
Dvārakā-māhātmya
Ancient-Geography (Tīrtha-Māhātmya) and Ritual-Manual
Nagsisimula ang kabanata sa pagkapayapa ni Pṛthivī (Dharaṇī) matapos marinig ang papuri kay Stutasvāmin, at humihiling siya ng higit pang dakilang aral. Sumagot si Varāha sa pagsasalaysay ng balangkas sa Dvāpara-yuga: pag-angat ng angkang Yādava, ang pagtatatag ng Dvārakā na inilarawang itinayong makalangit, at ang darating na krisis dahil sa sumpa ni Durvāsas. Ipinaliwanag niya ang malapit na sanhi ng sumpa—ang panlilinlang ni Sāmba tungkol sa huwad na pagbubuntis—na nagbunga ng hula tungkol sa musala (pamalo) at sa wakas ay pagkapuksa ng mga Vṛṣṇi–Andhaka–Bhoja, habang hinihila ni Balarāma ang lungsod patungo sa dagat. Pagkaraan, inilatag ni Varāha ang isang gabay na paglalakbay sa mga banal na pook ng Dvārakā (mga tīrtha/kuṇḍa/puno), na may takdang paliligo, mga handog na piṇḍa, at mga kinakailangang asal—kadalisayan laban sa kasalanan—na nagdudulot ng langit o ng sariling loka ni Varāha, at itinatanghal ang kabanalan ng lupain bilang disiplinadong pamumuhay na nakaugat sa mga pook.
Verse 1
अथ द्वारकामाहात्म्यम्॥ सूत उवाच॥ श्रीस्तुतस्वामिमाहात्म्यं श्रुत्वा धर्मपरायणा॥ परितुष्टमना देवी वाक्यमेतदुवाच ह॥
Ngayon, ang salaysay ng kadakilaan ng Dvārakā. Sabi ni Sūta: Nang marinig ang kadakilaan ni Śrī-Stutasvāmin, ang diyosang nakatuon sa dharma, na nasiyahan ang loob, ay nagsalita ng ganitong mga salita.
Verse 2
धरण्युवाच॥ एतच्छ्रुत्वा तु माहात्म्यं देव देववर प्रभो॥ मम चित्तस्य परमा जाता शान्तिरनुत्तमा॥
Sinabi ni Dharaṇī (Daigdig): “Nang marinig ko ang salaysay na ito ng kadakilaan, O Diyos—pinakamainam sa mga diyos, Panginoon—sa aking puso ay sumibol ang kataas-taasan at di-mapapantayang kapayapaan.”
Verse 3
नाराचधारावरणासिधारी सुररिपुवधकारी धरणीधरः ॥ धृतशङ्खगदाब्जचक्रपाणिः स्वयमिह शास्त्रमुदावहत्प्रधानम् ॥
Taglay ang tabak na wari’y panangga sa ulang ng mga palaso—ang pumupuksa sa mga kaaway ng mga deva, ang Tagapagdala ng Daigdig—na may hawak na kabibe, pamalo, lotus, at chakra sa kaniyang mga kamay, siya mismo rito’y nagpahayag ng pinakadakilang śāstra.
Verse 4
एवं हि गुणमाहात्म्यं स्तुतस्वामिनि मच्छ्रुतम् ॥ अस्माच्छेदं परं श्रेष्ठं तन्मे वद कृपानिधे ॥
Gayon nga, O pinupuring Panginoon, narinig ko ang kadakilaan ng iyong mga katangian. Ngayon ay sabihin mo sa akin yaong higit at pinakadakila—O bukal ng habag—na lampas sa salaysay na ito.
Verse 5
श्रीवराह उवाच ॥ एवं भूमे वरं श्रेष्ठे फुल्लपङ्कजमालिनि ॥ कथयिष्यामि चान्यत्ते गुह्यं पापभयापहम् ॥
Sinabi ni Śrī Varāha: “Gayon nga, O Daigdig—O pinakadakila, na pinalalamutian ng mga kuwintas ng namumulaklak na lotus. Isasalaysay ko rin sa iyo ang iba pa: isang lihim na aral na nag-aalis ng takot na bunga ng kasalanan.”
Verse 6
द्वापरं युगमासाद्य यादवाणां कुलोद्वहः ॥ शौरीति तत्र विख्यातो भविष्यति पिता मम ॥
Pagdating ng yugto ng Dvāpara, ang tagapag-angat ng angkan ng mga Yādava—na doon ay kikilalaning ‘Śauri’—ang magiging aking ama.
Verse 7
द्वारकेति च विख्याता पुरी तत्र स्थिता अभवत् ॥ या च देवपुरी रम्या विश्वकर्मविनिर्मिता ॥
Doon ay may lungsod na tanyag bilang Dvārakā—marikit na wari’y lungsod ng mga deva—na itinayo ni Viśvakarman.
Verse 8
पञ्चयोजनविस्तारा दशयोजनमायता ॥ वसाम्यत्र वरारोहे शतपञ्चसमास्तथा ॥
Limang yojana ang luwang at sampung yojana ang haba. Dito ako nananahan, O may marikit na balakang, sa loob ng isang daan at limang taon.
