Adhyaya 137: The Tale of the Vulture and the She-Jackal: The Māhātmya of the Saukarava Sacred Field

Verse 1

अथ गृध्रजम्बुकाख्यानम् । तत्रादित्यवरप्रदानम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा तु विपुलं ह्येतदपराधविशोधनम् ॥ कर्म भागवतं श्रेष्ठं सर्वभागवत प्रियम् ॥

Pagkaraan, ang salaysay tungkol sa buwitre at sa asong-gubat; doon ay ang pagkakaloob ng biyaya ni Āditya (ang Araw). Si Sūta ay nagsabi: “Nang marinig ang malawak na paglilinis ng pagkakasala—ang pinakadakilang gawang Bhāgavata, na minamahal ng lahat ng deboto…”

Verse 2

मम किं तात राज्येन कोशेन च बलेन च ॥ यस्त्वया रहितस्तात न शक्नोमि विचेष्टितुम्

“Ano ang saysay sa akin, mahal na ama, ng kaharian, ng kayamanan sa kabang-yaman, o ng lakas? Kapag wala ka, ama, hindi man lamang ako makakakilos.”

Verse 3

इति गृध्रजम्बूकोपाख्यानं समाप्तम्

“Sa ganito nagwakas ang karugtong na salaysay tungkol sa buwitre at sa asong-gubat.”

Verse 4

अहो कर्म महाश्रेष्ठं भगवन्स्तव भाषितम् ॥ मम चैव प्रियार्थाय तव भक्तसुखावहम्

“Ah! Tunay na napakadakila ng gawang ito, O Mapalad na Panginoon, na ipinahayag sa iyong mga salita; at ito’y para sa minamahal ko, na nagdudulot ng kagalingan sa iyong mga deboto.”

Verse 5

संगृह्य चोभौ चरणौ भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ न चैव रत्नानीच्छामि हस्त्यश्वथमेव च

“Pagkahawak sa dalawang paa niya, sinabi niya ito sa kanyang panginoon: ‘Hindi ko ninanais ang mga hiyas, ni ang mga elepante, mga kabayo, o mga karwahe.’”

Verse 6

अभिषेकं राजशब्दं मम संज्ञापितं त्वया ॥ एतन्न बहुमन्येऽहं विना तात त्वया ह्यहम्

“Itinalaga mo sa akin ang pagpapahid ng paghirang at maging ang pangalang ‘hari.’ Ngunit hindi ko ito gaanong pinahahalagahan, ama—sapagkat kung wala ka, ama, wala akong kabuluhan.”

Verse 7

श्रुतं ह्येव महाबाहो सर्वधर्मार्थ साधकम् ॥ तव भक्तसुखार्थाय तद्भवान्वक्तुमर्हति

Tunay nga, O makapangyarihang bisig, narinig na ito’y tumutupad sa layon ng lahat ng dharma at kapakinabangan; kaya, para sa ikabubuti ng iyong mga deboto, nararapat mong ipahayag ito.

Verse 8

पट्टबन्धेन कार्यं च यावद्ध्रियति मे गुरुः ॥ एका स्वपितुमिच्छामि मध्याह्ने तु तथाविधे

Hangga’t inaasikaso ng aking nakatatandang guro ang kailangang pagtali ng panyo sa ulo, nais kong matulog nang mag-isa sa tanghali, sa gayong paraan din.

Verse 9

क्रीडामेवात्र जानामि येन क्रीडन्ति बालकाः ॥ राज्यचिन्तां न जानामि राजानो यां तु कुर्वते

Dito, laro lamang ang alam ko—yaong nilalaro ng mga bata; hindi ko alam ang mga alalahanin ng pamamahala na ginagawa ng mga hari.

Verse 10

किमुच्यते व्रतं चैव शुभं कुब्जाम्रकं महत् ॥ कतरच्छापि तच्छ्रेष्ठं क्षेत्रं भक्तसुखावहम्

Ano ang tinatawag na panata, at ano ang mapalad na dakilang Kubjāmraka? At alin sa mga ito ang pinakamainam na banal na kṣetra na nagdudulot ng kaginhawahan sa mga deboto?

Verse 11

न चिरं वाल्पकालं तु यथा कश्चिन्न पश्यति ॥ श्वशुरो यदि वा श्वश्रूर्यथैवान्यो नराधिप

Hindi sa matagal—kundi sa maikling panahon lamang—may isang hindi nakakakita nito, O hari; maging biyenan na lalaki o biyenan na babae, o gayundin ang iba pa, O pinuno ng mga tao.

Verse 12

ततः पुत्रवचः श्रुत्वा कलिङ्गानां महीपतिः ।। उवाच मधुरं वाक्यं सामपूर्वं यशस्विनि ॥

Nang marinig ang mga salita ng kaniyang anak, ang hari ng mga Kaliṅga ay nagsalita nang matamis, na may payapang payo muna—O marangal na tanyag.

Verse 13

सुप्ता नैव च द्रष्टव्या व्रतमेतन्मुहूर्त्तकम् ।। आत्मनो वै गृृहजना ये केचित्स्वजने जनाः ॥

‘Hindi dapat makita ang sinuman habang natutulog—ito ang panatang dapat tuparin sa takdang sandali. Tunay, tungkol sa sariling mga tao sa bahay—anumang kamag‑anak at kaanak na naroon…’

Verse 14

यच्चेदं भाषसे पुत्र नाहं जानामि तद्वचः ।। पुत्र शिक्षापयिष्यन्ति पौरजानपदास्तव ॥

‘Tungkol sa sinasabi mo rito, anak, hindi ko iyon nauunawaan ni tinatanggap na salita. Anak ko, tuturuan ka ng iyong mga taga‑lungsod at taga‑nayon.’

Verse 15

तं प्रयान्तं ततो दृष्ट्वा पौरजानपदास्तव ।

Nang makita nila siyang umaalis, ang iyong mga taga‑lungsod at taga‑nayon…

Verse 16

परं कोकामुखं स्थानं तथा कुब्जा म्रकं परम् ।। परं सौकरवं स्थानं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

‘May kataas-taasang banal na pook na tinatawag na Kokāmukha; gayundin ang Kubjā at Mraka, na lubhang dakila. Pinakadakila ang banal na pook na Saukarava, na sinasabing nagpapalaya mula sa buong pag-ikot ng muling pagsilang.’

Verse 17

ते मां प्रसुप्तां पश्येयुः कदाचिदपि संस्थिताम् ।। ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गैश्वर्यवर्द्धनः ॥

“Huwag nawa nila akong makita kailanman na nakahandusay na natutulog.” Pagkarinig sa mga salita ng kanyang asawa, ang nagpalago ng kapangyarihan ng Kaliṅga…

Verse 18

एवं संदिश्य तं तत्र स राजा धर्मशास्त्रतः ।। गमनाय मतिं चक्रे क्षेत्रं सौकरवं प्रति ॥

Sa gayon, matapos siyang tagubilinan doon, ang haring iyon—ayon sa dharma-śāstra—ay nagpasiyang lumisan, patungo sa banal na pook ng Saukarava.

Verse 19

यत्र संस्थाः च मे देवि ह्युद्धृतासि रसातलात् ।। यत्र भागीरथी गङ्गा मम सौकरवे स्थिता ॥

“Kung saan ka nananahan na kasama ko, O Diyosa—kung saan ka iniahon mula sa Rasātala—at kung saan ang Bhāgīrathī Gaṅgā ay nakatatag sa aking Saukarava.”

Verse 20

बाढमित्येव तां वाक्यं प्रत्युवाच वसुन्धरे ।। विस्रब्धा भव सुश्रोणि कल्याणेन यशस्विनि ॥

“Tunay nga,” tugon niya sa pahayag na iyon, O Vasundharā. “Maging panatag ka, O marikit ang balakang; sa pagpapala at kabutihang-palad, O marangal at tanyag.”

Verse 21

सकलत्रसुताः सर्वेऽप्यनुयान्ति नराधिपम् ।

Lahat sila—kasama ang mga asawa at mga anak—ay sumunod din sa hari.

Verse 22

धरोवाच ॥ केषु लोकेषु यान्तीश सौकरे ये मृताः प्रभो ॥ किं वा पुण्यं भवेत् तत्र स्नातस्य पिबतस्तथा ॥

Sinabi ng Daigdig: “O Panginoon, sa aling mga daigdig napaparoon yaong namamatay sa Saukara, O Mahaprabhu? At anong kabanalan ang ibinubunga roon para sa naliligo at gayundin sa umiinom ng tubig nito?”

Verse 23

न त्वां वै द्रक्ष्यते कश्चिच्छयनीये महाव्रताम् ॥ एवं गच्छति काले तु तयोस्तु तदनन्तरे ॥

“Walang sinuman ang tunay na makakakita sa iyo, O dakilang may panatang mahigpit, habang nasa higaan. Sa paglipas ng panahon, agad na kasunod nito, may mangyayari para sa kanilang dalawa.”

Verse 24

हस्त्यश्व रथयानानि स्त्रियश्चान्तःपुरस्थिताः ॥ संहृष्टमनसः सर्वे अनुयान्ति नराधिपम् ॥

Mga elepante, mga kabayo, mga karwaheng pandigma at iba pang sasakyan—at ang mga babae sa loob ng palasyo—lahat sila, na may galak sa puso, ay sumusunod sa hari ng mga tao.

Verse 25

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु मे परमं गुह्यं यत्त्वया पृच्छितं मम ॥ मम क्षेत्रं परं चैव शुद्धं भागवतप्रियम् ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: “Makinig ka sa aking pinakamataas na lihim—yaong itinatanong mo sa akin. Ito ang aking pinakadakilang banal na pook, dalisay at minamahal ng mga deboto ng Bhagavān.”

