Adhyaya 11: Hospitality at Gauramukha’s Hermitage and the Power of the Wish-Fulfilling Jewel

Verse 1

श्रीवराह उवाच । ततस्तमीदृशं दृष्ट्वा तदा गौरमुखाश्रमम् । दुर्ज्जयश्चिन्तयामास रम्यमाश्रममण्डलम् ॥ ११.१ ॥

Wika ni Śrī Varāha: Pagkaraan, nang makita niya ang gayong āśrama—ang āśrama ni Gauramukha—si Durjjaya ay nagmuni-muni tungkol sa kaaya-ayang nasasakupan ng ermitanyong iyon.

Verse 2

प्रविशाम्यत्र पश्यामि ऋषीन् परमधार्मिकान् । चिन्तयित्वा तदा राजा प्रविवेश तमाश्रमम् ॥ ११.२ ॥

“Papasok ako rito at mamamasdan ang mga rishi na sukdulang matuwid sa dharma.” Pagkatapos pag-isipan ito, pumasok ang hari sa āśramang iyon.

Verse 3

तस्य प्रविष्टस्य ततो राज्ञः परमहर्षितः । चकार पूजां धर्मात्मा तदा गौरमुखो मुनिः ॥ ११.३ ॥

Nang makapasok na ang hari, ang muni na si Gauramukha—matuwid sa asal at lubhang nagalak—ay nagsagawa ng paggalang at ritwal na pagtanggap (pūjā) para sa kanya.

Verse 4

स्वागतातिक्रियाः कृत्वा कथान्ते तं महामुनिः । स्वशक्त्या अहं नृपश्रेष्ठ सानुगस्य च भोजनम् ॥ ११.४ ॥

Matapos isagawa ang mga kaugalian ng pagtanggap at iba pang nararapat na paggalang, sa dulo ng pag-uusap ay sinabi ng dakilang muni: “O pinakamainam sa mga hari, ayon sa aking makakaya, maghahanda ako ng pagkain para sa iyo, kasama ang iyong mga kasama at tagasunod.”

Verse 5

करिष्यामि प्रमुच्यन्तां साधु वाह इति द्विजः । एवमुक्त्वा स्थितस्तूष्णीं स मुनिः संशितव्रतः ॥ ११.५ ॥

Ang dwija (Brahmana) ay nagsabi: “Gagawin ko ito; palayain sila—mabuti.” Pagkasabi nito, ang pantas na muni, matatag sa kanyang panatang disiplina, ay tumindig na tahimik.

Verse 6

राजाऽपि तस्थौ तद्भक्त्या स्वसहायैः समन्वितः । अक्षौहिण्यो बलस्यास्य पञ्चमात्रास्तदा स्थिताः । अयं च तापसः किं मे दास्यते भोजनं त्विह ॥ ११.६ ॥

Nanatili rin doon ang hari, may debosyon sa kanya at kasama ang sariling mga tagapaglingkod. Noon, limang akṣauhiṇī ng kanyang hukbo ang nakahimpil. At naisip niya: “Ang asetang ito—anong pagkain ang maibibigay niya sa akin dito?”

Verse 7

निमन्त्र्य दुर्जयं विप्रस्तदा गौरमुखो नृपम् । चिन्तयामास किं चास्य मया देयं तु भोजनम् ॥ ११.७ ॥

Matapos anyayahan ang Haring Durjaya, ang Brahmanang si Gauramukha ay nagmuni-muni: “Anong pagkain ang dapat kong ihain sa kanya?”

Verse 8

एवं चिन्तयतस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः । स्थितो मनसि देवेशो हरिर्नारायणः प्रभुः ॥ ११.८ ॥

Habang nag-iisip nang gayon ang dakilang rishi na may hinubog na kamalayan, ang Panginoon ng mga diyos—si Hari, si Nārāyaṇa, ang Kataas-taasan—ay nanahan sa kanyang isipan.

Verse 9

ततः संस्मृत्य मनसा देवं नारायणं तदा । तोषयामास गङ्गायां प्रविश्य मुनिसत्तमः ॥ ११.९ ॥

Pagkaraan, ang pinakadakila sa mga muni, na inalaala sa isip ang diyos na si Nārāyaṇa, ay pumasok sa Ilog Gaṅgā at nagsagawa ng mga gawaing pagpupuri at pagpapalugod sa Kanya noon.

Verse 10

धरण्युवाच । कथं गौरमुखो विष्णुं तोषयामास भूधर । एतन्मे कौतुकं श्रोतुं सम्यगिच्छा प्रवर्तते ॥ ११.१० ॥

Wika ni Dharanī (Daigdig): “O Bhūdhara, paano napalugod ni Gauramukha si Viṣṇu? Isang masidhing pagnanais ang sumibol sa akin upang marinig ito nang wasto.”

Verse 11

नमोऽस्तु विष्णवे नित्यं नमस्ते पीतवाससे । नमस्ते चाद्यरूपाय नमस्ते जलरूपिणे ॥ ११.११ ॥

Laging pagpupugay kay Viṣṇu; pagpupugay sa Iyo na nakadamit ng dilaw. Pagpupugay sa Iyo na may anyong sinauna at unang-una; pagpupugay sa Iyo na may anyo ng tubig.

Verse 12

नमस्ते सर्वसंस्थाय नमस्ते जलशायिने । नमस्ते क्षितिरूपाय नमस्ते तेजसात्मने ॥ ११.१२ ॥

Pagpupugay sa Iyo na siyang sandigan ng lahat ng naitatag na kaayusan; pagpupugay sa Iyo na nakahimlay sa ibabaw ng mga tubig. Pagpupugay sa Iyo na may anyo ng lupa; pagpupugay sa Iyo na ang diwa ay ningning (tejas).

Verse 13

नमस्ते वायुरूपाय नमस्ते व्योमरूपिणे । त्वं देवः सर्वभूतानां प्रभुस्त्वमसि हृरिच्छयः ॥ ११.१३ ॥

Pagpupugay sa Iyo na may anyo ng hangin; pagpupugay sa Iyo na may anyo ng kalangitan. Ikaw ang banal na presensya ng lahat ng nilalang; Ikaw ang Panginoon—na nananahan bilang udyok ng puso.

Verse 14

त्वमोङ्कारो वषट्कारः सर्वत्रैव च संस्थितः । त्वमादिः सर्वदेवानां तव चादिर्न विद्यते ॥ ११.१४ ॥

Ikaw ang pantig na Oṃ at ang panawagang vaṣaṭ; Ikaw ay naroroon sa lahat ng dako. Ikaw ang pasimula ng lahat ng mga diyos, at para sa Iyo ay walang masusumpungang pasimula.