Verse 9
भारावतरणं कृत्वा देवानां सुमहत्प्रियम् ॥ पुनरप्यागमिष्यामि स्वर्लोकं प्रति सुन्दरि ॥
Matapos maisagawa ang ‘pagbaba at pag-alis ng pasanin’—isang gawang lubhang minamahal ng mga diyos—muli akong babalik patungo sa Svarga, O marikit na babae.
Verse 10
तस्य शापाभिसन्तापाद्द्वारकावासिनो धरे ॥ वृष्ण्यन्धकाश्च भोजाश्च गमिष्यन्ति यमक्षयम् ॥
Dahil sa pagdurusang dulot ng sumpang iyon, O Daigdig, ang mga naninirahan sa Dvārakā—ang mga Vṛṣṇi, Andhaka, at Bhoja—ay tutungo sa tahanan ni Yama.
Verse 11
चन्द्रपाण्डुरसङ्काशो वनमाली हलायुधः ॥ हलेनाकृष्य नगरं समुद्रं गमयिष्यति ॥
Kawangis ng mapusyaw na liwanag ng buwan, may suot na kuwintas na mula sa gubat, ang may sandatang araro ay hihilahin ang lungsod sa pamamagitan ng araro at ilulubog ito sa dagat.
Verse 12
नारायणवचः श्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥ उभौ तौ चरणौ गृह्य पुनः पप्रच्छ माधवी ॥
Nang marinig ang mga salita ni Nārāyaṇa, si Vasundharā—na nagnanais ng dharma—ay humawak sa kapwa niyang paa; saka muling nagtanong si Mādhavī.
Verse 13
धरण्युवाच ॥ लोकनाथोऽसि सर्वेषां देव मायाकरण्डक ॥ शपिष्यति कथं तत्र दुर्वासास्तद्वदस्व मे ॥
Sinabi ni Pṛthivī: “Ikaw ang Panginoon ng lahat ng daigdig, O Diyos, sisidlang-kaban ng mahiwagang kapangyarihan. Paano, sa gayong kalagayan, magbibitiw ng sumpa si Durvāsas? Ipagpaliwanag mo sa akin.”
Verse 14
श्रीवराह उवाच ॥ तत्र जाम्बवती नाम मम पत्नी भविष्यति ॥ रूपयौवनसम्पन्ना मम भोगसमन्विता ॥
Sinabi ni Śrī Varāha: “Doon, ang babaeng nagngangalang Jāmbavatī ay magiging aking asawa—puspos ng kagandahan at kabataan, at kaugnay ng aking pagdiriwang ng kasaganaan.”
Verse 15
तस्याः पुत्रो महाभागो रूपयौवनदर्पितः ॥ साम्ब इत्यभिविख्यातो ममैव सततं प्रियः ॥
“Ang kanyang anak ay magiging lubhang mapalad, nagmamataas sa kagandahan at kabataan—kilala sa pangalang Sāmba, at laging minamahal ko.”
Verse 16
तेनैव क्रीडमानेन कृत्वा गर्भमतथ्यतः ॥ स पृष्टः परमश्रेष्ठ ऋषिरेषा प्रसोष्यति ॥
“Habang siya’y naglalaro nang gayon, nagkunwari siya ng pagbubuntis na hindi totoo. Pagkaraan, tinanong ang kataas-taasang ṛṣi: ‘Manganganak ba ang babaeng ito?’”
Verse 17
पुत्रकामा त्वियं बाला मुने तत्प्रब्रवीहि मे ॥ साम्बोऽयमिति च ज्ञात्वा स मुनिः कोपमूर्च्छितः ॥
“Ang dalagang ito’y nagnanais ng anak, O muni—sabihin mo sa akin ang tungkol dito,” (wika nila). At nang matanto niyang, “Ito si Sāmba,” ang muni ay napuspos ng galit.
Verse 18
उवाच तर्हि ते गर्भान्मुसलं कुलनाशनम् ॥ येन वृष्ण्यन्धकाः सर्वे गमिष्यन्ति यमक्षयम् ॥
At sinabi niya noon: “Mula sa iyong sinapupunan ay lalabas ang isang pamalo (musala), ang wawasak sa angkan—sa pamamagitan nito ang lahat ng Vṛṣṇi at Andhaka ay tutungo sa tahanan ni Yama, sa kamatayan.”
Verse 19
ततस्तानागतान्दृष्ट्वा कुमारान्पृष्टवानहम् ॥ ते च मामब्रुवन्सर्वे यथावृत्तं समुत्सुकाः ॥
Pagkaraan, nang makita kong dumating ang mga kabataang iyon, tinanong ko sila; at silang lahat, sabik, ay nagsalaysay sa akin ng buong pangyayari.
Verse 20
तच्च तेषां वचः श्रुत्वा प्रोक्तवानस्मि तच्छृणु ॥ भविष्यति न सन्देहो दुर्वासा यदुवाच ह ॥
Nang marinig ko ang kanilang sinabi, aking winika: “Pakinggan ninyo ito. Mangyayari ito nang tunay—walang pag-aalinlangan—ang ipinahayag ni Durvāsas.”