Verse 26

कति तीर्थानि पद्माक्ष क्षेत्रे सौकरवे तव ॥ धर्मसंस्थापनार्थाय तद्विष्णो वक्तुमर्हसि ॥

“Ilan ang mga tīrtha, O may matang tulad ng lotus, sa iyong pook na Saukarava? Para sa pagtatatag ng dharma, O Viṣṇu, nararapat mong ipahayag iyon.”

Verse 27

कलिङ्गो जरया युक्तो पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् ॥ राज्यं दत्त्वा वरारोहे यथान्यायं कुलोद्भवम् ॥

Si Kaliṅga, na dinapuan ng katandaan, ay itinalaga ang kaniyang anak sa paghahari. Ipinagkaloob niya ang kaharian, O marikit ang balakang, ayon sa wastong kaugalian, sa isinilang sa kanilang angkan.

Verse 28

अथ दीर्घेण कालेन प्राप्य सौकरवं तदा ॥ धनधान्यसमृद्ध्यादि प्रददौ तत्र माधवि ॥

Pagkaraan ng mahabang panahon, nang marating niya ang Saukarava, ipinagkaloob niya roon ang kasaganaan—kayamanan, butil, at iba pa—O Mādhavī.

Verse 29

यत्र स्नातस्य यत्पुण्यं गतस्य च मृतस्य च ॥ यत्र यानि च तीर्थानि मम संस्थानसंस्थिताः ॥

Yaong pook na ang pagligo roon ay may gayong kabanalan, gayundin ang pagpunta roon at ang pagkamatay roon; at yaong pook na kinaroroonan ng mga tīrtha, ang mga banal na tawiran, na nasa aking sariling nasasakupan—

Verse 30

एकाकी स्वपते तत्र यत्र कश्चिन्न पश्यति ॥ स तु दीर्घेण कालेन कलिङ्गकुलवर्ध्धनः ॥

Mag-isa siyang natutulog doon, sa pook na walang sinumang nakakakita. Ngunit sa paglipas ng mahabang panahon, siya’y naging tagapagpalago ng angkan ng Kaliṅga.

Verse 31

ततः स पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं काञ्चीराजसुतां तदा ॥

Pagkaraan, ang pinunong iyon ng mga Kaliṅga na may mga matang tulad ng dahon ng lotus ay nagsalita ng matatamis na salita sa anak na babae ng hari ng Kāñcī.

Verse 32

शृणु पुण्यं महाभागे मम क्षेत्रेषु सुन्दरि ॥ प्राप्नुवन्ति महाभागे गता सौकरवं प्रति ॥

Makinig ka, O lubhang mapalad, O magandang ginang, sa banal at mapagpalang salaysay tungkol sa aking mga sagradong pook; yaong nagtutungo sa Saukarava ay nagkakamit ng gantimpala, O marangal.

Verse 33

सुतानजनयत्पञ्च आदित्यसमतेजसः ॥ एवं तु मानुषं लोकं मम मायाप्रमोहितम् ॥

Nagluwal siya ng limang anak na may ningning na kapantay ng Araw; sa gayon nga, ang daigdig ng mga tao ay nalilito at nabibighani ng aking māyā.

Verse 34

पूर्णं वर्षसहस्रं वै जीवितं मम सुन्दरि ॥ ब्रूहि तत्परमं गुह्यं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥

Isang ganap na sanlibong taon nga ang aking buhay, O magandang ginang. Ipagbigay-alam ang kataas-taasang lihim na yaong dati kong itinatanong.

Verse 35

दश पूर्वापराश्चापि अपरे सप्त पञ्च च ॥ स्वर्गं गच्छन्ति पुरुषास्तेषां ये तत्र वै मृताः ॥

Sampu mula sa nauna at sa huli, at iba pa—pito at lima rin—yaong mga lalaking namamatay doon ay tunay na nagtutungo sa langit.

Verse 36

आत्मकर्मसु संयुक्तं चक्रवत्परिवर्तते ॥ जातो जन्तुर्भवेद्बालो बालस्तु तरुणो भवेत् ॥

Nakagapos sa sariling mga gawa, umiikot ito na parang gulong: kapag isinilang, ang nilalang ay nagiging bata, at ang bata sa paglipas ng panahon ay nagiging binata.

Verse 37

ततो भर्त्तुर्वचः श्रुत्वा प्रहस्य रुचिरेक्षणा ॥ उभौ तौ चरणौ गृह्य राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥

Nang marinig ang mga salita ng kaniyang asawa, ang babaeng may magagandang mata ay ngumiti; hinawakan niya ang dalawang paa nito at nagsalita sa hari.

Verse 38

गमनादेव सुश्रोणि मुखस्य मम दर्शनात् ॥ सप्तजन्मान्तरे भद्रे जायते विपुले कुले ॥

Sa pagparito lamang, O may magandang balakang, at sa pagtanaw sa aking mukha, O mapalad na ginang, ang tao’y isinisilang—pagkaraan ng pitong kapanganakan—sa dakilang angkan.

Verse 39

तरुणो मध्यमं याति पश्चाद्याति जरां ततः ॥ बालो वै यानि कर्माणि करोत्यक्ष्ञानतः स्वयम् ॥

Ang kabataan ay dumarating sa gitnang gulang, at pagkaraan ay tumutungo sa katandaan. Tunay, ang mga gawaing ginagawa ng bata ay nagagawa ng sarili dahil sa kamangmangan.

Verse 40

एवमेतन्महाभाग यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उपोष्य तु त्रिरात्रं त्वं पश्चाच्छ्रोष्यसि मानद ॥

Ganyan nga, O dakilang mapalad, ang tungkol sa itinatanong mo sa akin. Ngunit matapos kang mag-ayuno nang tatlong gabi, saka mo maririnig ito, O tagapagbigay-galang.

Verse 41

धनधान्यसमृद्धेषु रूपवान्गुणवान्शुचिः ॥ मद्भक्तश्चैव जायेत मम कर्मपरायणः ॥

Sa mga angkang sagana sa yaman at ani, isinisilang ang isa na guwapo, may kabutihang-asal, at dalisay; at nagiging deboto ko rin, nakatuon sa pagsasagawa ng aking itinakdang mga gawain.

Verse 42

न स लिप्यति पापेन एवमेतन्न संशयः ॥ ततः करिष्यतो राज्यं निष्कण्टकमनामयम्

Hindi siya nadudungisan ng kasalanan—ganyan nga ito, walang alinlangan. Pagkaraan, pamamahalaan niya ang isang kahariang walang tinik (walang suliranin) at walang karamdaman.

Verse 43

बाढमित्येव तां राजा प्रत्युवाच यशस्विनि ॥ पद्मपत्रविशालाक्षि पूर्णचन्द्रनिभानने

Sumagot ang hari sa kanya, “Gayon na nga,” O marangal na ginang—O ikaw na may malalaking matang gaya ng talulot ng lotus, at mukhang kahawig ng kabilugan ng buwan.

Verse 44

एवं वै मानुषो भूत्वा अपराधविवर्जितः ॥ गमनं तस्य क्षेत्रस्य मरणं तत्र कारणम्

Sa gayon nga, naging tao siya at walang paglabag. Ang pagpunta niya sa banal na pook na iyon—ang kanyang pagkamatay doon—ang sinasabing sanhi na nagbubunga ng ipinangakong bunga.

Verse 45

सप्तसप्ततिवर्षाणि ह्यतीतानि यशस्विनि ॥ अष्टसप्ततिके वर्षे एकान्ते तु नराधिपः

Pitumpu’t pitong taon na ang lumipas, O marangal na isa. Sa ikapitumpu’t walong taon, ang hari, sa pag-iisa, (ay kumilos o nagpasya—ipinagpapatuloy).

Verse 46

यथा वदसि सुश्रोणि तथैव मम रोचते ॥ दन्तकाष्ठं समादाय द्वादशाङ्गुलमायतम्

“Gaya ng sinasabi mo, O magandang balakang na ginang, gayon din ang aking kalooban.” Kumuha siya ng panglinis ng ngipin, na may habang labindalawang daliri, (at naghanda—ipinagpapatuloy).

Verse 47

ये मृतास्तस्य क्षेत्रस्य सौकरस्य प्रभावतः ॥ शङ्खचक्रगदापद्मधनुर्हस्ताश्चतुर्भुजाः

Yaong mga namatay sa banal na pook na iyon, sa bisa ng Saukara-kṣetra, ay nagiging apat ang bisig, taglay sa mga kamay ang śaṅkha, cakra, gadā, padma, at dhanuḥ.

Verse 48

तमेव चिन्तयन्नर्थं मध्यसंस्थे दिवाकरे ॥ माधवस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी

Iniisip niya ang bagay na iyon; nang ang araw ay nasa gitna ng paglalakbay (tanghaling-tapat), sa ikalabindalawang tithi (Dvādaśī) ng maliwanag na kalahati ng buwan sa buwan ng Mādhava, (siya’y nagpatuloy).

Verse 49

स्नात्वा सङ्कल्पयामास त्रिरात्रं नियमाविन्वितौ ॥ उपोष्य तौ त्रिरात्रं तु विधिना नियमाविन्वितौ

Pagkaligo, sila’y gumawa ng saṅkalpa para sa tatlong-gabing pagtalima, na may mga pagpipigil. Nag-ayuno sila sa loob ng tatlong gabi, ayon sa itinakdang paraan, disiplinado sa mga alituntunin.

Verse 50

त्यक्त्वा कलेवरं तूर्णं श्वेतद्वीपं प्रयान्ति ते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

Pagkatalikod sa katawan, sila’y agad na nagtutungo sa Śvetadvīpa. At may iba pa akong sasabihin—pakinggan mo iyon, O Vasundharā, Inang Lupa.