Verse 15

त्वं भूस्त्वं च भुवो देव त्वं जनस्त्वं महः स्मृतः । त्वं तपस्त्वं च सत्यं च त्वयि देव चराचरम् ॥ ११.१५ ॥

O Deva, ikaw ang Bhū at ikaw rin ang Bhuvaḥ; ikaw ang Janaḥ at inaalaala bilang Mahaḥ. Ikaw ang Tapas at ikaw rin ang Satya; sa iyo, O Deva, naroroon ang lahat ng nilalang na gumagalaw at di-gumagalaw.

Verse 16

त्वत्तो भूतमिदं विश्वं त्वदुद्भूताऋगादयः । त्वत्तः शास्त्राणि जातानि त्वत्तो यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥ ११.१६ ॥

Mula sa iyo nagmula ang buong sansinukob na ito; mula sa iyo sumibol ang Ṛg (at ang iba pang mga Veda). Mula sa iyo isinilang ang mga śāstra, ang mga kapahintulutang kasulatan; at sa iyo itinatag ang mga yajña, ang mga banal na handog.

Verse 17

त्वत्तो वृक्षाः वीरुधश्च त्वत्तः सर्वा वनौषधिः । पशवः पक्षिणः सर्पास्त्वत्त एव जनार्दन ॥ ११.१७ ॥

Mula sa iyo sumisibol ang mga punò at mga halamang gumagapang; mula sa iyo nagmumula ang lahat ng mga halamang-gamot sa gubat. Ang mga hayop, mga ibon, at mga ahas ay mula rin sa iyo lamang, O Janārdana.

Verse 18

ममापि देवदेवेश राजाऽदुर्जयसंज्ञितः । आगतोऽभ्यागतस्तस्य आतिथ्यं कर्तुमुत्सहे ॥ ११.१८ ॥

O Devadeveśa, may isang haring nagngangalang Durjaya na dumating din sa akin bilang panauhin. Handa akong maghandog ng ātithya, ang banal na pagtanggap at pag-aasikaso sa panauhin, para sa kanya.

Verse 19

तस्य मे निर्धनस्याद्य देवदेव जगत्पते । भक्तिनम्रस्य देवेश कुरुष्वान्नाद्यसंचयम् ॥ ११.१९ ॥

O Devadeva, O Jagatpati, sa araw na ito, para sa akin na dukha at yumuyuko sa debosyon, O Deva, ipagkaloob mo nawa ang paglalaan ng pagkain at mga kinakailangang bagay.

Verse 20

यं यं स्पृशामि हस्तेन यं यं पश्यामि चक्षुषा । वृक्षं वा तृणकन्दं वा तत्तदन्नं चतुर्विधम् ॥ ११.२० ॥

Anumang mahawakan ko ng aking kamay, anumang makita ko ng aking mga mata—maging puno o ugat/laman-lupa sa gitna ng damo—ang bawat iyon ay nagiging pagkain sa apat na anyo.

Verse 21

तथा त्वन्यतमं वापि यद्ध्यातं मनसा मया । तत्सर्वं सिद्ध्यतां मह्यं नमस्ते परमेश्वर ॥ ११.२१ ॥

Gayundin, anumang iba pa—anumang uri—na aking pinagbulayan sa isip, nawa’y matupad ang lahat para sa akin. Pagpupugay sa Iyo, O Kataas-taasang Panginoon.

Verse 22

इति स्तुत्या तु देवेशस्तुतोष जगतां पतिः । मुनेस्तस्य स्वकं रूपं दर्शयामास केशवः ॥ ११.२२ ॥

Dahil sa gayong himno ng pagpupuri, ang Panginoon ng mga diyos—ang naghahari sa mga daigdig—ay nalugod; at si Keśava ay naghayag sa pantas ng Kanyang sariling tunay na anyo.

Verse 23

उवाच सुप्रसन्नात्मा ब्रूहि विप्र वरं परम् । एवं श्रुत्वाऽक्षिणी यावदुन्मीलयति वै मुनिः ॥ ११.२३ ॥

Sa lubos na payapang kalooban, sinabi Niya: “O marangal na vipra, ipahayag mo ang pinakamataas na biyaya.” Pagkarinig nito, ang pantas ay nagsimulang magmulat ng mga mata.

Verse 24

तदा शङ्खगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः । गरुडस्थोऽपि तेजस्वी द्वादशादित्यसप्रभः ॥ ११.२४ ॥

Noon, si Janārdana—may hawak na kabibe at pamalo, nakadamit ng dilaw—ay nagningning kahit nakaluklok sa Garuḍa, na ang liwanag ay tulad ng sa labindalawang Āditya.

Verse 25

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता । यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥ ११.२५ ॥

Kung sa kalangitan ay sabay-sabay sumiklab ang liwanag ng isang libong araw, iyon lamang ang maaaring maihambing sa ningning ng dakilang-makaluluwang iyon.

Verse 26

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा । ददर्श स मुनिर्देवि विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥ ११.२६ ॥

Doon, sa iisang dako, nasilayan niya ang buong sansinukob—ngunit nahahati sa sari-saring anyo. O Diyosa, nakita iyon ng pantas na iyon na dilat ang mga mata sa pagkamangha.

Verse 27

जगाम शिरसा देवं कृताञ्जलिरथाब्रवीत् । यदि मे वरदो देवो भूयाद् भक्तस्य केशव ॥ ११.२७ ॥

Lumapit siya sa diyos na nakayuko ang ulo at magkadikit ang mga palad sa pagpupugay, at saka nagsalita: “Kung si Keśava, ang Diyos na nagbibigay ng biyaya, ay magkakaloob sa isang debotong tulad ko…”

Verse 28

इदानीमेष नृपतिर्यथा सबलवाहनः । ममाश्रमे कृताहारः श्वः प्रयाता स्वकं गृहम् ॥ ११.२८ ॥

Ngayon, ang haring ito, kasama ang kanyang mga kawal at mga sasakyan, matapos kumain sa aking ashram, ay aalis bukas patungo sa sarili niyang tahanan.

Verse 29

इत्युक्तस्तस्य देवेशो वरदः सम्बभूव ह । चित्तसिद्धिं ददौ तस्मै मणिं च सुमहाप्रभम् ॥ ११.२९ ॥

Nang masambit iyon, ang Panginoon ng mga diyos ay tunay na naging tagapagkaloob ng biyaya sa kanya; ipinagkaloob Niya ang citta-siddhi, ang ganap na pagtatamo ng isip, at isang hiyas na lubhang maningning.

Verse 30

तं दत्त्वाऽन्तर्दधे देवः स च गौरमुखो मुनिः । जगाम चाश्रमं पुण्यं नाना ऋषिनिषेवितम् ॥ ११.३० ॥

Pagkakaloob niya niyon, naglaho ang diyos; at ang pantas na si Gauramukha ay nagtungo sa isang banal na ashram na dinadalaw ng maraming rishi.