Verse 21
एवं ते कथितं भूमे वृष्ण्यादेः शापकाणम् ॥ तत्र स्थानानि मे भूमे कथ्यमानानि मे शृणु ॥
Sa gayon, O Daigdig, naipahayag ko sa iyo ang sanhi ng sumpa sa mga Vṛṣṇi at iba pa. Ngayon, O Daigdig, pakinggan mo habang inilalarawan ko roon ang aking mga banal na pook.
Verse 22
द्वारकायां महाभागे वैष्णवानां सुखावहे ॥ अस्ति पञ्चसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥
Sa Dvārakā, O lubhang pinagpala—na nagdudulot ng kagalingan sa mga Vaiṣṇava—may isang lihim at kataas-taasang banal na tirtha na akin, na tinatawag na Pañcasaras.
Verse 23
समुद्रतीरमुत्सृज्य मम कर्मसुखावहम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥
Pagkaraang iwan ang pampang ng dagat—na nagdudulot ng kaaya-ayang bunga ng mga gawa sa aking banal na nasasakupan—ang tao ay dapat maligo roon matapos manahan nang anim na takdang panahon ng ritwal.
Verse 24
मोदते नाकपृष्ठे तु अप्सरोगणसंकुले ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्क्षेत्रे पञ्चसरे मम ॥
Siya’y nagagalak sa makalangit na antas, na siksik sa mga pangkat ng mga apsara; at kung dito niya bibitawan ang hininga ng buhay, sa aking banal na kṣetra na tinatawag na Pañcasara, gayon ang bunga na nakakamit.
Verse 25
देवलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ प्लक्षो वै तत्र सुश्रोणि शतशाखो महाद्रुमः ॥
Pagkaraang talikuran ang daigdig ng mga deva, siya’y pinararangalan sa aking daigdig. At doon, O marikit ang balakang, naroon nga ang punong plakṣa—isang dakilang punò na may sandaang sanga.
Verse 26
सुफलैः शोभनैः कुम्भाकृतिभिर्बहुभिः फलैः ॥ बहवस्तत्र गच्छन्ति लाभलौल्येन मानवाः ॥
May maraming mainam at marikit na bunga na hugis-banga, doon ay marami ang nagtutungo, mga tao na inuudyukan ng kasakiman at pananabik sa pakinabang.
Verse 27
फलं न लभते कश्चिन्मुक्त्वा भागवतं नरम् ॥ लभन्ते ये फलं तत्र मुक्ताः पापेन कर्मणा ॥
Walang sinuman ang nakakamit ng (tunay na) bunga roon, maliban sa taong bhāgavata na may debosyon. Yaong mga nakakamit ng bunga roon ay napapalaya mula sa makasalanang gawa.
Verse 28
मनुजा यं न पश्यन्ति रागलोभसमन्विताः ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः ॥
Yaong hindi nakikita ng mga tao na nababalot ng pagnanasa at kasakiman—doon dapat magsagawa ng banal na pagligo ang tao, matapos manahan doon habang tinutupad ang limang-urìng debosyon.
Verse 29
मोदते सप्तद्वीपेषु गुह्यानि च स गच्छति ॥ अथ चेन्मुञ्चते प्राणान्प्रभाते गतकिल्बिषः ॥
Siya’y nagagalak sa pitong kontinente at nakararating din sa mga lihim na daigdig. At kung sa bukang-liwayway, nalinis sa kasalanan, kanyang bibitawan ang hininga ng buhay…
Verse 30
सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥
Tinalikuran ang lahat ng pagkakapit, siya’y pumaparoon sa aking daigdig. Ngayon, O lubhang mapalad, pakinggan mo ang isang kababalaghan doon, habang isinasalaysay ko.
Verse 31
प्रभासे यत्र शृण्वन्ति सागरे न म (ग) रं प्रति ॥ मकरास्तत्र दृश्यन्ते भ्रममाणा इतस्ततः ॥
Sa Prabhāsa, sa may dagat, naririnig nila ang isang tinig na hindi nakatuon sa makara; doon nakikita ang mga makara na pagala-gala, pabalik-balik.
Verse 32
॥ न किञ्चिदपराध्यन्ति स्नायमाना जले ततः ॥ अथात्र प्रक्षिपेत्पिण्डान्प्रसन्ने सलिले नरः ॥
Ang mga naliligo roon sa tubig ay hindi nagkakasala ni kaunti man. Pagkaraan, dito, dapat ihulog ng tao ang mga piṇḍa sa malinaw at payapang tubig.
Verse 33
असम्प्राप्ते च गृह्णन्ति एवमेतन्न संशयः ॥ पापकर्मरतस्यापि न गृह्णन्ति जलं प्रति ॥
Tinatanggap nila ang handog kapag ito’y wastong natamo—walang alinlangan dito. Ngunit sa taong nakatuon sa makasalanang gawa, hindi nila tinatanggap kahit ang tubig bilang alay.
Verse 34
धर्मात्मनां च गृह्णन्ति पिण्डमेव न संशयः ॥ पञ्चपिण्डमिति ख्यातं तस्मिन्गुह्यं परं मम ॥
At sa mga may matuwid na diwa, tinatanggap nila ang handog na piṇḍa—walang alinlangan. Ito’y tanyag bilang “limang piṇḍa”; dito nakapaloob ang aking pinakamataas na lihim na aral.