Verse 51

बुद्धिः सम्पद्यते तस्य प्रियादर्शनलालसा ॥ कोऽर्च्यस्तत्किं व्रतं चास्या एषा स्वपिति निर्जने

Sa kanya’y sumisibol ang pagkaunawa, kalakip ang pananabik na makita ang minamahal. ‘Sino ang dapat sambahin? Ano ang pagsasagawa, at anong panata ang ukol sa kanya? Siya’y natutulog dito sa pag-iisa.’

Verse 52

ततः स्नातौ शुची क्षौमे परिधाय तु वाससी ॥ प्रणम्य भूषितौ विष्णुं दम्पती तदनन्तरम्

Pagkatapos maligo, ang mag-asawa—dalisay at nakasuot ng malilinis na kasuotang lino—ay yumukod nang may paggalang kay Viṣṇu, na pinalamutian, kaagad pagkaraan.

Verse 53

तीर्थेषु तेषु स्नातश्च यां प्राप्नोति परां गतिम् ॥ चक्रतीर्थं महाभागे यत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्

At sa pagligo sa mga banal na tawiran na yaon, nakakamit ng tao ang kataas-taasang kalagayan. O mapalad, naroon ang Cakra-tīrtha, kung saan ang cakra, ang diskus, ay itinatag at sinasamba.

Verse 54

न सुप्ताया व्रतं किञ्चिद्दृश्यते धर्मसंचयः ॥ न च विष्णुकृतं कर्म न चैवेश्वरचोदितम्

Sapagkat sa taong natutulog o walang pag-iingat, walang panatang nakikitang mabisa bilang pag-iipon ng dharma; hindi ito gawang inialay kay Viṣṇu, ni yaong iniutos ng Panginoon.

Verse 55

ततः सा सुन्दरी भूषां समुत्तार्य शुभेक्षणा ॥ मह्यं निवेदयामास प्रोवाच च जनेश्वरम्

Pagkaraan, ang magandang babae na may mapalad na mga mata, itinaas ang palamuti at inihandog iyon sa akin, at nagsalita rin sa panginoon ng mga tao, ang hari.

Verse 56

वैशाख द्वादशीं प्राप्य स्नायाद्यो विधिपूर्वकम् ॥ दशवर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च

Sa pagdating ng Dvādaśī, ang ikalabindalawang araw ng buwan sa buwan ng Vaiśākha, ang sinumang maligo ayon sa itinakdang paraan ay nagkakamit ng gantimpalang kasinglawak ng sampung libong taon at dagdag pang isang libong taon.

Verse 57

न तत्र एष विद्येत यश्चरेद्व्रतमीदृशम् ॥ बार्हस्पत्येषु धर्मेषु याम्येषु च न विद्यते

Walang matatagpuan doon (sa ibang dako) na sinumang magsasagawa ng ganitong uri ng panata; hindi ito nasusumpungan sa mga dharmang iniuugnay kay Bṛhaspati, ni sa mga dharmang iniuugnay kay Yama.

Verse 58

उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गाधिपतिं तथा ॥ सृगाली पूर्वमेवाहं तिर्यग्योनिव्यवस्थिताः

Nagsalita siya ng matatamis na salita sa pinuno ng Kaliṅga: “Noon pa man, ako’y isang babaeng asong-gubat, namumuhay sa kapanganakang hayop.”

Verse 59

धनधान्यसमृद्धो हि जायते विपुले कुले ॥ मद्भक्तश्चापि जायेत मम कर्मपरायणः

Tunay ngang isinisilang ang tao sa dakila at malawak na angkan, sagana sa yaman at butil; at isinisilang din siya bilang aking deboto, nakatuon sa aking mga gawaing-dharma.

Verse 60

न एष विद्यते तत्र सुप्ता चरति यद्व्रतम् ॥ भुक्त्वा तु कामभोगानि भुक्त्वा तु पिशितोदनम्

Hindi ito nasusumpungan doon: na ang natutulog ay nagsasagawa ng panata; ni ito nababagay sa nagpakasasa sa mga pita ng laman at sa kumain ng kanin na may karne.

Verse 61

विद्धास्मि सोमदत्तेन बाणेन मृगलीप्सुना ॥ एतं शिरसि मे राजन्पश्य बाणं सुसंस्कृतम्

“Tinamaan ako ng palaso ni Somadatta, na sabik manghuli ng usa. O hari, tingnan mo—ang palasong ito, mahusay ang pagkakayari, ay nasa aking ulo.”

Verse 62

अपराधं वर्जयति दीक्षितश्चैव जायते ॥ भूत्वा वै मानुषस्तत्र तीर्थे संसारसागरम्

Tinatakwil ang kasalanan, at tunay na nagiging ganap na pinabanal (dīkṣita); at nang maging tao roon, sa banal na tawiran (tīrtha), nalalampasan ang karagatan ng pag-iral sa sanlibutan (saṃsāra).

Verse 63

ताम्बूलं रक्तवस्त्रं तु सुसूक्ष्मे पट्टवाससी ॥ सुगन्धैर्भूषिता गात्रे सर्वरत्नसमायुता

May tām̐būla (nginang betel) at pulang kasuotan; nakasuot ng napakapinong mga telang sutla; ang katawan ay pinapabanguhan at pinalalamutian, at hitik sa lahat ng uri ng hiyas.

Verse 64

यस्य दोषेण मेऽप्येषा रुजा शिरसि संस्थिता ॥ काञ्चीराजकुले जन्म पित्रा दत्ता तव प्रिया

Sa kasalanan ng sinuman, maging sa akin man, ang kirot na ito’y nanahan sa aking ulo. Siya’y isinilang sa maharlikang angkan ng Kāñcī; ibinigay ng kanyang ama, siya ang iyong minamahal.

Verse 65

तीर्त्वा चक्रगदाशङ्खपद्मपाणिश्चतुर्भुजः ॥ मम रूपधरः श्रीमान्मम लोके महीयते

Pagkatawid, ang apat-na-bisig na may hawak na cakra, gadā, śaṅkha at padma—taglay ang aking anyo—ang maringal na iyon ay pinararangalan sa aking daigdig.

Verse 66

मम कान्ता विशालाक्षी किमत्र चरते व्रतम् ॥ कुप्येतापि तु सन्तुष्टा प्रिया मे कमलेक्षणा

Ang aking sinta, ang malalaking-mata—anong panatang-banal ang kanyang isinasagawa rito? Kahit magalit man siya, nananatili siyang mapagpala; ang aking minamahal ay may mga matang gaya ng lotus.

Verse 67

क्षेत्रप्रभावान्मे सैषा जाता सिद्धिर्नमोऽस्तु ते ॥ स ततः पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः

“Dahil sa bisa ng banal na kṣetra, sa akin ay sumibol ang tagumpay na ito—pagpupugay sa iyo. Pagkaraan, siya na may matang tulad ng dahon ng lotus ay naging pinuno ng mga Kaliṅga.”

Verse 68

चक्रतीर्थे विशालाक्षि मरणे कृतकृत्यतः ॥ एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य श्रोतुकामा वसुन्धरा

“Sa Cakra-tīrtha, O malalaking mata, sa oras ng kamatayan ang tao’y nagiging yaong ‘naganap na ang dapat ganapin.’ Nang marinig ang kanyang mga salita, si Vasundharā (Daigdig) ay nagnasang makinig pa.”

Verse 69

अवश्यमेव द्रष्टव्या कीदृशं चरति व्रतम् ॥ किन्नरैः सुप्रलक्ष्येत वशीकरणमुत्तमम्

“Tiyak na dapat siyang makita—anong uri ng panata ang kanyang isinasagawa? Sa mga Kinnara, malinaw itong makikilala bilang isang dakilang vaśīkaraṇa, ang pinakamainam na ‘pagpapasunod’.”

Verse 70

श्रुत्वा राजा प्रियां वाक्यं प्रत्युवाच स्मृतिङ्गतः ॥ अहं गृध्रो महाभागे तेनैव वनचारिणा

“Nang marinig ng hari ang minamahal niyang mga salita, siya’y sumagot, sapagkat sumibol ang alaala: ‘Ako’y isang buwitre, O mapalad na ginang—sa pamamagitan ng yaong naninirahan sa gubat…’”

Verse 71

शिरस्यञ्जलिमाधाय श्लक्ष्णमेतदुवाच ह ॥ तत्र सौकरवे तीर्थे चन्द्रमास्त्वामतोषयत्

“Inilagay niya ang magkadugtong na palad sa ibabaw ng ulo at nagsalita ng marahan at banayad. Doon, sa Saukarava-tīrtha, ang Buwan ay tunay na nagbigay-lugod at nagpayapa sa iyo.”

Verse 72

अथ योगीश्वरी भूत्वा यत्र गच्छति रोचते ॥ अथवा चान्यसंसृष्टा कामरोगेण चावृता

Pagkaraan, naging isang ginang ng kapangyarihang yogiko, saan man siya magtungo ay nagiging kaaya-aya ang anyo; o kaya, kung nahalo sa iba, nababalot siya ng karamdaman ng pagnanasa.

Verse 73

सोमदत्तेन बाणेन एकेनैव निपातितः ॥ ततो जातोऽस्म्यहं भद्रे कलिङ्गानां जनाधिपः

Tinamaan at napatumba ako ng iisang palasong pinakawalan ni Somadatta; pagkaraan, O mapalad na ginang, ako’y naging pinuno ng mga Kaliṅga.

Verse 74

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥ वसुधाया वचः श्रुत्वा विष्णुर्मायाकरण्डकः

Ipaliwanag mo ito ayon sa katotohanan, sapagkat dakila ang aking pag-uusisa. Nang marinig ang mga salita ni Vasudhā (ang Daigdig), si Viṣṇu—ang ‘kaban ng māyā’—…

Verse 75

एवं चिन्तयतस्तस्य अस्तं प्राप्तो दिवाकरः ॥ संवृत्ता रजनी सुभ्रूः सर्वसार्थसुखावहा

Habang siya’y nag-iisip nang gayon, lumubog ang araw. Dumating ang gabi, O may magandang kilay, na nagdudulot ng ginhawa sa buong kapulungan.