Verse 31

तत्र गत्वा स विप्रेन्द्रश्चिन्तयामास वै मुनिः । हिमवच्छिखराकारं महाभ्रमिव चोन्नतम् । शशाङ्करश्मिसङ्काशं गृहं वै शतभूमिकम् ॥ ११.३१ ॥

Pagdating doon, ang pantas—pinakamataas sa mga Brahmin—ay nagmuni-muni tungkol sa isang mansiyon: matayog na gaya ng malaking ulap, hugis tulad ng tuktok ng Himalaya, kasingliwanag ng sinag ng buwan, at umaabot sa sandaang palapag.

Verse 32

तादृशानां सहस्राणि लक्षकोट्यश्च सर्वशः । गृहानि निर्ममे विप्रो विष्णोर्लब्धवरस्तदा ॥ ११.३२ ॥

Pagkaraan, ang Brahmin—na tumanggap ng biyaya mula kay Vishnu—ay nagpagawa ng mga bahay sa lahat ng dako: libu-libo, daanlibo, at maging mga koti-koti ng gayong uri.

Verse 33

प्राकाराणि ततोऽपान्ते तल्लग्नोद्यानकानि च । कोकिलाकुलघुष्टानि नानाद्विजवराणि च । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेशरवन्ति च ॥ ११.३३ ॥

Pagkaraan, sa mga gilid ay may mga pader na pananggalang at mga harding nakakabit dito, umaalingawngaw sa huni ng mga pangkat ng kokila at punô ng sari-saring mahuhusay na ibon; at sagana sa mga punòng campaka, aśoka, punnāga, at nāgakeśara.

Verse 34

नानाजात्यस्तथा वृक्षाः गृहोद्यानॆषु सर्वशः । हस्तिनां हस्तिशालाश्च तुरगाणां च मन्दुराः ॥ ११.३४ ॥

At sa mga hardin ng mga tahanan ay may mga punò ng iba’t ibang uri sa lahat ng dako; at may mga kuwadra para sa mga elepante at mga kuwadra (mandura) para sa mga kabayo.

Verse 35

चकार सञ्चयान् विप्रो नानाभक्ष्याणि सर्वशः । भक्ष्यं भोज्यं तथा लेह्यं चोष्यं बहुविधं तथा । चकारान्नाद्यनिचयं हेमपात्र्यश्च सर्वतः ॥ ११.३५ ॥

Ang brāhmaṇa ay nagtipon ng maraming uri ng pagkain sa lahat ng dako—pagkaing kinakain, pagkaing nginunguya bilang handa, pagkaing dinidilaan, at pagkaing sinisipsip, sari-saring anyo. Nag-ayos din siya ng mga bunton ng inihandang panustos sa bawat lugar, kasama ang mga sisidlang ginto.

Verse 36

एवं कृत्वा स विप्रस्तु राजानं भूरितेजसम् । उवाच सर्वसैन्यानि प्रविशन्तु गृहानिति ॥ ११.३६ ॥

Pagkatapos gawin iyon, sinabi ng brāhmaṇa sa haring may dakilang kaningningan: “Papasukin nawa ang lahat ng hukbo sa kani-kanilang tahanan.”

Verse 37

एवमुक्तस्ततो राजा तद्गृहं पर्वतोपमम् । प्रविवेशान्तरेष्वन्ये भृत्या विविशुराशु वै ॥ ११.३७ ॥

Nang masabihan nang gayon, pumasok ang hari sa tahanang tulad ng bundok sa laki; at ang iba pang mga lingkod ay mabilis na pumasok sa mga silid sa loob.

Verse 38

ततस्तेषु प्रविष्टेषु तदा गौरमुखो मुनिः । प्रगृह्य तं मणिं दिव्यं राजानं छेदमब्रवीत् ॥ ११.३८ ॥

Pagkaraan, nang sila’y nakapasok na, ang pantas na si Gauramukha—hawak ang banal na hiyas—ay nagsalita sa Haring Cheda.

Verse 39

मज्जनाभ्यवहारार्थं पथि श्रमकृते तथा । विलासिनीस्तथा दासान् प्रेषयिष्यामि ते नृप ॥ ११.३९ ॥

“Upang makapaligo at makakain, at upang maibsan ang pagod sa daan, O hari, magpapadala ako sa iyo ng mga dalagang tagapag-aliw (vilāsinī) at gayundin ng mga lingkod.”

Verse 40

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रस्तं मणिं वैष्णवं शुभम् । एकान्ते स्थापयामास राज्ञस्तस्य प्रपश्चतः ॥ ११.४० ॥

Pagkasabi niya nang gayon, inilagay ng pinunong brāhmaṇa ang mapalad na hiyas na Vaiṣṇava sa isang liblib na pook, habang nakamasid ang hari.

Verse 41

तस्मिन् स्थापितमात्रे तु मणौ शुद्धसमप्रभे । निश्चेरुर्योषितस्तत्र दिव्यरूपाः सहस्रशः ॥ ११.४१ ॥

Ngunit pagkapuwesto pa lamang ng hiyas na iyon—na nagniningning sa dalisay at pantay na liwanag—libu-libong babaeng may anyong makalangit ang lumitaw doon.

Verse 42

सुकुमाराङ्गरागाद्याः सुकुमारवराङ्गनाः । सुकपोलाः सुचार्व्यङ्ग्यः सुकेशान्ताः सुलोचनाः । काश्चित्सौवर्णपात्रीश्च गृहीत्वा संप्रatasthire ॥ ११.४२ ॥

Ang mga maririkit at maseselang babae, pinalamutian ng mga pabango at iba pa, may magagandang pisngi, kaakit-akit na katawan, maayos na buhok at marilag na mga mata, ay nagsilakad; at ang ilan, may tangan na mga sisidlang ginto, ay umalis.

Verse 43

एवं योषिद्गणास्तत्र नराः कर्मकरास्तथा । निर्जग्मुस्तस्य नृपतेः सर्वे भृत्या नृपस्य ह । केवलं भोजनं पूर्वं परिधानं च सर्वशः ॥ ११.४३ ॥

Kaya nito, ang mga pangkat ng babae roon at gayundin ang mga lalaking manggagawa ay pawang lumisan mula sa haring iyon—oo, lahat ng mga lingkod ng hari—na tanging baon na pagkain at mga kasuotan lamang ang dala.

Verse 44

ताः स्त्रियः सर्वभृत्यानां राजमार्गेण मज्जनं । ददुस्ते च नराश्वानां हस्तिनां च त्वरान्विताः ॥ ११.४४ ॥

Inayos ng mga babaeng iyon ang pagpapaligo para sa lahat ng mga tagapaglingkod sa pamamagitan ng daang-hari; at sa pagmamadali, naghanda rin sila ng mga kailangan para sa mga lalaki, mga kabayo, at mga elepante.

