinumang mag-angat at magpanumbalik sa mga napabayaan at nasirang hakbang-balón, balon, lawa, at gayundin sa mga templo—siya’y tumatanggap ng bunga ng pūrta, ang gantimpala ng kabutihang pampubliko.

Verse 35

भूमिदानेन ये लोका गोदानेन च कीर्त्तिताः ॥ ते लोकाः प्राप्यते पुंभिः पादपानां प्ररोहणे ॥

Ang mga daigdig na sinasabing nakakamit sa pag-aalay ng lupa at sa pag-aalay ng mga baka—ang mismong mga daigdig na iyon ay nakakamit ng tao sa pagpapasibol at pagpapalaki ng mga punongkahoy.

Verse 36

अश्वत्थमेकं पिचुमन्दमेकं न्यग्रोधमेकं दश पुष्पजातिः ॥ द्वे द्वे तथा दाडिममातुलिङ्गे पञ्चाम्ररोपी नरकं न याति ॥

Ang nagtatanim ng isang aśvattha, isang picumanda, isang nyagrodha, sampung uri ng halamang namumulaklak, tig-dalawang punong granada at citron, at limang punong mangga—ang gayong nagtatanim ay hindi mapapasa-naraka, sa kalagayang pagdurusa.

Verse 37

गोकर्ण उवाच ॥ इन्धनार्थं यदानितमग्निहोत्रं तदुच्यते ॥ छायाविश्रामपथिकैः पक्षिणां निलयेन च ॥

Sinabi ni Gokarṇa: “Kapag ang panggatong ay dinadala upang mapanatili ang sagradong apoy, iyon ang tinatawag na agnihotra; at gayundin, sa pagbibigay ng lilim at pahinga sa mga manlalakbay, at sa pagiging tahanan ng mga ibon…”

Verse 38

पत्रमूलत्वगाद्यैश्च औषधार्थं तु देहिनाम् ॥ उपकुर्वन्ति वृक्षस्य पञ्चयज्ञः स उच्यते ॥

At sa mga dahon, ugat, balat, at iba pa—na nagiging gamot para sa mga may katawan—ang puno ay tumutulong; ito ang tinatawag na ‘limang ulit na paghahandog’ (pañcayajña) nito.

Verse 39

गृहकृत्यानि काष्ठानि क्षुद्रजन्तुगृहास्तथा ॥ यत्र निर्वर्त्तनं प्रोक्तं भिक्षा पत्रैः समीक्षिता ॥

Kahoy para sa mga gawaing-bahay, at gayundin mga tirahan para sa maliliit na nilalang—doon ito nagaganap; at sinasabing ang ikabubuhay (bhikṣā) ay naipagkakaloob sa pamamagitan ng mga dahon.

Verse 40

फलन्ति वत्सरे मध्ये द्विवारं शकुनादयः ॥ सांवत्सरं पितुर्मातुरुपकारं फलैः कृतम् ॥ एवं पुत्रसमारोपाः एवं तत्त्वविदो विदुः ॥

Ang mga ibon at iba pang nilalang ay, wari’y, namumunga nang dalawang ulit sa loob ng taon. Sa loob ng isang buong taon, ang paglilingkod sa ama at ina ay natutupad sa pamamagitan ng mga bunga. Kaya ang pagtatanim (ng puno) ay tulad ng pagtatatag ng isang anak—ganito nauunawaan ng mga nakaaalam ng katotohanan.

Verse 41

श्रीवराह उवाच ॥ एवमुक्तस्तया देव्या मालत्या पुष्पजातया ॥ हा कष्टं कथमित्येव मुमोह च पपात ह ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: Nang siya’y kausapin ng diyosang si Mālatī, na isinilang sa mga bulaklak, napasigaw siya, “Ay, napakasaklap!”—at agad siyang nanghina at bumagsak.

Verse 42

ताभिराश्वासितो धीमान्ससंज्ञो वारिणोक्षितः ॥ आत्मानं कथयास्माकं यस्माच्च त्वमुपागतः ॥

Inaliw nila siya; ang marunong ay muling nagkamalay, binudburan ng tubig. Sinabi nila: “Isalaysay mo ang iyong sarili, at kung ano ang dahilan ng iyong pagparito rito.”