Verse 76

जातोऽस्मि परमा व्युष्टिः प्राप्तं राज्यं मया महत् ॥ सिद्धिर्लब्धा वरारोहे मया सर्वाङ्गसुन्दरी

Nakamit ko ang isang kataas-taasang pagsikat ng liwanag, isang dakilang pagbabagong-buhay; nakamtan ko ang isang malawak na kaharian. Natamo ko ang tagumpay, O may marikit na balakang—ikaw na maganda sa bawat sangkap.

Verse 77

उवाच वाक्यं मेदिन्याः मेषदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन कथ्यमानं मयानघे

Nagsalita si Meṣadundubhinisvana sa mga salita kay Medinī (Daigdig): “Makinig, O Bhūmi, nang buong pagsisikap sa aking sinasabi, O walang kasalanan.”

Verse 78

ततो रात्र्यां व्यतीतायां प्रभातसमये शुभे ॥ पठन्ति मागधा बन्दिसूता वैतालिकास्तथा

Pagkaraan, nang lumipas ang gabi, sa mapalad na oras ng bukang-liwayway, ang mga Māgadha, ang mga makata at tagapagbalita, at gayundin ang mga Vaitālika ay umawit ng papuri.

Verse 79

अकामपतितेनापि पश्य क्षेत्रस्य वै फलम् ॥ ये च भागवतश्रेष्ठा ये च नारायणप्रियाः

Kahit yaong nahulog dito nang di sinasadya, masdan ang bunga ng banal na pook. Ito’y nagpapala sa mga pinakadakila sa mga Bhāgavata at sa mga umiibig kay Nārāyaṇa.

Verse 80

तस्य वै कारणं येन तेन चाराधितोऽस्म्यहम् ॥ तस्य प्रीतोऽस्म्यहं देवि विशुद्धेनान्तरात्मना

Iyan nga ang dahilan; sa gayong paraan siya’y sumamba sa akin. Nalulugod ako sa kanya, O Devī, sapagkat ang kanyang panloob na sarili ay dalisay.

Verse 81

शङ्खदुन्दुभिनादैश्च बोधितो वसुधाधिपः ॥ सर्वलोकहितार्थाय उदिते च दिवाकरे

Nagising ang panginoon ng lupain (ang hari) sa tunog ng mga śaṅkha at mga tambol; at pagsikat ng araw, kumilos siya para sa kapakanan ng lahat ng daigdig.

Verse 82

पौरजानपदाः सर्वे श्रुत्वा तु तदनन्तरम्॥ लाभालाभौ परित्यज्य सर्वकर्माण्यकारयन्॥

Pagkarinig nito, ang lahat ng taga-bayan at taga-kanayunan ay tinalikdan ang pag-iisip sa pakinabang at pagkalugi, at ipinagawa ang lahat ng itinakdang gawain.

Verse 83

मां स द्रष्टुं न शक्नोति मम तेजःप्रमोहितः॥ ततो निमीलिताक्षेण कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्॥

Hindi niya ako matingnan, sapagkat nalilito siya sa aking ningning; kaya, nakapikit, inilagay niya ang magkadugtong na palad sa ibabaw ng ulo bilang mapitagang pagpupugay.

Verse 84

स्नातस्तु विधिना सोऽथ क्षौमाभ्यामुपसंवृतः॥ भूत्वा चोत्सारयामास आज्ञां दत्त्वा यथोचितम्॥

Pagkatapos, matapos maligo ayon sa tuntunin at magsuot ng kasuotang lino, sinimulan niyang ayusin ang mga bagay, na nagbibigay ng angkop na mga tagubilin ayon sa nararapat.

Verse 85

सर्वे शङ्खधराश्चैव सर्वे चायुधसंयुताः। ताः स्त्रियश्च वरारोहे स्तुतिमन्या महौजसः॥

Lahat ay may dalang kabibe (shankha), at lahat ay may sandata. At yaong mga babae—O marikit ang balakang—ay nakatuon sa pagpupuri, taglay ang dakilang sigla.

Verse 86

न शक्नोति तथा वक्तुं भीरुः सन्त्रस्तलोचनः॥ एवमेतद्विचेष्टन्तं ब्राह्मणानामपीश्वरम्॥

Hindi siya makapagsalita nang gayon—mahiyain, at nanginginig sa takot ang mga mata. Ganyan siyang kumikilos, bagaman siya’y isang panginoon sa mga Brāhmaṇa.

Verse 87

व्रतस्थं यः स्पृशेन्मां तु नारी पुरुष एव च॥ धर्मयुक्तेन दण्डेन मम वध्यो भवेत् तु सः॥

Sinumang humipo sa akin habang ako’y nasa ilalim ng panata—babae man o lalaki—ay dapat, ayon sa parusang naaayon sa dharma, maparusahan sa aking paghatol.

Verse 88

श्वेतद्वीपे प्रमोदन्ते सर्वभोगसमन्विताः॥ एवं ते कथितं भूमे व्युष्टिः सौकरवे महत्॥

Sa Śvetadvīpa sila’y nagagalak, pinagkalooban ng lahat ng kaligayahan at pagtatamasa. Kaya, O Daigdig, naipahayag na sa iyo ang dakilang salaysay hinggil kay Saukarava.

Verse 89

वाणीं सूक्ष्मां समादाय स सोमो चोदितो मया॥ किं वा फलं समुद्धिश्य तप्यसे सुमहत्तपः॥

Taglay ang isang banayad na tinig, si Soma—na aking inudyukan—ay nagsalita: “Anong bunga ang iyong minimithi, at para sa anong layon mo isinasagawa ang napakadakilang pag-aayuno at pagtitika?”

Verse 90

एवमाज्ञापयित्वा तु कालिङ्गो नृपतिः किल॥ गतश्च त्वरया धीमान् प्रविष्टस्तत्र सुव्रते॥

Pagkatapos mag-utos nang gayon, ang hari ng Kaliṅga, wika nga, ay umalis nang nagmamadali; ang marunong ay pumasok doon—O ikaw na may dakilang panata.

Verse 91

अकामपतिताश्चैव श्वेतद्वीपमुपागताः॥ य एतेन विधानेन वासं तीर्थे तु कारयेत्॥

Sila man, na napadpad doon nang hindi sinasadya, ay nakarating sa Śvetadvīpa. Sinumang, ayon sa itinakdang paraang ito, ay magpapamayan sa isang tīrtha (banal na pook)…

Verse 92

ब्रूहि तत्त्वेन मे सोम यत्ते मनति वर्तते ॥ सर्वं सम्पादयिष्यामि त्वत्प्रसादान्न संशयः ॥

Ipahayag mo sa akin nang tapat, O Soma, ang nasa iyong isipan. Aking maisasakatuparan ang lahat sa iyong biyaya—walang pag-aalinlangan.

Verse 93

मरणं च विशालाक्षि श्वेतद्वीपं च गच्छति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

At maging ang kamatayan, O malalaking-mata, ay nagtutungo rin sa Śvetadvīpa. May iba pa akong sasabihin—makinig ka, O Vasundharā.

Verse 94

मम वाक्यं ततः श्रुत्वा ग्रहाणां प्रवरेश्वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सोमतीर्थमवस्थितः ॥

Nang marinig niya ang aking mga salita, ang pinakadakilang panginoon sa mga diyos ng mga graha ay nagsalita ng matatamis na pananalita, habang nananatili sa Somatīrtha.

Verse 95

पर्यङ्कस्य तले तत्र राजा दर्शनलालसः ॥ विलोक्य तां वरारोहां ततश्चिन्तापरायणाम् ॥ ततः कमलपत्राक्षी वेदनायासपीडिता ॥ रुजार्ता रुरुदे तत्र शिरोवेदनताडिता ॥

Doon, sa ilalim ng higaan, ang hari—sabik na makakita—ay tumingin sa marangal na ginang na yaon, na lubos na nalulunod sa balisang pag-iisip. Pagkaraan, ang babaeng may matang gaya ng talulot ng lotus, pinahihirapan ng sakit at pagod, nagdurusa at luhaan, ay umiyak doon, tinatamaan ng matinding pananakit ng ulo.

Verse 96

स्नानादाखोटके तीर्थे यत्फलं समुपाश्नुते ॥ दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥

Anumang kabanalang bunga na nakakamit sa pagligo sa Ākhoṭaka tīrtha, sinasabing nananatili sa loob ng sampung libong taon, at maging sa daan-daang taon din.

Verse 97

भगवन् यदि तुष्टोऽसि मम चात्र गतः प्रभो ॥ योगनाथो जगच्छ्रेष्ठः सर्वयोगीश्वरेश्वरः ॥

O Mapalad na Panginoon, kung ikaw ay nalulugod at naparito para sa akin, ikaw ang Panginoon ng Yoga, ang pinakadakila sa sanlibutan, ang Kataas-taasang Panginoon ng lahat ng panginoon ng mga yogin.

Verse 98

किं मया तु कृतं कर्म पूर्वमेव सुदुष्करम् ॥ येनाहमीदृशीं प्राप्ता दशां पुण्यपरिक्षयात् ॥

Anong napakahirap na gawa ang nagawa ko noon, upang ako’y dumating sa ganitong kalagayan dahil sa pagkaubos ng aking kabutihang-loob (puṇya)?

Verse 99

नन्दनं समवाश्रित्य मोदन्ते चैव सर्वदा ॥ ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विपुले कुले ॥

Sa pagdulog sa Nandana, sila’y laging nagagalak; pagkaraan, pagkahulog mula sa langit, ang isa’y isinisilang sa isang dakila at marangal na angkan.