Verse 45

नानाविधानि तूर्याणि तत्रावाद्यन्त सर्वशः । मज्जने नृपतेस्तत्र ननृतुश्चान्ययोषितः । अपराश्च जगुस्तत्र शक्रस्येव प्रमज्जतः ॥ ११.४५ ॥

Doon, sari-saring uri ng mga instrumentong pangmusika ang tinugtog sa lahat ng dako. Sa oras ng banal na paglulubog ng hari, may mga babae roong sumayaw at ang iba nama’y umawit, na wari’y si Indra mismo ang naliligo.

Verse 46

एवं दिव्योपचारेण स्नात्वा राजा महामनाः । चिन्तयामास राजेन्द्रो विस्मयाविष्टचेतनः । किमिदं मुनिसामर्थ्यं तपसो वाऽथ वा मणेः ॥ ११.४६ ॥

Kaya nito, matapos maligo sa banal na pag-aasikaso, ang hari na may dakilang pag-iisip—nalulunod sa pagkamangha—ay nagmuni-muni: “Ano ang kapangyarihan ng mga muni? Bunga ba ito ng tapas (pagpapakasakit), o ng isang maṇi, isang hiyas?”

Verse 47

यथा च नृपतेः पूजा कृता तेन महर्षिणा । तद्वद्भृत्यजनस्यापि चकार मुनिसत्तमः ॥ ११.४८ ॥

At kung paanong ang dakilang rishi ay naghandog ng nararapat na paggalang sa hari, gayon din ang pinakadakilang muni ay nagkaloob ng wastong pagtanggap at pag-aasikaso sa mga lingkod at buong kasamahan ng hari.

Verse 48

यावत् स राजा बुभुजे सभृत्यबलवाहनः । तावदस्तगिरिं भानुर्जगामारुणसप्रभः ॥ ११.४९ ॥

Habang ang haring iyon ay nagtatamasa (ng pamumuno at ligaya) kasama ang mga lingkod, hukbo, at mga sasakyan o sinasakyan, sa gayong tagal din ang Araw—may ningning na may kasamang mapulang liwanag—ay nagtungo sa bundok ng paglubog sa kanluran.

Verse 49

ततस्तु रात्रिः समपद्यताधुना शरच्छशाङ्कोज्ज्वलऋक्षमण्डिता । करोति रागं स च रोहिणीधवः सुसङ्गतं सौम्यगुणेषु तापि च ॥ ११.५० ॥

Pagkaraan, dumating ang gabi, ngayo’y pinalamutian ng mga konstelasyong nagniningning sa liwanag ng buwan ng taglagas. At ang Panginoon ni Rohiṇī (ang Buwan) ay nagpasiklab ng pananabik, kaayon ng malalambing na katangian, subalit nagdudulot din ng init.

Verse 50

भृगूद्वहः कृष्णतरांशुभानुना सहोद्यातो दैत्यगुरुः सुराधिपः । अथान्तरात्पक्षगतो न राजते स्वभावयोगेन मतिस्तु देहिनाम् ॥ ११.५१ ॥

Nang ang pinakadakila sa angkan ng Bhṛgu, ang guro ng mga Daitya, ay sumikat kasabay ng araw na ang mga sinag ay nagdilim, ang panginoon ng mga deva ay hindi na nagningning nang siya’y pumasok sa loob (na natabingan). Kaya, sa mga nilalang na may katawan, ang isip ay sumusunod sa likás na hilig nito sa bisa ng likás na kalikasan.

Verse 51

सुरक्ततां भूमिसुतश्च मुञ्चते राहुः सिती चन्द्रमसोऽंशुभिः सितैः । मुक्तः स्वभावो जगतः सुरासुरैरनुस्वभावो बलवान् सुकृन्नृपः ॥ ११.५२ ॥

Maging si Bhūmisuta ay pinakakawalan ang malalim na kapulahan; at si Rāhu ay namumutla dahil sa mapuputlang sinag ng Buwan. Ang likás na kalikasan ng daigdig ay wari’y napapalaya—sa gitna ng mga deva at asura—samantalang ang makapangyarihang hari, na gumagawa ng mga gawaing may bisa ng kabutihan, ay kumikilos ayon sa kaayusang likás na iyon.

Verse 52

सितेश्वराख्यापितरश्मिमण्डले सूर्यत्वसिद्धान्तकषेव निर्मले । करोति केतुर्न परे महत्तमस्तदा कुशीलॆषु गतिश्च निर्मला ॥ ११.५३ ॥

Sa dalisay na bilog ng mga sinag na tinatawag na “Siteśvara,” na wari’y pinakinis ng itinatag na aral hinggil sa kalikasan ng Araw, hindi lumilikha si Ketu ng labis na kadiliman sa iba pang dako; at sa gayon, maging sa mga may masamang asal, ang daloy ng mga pangyayari ay luminaw.

Verse 53

बुधोच्चबुद्धिर्जगतो विभावयन् रराज राज्ञो तनयः स्वकर्मभिः । भृरीतेच्छकः कक्षविवाहितश्चिरं भवेदियं साधुषु सम्मितिर्ध्रुवम् ॥ ११.५४ ॥

Taglay ang mataas at mapanuring talino, ang anak ng hari ay nagningning habang nililiwanagan ang daigdig sa pamamagitan ng sarili niyang mga gawa. Matagal nang kinikilalang naghahanap ng wastong sandigan at nakipag-ugnay sa pag-aasawa sa angkan ng Kakṣa, ang sukat ng paggalang sa hanay ng mga banal ay tunay na matatag.

Verse 54

करोति केतुः कपिलं वियच्छिरं राज्ञः सुराणां पथि संस्थितं भृशम् । न दुर्जनः सज्जनसंसदि क्वचित् करोति शुद्धं निजकर्मकौशलम् ॥ ११.५५ ॥

Lumilikha si Ketu ng tandang kulay kayumangging-dilaw na malawak ang pagkalat, at matatag na nakatindig sa landas ng hari at ng mga deva. Ngunit ang masamang tao, kahit nasa kapulungan ng mga banal, ay hindi kailanman nakapagpapadalisay ng husay ng sarili niyang mga gawa.

Verse 55

शशाङ्करश्मिप्रविभासिता अपि प्रकाशमीयुर्निरताः पदे पदे । कुलम्भवाः सम्भवधर्मपत्तयो महांशुयोगान्महतां समुन्नतिम् ॥ ११.५६ ॥

Kahit naliliwanagan ng sinag ng buwan, sila’y lalo pang nagniningning—matatag sa bawat hakbang. Ipinanganak sa marangal na angkan at tumutupad sa dharmang angkop sa kanilang katayuan, nararating nila ang pag-angat ng mga dakila sa pakikisama sa mga dakilang may liwanag.