Verse 35
अगाधस्याप्यपारस्य क्रोशविस्तार एव च ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥
Bagaman ang (tubig) ay di masusukat at walang hanggan, umaabot ito sa lawak na isang krośa. Doon, ang taong nakapagsagawa ng limang takdang panahon ay dapat magsagawa ng ritwal na pagligo (abhiṣeka).
Verse 36
मोदते शक्रलोके स एवमेतन्न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्पञ्चकुण्डे यशस्विनि ॥
Siya’y nagagalak sa daigdig ni Śakra (Indra)—walang alinlangan dito. At pagkatapos, O marangal na isa, sa pook na ito ng “limang kuṇḍa” ay kanyang binibitawan ang hininga ng buhay.
Verse 37
न पश्येत्पापकर्मा वै शुभकर्मैव पश्यति ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां मध्याह्ने च दिवाकरे ॥
Ang gumagawa ng makasalanang gawa ay hindi ito namamasdan; sa halip, tanging ang gumagawa ng mabubuting gawa ang nakakakita. Sa ika-dalawampu’t apat (na tithi) at sa ika-labindalawa, at sa katanghaliang-tapat kapag ang araw ay nasa itaas…
Verse 38
रौप्यं सुवर्णकं पद्मं दृश्यते नात्र संशयः ॥ क्षेत्रं संगमनं नाम तस्मिंस्तीर्थे परं मम ॥
Isang lotus na pilak at ginto ang nakikita roon—walang alinlangan. Ang banal na pook ay tinatawag na ‘Saṅgamana’; sa tīrthang yaon naroon ang aking kataas-taasang pahayag.
Verse 39
चतुर्धाराः पतन्त्यत्र मणिपूरगिरिं श्रिताः ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत चतुर्भक्तोषितो नरः ॥
Apat na agos ang bumabagsak dito, na sumasandig sa bundok na Maṇipūra. Doon, ang taong tumupad sa apat na panahon ng debosyon ay magsagawa ng abhiṣeka, ang ritwal na pagpapaligo.
Verse 40
वैखानसेषु लोकेषु मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम भक्तिपरायणः ॥
Siya’y nagagalak sa mga daigdig ng Vaikhānasa—walang alinlangan. Pagkaraan, dito niya binibitawan ang hininga ng buhay, sapagkat siya’y lubos na nakatuon sa debosyon sa akin.
Verse 41
त्यक्त्वा वैखानसान् लोकान्मम लोकं स गच्छति ॥ तत्रापि परमाश्चर्यं कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥
Pagkatapos talikuran ang mga daigdig ng Vaikhānasa, siya’y nagtutungo sa aking daigdig. At doon man, pakinggan mo ako habang isinasalaysay ko ang isang kataas-taasang kababalaghan.
Verse 42
दृश्यन्ते यानि कुण्डेषु मणिपूरगिरौ तथा ॥ प्रक्षीयमाणे पापे तु नयते तज्जलं भुवि ॥
Anuman ang nakikita sa mga kuṇḍa roon sa bundok na Maṇipūra—kapag ang kasalanan ay nauubos, ang tubig na yaon ay nagdadala ng (bisa nito) sa ibabaw ng lupa.
Verse 43
स्नायमानेषु पापेषु न पतॆत्तद्यथा पुरा ॥ हंसकुण्डेति विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥
Kapag hinuhugasan sa paliligo ang mga kasalanan, hindi na muling bumabagsak ang tao gaya ng dati. Ang kataas-taasang banal na pook na Akin ay tanyag sa pangalang “Haṃsakuṇḍa.”
Verse 44
धारा चैका पतत्यत्र मणिपूरगिरौ श्रिता ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥
Isang bukal na agos ang bumabagsak dito, na nananahan sa Maṇipūragiri. Ang taong nanatili roon sa loob ng anim na takdang panahon ng ritwal ay dapat magsagawa roon ng abhiṣeka (banal na pagbubuhos/ablusyon).
Verse 45
मुक्तसङ्गो महाभागे मोदते वरुणालये ॥ अथात्र मुंचते प्राणान् हंसकुण्डे वरानने ॥
Malaya sa pagkakapit, O mapalad, siya’y nagagalak sa tahanan ni Varuṇa. At kung dito sa Haṃsakuṇḍa ay isinusuko niya ang kanyang mga hininga-buhay, O marikit ang mukha, sinasabing humahantong iyon sa gayong kalagayan.
Verse 46
शुद्धाः पश्यन्ति मनुजाः पापकर्मा न पश्यति ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां मध्याह्ने च दिवाकरे ॥
Nakakakita ang mga dalisay na tao, ngunit ang gumagawa ng kasalanan ay hindi nakakakita—sa ika-dalawampu’t apat na tithi at sa ika-labindalawang tithi, at sa katanghaliang-tapat kapag naroon ang araw.