Verse 100

यावल्लोका धरिष्यन्ति तावत्त्वयि जनार्दन ॥ अतुला त्वयि मे भक्तिर्भवेन्नित्यं सुनिश्चला ॥

Hangga’t nananatili ang mga daigdig, O Janārdana, nawa’y ang aking debosyon sa iyo ay walang kapantay—walang hanggan at matatag na di matinag.

Verse 101

भर्त्ता च मां न जानाति क्लिश्यमानामनाथवत् ॥ अथ मां किं कथं भर्त्ता मन्यते स्वजनोऽपि वा ॥

At hindi ako nakikilala ng aking asawa, ako’y nagdurusa na tila walang kanlungan. Kung gayon, ano—paano—ako iniisip ng aking asawa, o maging ng sarili kong mga kamag-anak?

Verse 102

मद्भक्तश्चैव जायेत एवमेतन्न संशयः॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि स्नातो गृध्रवटे नरः

Tunay ngang magiging deboto Ko siya—walang alinlangan dito. Muli ay ipahahayag Ko pa ang iba: ang taong naligo sa Gṛdhravaṭa…

Verse 103

यच्चापि मम तद्रूपं त्वया संस्थापितं प्रभो॥ सप्तद्वीपेषु दृश्येत तत्र तत्रैव संस्थितम्

At yaong anyo Ko na itinatag mo, O Panginoon—nawa’y makita sa pitong kontinente, nananatili roon at roon din (sa maraming dako).

Verse 104

कथये किं शयानाऽऽतु सखीनां शयने स्थिता॥ एवमत्र न युज्येत यन्मया परिचिन्तितम्

Ano ang masasabi ko? Habang nakahiga—nasa higaan ng aking mga kasama—ang aking pinag-iisipan ay hindi nararapat na umangkop dito sa ganitong paraan.

Verse 105

यत्फलं समवाप्नोति स्नानमात्रकृतोदकः॥ नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च

Ang bunga na nakakamit ng sinuman sa simpleng pagligo (o sa pag-aalay ng tubig na kaugnay ng pagligo) ay katumbas ng siyam na libong taon, at siyam na raang taon din.

Verse 106

सोम इत्येव यज्ञेषु पिबन्तु मम ब्राह्मणाः॥ गतिः पारमिका तेषां दिव्या विष्णो भवेद्यथा

Sa mga paghahandog na yajña, hayaang uminom ang Aking mga brāhmaṇa na tanging binibigkas ang “Soma”; ang kanilang pinakamataas na hantungan ay nagiging banal—gaya ng kay Viṣṇu.

Verse 107

किंच वात्मनि दुःखस्य सर्वमेतच्च युज्यते॥ किंच मां वक्ष्यते भर्त्ता किं च मामितरे जनाः

At higit pa, paano magiging nararapat ang lahat ng ito sa harap ng sarili kong pagdurusa? At ano ang sasabihin sa akin ng aking asawa—at ano naman ang sasabihin ng ibang mga tao?

Verse 108

इन्द्रलोकं समासाद्य मोदते निर्जरैः सह॥ इन्द्रलोकात्परिभ्रष्टो मम तीर्थप्रभावतः

Nakarating sa daigdig ni Indra, siya’y nagagalak kasama ng mga walang-kamatayan; datapwat siya’y nahuhulog mula sa daigdig ni Indra—sa bisa ng kapangyarihang kaugnay ng Aking tīrtha.

Verse 109

अधर्मे च न मे बुद्धिर्भवेद्विष्णो कदाचन। पतित्वं चाथ गच्छेयमोषधीनां तथा कुरु

Huwag nawa kailanman, O Viṣṇu, ang aking isip ay kumiling sa adharma. At upang hindi ako mahulog sa abang kalagayan—ayusin Mo ito hinggil sa mga halamang-gamot (oṣadhī).

Verse 110

ततो ब्रूयामिदं वाक्यं यन्मे हृद्यवतिṣ्ठते॥ ततः प्रियावचः श्रुत्वा समुत्थाय ततो नृपः

Pagkatapos, bibigkasin ko ang pahayag na nananatiling nakaukit sa aking puso. Pagkarinig sa mga salitang kaaya-aya, tumindig ang hari pagkaraan …

Verse 111

यत्त्वया पृच्छितं पूर्वं सर्वसंसारमोक्षणम्॥ ततो नारायणाच्छ्रुत्वा पृथिवी संहितव्रता

Ang dating itinatanong mo—ang ganap na paglaya mula sa saṁsāra—nang marinig iyon mula kay Nārāyaṇa, si Pṛthivī ay naging matatag sa kanyang panata/pagsasagawa.

Verse 112

यदि तुष्टो महादेव आदिमध्यान्तवर्जितः ॥ मम चैव प्रियार्थाय एतन्मे दीयतां वरः ॥

Kung nasiyahan si Mahādeva, ang Dakilang Panginoon na lampas sa simula, gitna, at wakas, kung gayon—para rin sa bagay na mahal ko—ipagkaloob nawa sa akin ang biyayang ito.

Verse 113

दोरभ्यामालिङ्ग्य वै भार्यां वाक्यमेतदुवाच ह ॥ किमिदं भाषसे भद्रे आत्मानं न प्रशंससि ॥

Yakap ang kanyang asawa sa dalawang bisig, sinabi niya: “O mabait na giliw, bakit ganyan ang iyong pananalita? Bakit hindi mo pinupuri ang iyong sarili?”

Verse 114

उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्दनम् ॥ केन कर्मविपाकेन तीर्थं पुनरवाप्यते ॥

Matamis siyang nagsalita kay Janārdana, ang Panginoon ng daigdig: “Sa bunga ng aling gawa (karma-vipāka) muling nakakamit ang isang tīrtha, ang banal na tawiran?”

Verse 115

ततः सोमवचः श्रुत्वा तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ एवं तप्तं महाभागे तपः सोमेन निश्चयात् ॥

Pagkarinig ko sa mga salita ni Soma, naglaho ako roon din. O mapalad na ginang, gayon isinagawa ang tapas—ni Soma, sa matibay na pasiya.

Verse 116

अशोच्या शोचिता या तु यच्च निन्दसि चात्मनि ॥ भिषजः किं न विद्यन्ते अष्टकर्मसमाहिताः ॥

“Ikaw na hindi dapat pagluksa, ay ipinagluluksa; at sinisisi mo pa ang iyong sarili. Wala ba ritong mga manggagamot na bihasa sa walong sangay ng panggagamot?”

Verse 117

स्नानं वा मरणं देव यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि महाभागे पूर्वधर्मकृतो नराः ॥

“Kung ito man ay pagligo (para sa paglilinis) o kamatayan, O Panginoon, nararapat Mong ipaliwanag nang wasto.” Sinabi ni Śrī Varāha: “Makinig ka, O Diyosa, O lubhang mapalad—(aking sasabihin) ang tungkol sa mga taong hinubog ng mga naunang gawa ng dharma.”

Verse 118

प्राप्ता च परमा सिद्धिः सोमतीर्थेऽन्यदुर्लभा ॥ स्नायाद्यः सोमतीर्थे तु मम कर्मपरायणः ॥

“At ang pinakamataas na kaganapan ay nakakamit sa Soma-tīrtha—na bihirang makuha sa iba. Sinumang maligo sa Soma-tīrtha, na tapat sa gawang-atas na itinuro ko, (ay makakamit ang bunga).”

Verse 119

ये तु संस्थापयेयुस्ते शिरसो वेदनां पराम् ॥ त्वया पूर्वं व्रतमिषाद्वेदना यदि गोपिता ॥

“Ngunit yaong mga magsasagawa at magtatatag nito (ang itinakdang pagtalima) ay makararanas ng matinding kirot sa ulo. Kung noon, sa pagkukunwaring panata, ang kirot ay itinago mo…”

Verse 120

केनचित्कर्मदोषेण तिर्यग्योनिमवाप्य हि ॥ जन्मान्तरार्जितैः पुण्यैस्तीर्थस्नानजपादिभिः ॥

“Tunay, dahil sa ilang kapintasan sa gawa, napapasa sa kapanganakang-hayop; gayunman, sa mga kabutihang naipon sa ibang mga kapanganakan—sa pagligo sa mga tīrtha, pagbigkas ng japa, at iba pang gawain—(maaaring maibangon muli).”

Verse 121

अष्टमेन तु भक्तेन मम कर्मविधौ स्थितः ॥ फलं तस्य प्रवक्ष्यामि सोमतीर्थे नरस्य यत ॥

“Ngunit para sa debotong kaugnay ng ikawalong (pagtalima), na nananatili sa paraang itinuro kong mga gawa—ipahahayag ko ang bungang nauukol sa taong iyon sa Soma-tīrtha.”

Verse 122

येन वै क्लिश्यसे भद्रे शिरस्य सुखपीडिता ॥ वायुनाऽ कफपित्तेन शोणितेन कफेन वा

“O marikit na ginang, sa anong sanhi ka nagdurusa—na ang iyong ulo’y pinipiga ng di‑kaginhawahan—dahil ba sa vāyu (hangin), sa kaphá at pitta, sa dugo, o sa kaphá lamang?”

Verse 123

महादानैश्च लभ्येत तीर्थे पञ्चत्वमर्च्छकैः ॥ जन्मान्तरकृतं कर्म यत्स्वल्पमपि वा बहु

“At sa pamamagitan ng dakilang mga kaloob ay maaaring makamtan ang bunga; sa isang banal na tīrtha, ang mga sumasamba ay maaaring umabot sa pañcatva (ang limang‑tiklop na kalagayan/pagkakaisa). Ang karmang nagawa sa ibang kapanganakan—maliit man o marami—ay sumasalubong sa sariling bunga.”