Verse 56

त्रिदोषसक्तान्निकृतोऽस्य सर्वशः सुतेन राज्ञो वरुणस्य सूर्यजः । विराजते कौशिकसन्निवेशिता न वेदकर्म क्वचिदन्यथा भवेत् ॥ ११.५७ ॥

Dahil sa isang ito na nakakapit sa tatlong doṣa (vāta–pitta–kapha), siya’y lubusang naisantabi; subalit ang “isinilang mula sa Araw,” anak ng Haring Varuṇa, na itinatag ni Kauśika, ay nagliliwanag nang marangal. Sa alinmang dako, ang pagsasagawa ng mga ritong Veda ay hindi dapat lumihis sa wastong anyo.

Verse 57

द्वन्द्वः समेतान् मम यः शिशुः पुरा हरिर्य आराधितवान् नृपासनम् । लक्ष्म्यापि बुद्ध्या सुचिरं प्रकाशते ध्रुवेण विष्णुस्मरणेन दुर्लभम् ॥ ११.५८ ॥

Ang anak ko, si Hari, na noon ay nakatagpo ng mga pares ng salungatan (dvandva), ay nagpatuloy pa ring gumalang sa luklukan ng hari. Kahit sa gitna ng kasaganaan (Lakṣmī) at pag-unawa, siya’y nagliliwanag nang matagal—ngunit ang matatag na pag-alaala kay Viṣṇu, gaya ng kay Dhruva, ay bihirang makamtan.

Verse 58

इतीदृशी रात्रिरभूदृषेः शुभे वराश्रमे दुर्जयभूपतेः शुभा । सभृत्यसामन्तवराश्वदन्तिनः सुभक्तवस्त्राभरणादिपूजया ॥ ११.५९ ॥

Kaya nito lumipas ang gabi—mapalad—para sa rishi sa dakilang ashram; at mapalad din para kay Haring Durjaya, na may mga lingkod at mga kaalyadong samanta, may mahuhusay na kabayo at elepante, sa pamamagitan ng pag-aalay ng mabuting pagkain, kasuotan, alahas, at iba pang parangal.

Verse 59

इतीदृशायां वररत्नचित्रिताः सुपट्टसंवीतवरास्तृतास्तदा । गृहेषु पर्यङ्कवराः समाश्रिताः सुरूपयोषित्कृतभङ्गभासुराः ॥ ११.६० ॥

Sa gayong kalagayan, ang mahuhusay na higaan sa mga bahay—pinalamutian ng piling hiyas at binalutan ng pinong tela at mararangyang sapin—ay inukupa para sa pamamahinga. Lalong kumislap ang mga ito dahil sa marikit na ayos at tindig na nilikha ng magagandang babae.

Verse 60

स तत्र राजा विससर्ज भूभृतः स्वयं सभृत्यानपि सर्वतो गृहान् । गतेषु सुष्वाप वरस्त्रिया वृतः सुरेशवत्स्वर्गगतः प्रतापवान् ॥ ११.६१ ॥

Doon, ang hari—tagapangalaga ng daigdig—ay personal na pinauwi ang mga sambahayan sa lahat ng panig, kasama ang kanilang mga tagapaglingkod. Nang sila’y makaalis, ang magiting ay natulog na napaliligiran ng isang dakilang babae; na wari’y nakarating sa langit, siya’y naging tulad ng Panginoon ng mga diyos.

Verse 61

एवं सुमनसस्तस्य सभृत्यस्य महात्मनः । ऋषेस्तस्य प्रभावेण हृष्टास्तु सुषुपुस्तदा ॥ ११.६२ ॥

Kaya nito, ang mga tagapaglingkod ng dakilang taong may mabuting kalooban ay naging masaya; at dahil sa kapangyarihan ng rishi, sila’y nagalak at noon din ay nakatulog.

Verse 62

ततो रात्र्यां व्यतीतायां स राजा ताः स्त्रियः पुनः । अन्तर्द्धानं गतास्तत्र दृष्ट्वा तानि गृहाणि च ॥ ११.६३ ॥

Pagkaraan, nang lumipas ang gabi, muling tumingin ang hari at nakita niyang ang mga babaeng yaon ay naglaho sa paningin; at nakita rin niya ang mga bahay na iyon.

Verse 63

अदृश्यानि महार्हाणि वरासनजलानि च । राजा स विस्मयाविष्टश्चिन्तयामास दुःखितः ॥ ११.६४ ॥

Nasaksihan niya ang mahahalagang bagay na di nakikita ng karaniwang paningin, gayundin ang mga marangal na upuan at mga tubig na mainam. Ang hari, nabalot ng pagkamangha, ay nagsimulang magnilay nang may dalamhati.

Verse 64

कथमेवं मणिर्मह्यं भवतीति पुनः पुनः । चिन्तयन्नधिगम्याथ स राजा दुर्जयस्तदा ॥ ११.६५ ॥

Paulit-ulit niyang inisip, “Paano napunta sa akin ang hiyas na ito?” Pagkaraan, nang maunawaan niya, ang haring si Durjaya noon ay kumilos ayon sa nararapat.

Verse 65

चिन्तामणिमिमं चास्य हरामीति विचिन्त्य सः । प्रयाणं नोदयामास स राजाश्रमबाह्यतः । आश्रमस्य बहिर्गत्वा नातिदूरे सवाहनः ॥ ११.६६ ॥

Sa pag-iisip na, “Akin nang kukunin mula sa kanya ang hiyas na Cintāmaṇi,” ang hari ay umalis mula sa labas ng ashram; pagkalabas sa hanggahan ng ashram, hindi pa siya nalalayo, kasama ang kanyang sasakyan o sinasakyan.

Verse 66

ततो विरोचनाख्यं वै प्रेषयामास मन्त्रिणम् । ऋषेर्गौरमुखस्यापि मणेर्याचनकर्मणि ॥ ११.६७ ॥

Pagkaraan, ipinadala niya ang isang ministro na nagngangalang Virocana upang gampanan ang tungkuling humiling (ng biyaya o bagay) mula sa rishi na si Gauramukha—lalo na hinggil sa hiyas na iyon.

Verse 67

ऋषिं तं च समागत्य मणिं याचितुमुद्यतः । रत्नानां भाजनं राजा मणिं तस्मै प्रदीयताम् ॥ ११.६८ ॥

Lumapit siya sa rishi at naghanda upang hingin ang hiyas; at ganito ang sinabi: “Nawa’y ang hari—tagapag-ingat ng mga kayamanan—ay magbigay ng hiyas na iyon sa kanya.”

Verse 68

अमात्येनैवमुक्तस्तु क्रुद्धो गौरमुखोऽब्रवीत् । प्रतिगृह्णाति विप्रस्तु राजा चैव ददाति च । त्वं च राजा पुनर्भूत्वा याचसे दीनवत् कथम् ॥ ११.६९ ॥

Nang masabi ito ng ministro, nagalit si Gauramukha at nagsalita: “Ang brāhmaṇa ang tumatanggap ng handog, at ang hari ang tunay na nagbibigay. Ngunit ikaw, na naging hari muli, paano ka makapamamalimos na parang dukha?”