Verse 47
हंसाश्चैवात्र दृश्यन्ते चन्द्रकुण्डसमप्रभाः ॥ हंसान्पश्यति यस्तत्र भ्रममाणानितस्ततः ॥
At tunay na nakikita rito ang mga hamsa (swan), na may ningning na tulad ng Chandra-kuṇḍa (Lawa ng Buwan). Sinumang makakita roon sa mga hamsang pagala-gala rito at doon—
Verse 48
लभन्ते ते परां सिद्धिं धरे नास्त्यत्र संशयः ॥ कदम्बमिति विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥
Nakakamtan nila ang pinakamataas na ganap na tagumpay; O Tagapagdala ng daigdig, walang pag-aalinlangan dito. Ang pinakadakilang banal na pook na Akin ay tanyag sa pangalang “Kadamba.”
Verse 49
मोदते ऋषिलोकॆषु पुण्यात्मा वै न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥
Ang taong may kabanalan at dakilang bisa ay nagagalak sa mga daigdig ng mga ṛṣi—tunay, walang pag-aalinlangan. At kung dito niya binibitawan ang kanyang mga hininga ng buhay matapos gampanan ang isang lubhang mahirap na gawain,
Verse 50
वृष्णयो यत्र वै शुद्धाः संप्राप्ताश्च ममालयम् ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत चतुःकालोषितो नरः ॥
Kung saan ang mga Vṛṣṇi, tunay na nalinis, ay nakarating sa Aking tahanan—doon ang taong nanatili sa loob ng apat na takdang panahon ng ritwal ay dapat magsagawa ng abhiṣeka, ang banal na pagbubuhos ng tubig.
Verse 51
ऋषिलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥
Tinalikuran niya ang daigdig ng mga ṛṣi at nakararating sa Aking daigdig. Ngayon, O mapalad, pakinggan mo mula sa akin ang kababalaghang isinasalaysay tungkol doon.
Verse 52
कदम्बात्पतते धारा तत्र पूर्वविनिःसृता ॥ स कदम्बो महाभागे माघमासस्य द्वादशी ॥
Mula sa Kadamba ay bumabagsak ang isang agos, na mula pa noong unang panahon ay umaagos doon. Ang Kadamba na iyon, O mapalad, ay lalo nang kaugnay ng ikalabindalawang araw ng buwan ng Māgha.
Verse 53
पुष्पाणि वै प्रकटयत्युदयस्थे दिवाकरे ॥ ये वा लभन्ते तत्पुष्पं मम मार्गानुसारिणः ॥
Kapag sumikat na ang araw, tunay nitong ipinahahayag ang mga bulaklak. Yaong mga nakakamit ang bulaklak na iyon—mga sumusunod sa aking landas—ay natatangi.
Verse 54
ते लभन्ते परां सिद्धिमेवमेतन्न संशयः ॥ चक्रतीर्थमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥
Nakakamit nila ang pinakamataas na siddhi; ganito nga ito, walang pag-aalinlangan. Ang pook na iyon ay tanyag bilang Cakratīrtha; sa banal na lupang iyon naroon ang aking kataas-taasang presensya.
Verse 55
दशवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके स मोदते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणाँल्लोभमोहविवर्जितः ॥
Sa loob ng sampung libong taon siya’y nagagalak sa daigdig ng langit. Pagkaraan, dito sa wakas, malaya sa kasakiman at pagkalito, pinakakawalan niya ang hininga ng buhay (namamatay).
Verse 56
सर्वान्स्वर्गान्समुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥
Tinalikuran ang lahat ng mga langit, siya’y pumaparoon sa aking daigdig. Doon ay ipaliliwanag ko ang isang kababalaghan—pakinggan mo ang isinasalaysay ko.
Verse 57
अन्यथैतन्न पश्यन्ति मम कर्मपरायणाः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यामर्द्धरात्रे यशस्विनि ॥
Hindi ito nakikita sa ibang paraan ng mga ganap na nakatuon sa aking mga gawa. Sa ika-dalawampu’t apat at sa ika-labindalawang tithi, sa hatinggabi, O marangal na tanyag, (ito’y nagaganap).
Verse 58
श्रूयते तत्र निर्घोषो मनःकर्णसुखावहः ॥ सुगन्धो वहते वायुर्बहुमाल्यसमन्वितः ॥
Doon ay naririnig ang umaalingawngaw na tinig, na nagbibigay-lugod sa isip at tainga. Humihihip ang mabangong simoy ng hangin, na waring may kasamang saganang mga kuwintas ng bulaklak.
Verse 59
दुर्ल्लभः पापिनां चैव सुलभः पुण्यकर्मिणाम् ॥ तस्य चोत्तरपार्श्वेन अशोकश्च महाद्रुमः ॥
Mahirap itong makamtan ng mga makasalanan, ngunit madaling makuha ng mga gumagawa ng kabutihang may bisa. At sa hilagang panig nito ay naroon ang Aśoka, isang dakilang punò.
Verse 60
पुष्प्यते सोऽथ तत्रापि सूर्ये चाभ्युदिते सति ॥ ये तत्र लभते पुष्पं मम मार्गानुसारिणः ॥
Ang punòng iyon ay namumulaklak din doon kapag sumisikat na ang araw. Yaong mga nakakamit ng bulaklak doon—mga sumusunod sa aking landas—(ay tumatanggap ng bunga nito).
Verse 61
ते लभन्ते परां सिद्धिं एवं भूमे न संशयः ॥ अस्ति रैवतकम् नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥
Nakakamtan nila ang pinakamataas na siddhi; gayon, O Daigdig—walang pag-aalinlangan. May isang pook na tinatawag na Raivataka; sa banal na lupang iyon naroon ang aking kataas-taasang presensya.