Verse 43

गोकर्ण उवाच ॥ वृद्धौ च मातापितरौ साधु भार्याचतुष्टयम् ॥ मथुरायां ममैवैतदुद्यानं देवतागृहम् ॥

Sinabi ni Gokarṇa: “Matatanda na ang aking ina at ama, at mayroon akong kagalang-galang na apat na asawa. Sa Mathurā, ang harding ito at ang dambanang ito ay akin.”

Verse 44

यदि तत्र गतश्चाहं पितृराज्ञोस्तु सन्निधौ ॥ इमामापदमापन्ना यूयं तद्वै निवेदये ॥

“Kung ako’y makarating doon, sa harap ng Hari ng mga Pitṛ, ipaaabot ko sa kanya na kayo’y napasailalim sa ganitong kapahamakan.”

Verse 45

ज्येष्ठा प्रोवाच नेष्यामि यदि ते रोचतेऽनघ ॥ अद्यैव मथुरां देवीमवेक्ष्यामोऽधिगम्यताम् ॥

Sinabi ni Jyeṣṭhā: “Aakayin kita, kung mamarapat sa iyo, O walang dungis. Ngayon din, magtungo tayo at masdan ang banal na lungsod na Mathurā; lapitan natin ito.”

Verse 46

गृह्णीष्वोपायनं राज्ञे तस्मै त्वं देह्यनर्घ्यकम् ॥ आरुह्य स तथेत्युक्त्वा नमस्कृत्य हरिं च ताः ॥

“Tanggapin mo ang handog para sa hari; ibigay mo sa kanya ang mahalagang alay na yaon.” Pagkasakay upang lumisan, sumagot siya, “Gayon nga,” at matapos yumukod kay Hari at sa kanila, siya’y umalis.

Verse 47

उत्पपात ततः स्थानाद्यत्र राजा व्यवस्थितः ॥ राज्ञे निवेदयामास रत्नानि सुबहूनि च ॥

Pagkaraan, dali-dali siyang umalis sa pook na iyon patungo sa kinaroroonan ng hari; at inihandog niya sa hari ang napakaraming hiyas.

Verse 48

राजा दर्शनमात्रेण सन्तुष्टः सोऽब्रवीदिदम् ॥ स्वागतम् ते महाभाग सम्मान्य परिपूज्य च ॥

Ang hari, nasiyahan sa pagtanaw pa lamang, ay nagsabi: “Maligayang pagdating sa iyo, O mapalad,” at pinarangalan at marapat na sinamba siya.

Verse 49

अर्द्धासने कृतः प्रीत्या रत्नदो धनदो यथा ॥ अस्मात्स्थानादिदानीञ्च अपसर्प्य क्षणान्तरे ॥

May pag-ibig siyang pinaupo sa kalahating upuan, gaya ng paggalang sa nagbibigay ng hiyas o yaman. Pagkaraan, lumayo siya sa pook na iyon sa isang kisapmata…

Verse 50

आश्चर्यं दर्शयिष्यामि कथयिष्यामि चापि भोः ॥ स तथेत्य प्रतिश्रुत्य सेनापतिमुवाच ह ॥

“Magpapakita ako sa inyo ng isang kababalaghan, at ipaliliwanag ko rin, O ginoo.” Siya’y sumang-ayon—“Gayon nga”—at saka kinausap ang pinuno ng hukbo.

Verse 51

मुहूर्तार्द्धाद्यथा याति सैन्यं तच्च तथा कुरु ॥ क्षिप्रं तत्प्रतिपद्यस्व न कालोऽत्यभ्यगाद्यथा

Gaya ng pag-alis ng hukbo pagkalipas ng kalahating muhūrta, gayon din ang gawin mo. Kumilos ka agad at tumalima, upang ang panahon ay hindi lumampas sa nararapat na sandali.