Verse 69

एवं ब्रूहि दुराचारं राजानं दुर्जयं स्वयम् । गच्छ द्रुतं दुराचार मा त्वां लोकोऽत्यगादिति ॥ ११.७० ॥

“Sabihin mo sa haring masamang asal na iyon—na mahirap talunin sa sarili niyang lakas—ang ganitong pananalita. Umalis ka agad, o masama, baka talikuran ka ng mga tao,” wika niya.

Verse 70

एवमुक्त्वा मुनिः प्रागात् कुशेध्माहरणाय वै । चिन्तयन् मनसा तं च मणिं शत्रुविनाशनम् ॥ ११.७१ ॥

Pagkasabi niya nang gayon, umalis ang pantas upang mangalap ng damong kuśa at panggatong; sa isip ay patuloy niyang pinagninilayan ang hiyas na yaon—tagapuksa ng mga kaaway.

Verse 71

एवमुक्तस्तदा दूतो जगाम च नृपान्तिकम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं ब्राह्मणेन च ॥ ११.७२ ॥

Sa gayong pag-uutos, ang sugo ay nagtungo sa harap ng hari at isinalaysay nang buo ang lahat ng sinabi ng brāhmaṇa.

Verse 72

ततः क्रोधपरीतात्मा श्रुत्वा ब्राह्मणभाषितम् । दुर्जयः प्राह नीलाख्यं सामन्तं गच्छ माचिरम् । ब्राह्मणस्य मणिं गृह्य तूर्णमेहि यदृच्छया ॥ ११.७३ ॥

Pagkaraan, nang marinig ang sinabi ng brāhmaṇa, napuspos ng galit ang loob ni Durjaya. Sinabi niya sa basalyong nagngangalang Nīla: “Humayo ka, huwag mag-antala. Kunin mo ang hiyas ng brāhmaṇa at bumalik ka agad, sa anumang paraang magagawa.”

Verse 73

एवमुक्तस्तदा नीलो बहुसेनापरिच्छदः । जगाम स च विप्रस्य वन्याश्रममण्डलम् ॥ ११.७४ ॥

Sa gayong utos, si Nīla—na may kasamang maraming kawal at mga tagasunod—ay umalis at nagtungo sa bakuran ng āśrama sa gubat ng brāhmaṇa.

Verse 74

तत्राग्निहोत्रशालायां दृष्ट्वा तं मणिमाहितम् । उत्तीर्य स्यन्दनान्नीलः सोऽवरोहत भूतले ॥ ११.७५ ॥

Doon, sa bulwagan ng agnihotra, nang makita niyang nakalagay na ang hiyas, bumaba si Nīla mula sa karwahe at lumapag sa lupa.

Verse 75

अवतीर्णे ततस्तस्मिन् नीले परमदारुणे । क्रूरबुद्ध्या मनेस्तस्मान्निर्जग्मुः शस्त्रपाणयः ॥ ११.७६ ॥

Pagkaraan, nang siya’y bumaba roon—sa madilim na bughaw na lubhang nakapanghihilakbot na pook—ang mga lalaking may sandata, na udyok ng malupit na hangarin, ay lumabas mula sa isinilang-sa-isip (Mani).

Verse 76

सरथाः सध्वजाः साश्वाः सबाणाः सासिचर्मिणः । सधनुष्काः सतूणीराः योधाः परमदुर्जयाः ॥ निश्चेरुस्तं मणिं भित्वा असंख्येया महाबलाः ॥ ११.७७ ॥

Ang mga mandirigma—nasa mga karwaheng may watawat at mga kabayo, may mga palaso, espada at kalasag, may mga busog at sisidlan ng palaso—di matatalo sa labanan, di mabilang at may dakilang lakas—ay sumambulat matapos basagin ang yaong hiyas (maṇi).

Verse 77

तत्र सज्जा महाशूरा दश पञ्च च संख्यया । नामभिस्तान् महाभागे कथयामि श्रृणुष्व तान् ॥ ११.७८ ॥

Doon, ang mga dakilang bayani ay nakahanda, labinlima ang bilang. O mapalad, sasabihin ko ang kanilang mga pangalan; pakinggan mo sila.

Verse 78

सुप्रभो दीप्ततेजाश्च सुरश्मिः शुभदर्शनः । सुकान्तिः सुन्दरः सुन्दः प्रद्युम्नः सुमनाः शुभः ॥ ११.७९ ॥

“Suprabhā—pinakamakinang; Dīptatejas—may naglalagablab na ningning; Suraśmi—may banal na sinag; Śubhadarśana—may mapalad na anyo; Sukānti—may kaibig-ibig na liwanag; Sundara—maganda; Sunda—kaaya-aya; Pradyumna; Sumanā—may mabuting isip; Śubha—mapalad.”

Verse 79

सुशीलः सुखदः शम्भुः सुदान्तः सोम एव च । एते पञ्चदश प्रोक्ता नायका मणितोत्थिताः ॥ ११.८० ॥

“Suśīla, Sukhadā, Śambhu, Sudānta, at Soma rin.” Ang labinlimang pinunong ito ay ipinahayag na sumibol mula sa mga hiyas (maṇi).

Verse 80

ततो विरोचनं दृष्ट्वा बहुसैन्यपरिष्कृतम् । योधयामासुरव्यग्रा विविधायुधपाणयः ॥ ११.८१ ॥

Pagkaraan, nang makita nila si Virocana na nakahanay kasama ang malaking hukbo, sila—sabik sa labanan at may hawak na sari-saring sandata—ay sumabak sa pakikipagdigma.

Verse 81

धनूंषि तेषां कनकप्रभाणि शरान् सुजाम्बूनदपुङ्खनद्धान् । पतन्ति खङ्गानि विभीषणानि भुशुण्डिशूलाः परमप्रधानाः ॥ ११.८२ ॥

Ang kanilang mga pana na kumikislap na tila ginto, at ang mga palaso—na may pinong balahibo ng ginto ng Jāmbūnada—ay nagbagsakan; pati ang nakapanghihilakbot na mga espada ay bumagsak, kasama ang mga pamalong bhuśuṇḍī at mga sibat na pinakadakila.

Verse 82

रथो रथं संपरिवार्य तस्थौ गजो गजस्यापि हयो हरस्य । पदातिरत्युग्रपराक्रमश्च पदातिमेव प्रससार चाग्र्यम् ॥ ११.८३ ॥

Ang isang karwahe ay pumaligid sa isa pang karwahe at tumindig nang matatag; ang elepante ay humarap sa elepante, at ang kabayo ay sumalubong sa kabayo. At ang kawal na naglalakad, na may napakabangis na tapang, ay sumugod—tunay na laban sa pangunahing kawal na naglalakad.