Verse 124

यत्र तप्तं तपस्तेन सोमेन सुमहात्मना ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि एकपादेन तिष्ठता

“Doon, ang dakilang‑kaluluwang Soma ay nagsagawa ng tapas (pagpapakasakit na banal)—nakatayo sa iisang paa—sa loob ng limang libong taon.”

Verse 125

सन्निपातस्य दोषेण येनेदं पीड्यते शिरः ॥ काले विकाले कृत्वा वै पित्तोद्रेकं यशस्विति

“Dahil sa kapinsalaan ng sannipāta (pinagsamang doṣa‑karamdaman) kaya pinahihirapan ang ulong ito; sa tamang panahon at sa di‑tamang panahon ay nagpalabis ng pitta (apdo)—ganyan, O bantog na isa.”

Verse 126

तत्कदाचित्फलत्येव न तस्य परिसङ्क्षयः ॥ कदाचिद्वासहायो वै पुण्यतीर्थादिदर्शनात्

“Yaon ay tiyak na namumunga sa isang panahon; walang ganap na pagkawala nito. At kung minsan, sa pagtanaw sa isang mapagpalang tīrtha at iba pa, nagkakaroon ng tulong (tungo sa paghinog ng bunga).”

Verse 127

पञ्चवर्षसहस्राणि तथैवोर्ध्वमुखः स्थितः ॥ एवमुग्रं तपः कृत्वा कान्तिमानभवच्च सः

‘For five thousand years he remained likewise, facing upward; having performed such severe austerity, he became radiant.’

Verse 128

अश्नासि पिशितं चान्नं तेनिदं दूष्यते शिरः ॥ क्रियतेऽत्र शिरावेधो रुधिरस्राव एव च

‘You eat meat and food; by that, this head becomes vitiated. Here, venesection of the head-region is performed, and indeed the letting of blood as well.’

Verse 129

दुर्बलं प्रबलं भूत्वा प्रबलं दुर्बलं भवेत् ॥ पापान्तरं समासाद्य गहना कर्मणो गतिः

‘The weak, becoming strong; the strong may become weak. Encountering further wrongdoing, the course of karma is difficult to fathom.’

Verse 130

ममापराधान्मुक्तश्च ब्राह्मणानां पतिस्तथा ॥ एवमेव महाभागे सोमतीर्थे कृतोदकः

‘And he was freed from his offense against me; likewise (he became) the lord among Brahmins. In the same way, O fortunate lady, at Somatīrtha—having performed the water-rite/ablution—…’

Verse 131

दीयते चेच्छिरोऽभ्यङ्गः कथं तिष्ठति वेदना ॥ किमेतद्गोपितं भद्रे मयि तन्न निवेदितम्

‘If an oil-massage of the head is being given, how does the pain still remain? Why has this been concealed, O gentle lady—why was it not reported to me?’

Verse 132

यदल्पमिव दृश्येत तन्महत्त्वाय कल्पते ॥ अत एव मनुष्यत्वं प्राप्तं राजत्वमेव च ॥

Ang tila munting bagay ay maaaring maging saligan ng kadakilaan. Kaya nga natamo ang pagsilang bilang tao—at gayundin ang pagkahari.

Verse 133

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशद्वर्षशतानि च ॥ जायते ब्राह्मणः सुभ्रु वेदवेदाङ्गपारगः ॥

Pagkaraan ng tatlumpung libong taon, at dagdag pang tatlumpung daang taon, isinisilang ang isang Brāhmaṇa, O marikit ang kilay, na ganap na bihasa sa Veda at Vedāṅga.

Verse 134

त्वया व्रतमिषेणायमात्मा संक्लिश्यते वृथा ॥ या त्वं वै भाषसे वाक्यं सौकरे गमनं प्रति ॥

Sa iyo, sa pagkukunwaring panata, ang sariling ito’y pinahihirapan nang walang kabuluhan. At ang mga salitang iyong binibigkas tungkol sa paglalakbay sa Saukara ay dapat unawain sa gayong diwa.

Verse 135

सृगाली चैव गृध्रश्च तीर्थस्यैव प्रभावतः ॥ मरणादेव सम्प्राप्य क्षीणपापौ स्मृतिं पुनः ॥

Ang babaeng asong-gubat at ang buwitre, dahil sa mismong kapangyarihan ng banal na tawiran, sa kamatayan lamang ay muling nagkamit ng alaala—nabawasan ang kanilang mga kasalanan.

Verse 136

स एष ब्राह्मणो भूत्वा संसाराद्विप्रमुच्यते ॥ तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि सोम तीर्थस्य सुन्दरी ॥

Sa pagiging Brāhmaṇa, ang isang ito’y napapalaya mula sa saṃsāra. Ipapahayag ko ang palatandaan ng Soma-tīrtha, O marikit na babae.

Verse 137

भर्तुर्गृहीत्वा चरणौ सा पतिं प्रत्यभाषत ॥ प्रसीद मे महाराज नेदं प्रष्टुं त्वमर्हसि ॥

Hinawakan niya ang mga paa ng kanyang asawa at nagsalita sa kanyang panginoon: “Mahabagin ka sa akin, O dakilang hari; hindi mo nararapat itanong ito.”

Verse 138

तीर्थं वैवस्वतं नाम यत्रार्कस्तप्तवांस्तपः ॥ कदाचित्पुत्रकामेन मार्त्तण्डेन महत्तपः ॥

May isang banal na tawiran na tinatawag na Vaivasvata, kung saan si Arka (ang Araw) ay nagsagawa ng pag-aayuno at pagninilay. Noon, si Mārtaṇḍa, na nagnanais ng anak, ay nagsagawa ng dakilang tapasya.

Verse 139

तत्तीर्थं येन विज्ञेयं मम मार्गानुसारिणा ॥ वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

Ang banal na tawirang iyon ay dapat makilala ng sumusunod sa aking landas: ito’y natatandaan sa ikalabindalawang araw ng maliwanag na kalahati ng buwan sa buwan ng Vaiśākha.

Verse 140

मम पूर्वकथां वीर दुष्टकर्मानुसारिणीम् ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥

O mandirigma, ang aking naunang salaysay—tungkol sa isang sumunod sa masasamang gawa—ay narinig; at pagkaraan, nang marinig ang mga salita ng kanyang asawa, ang pinuno ng mga Kaliṅga ay kumilos.

Verse 141

कृतं चान्द्रायणं तत्र दशवर्षसहस्रकम् ॥ ततः सप्तसहस्राणि वायुभक्षस्तु संस्थितः ॥

Doon ay isinagawa niya ang panatang Cāndrāyaṇa sa loob ng sampung libong taon. Pagkaraan nito, sa loob ng pitong libong taon, nanatili siyang nabubuhay sa hangin lamang.

Verse 142

प्रवृत्ते चान्धकारे तु यत्र कश्चिन्न दृश्यते॥ सोमेन च विना भूमिर्दृश्यते चन्द्रसप्रभा॥

Kapag sumapit ang dilim, sa pook na wala nang anumang makita—gayunman, ang Daigdig ay nakikita na may liwanag na gaya ng sa Buwan, kahit wala ang Buwan.

Verse 143

उवाच मधुरं वाक्यं सुहितेनान्तरात्मना॥ किमिदं गोप्यते देवि ममाग्रे वरवर्णिनि॥

Nagsalita siya ng matatamis na salita, na ang kalooban ay mabuti sa loob: “Diyosa, bakit ito ikinukubli sa harap ko, O marikit ang kutis?”

Verse 144

आलोकश्चैव दृश्येत सोमस्तत्र न दृश्यते॥ एवं त्वां वच्मि हे भद्रे एष विस्मयः परः॥

“May liwanag ngang namamalas doon, ngunit ang Buwan ay hindi nakikita roon. Kaya sinasabi ko sa iyo, O mabait na giliw: ito’y isang sukdulang kababalaghan.”

Verse 145

तथ्यमेव महाभागे पृच्छ्यमाना यशस्विनि॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचना॥

“Tunay nga, O mapalad at tanyag na ginang, yamang ikaw ay tinatanong.” Pagkarinig sa salita ng kanyang asawa, siya’y namangha, at lumaki ang mga mata sa pagtataka.

Verse 146

विवस्वन्तं महाभागं मम कर्मपरायणम्॥ वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्त्तते॥

“(Piliin mo) si Vivasvant, ang lubhang mapalad na nakatuon sa aking gawain. Humiling ka ng biyaya—nawa’y maging mabuti sa iyo—anuman ang nasa iyong isipan.”

Verse 147

एतच्चिह्नं महाभागे पुण्ये सौकरवे मम॥ सौमतीर्थे विशालाक्षि येन मुच्यन्ति जन्तवः॥

Ito ang palatandaan, O mapalad, sa aking banal na Saukarava. Sa Sauma-tīrtha, O malalaking-mata, sa pamamagitan nito’y napapalaya ang mga nilalang mula sa pagdurusa at pagkagapos.

Verse 148

उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गानां महाधिपम्॥ भर्त्ता धर्मो यशो भर्त्ता भर्त्तैव प्रियमान्त्मनः॥

Nagsalita siya ng matatamis na salita sa dakilang panginoon ng mga Kaliṅga: “Ang asawa ang dharma; ang asawa ang dangal; tunay, ang asawa ang minamahal ng sariling puso.”

Verse 149

ततो ममवचः श्रुत्वा कश्यपस्य सुतो बली॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच महद्वचः॥

Pagkarinig sa aking mga salita, si Bali—ang malakas na anak ni Kaśyapa—ay nag-anyo ng banayad na tinig at sumagot ng mabigat at makahulugang pananalita.

Verse 150

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ प्रभावमस्य क्षेत्रस्य विस्मयं परमं महत्॥

May iba pa akong ipahahayag sa iyo; pakinggan mo, O Daigdig. Ito ang kapangyarihan ng banal na pook na ito—isang lubhang dakila at kamangha-manghang hiwaga.