Verse 52

कृतं तेन तथा सर्वं यथा राज्ञा हि भाषितम् ॥ ता देव्यः दिव्यरूपाश्च विमानकृतरूपकाः

Kaya nga, ginawa niya ang lahat nang ayon sa sinabi ng hari. At yaong mga diyosa—may banal na anyo, na wari’y hinubog na tulad ng mga vimāna (sasakyang panghimpapawid)—ay nagpakita.

Verse 53

साधु साध्विति गोकरणं प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ वरं दत्त्वा यथाकामं स्वस्तीत्युक्त्वा दिवं ययुः

Paulit-ulit nilang pinuri si Gokarṇa, na nagsasabing, “Mabuti, mabuti!” Pagkaloob ng biyayang ayon sa nais at pagbigkas ng “Svasti” bilang pagpapala, sila’y nagtungo sa langit.

Verse 54

गोकरणस्तु तदाचक्षे तत्सर्वं नृपतेः सुखी ॥ सर्वं तच्चात्मचरितं पूर्तधर्मस्य यत्फलम्

Pagkaraan, si Gokarṇa—na nasiyahan—ay nagsalaysay ng lahat ng iyon sa hari. At ang lahat ng iyon ay naging parang sariling salaysay niya: ang bungang dulot ng pūrta-dharma, ang mga gawaing pampublikong kabutihan.

Verse 55

आश्चर्यं परमं धर्ममारामस्य महत्फलम् ॥ श्रुत्वा सर्वं चकारासौ सार्वभौमो महीपतिः

Nang marinig ang kamangha-mangha at sukdulang dharma—ang dakilang bunga ng pagtatatag ng isang ārāma (hardin)—yaong pangkalahatang naghaharing hari ay isinagawa ang lahat ayon dito.

Verse 56

निश्चयार्थं पुनः सोऽथ गोकरणस्ताः प्रणम्य च ॥ पृच्छत्याग्रहरूपेण निश्चयं विन्दते यथा

Pagkaraan, upang magtamo ng katiyakan, si Gokarṇa ay muling yumukod sa kanila at nagtanong nang mariin, upang makamit ang malinaw na pasiya.

Verse 57

पञ्जरस्थो यथा सिंहः कोऽस्मांस्त्राता भवेदिति ॥ पिधायाञ्जलिना वक्त्रमश्रुक्लिन्नस्तनान्तरा

“Gaya ng leon na nakakulong sa hawla—sino ang magiging tagapagtanggol namin?” (wika nila). Tinakpan ang mukha ng magkasalikop na palad; ang mga luha’y bumabasa sa dibdib.

Verse 58

राजलोकैः पीडिताश्च छेदनॊन्मूलनेन च ॥ पीडिता भृशमुद्विग्नास्तेनेदानीं सकल्मषाः

Pinahirapan sila ng mga tauhan ng hari, at gayundin ng pagputol at pagbunot; labis silang nagdusa at nabalisa, kaya ngayo’y nabibigatan sila ng dungis (kalmāṣa).

Verse 59

यथा सुपुत्रः कुलमुद्धरेद्धि यथाऽतिकृच्छ्रान्नियमप्रयत्नात् ॥ तथाऽत्र वृक्षाः फलपुष्पभूताः स्वं स्वामिनं नरकादुद्धरन्ति

Kung paanong ang mabuting anak ay tunay na nag-aangat sa angkan, at sa masusing pagsunod at pagsisikap kahit sa matinding hirap—gayon din dito, ang mga punong hitik sa bunga at bulaklak ay inililigtas ang sariling panginoon mula sa impiyerno.

Verse 60

विमानप्रतिमाकारं यानमारुह्य सत्वरः ॥ दिव्यानिमानि रत्नानि भूषणानि फलानि च

Agad siyang sumakay sa isang sasakyang anyong vimāna; at naroon din ang mga banal na hiyas, mga palamuti, at mga bunga.

Verse 61

राज्ञा तस्मै प्रदत्ताश्च ग्रामाश्चैव पुराणि च ॥ वस्त्राणि च गजाश्चैव वाजिनोऽन्यधनं बहु

Ipinagkaloob ng hari sa kanya ang mga nayon at maging ang mga sinaunang ari-arian; gayundin ang mga kasuotan, mga elepante, mga kabayo, at marami pang ibang kayamanan.