Verse 83

द्वन्द्वान्यनेकानि तथैव युद्धे द्रवन्ति शूराः परिभर्त्सयन्तः । विभीषणं निर्गतचापमार्गं बभूव बाहुप्रभवं सुघोरम् ॥ ११.८४ ॥

Sa labanan, maraming tunggaliang sagupaan ang sumiklab, habang ang mga bayani ay sumusugod na may mga panunuyang sigaw. Pagkaraan, para kay Vibhīṣaṇa—na lumabas sa linya ng tama ng pana—sumilang ang isang lubhang nakapanghihilakbot na punglo, bunga ng lakas ng bisig.

Verse 84

तथा प्रवृत्ते तुमुलेऽथ युद्धे हतः स राज्ञः सचिवो विसंज्ञः । सहानुगः सर्वबलैरुपेतो जगाम वैवस्वतमन्दिराय ॥ ११.८५ ॥

Nang magsimula nang gayon ang mabangis na labanan, ang ministro ng hari ay napabagsak at nawalan ng malay. Kasama ang kanyang mga tagasunod at inaalalayan ng buong lakas, siya’y nagtungo sa tahanan ni Vaivasvata (Yama)—ibig sabihin, sinalubong niya ang kamatayan.

Verse 85

तस्मिन् हते दुर्जयराजमन्त्रिणि उपाययौ स्वेन बलेन राजा । स दुर्जयः साश्वरथोऽतितीव्रः प्रतापवांस्तैर्मणिजैर्यuyodha ॥ ११.८६ ॥

Nang mapatay ang maharlikang ministro ni Durjaya, sumulong ang hari kasama ang sarili niyang hukbo. Si Durjaya, sakay ng karwaheng hila ng mga kabayo, napakabilis at makapangyarihan sa tapang, ay nakipaglaban sa mga mandirigmang iyon.

Verse 86

ततस्तस्मिंस्तदा राज्ञो महत्कदनमाबभौ । ततो हेतुप्रहेत्रीभ्यां श्रुत्वा जामातरं रणे ॥ ११.८७ ॥

Pagkaraan, sa sandaling iyon, sumiklab doon ang isang malaking pagpatay para sa hari. Pagdaka, nang marinig niya mula sa mga nag-udyok at nagsagawa ang tungkol sa manugang sa labanan, (siya’y tumugon nang nararapat).

Verse 87

युध्यमानं महाबाहुं ततस्त्वाययतुश्चमूः । तस्मिन् बले तु दैत्या ये तान् शृणुष्व धरिरितान् ॥ ११.८८ ॥

Habang nakikipaglaban ang makapangyarihang mandirigmang may malalakas na bisig, sumulong ang hukbo. Ngayon, tungkol sa mga Daitiya na nasa puwersang iyon—pakinggan ninyo ayon sa pagbanggit ni Hari.

Verse 88

प्रघसो विघसश्चैव सङ्घसोऽशनिसप्रभः । विद्युत्प्रभः सुघोषश्च उन्मत्ताक्षो भयङ्करः ॥ ११.८९ ॥

“Sila’y tinatawag na Praghasa, Vighasa, at Saṅghasa; Aśanisaprabha (may ningning na gaya ng kulog at kidlat); Vidyutprabha (may ningning na gaya ng kidlat); Sughoṣa (may mapalad o malakas na tinig); Unmattākṣa (may mga matang nag-aalimpuyo); at Bhayaṅkara (tagapaghatid ng sindak).”

Verse 89

अग्निदन्तोऽग्नितेजाश्च बाहुशक्रः प्रतर्दनः । विराधो भीमकर्मा च विप्रचित्तिस्तथैव च ॥ ११.९० ॥

Agnidanta at Agnitejas; Bāhuśakra at Pratardana; Virādha at Bhīmakarman; at gayundin si Vipracitti.

Verse 90

एते पञ्चदश श्रेष्ठा असुराः परमायुधाः । अक्षौहिणीपरिवार एकैकोऽत्र पृथक्पृथक् ॥ ११.९१ ॥

Ang labinlimang mararangal na asura na ito, taglay ang mga sandatang sukdulan; bawat isa rito, nang magkakahiwalay, ay may isang akṣauhiṇī na hukbo bilang kaniyang kasamahan.

Verse 91

महामायास्तु समरे दुर्ज्जयस्य महात्मनः । युयुधुर्मणिजैः सार्द्धं महासैन्यपरिच्छदाः ॥ ११.९२ ॥

Pagkaraan, sa labanan, ang mga Mahāmāyā ay nakipagdigma kasama ng mga Maṇija, ganap na nakahanda sa malaking hanay ng hukbo, alang-alang kay Durjjaya na dakilang-loob (ang mahirap daigin).

Verse 92

सुप्रभः प्रघसं त्वाजौ ताडयामास पञ्चभिः । शरैराशीविषाकारैः प्रतप्तैः पतगैरिव ॥ ११.९३ ॥

Sa digmaan, tinamaan ni Suprabha si Praghasa ng limang palaso—pinainit at anyong gaya ng makamandag na ahas—na wari’y nagliliyab na mga ibong lumilipad.

Verse 93

तप्ततेजास्त्रिभिर्बाणैर्विघसं संप्रविध्यत । संघसं दशभिर्बाणैः सुरश्मिः प्रत्यविध्यत ॥ ११.९४ ॥

Tinamaan ni Taptatejas si Vighasa ng tatlong palaso; at si Suraśmi naman, bilang ganti, ay tinamaan si Saṃghasa ng sampung palaso.

Verse 94

अशनिप्रभं रणेऽविध्यत् पञ्चभिः शुभदर्शनः । विद्युत्प्रभं सुकान्तिस्तु सुघोषं सुन्दरस्तथा ॥ ११.९५ ॥

Sa labanan, tinamaan ng guwapong Śubhadarśana si Aśaniprabhā ng limang palaso. Si Sukānti naman ay tumama kay Vidyutprabhā; at si Sundara rin ay tumama kay Sughoṣa.

Verse 95

उन्मत्ताक्षं तथाविध्यत् सुन्दः पञ्चभिराशुगैः । चकर्त च धनुस्तस्य शितेन नतपर्वणा ॥ ११.९६ ॥

Pagkaraan, tinamaan ni Sunda si Unmattākṣa ng limang mabilis na palaso; at sa isang matalim na palasong may kurbadong dugtungan, pinutol din niya ang busog nito.

Verse 96

सुमना अग्निदंष्ट्रं तु सुषुभश्चाग्नितेजसम् । सुशीलो वायुषक्रं तु सुमुखश्च प्रतर्दनम् ॥ ११.९७ ॥

“Si Sumanā ay si Agnidaṁṣṭra; si Suṣubha ay si Agnitejasa. Si Suśīla ay si Vāyuśakra; at si Sumukha ay si Pratardana.”