Verse 151

तस्य पूर्वेण पार्श्वेन तीर्थं गृध्रवटं स्मृतम्॥ यत्राकामो मृतो गृध्रो मानुषत्वमुपागतः॥

Sa silangang panig nito ay may tīrtha na tinatawag na Gṛdhravaṭa. Doon, isang buwitre na namatay nang labag sa loob ay nagkamit ng pagkatao.

Verse 152

अवश्यमेव तद्वाच्यं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ तथापि नोत्सहे वक्तुं हृदि यत्परिवर्तते

Tunay ngang dapat sabihin ang iyong itinatanong sa akin; gayunman, wala akong lakas-loob na bigkasin ang patuloy na umiikot sa aking puso.

Verse 153

यदि देव प्रसन्नोऽसि अयं मे दीयतां वरः ॥ पुत्रमिच्छाम्यहं देव प्रसादात्ते सुरेश्वर

Kung ikaw ay nalulugod, O diyos, ipagkaloob mo sa akin ang biyayang ito: nagnanais ako ng isang anak, O diyos—sa iyong pagpapala, O Panginoon ng mga diyos.

Verse 154

अकामा तु मृता तीर्थे आत्मनः कर्मनिश्चयात् ॥ मम क्षेत्रप्रभावेण सृगाली मानुषी भवेत्

Bagaman ayaw niya, namatay siya sa banal na tawiran, ayon sa tiyak na bunga ng sarili niyang gawa; ngunit sa kapangyarihan ng aking banal na pook, ang babaeng asong-gubat ay magiging tao.

Verse 155

तव पीडाकरमिति तन्मां न प्रष्टुमर्हसि ॥ एतद्दुःखं महाभाग हृदि मे परिवर्तते

Sapagkat magdudulot iyon sa iyo ng pighati, hindi mo nararapat akong tanungin niyon; ang dalamhating ito, O mapalad, ay patuloy na umiikot sa aking puso.

Verse 156

विवस्वद्वचनं श्रुत्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरी ॥ तस्य शुद्धेन मनसा प्रोक्तवानस्मि सुन्दरी

Nang marinig ko ang mga salita ni Vivasvat, ako’y natuwa, O marikit; at sa dalisay na isipan, nagsalita ako sa kanya, O marikit.

Verse 157

राजपुत्री विशालाक्षी श्यामा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ गुणवद्रूपसम्पन्ना चतुःषष्टिकलान्विता

Isang prinsesa ng hari—malalaki ang mga mata, maitim ang kutis, marikit sa bawat sangkap; puspos ng kagandahan at kabutihang-asal, at bihasa sa animnapu’t apat na sining.

Verse 158

सुखे हि वर्तसे नित्यं महाराजोऽसि सुन्दरः ॥ बह्व्यो मत्सदृशा भार्या स्तिष्ठन्त्यन्तःपुरे तव

Namumuhay ka palagi sa ginhawa; ikaw ay dakilang hari at kagandahan. Marami kang asawa na tulad ko na nananatili sa iyong looban ng palasyo.

Verse 159

यमश्च यमुना चैव मिथुनं जनयिष्यतः ॥ एवं तस्य वरं दत्त्वा आदित्यस्य वसुन्धरे

Si Yama at si Yamunā ay isisilang na kambal. Sa gayon, matapos ibigay ang gayong biyaya kay Āditya, O Vasundharā (Inang-Lupa)…

Verse 160

प्राश्नासि पिशितान्नं च प्रावारान्भूषणानि च ॥ आच्छादयसि यानैश्च हस्त्यश्व-रथपृष्ठगः

Kumakain ka ng mga pagkaing may karne, at tumatanggap ng mga balabal at mga palamuti; at ikaw ay dinadala ng mga sasakyan—nakasakay sa elepante, kabayo, at karwahe.

Verse 161

आत्मयोगप्रभावेण तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ आदित्योऽपि गतो भद्रे वेश्म स्वं च महाधनम्

Sa bisa ng aking sariling kapangyarihang yogiko, naglaho ako roon mismo. Si Āditya man, O mapalad, ay umalis patungo sa kanyang tahanan at sa kanyang malaking kayamanan.

Verse 162

अहो तीर्थप्रभावो वै त्वया प्रोक्तो महान्मम ॥ यस्य देव प्रभावेण तिर्यग्योनित्वमागतौ ॥ गृध्रश्चैव सृगाली च प्राप्तौ वै मानुषीं तनुम् ॥

Ah—tunay na dakila ang kapangyarihan ng banal na tawiran na ipinaliwanag mo sa akin. Sa bisa ng pook na ito, O Panginoon, ang isang buwitre at isang babaeng asong-gubat—na napasailalim sa kapanganakang-hayop—ay nagkamit ng katawang-tao.

Verse 163

बिभर्षि स्वेच्छया राजन्न मां सम्प्रष्टुमर्हसि ॥ त्वं मे देवो गुरुः साक्षाद्भर्त्ता यज्ञः सनातनः ॥

O Hari, sa sarili mong kalooban ay inaalalayan mo ako; nararapat kitang tanungin. Ikaw sa akin ang Diyos, ang Gurong hayag, ang tagapangalaga, at ang walang-hanggang diwa ng yajña.

Verse 164

दशवर्षसहस्राणि सूर्यलोके महीयते ॥ अथवा तत्र सुष्रोणि म्रियते पुण्यवान्नरः ॥

Sa loob ng sampung libong taon ay pinararangalan ang isa sa daigdig ng Araw. O marikit ang balakang, o kaya’y doon mismo namamatay ang taong may kabutihang-loob at dakilang punya.

Verse 165

स्नानेन तत्र तीर्थे च मरणाद्वा जनार्दन ॥ कां गतिं वै प्रपद्यन्ते तन्ममाचक्ष्व केशव ॥

Sa pagligo roon sa banal na tawiran—o sa pagkamatay roon—O Janārdana, anong hantungan ang kanilang nararating? Ipaalam mo sa akin iyon, O Keśava.

Verse 166

यमलोकं न गच्छेत्तु तीर्थस्यास्य प्रभावतः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे स्नानस्य मरणस्य च ॥

Dahil sa kapangyarihan ng banal na tawirang ito, hindi sila tutungo sa kaharian ni Yama. Ito ang sinabi ko sa iyo, O marangal na ginang, hinggil sa pagligo at gayundin sa pagkamatay doon.

Verse 167

चिह्नं च कीदृशं तेषां जायन्ते येन ते तथा ॥ अकामावपि तौ क्षेत्रे प्राप्तौ नु परमां गतिम् ॥

Anong uri ng mga palatandaan ang lumilitaw sa kanila, na siyang pagkakakilanlan nila? At yaong dalawa—bagaman walang sadyang hangarin—nakamit ba ang pinakamataas na hantungan sa banal na kṣetra?

Verse 168

पतिव्रतानां सर्वासामेष धर्मः सनातनः ॥ न संशये नियोक्तव्यः सुखस्थो हि पतिः स्त्रिया ॥

Para sa lahat ng mga asawang tapat sa kanilang asawa, ito ang walang hanggang dharma: ang asawa ay hindi dapat pigilan dahil sa pag-aalinlangan; tunay na ang asawa ng babae ay dapat panatilihing nasa kaginhawahan.

Verse 169

फलं चैव यथावृत्तं तीर्थे सौकरवे मम ॥ आख्यानानां महाख्यानं क्रियाणां च महाक्रिया ॥

At ang bunga, gaya ng tunay na nangyari, sa aking banal na tawiran na Saukarava—ito’y dakilang salaysay sa mga salaysay, at dakilang ritwal sa mga ritwal.

Verse 170

ततो महीवचः श्रुत्वा विष्णुर्धर्मविदां वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामो वसुन्धराम् ॥

Pagkaraan, nang marinig ang mga salita ng Daigdig, si Viṣṇu—pinakamainam sa mga nakaaalam ng dharma—ay nagsalita ng matatamis na pananalita kay Vasundharā, na nakatuon sa dharma.

Verse 171

एतन्निश्चित्य मे पीडां न प्रष्टुं त्वमिहार्हसि ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥

Yamang napagpasyahan mo na ang aking pagdurusa, hindi mo nararapat akong tanungin dito. Pagkaraan, nang marinig ang mga salita ng kanyang asawa, ang pinuno ng mga Kaliṅga ay tumugon (at kumilos).

Verse 172

एष जप्यः प्रमाणं च सन्ध्योपासनमेव च ॥ एष तेजश्च मन्त्रश्च सर्वभागवतप्रियम्

Ito ang dapat bigkasin; ito ang pamantayang may awtoridad, at tunay na pagsamba sa Sandhyā. Ito ang liwanag at ito ang mantra—minamahal ng lahat ng debotong nasa landas ng Bhāgavata.

Verse 173

शृणु तत्त्वेन मे भूमे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उभौ तौ कारणाद्यस्मात्प्राप्तौ वै मानुषीं गतिम्

Makinig ka, O Lupa, ayon sa katotohanan, sa itinatanong mo sa akin. Sapagkat mula sa isang sanhi at pinagmulan, yaong dalawa ay tunay na nakaabot sa kalagayang pantao.

Verse 174

धर्मश्चार्थश्च कामश्च यशः स्वर्गश्च मानद ॥ पृष्टया मे सदा वाच्यं सर्वं सत्यं प्रियं तव

Dharma, artha, kāma, katanyagan, at maging langit, O tagapagkaloob ng dangal—kapag ako’y tinatanong, lagi kong dapat sabihin ang lahat: ang totoo at ang nakalulugod sa iyo.

Verse 175

उवाच मधुरं वाक्यं भार्यापीडाभिपीडितः ॥ शृणु तत्त्वेन मे भद्रे शुभं वा यदि वाशुभम्

Dahil sa pighating dulot ng kanyang asawa, nagsalita siya ng matatamis na salita: “Makinig ka nang tapat, O mabuting ginang—maging mapalad man o di-mapalad.”