Verse 62
सर्वलोकेषु विख्यातं यत्र विक्रीडितं मया ॥ बहुगुल्मलताकीर्णं बहुपुष्पैश्च शोभितम् ॥
Ito’y bantog sa lahat ng mga daigdig, yaong pook na aking pinaglaruan. Hitik ito sa maraming palumpong at baging, at pinalalamutian ng sari-saring bulaklak.
Verse 63
बहुवर्णशिलापङ्क्तिर्गुहाश्चापि दिशो दश ॥ वाप्यश्च कन्दराश्चैव देवानामपि दुर्लभाः
May mga hanay ng batong sari-sari ang kulay, at may mga yungib din, na umaabot sa sampung panig; mayroon ding mga lawa at mga bangin sa kabundukan—mga bagay na sinasabing bihirang makamtan kahit ng mga diyos.
Verse 64
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥ सोमलोकं समुत्सृज्य मम लोकं प्रपद्यते
Pagkatapos, dito, ang taong matatag sa mga gawang itinakda ko ay iniiwan ang hininga ng buhay; paglagpas sa daigdig ni Soma, nararating niya ang aking daigdig.
Verse 65
तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥ पश्यन्ति मनुजाः सर्वे धर्मकामाः न संशयः
Doon, O mapalad, pakinggan mo ang kababalaghan na isinasalaysay ko: lahat ng taong nagnanais ng dharma ay nakakakita nito—walang pag-aalinlangan.
Verse 66
पतन्ति सर्ववृक्षाणां पत्राणि सुबहून्यपि ॥ एकं चापि न दृश्येत प्रसन्नं याति तज्जलम्
Nalalaglag ang mga dahon ng lahat ng punò—napakarami—ngunit ni isa man ay hindi nakikitang (lumulutang) doon; nananatiling malinaw ang tubig na iyon.
Verse 67
स च पूर्वेण पार्श्वेन शोभते वै महाद्रुमः ॥ अपरो मम पार्श्वेन देवानामपि दुर्लभः
At sa silangang panig, tunay ngang nagniningning ang isang dakilang punò; at isa pa, sa aking panig, ay bihira kahit sa mga diyos.
Verse 68
पञ्चक्रोशसुविस्तारः शोभते वै महाद्रुमः ॥ पद्मैश्चैवोत्पलैश्छन्नं सुगन्धिकुसुमैः सह
Ang dakilang punò, na umaabot sa limang krośa ang lawak, ay tunay na maringal—nababalutan ng mga lotus at mga liryo sa tubig, kasama ng mababangong bulaklak.
Verse 69
बहुमत्स्यजलाकीर्णं सर्वतस्तु फलान्वितम् ॥ शिलातलगुहाच्छन्नं सुगन्धिकुसुमैः सह
Ito’y punô ng saganang isda at tubig; sa lahat ng dako’y may mga bunga—natatakpan ng batuhing lupa at mga yungib, kasama ng mababangong bulaklak.
Verse 70
तत्राभिषेकं कुर्वीत अष्टभक्तोषितो नरः ॥ मोदते नन्दने दिव्ये अप्सरोभिः समन्विते
Doon, ang taong nasiyahan sa walong-uring pagsasagawa (aṣṭa-bhakti) ay magsagawa ng ritwal na pagbabanlaw (abhiṣeka); siya’y nagagalak sa banal na Nandana, na may kasamang mga apsaras.
Verse 71
अत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥ पश्यन्ति मनुजाः सर्वे धर्मकामाः न संशयः
Dito, O mapalad, pakinggan mo ang kababalaghan na aking isasalaysay: nakikita ito ng lahat ng taong nagnanais ng dharma—walang alinlangan.
Verse 72
मध्याह्ने च पुनः पूर्णश्चार्धरात्रे समो वहेत् ॥ वर्धते क्षीयते चैव यथैव च महोदधिः
Sa katanghalian ay muling nagiging ganap, at sa hatinggabi’y pantay ang agos; ito’y lumalaki at lumiit din, gaya ng dakilang karagatan.
Verse 73
पश्येत् तु शुभकर्मा च पापकर्मा न पश्यति ॥ दृश्यते च महाभागे अस्तमेते दिवाकरे ॥
Ang gumagawa ng mabubuting gawa ay nakapagmamasid nito; ang gumagawa ng kasamaan ay hindi nakakakita. At, O mapalad, ito’y nakikita kapag lumulubog ang araw.
Verse 74
यस्तत्र लभते पुष्पं मम मार्गानुसारकः ॥ स लभेत परां सिद्धिमेवं भूमे न संशयः ॥
Sinumang makakuha roon ng isang bulaklak—bilang tagasunod ng aking landas—ay nakakamit ang pinakamataas na kaganapan; kaya, O Daigdig, walang pag-aalinlangan.
Verse 75
विष्णुसंक्रमणं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ विद्धोऽस्मि यत्र व्याधेन स्वमूर्त्तिं चास्थितः पुनः ॥
Sa aking kataas-taasang banal na pook na iyon ay may lugar na tinatawag na ‘Viṣṇu-saṃkramaṇa’. Doon ako tinusok ng isang mangangaso, at muli kong tinanggap ang aking sariling anyo.