Verse 97

विराधेन तथा शम्भुः सुकीर्तिर्भीमकर्म्मणा । विप्रचित्तिस्तथा सोमं एतद्युद्धं महानभूत् ॥

Gayundin, nakipaglaban si Śambhu kay Virādha; si Sukīrti kay Bhīmakarman; at si Vipracitti kay Soma—kaya ang digmaang ito’y naging napakalawak.

Verse 98

परस्परं सुयुद्धेन योद्धयित्वाऽस्त्रलाघवात् । यथासंख्येन ते दैत्याḥ पुनर्मणिभवैर्हताः ॥ ११.९९ ॥

Matapos silang maglaban sa isa’t isa sa isang pantay na digmaan, at dahil sa husay sa mabilis na paggamit ng mga sandata, ang mga Dāitya ay muling napatumba, ayon sa pagkakasunod, ng mga Maṇibhava.

Verse 99

यावत् संग्रामघोरो वै महांस्तेषां व्यवर्धत । तावत् समित्कुशादीनि कृत्वा गौरमुखो मुनिः ॥ ११.१०० ॥

Habang ang kakila-kilabot na labanan—na dakila sa gitna nila—ay patuloy na tumitindi, gayon din katagal inihanda ng pantas na si Gauramukha ang mga panggatong na patpat, damong kuśa, at iba pang kagamitang pang-ritwal.

Verse 100

आगतॊ महदाश्चर्यं संग्रामं भीमदर्शनम् । बहुसैन्यपरिवारं स्थितं तं चापि दुर्ज्जयम् ॥ ११.१०१ ॥

May isang dakilang kababalaghan ang lumitaw: isang labanan na nakapanghihilakbot ang anyo, napalilibutan ng maraming hukbo—nakatindig doon, at tunay na mahirap daigin.

Verse 101

एवं कृत्वा मणिकृतं रौद्रं गाढं च संयुगम् । चिन्तयामास देवेशं हरिं गौरमुखो मुनिः ॥ ११.१०३ ॥

Nang sa gayon ay maipangyari ang isang mabagsik at mahigpit na nagkakaugnay na sagupaan na may kinalaman sa hiyas, ang pantas na si Gauramukha ay nagmuni-muni kay Hari—Panginoon ng mga diyos.

Verse 102

स देवः पुरतस्तस्य पीतवासाः खगासनः । किमत्र ते मया कार्यमिति वाणीमुदीरयत् ॥ ११.१०४ ॥

Ang Diyos na yaon—nakadamit ng dilaw at nakaluklok kay Garuḍa—ay tumindig sa harap niya at nagsalita: “Ano ang narito na dapat Kong gawin para sa iyo?”

Verse 103

स ऋषिः प्राञ्जलिर्भूत्वा उवाच पुरुषोत्तमम् । जहीमं दुर्ज्जयं पापं ससैन्यं परिवारिणम् ॥ ११.१०५ ॥

Ang pantas na iyon, na nakatiklop ang mga kamay sa paggalang, ay nagsabi kay Puruṣottama: “Lipulin Mo ang makasalanang ito na mahirap daigin, kasama ang kanyang hukbo at mga kasamang nakapaligid.”

Verse 104

एवमुक्तस्तदा तेन चक्रं ज्वलनसन्निभम् । मुमोच दुर्जयबले कालचक्रं सुदर्शनम् ॥ ११.१०६ ॥

Nang siya’y masabihan nang gayon noon, pinakawalan niya ang Sudarśana—ang di-matatalong gulong na tulad ng naglalagablab na apoy, ang Gulong ng Panahon—laban sa kaaway na may lakas na mahirap daigin.

Verse 105

तेन चक्रेण तत्सैन्यमासुरं दुर्जयं क्षणात् । निमेषान्तरमात्रेण भस्मवद् बहुधा कृतम् ॥ ११.१०७ ॥

Sa pamamagitan ng cakra na iyon, sa isang kisap-mata, winasak niya ang hukbong Asura na mahirap daigin, at pinagpira-piraso na parang abo.

Verse 106

एवं कृत्वा ततो देवो मुनिं गौरमुखं तदा । उवाच निमिषेणेदं निहतं दानवं बलम् ॥ ११.१०८ ॥

Pagkatapos gawin iyon, sinabi ng diyos sa pantas na si Gauramukha noon: “Sa isang iglap, napatay na ang lakas ng mga Dānava.”

Verse 107

अरण्येऽस्मिंस्ततस्त्वेवं नैमिषारण्यसंज्ञितम् । भविष्यति यथार्थं वै ब्राह्मणानां विशेषतः ॥ ११.१०९ ॥

Pagkaraan nito, ang gubat na ito ay tunay na tatawaging Naimiṣāraṇya, ayon sa wasto nitong kahulugan, lalo na para sa mga Brāhmaṇa.

Verse 108

अहं च यज्ञपुरुष एतस्मिन् वनगोचरे । नाम्ना याज्या सदा चेमे दश पञ्च च नायकाः । कृते युगे भविष्यन्ति राजानो मणिजा मुने ॥ ११.११० ॥

“At Ako ang Yajña-Puruṣa sa pook na ito ng kagubatan. Sa pangalan, Ako ay Yājyā; at ang labinlimang pinunong ito ay laging naririto. Sa Kṛta Yuga, O pantas, sila’y magiging mga hari, isinilang mula kay Maṇijā.”

Verse 109

एवमुक्त्वा ततो देवो गतोऽन्तर्धानमीश्वरः । द्विजोऽपि स्वाश्रमे तस्थौ मुदा परमया युतः ॥ ११.१११ ॥

Pagkasabi nito, ang Panginoon ay naglaho at naging di-nakikita. Ang dwija naman ay nanatili sa sariling āśrama, puspos ng pinakamataas na kagalakan.

Verse 110

पाठभेदः सुमना अग्निदंष्ट्रं तु सुवेदश्चाग्नितेजसम् ॥

Pagkakaibang pagbasa: (mga pangalan/pagkilala) Sumanā; Agnidaṃṣṭra; Suveda; at (isang) inilalarawang nagtataglay ng ningning ng apoy.

Verse 111

सुनलो वायुषक्रौ तु सुवेदस्तु प्रतर्दनम् ॥

Sunala; Vāyuśakra; Suveda; at Pratardana—mga ito ay nakatala bilang mga pangalan/pagkilala.

Verse 112

११.१००

Ang bahaging ito ay tila palatandaan lamang ng bilang ng taludtod na “11.100” at walang kasamang teksto sa ibinigay na datos.

Verse 113

एवं स्नात्वा शुभे वस्त्रे परिधायोत्तमे तथा । विविधान्नं तु विधिना बुभुजे स नृपोत्तमः ॥

Kaya nga, matapos maligo at magsuot ng maringal at mapalad na kasuotan, ang dakilang hari ay kumain ng iba’t ibang pagkain ayon sa wastong pamamaraan.