Verse 176

अवश्यमेव वक्तव्यं पृष्टया पतिना ध्रुवम् ॥ यानि गुह्यान्यगुह्यानि स्त्रियो धर्मपथे स्थिताः

Tunay na dapat itong sabihin kapag tinanong ng asawa, tiyak. Maging lihim man o di-lihim—ganito ang mga babaeng nananatili sa landas ng dharma.

Verse 177

पिशुनाय न दातव्यं मूर्खे भागवते न तु ॥ न च वैश्याय शूद्राय येन जानन्ति मां परम्

Hindi ito dapat ibigay sa mapanirang‑puri; ni sa mangmang—kahit tawagin pa siyang “Bhāgavata.” Ni sa Vaiśya o Śūdra, na sa pamamagitan nito’y makikilala nila Ako bilang Kataas‑taasan.

Verse 178

तस्मिन्काले ह्यतिक्रान्ते मम कर्मविनिश्चयात् ॥ त्रेतायुगे ह्युपक्रान्ते ज्ञाते च युगसंस्थितौ

Nang lumipas ang panahong iyon, ayon sa Aking pasya hinggil sa gawa (karma), at nang magsimula ang Tretā Yuga, at nang maunawaan ang kaayusan ng mga yuga…

Verse 179

पण्डितानां सभामध्ये ये च भागवता भुवि ॥ मठे ब्राह्मणमध्ये तु ये च वेदविदां वराः

Sa gitna ng mga kapulungan ng mga pantas, at ng mga deboto (bhāgavata) sa daigdig; at sa mga maṭha, sa hanay ng mga Brāhmaṇa—yaong mga pangunahing nakakabatid ng Veda…

Verse 180

तत्र राजा महाभागः स्वधर्मकृतनिश्चयः ॥ ब्रह्मदत्तेति विख्यातः पुरं काम्पिल्लमास्थितः

Doon ay may isang haring lubhang mapalad, matatag sa pagsasagawa ng sariling dharma; siya’y tanyag sa pangalang Brahmadatta at nanirahan sa lungsod ng Kāmpilla.

Verse 181

भर्त्तारं च समासाद्य रहस्तां गोपयन्ति न ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म रागलोभप्रमोहिता

At nang lapitan niya ang kaniyang asawa, hindi niya itinago ang lihim. Matapos gumawa ng isang napakahirap at mabigat na gawa, siya’y nalinlang ng pagnanasa at kasakiman.

Verse 182

दीक्षिताय च दातव्यं ये च शास्त्राणि जानते ॥ एतत्ते कथितं भद्रे पुण्यं सौकरवे महत्

Ibigay ito sa wastong na-dīkṣā (naipasimula), at sa mga nakaaalam ng mga banal na śāstra. Ganito, O pinagpala, ang dakilang mapagpalang aral na kaugnay ng tradisyong Varāha na aking sinabi sa iyo.

Verse 183

तस्य पुत्रो महाभागः सर्वधर्मेषु निष्ठितः ॥ सोमदत्तेति विख्यातः कुमारः शुभलक्षणः

Ang kaniyang anak ay lubhang mapalad, matatag sa lahat ng dharma. Ang binatang kilala sa pangalang Somadatta ay may mga palatandaang mapalad.

Verse 184

या सुगोपायते गुह्यं सती सा नोच्यते बुधैः ॥ एवं चिन्त्य महाभागे ब्रूहि सत्यं यशस्विनि

Ang isang tapat at marangal na babae na maingat na nag-iingat ng lihim ay hindi sinisisi ng mga pantas. Kaya, O dakilang ginang, sabihin mo ang katotohanan, O tanyag na babae.

Verse 185

य एतत्पठते सुभ्रु कल्य उत्थाय मानवः ॥ तेन द्वादशवर्षाणि चिन्तितोऽहं न संशयः

O magandang-kilay na ginang, ang taong bumibigkas nito pagbangon sa bukang-liwayway ay aalalahanin ko sa loob ng labindalawang taon—walang pag-aalinlangan.

Verse 186

पित्रर्थे मृगयां यातो मृगलिप्सुर्वने तदा ॥ अरण्ये स तदा गत्वा व्याघ्रसिंहनिषेविते

Para sa kapakanan ng kaniyang ama, siya noon ay nagpunta sa pangangaso, nagnanais ng mabibiktima sa gubat. Pagpasok niya sa ilang na dinadalaw ng mga tigre at leon, siya ay nagpatuloy sa paglakad.

Verse 187

अधर्मस्ते न भविता गुह्यार्थकथने मम ॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा सा देवी परमप्रिया

Walang magiging adharmá sa iyo sa pagsasabi sa akin ng lihim na bagay. Pagkarinig sa salita ng kanyang asawa, ang ginang na lubhang minamahal ay nagpatuloy.

Verse 188

न स जायेत गर्भेषु मुक्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ यः पठेदेकमध्यायं तारयेत्स कुलान्दश

Hindi na siya muling isisilang sa mga sinapupunan; matatamo niya ang walang hanggang moksha. Ang sinumang bumigkas ng isang kabanata ay magliligtas ng sampung salinlahi ng kanyang angkan.

Verse 189

अङ्गमध्ये तु विद्धा सा स्फुरन्ती सर्वमङ्गला ॥ तथा सा बाणसन्तप्ता व्यथया च परिप्लुता

Natusok sa gitna ng kanyang katawan, siya’y nanginig—bagaman siya’y lubos na mapalad at mapagpala. Tinamaan at pinaso ng palaso, siya’y nilamon ng matinding kirot.

Verse 190

अवश्यमेव वक्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ यदि गुह्यं न मे कार्यं श्रूयतां राजसत्तम

Tiyak na dapat itong sabihin—ito ang walang hanggang dharma. Kung hindi ko kailangang itago ang lihim, pakinggan ninyo, O pinakamainam sa mga hari.

Verse 191

पीत्वा सा सलिलं तत्र वृक्षं शाकोटकङ्गता ॥ आतपेन परिक्लान्ता बाणविद्धातुरा भृशम्

Uminom siya roon ng tubig, saka nagtungo sa punong śākoṭaka. Nanghihina sa tindi ng init, at labis na nagdurusa dahil sa palasong tumusok, siya’y naghirap nang matindi.

Verse 192

अभिषिञ्चस्व राज्ये स्वे ज्येष्ठं पुत्रं कुलोचितम्॥ एहि नाथ मया सार्द्धं क्षेत्रं सौकरवं प्रति॥

“Ipabinyag mo sa paghahari ng iyong sariling kaharian ang panganay na anak na karapat-dapat sa angkan. Halika, aking Panginoon, sumama ka sa akin patungo sa banal na pook na tinatawag na Saukarava.”

Verse 193

अकामाऽ मुञ्चती प्राणान् तीर्थं सोमात्मकं प्रति॥ एतस्मिन्नन्तरे भद्रे राजपुत्रः क्षुधार्दितः॥

“Bagaman ayaw niya, unti-unti niyang binibitawan ang hininga ng buhay, nakaharap sa banal na tawiran na may likas na Soma. Samantala, O mabait na giliw, ang prinsipe ay pinahihirapan ng gutom.”

Verse 194

ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः॥ बाढमित्येव वाक्येन छन्दयामास तां प्रियाम्॥

“Nang marinig ang mga salita ng kanyang asawa, ang pinuno ng mga Kalinga ay pumayag sa kanyang minamahal, at nagsabi lamang, ‘Gayon nga.’”

Verse 195

प्राप्तो गृध्रवटं तीर्थं विश्रामं तत्र चाकरोट्॥ अथ पश्यति गृध्रं स वटशाखां समाश्रितम्॥

“Nakarating siya sa banal na tawiran na tinatawag na Gṛdhravaṭa at doon siya nagpahinga. Pagkaraan, nakita niya ang isang buwitre na nakadapo sa sanga ng punong balete.”

Verse 196

दास्यामि राज्यं पुत्राय वचनात्तव सुन्दरि॥ यथा पूर्वं मया लब्धं स्वपितुर्यद्यथाक्रमम्॥

“Ibibigay ko ang kaharian sa aking anak, O marikit, ayon sa iyong salita—gaya ng dati kong natamo ito mula sa aking ama, sa wastong pagkakasunod.”

Verse 197

एकेन स तु बाणेन तया गृध्रो निपातितः॥ स तत्र पतितो गृध्रो वटमूले यशस्विनि॥

Sa iisang palaso, ibinagsak niya ang buwitre. Doon ito bumagsak sa paanan ng punong balete, O marangal na isa.

Verse 198

इत्युक्त्वा तौ महाभागौ युक्तं चैव परस्परम्॥ राजा च राजपुत्री च निष्क्रान्तौ तद्गृहात्ततः॥

Pagkasabi nito, ang dalawang mapalad, na nagkakaisa sa isa’t isa—ang hari at ang prinsesa—ay lumisan mula sa bahay na iyon.

Verse 199

गतासुर्नष्टसंज्ञो वै बाणभिन्नस्तथा हृदि॥ तं दृष्ट्वा पतितं गृध्रं राजपुत्रस्तुतोष ह॥

Wala na ang hininga ng buhay at nawalan ng malay, ang dibdib ay tinusok ng palaso; nang makita ang buwitreng bumagsak, nasiyahan ang prinsipe.

Verse 200

ततः कञ्चुकिनं दृष्ट्वा प्रोवाचोच्चस्वरेण च॥ अपसारय सर्वं वै जनमावृत्य तिष्ठति॥

Pagkatapos, nang makita ang katiwala, malakas niyang sinabi: “Itaboy ang lahat ng tao; tumayo rito at harangan ang daan.”