Verse 76
तत्र कुण्डं महाभागे मणिपूरगिरा श्रुतम् ॥ धारा चैका पतत्यत्र लाभालाभविवर्जितः ॥
Doon, O mapalad, ay may isang lawa na kilala sa pangalang ‘Maṇipūragirā’. At doon ay may iisang batis na bumabagsak—(ang deboto) na malaya sa pag-aalala sa pakinabang at pagkalugi.
Verse 77
सूर्यलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि विष्णुं शत्रुगणेश्वरम् ॥
Tinalikuran ang daigdig ng araw, ang tao’y pinararangalan sa aking daigdig. Doon ay ipahahayag ko ang isang kababalaghan: si Viṣṇu, ang panginoon sa mga pangkat ng mga kaaway.
Verse 78
पापिनां यस्तु दुर्दर्शः सुदृश्यः पुण्यचारिणाम् ॥ तस्य दक्षिणपार्श्वेन अश्वत्थो वै महाद्रुमः ॥
Yaong kababalaghan na mahirap masilayan ng mga makasalanan ay malinaw na nakikita ng mga nagsasagawa ng kabutihan. Sa timog na panig nito ay naroon ang aśvattha, isang tunay na dakilang punò.
Verse 79
चतुर्विंशतिद्वादश्यां मध्याह्ने तु दिवाकरे ॥ फलते स यथान्यायं सर्वभागवतप्रियम् ॥
Sa ika-dalawampu’t apat na tithi, ang Dvādaśī, sa tanghaling-tapat kapag ang araw ay nasa tuktok, namumunga ito ayon sa wastong kaayusan—minamahal ng lahat ng mga deboto ng Panginoon.
Verse 80
उच्चश्चैव विशालश्च मनोज्ञश्चैव शीतलः ॥ ये लभन्ते फलं तत्र मम मार्गानुसारिणः ॥
Mataas at malapad, kaaya-aya at malamig; yaong mga tumatanggap ng bunga roon ay mga sumusunod sa aking landas.
Verse 81
ते लभन्ते परां सिद्धिमेवमेतन्न संशयः ॥ तस्मिन् क्षेत्रे महाभागे तिष्ठामि चोत्तरामुखः ॥
Nakakamtan nila ang pinakamataas na siddhi—ganito nga, walang pag-aalinlangan. Sa banal na kṣetra na iyon, O mapalad, nananatili ako na nakaharap sa hilaga.
Verse 82
त्रयस्तत्रैव तिष्ठामो द्वारकायां यशस्विनि ॥ तस्मिन् क्षेत्रे महाभागे त्रयो मोदामहे वयम् ॥
Tunay na kaming tatlo ay nananatili roon—sa Dvārakā, O marangal. Sa banal na kṣetra na iyon, O mapalad, kaming tatlo ay nagagalak.
Verse 83
त्रिंशद्योजनविस्तारः सर्वतस्तु दिशो दश ॥ तत्र गत्वा वरारोहे ये मां द्रक्ष्यन्ति भक्तितः ॥
(Ito’y) tatlumpung yojana ang lawak, sa lahat ng sampung direksiyon. Pagdating doon, O marikit ang balakang, yaong makakakita sa akin nang may debosyon…
Verse 84
अदीर्घेणैव कालेन प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥ आख्यानानां महाख्यानं शान्तीनां शान्तिरुत्तमा ॥
Sa di-naglalaong panahon, tunay ngang nakakamtan nila ang pinakamataas na hantungan. Ito ang dakilang salaysay sa mga salaysay, ang kataas-taasang kapayapaan sa mga kapayapaan.
Verse 85
धर्माणां परमो धर्मो द्युतिनां परमा द्युतिः ॥ लाभानां परमो लाभः क्रियाणां परमा क्रिया ॥
Sa mga dharma, ito ang kataas-taasang dharma; sa mga ningning, ang pinakamataas na ningning; sa mga pakinabang, ang pinakamataas na pakinabang; sa mga ritwal at gawa, ang pinakamataas na gawa.
Verse 86
यदीच्छेत्परमां सिद्धिं मम लोकं स गच्छति ॥ य एतत्पठते भद्रे कल्यमुत्थाय मानवः ॥
Kung ninanais ng tao ang pinakamataas na siddhi, siya’y napaparoon sa aking daigdig. O mapalad na babae, ang taong bumibigkas nito, pagbangon sa bukang-liwayway, (nakakamit ang bunga).
Verse 87
सकुल्यास्तारितास्तेन सप्त सप्त च सप्त च ॥ एतत्ते कथितं भद्रे द्वारकायाः सुनिश्चितम् ॥
Kasama ng kanyang angkan, sila’y naililigtas at naitatawid niya—pito, at pito, at pito (na salinlahi). Ito’y sinabi sa iyo, O mapalad, bilang tiyak na pasya hinggil sa Dvārakā.
Verse 88
उचितेनोपचारेण किमन्यत्परिपृच्छति ॥
Sa nararapat na paggalang at wastong pag-aasikaso, ano pa ang dapat itanong?
Verse 89
श्रुतीनां परमं श्रेष्ठं तपसा च परं तपः ॥ एतन्मरणकालेऽपि मा कदाचित्तु विस्मरेत् ॥
Sa mga pahayag na banal, ito ang pinakadakila; at sa mga pag-aayuno at pagtitika, ito ang pinakamataas. Kahit sa oras ng kamatayan, huwag itong kalilimutan kailanman.
Verse 90
भविष्यति वरारोहे ईश्वरः सदृशो मम ॥ दुर्वासा इति विख्यातः शपिष्यति कुलं मम ॥
Magkakaroon, O marikit ang balakang, ng isang panginoong kahawig ko, na kikilalaning si Durvāsā; susumpain niya ang aking angkan.
Verse 91
श्रुत्वा दुर्वाससः शापं ते च सर्वे कुमारकाः ॥ शापेन संतप्तधियो मामूचुर्भयसंयुताः ॥
Nang marinig ang sumpa ni Durvāsā, ang lahat ng kabataang iyon—ang isip ay tinupok ng sumpa—ay nagsalita sa akin, nanginginig sa takot.
Verse 92
ते लभन्ते परां सिद्धिं मम कर्मणि संस्थिताः ॥ प्रभासमिति विख्यातं तस्मिंस्तीर्थे परे मम ॥
Yaong nananatili sa aking sādhanā at gawain ay nakakamit ang kataas-taasang siddhi. May isang pinakadakilang tīrtha na akin, na kilala sa pangalang Prabhāsa.
Verse 93
शक्रलोकं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥
Tinalikuran niya ang daigdig ni Śakra at nagtutungo sa aking kaharian. Ngayon, O mapalad, pakinggan mo ang kababalaghan doon habang isinasalaysay ko.
Verse 94
वारुणं लोकमुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि हंसकुण्डे यशस्विनि ॥
Iniwan niya ang kaharian ni Varuṇa at pinararangalan sa aking daigdig. Ilalarawan ko ang kababalaghan doon, O marangal na babae, sa Haṃsakuṇḍa.
Verse 95
पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मणिपूरसमाश्रिताः ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥
Dito bumabagsak ang limang agos, na kaugnay ng Maṇipūra. Ang taong nanatili sa limang takdang panahon ng ritwal ay dapat magsagawa roon ng abhiṣeka (banal na paliligo).
Verse 96
तत्राभिषेकं कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥ गच्छेत्तु सोमलोकं तु कृतकृत्यो न संशयः ॥
Ang taong nanatili sa anim na takdang panahon ng ritwal ay dapat magsagawa roon ng abhiṣeka; siya’y tutungo sa kaharian ni Soma, natupad ang kanyang layon—walang pag-aalinlangan.
Verse 97
तस्य पश्चिमपार्श्वे तु बिल्वश्चैव महाद्रुमः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां स पुष्यति च निष्कलम् ॥
Sa kanlurang panig nito ay may punong bilva, tunay na isang dakilang puno. Sa ika-dalawampu’t apat na Dvādaśī, ito’y namumulaklak nang ganap at walang kapintasan.
Verse 98
सर्वभागवतप्रीतिं समुद्रतटमाश्रितः ॥ अहं रामेण सहितः सा चाप्येकादशी शुभा ॥
Naninirahan sa dalampasigan ng dagat, ang pook na ito’y nagbibigay-galak sa lahat ng deboto ng Mapalad na Panginoon. Naroon Ako kasama si Rāma; at ang Ekādaśī na iyon ay mapalad din.
The text links moral disposition to ritual efficacy and perceptibility: those characterized as puṇyakarman (ethically disciplined) can access the chapter’s promised ‘visions’ and fruits of tīrtha practice, while pāpakarman are described as unable to perceive or obtain certain results. The instruction is framed as disciplined conduct expressed through regulated pilgrimage, restraint from raga/lobha, and correct performance of snāna/abhiṣeka and offerings within designated sacred ecologies (trees, kuṇḍas, sea-shores).
Multiple rites are keyed to caturviṁśati-dvādaśī (the 24th dvādaśī) and specific times such as madhyāhna (midday), ardharātra (midnight), and astamita divākara (sunset). A māsika marker appears with Māgha-māsa dvādaśī in connection with the Kadamba site. Ekādaśī is also mentioned in association with Varāha’s presence with Rāma (Balarāma) at the sea-shore.
Pṛthivī’s role as interlocutor frames sacred space as an ethical landscape: the narrative maps merit onto specific ecological features—springs (dhārā), ponds/kuṇḍas, groves and keystone trees (plakṣa, aśoka, bilva, aśvattha), and the sea margin—treating them as regulated zones where human action (bathing, offering, restraint) yields social and cosmic outcomes. The city’s movement toward the sea and the emphasis on clean, calm waters also encode a discourse of terrestrial vulnerability and place stewardship through disciplined use.
The chapter references the Yādava lineage and the groups Vṛṣṇi, Andhaka, and Bhoja; the sage Durvāsas as the agent of the curse; Jāmbavatī as Varāha’s future wife in the narrative frame; Sāmba as their son and the catalyst for the curse episode; and Balarāma (Halāyudha) as the figure who draws the city toward the sea. Viśvakarman is named as the divine architect associated with Dvārakā’s construction.