Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 11

Devanagari script

यज्ञं च विधिवच्चक्रे बृहस्पतिरुदारधीः । नानामुनिगणैर्युक्तं रम्यं बहुफलप्रदम् । सुपर्णच्छायसंपन्नं कुण्डं तत्पापिदुर्ल्लभम्

Transliteration

yajñaṃ ca vidhivaccakre bṛhaspatirudāradhīḥ | nānāmunigaṇairyuktaṃ ramyaṃ bahuphalapradam | suparṇacchāyasaṃpannaṃ kuṇḍaṃ tatpāpidurllabham

Translation

At si Bṛhaspati, na may marangal na karunungan, ay nagsagawa roon ng yajña ayon sa tuntunin, kasama ang mga pangkat ng sari-saring muni; kaya ang lawa’y naging kaaya-aya at sagana sa gantimpala. Taglay ang lilim ni Suparṇa, ang banal na tangke’y mahirap marating ng makasalanan.

Word by Word

• यज्ञम्: sacrifice
• यज्ञम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: yajña (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात

• विधिवत्: duly
• विधिवत्: Kriyāviśeṣaṇa (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: vidhi + vat (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण

• चक्रे: performed, did
• चक्रे: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bṛhaspati (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उदारधीः: of noble intellect
• उदारधीः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उदार + धी (प्रातिपदिक); components: udāra + dhī
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (one whose intellect is noble)

• नाना: various
• नाना: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: nānā (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेषणार्थे (various, many kinds of)

• मुनिगणैः: with groups of sages
• मुनिगणैः: Sahakāraka (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: मुनि + गण (प्रातिपदिक); components: muni + gaṇa
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), बहुवचन; तत्पुरुष (group of sages)

• युक्तम्: joined, accompanied
• युक्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु) → युक्त (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कुण्डम्/यज्ञम् सन्दर्भे)

• रम्यम्: delightful
• रम्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ramya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• बहुफलप्रदम्: granting many results
• बहुफलप्रदम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बहु + फल + प्रद (प्रातिपदिक); components: bahu + phala + prada
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (giver of many fruits/results)

• सुपर्णच्छायासंपन्नम्: endowed with Suparṇa’s shade
• सुपर्णच्छायासंपन्नम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सुपर्ण + छाया + संपन्न (प्रातिपदिक); components: suparṇa + chāyā + saṃpanna
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (endowed with the shade of Suparṇa/Garuḍa)

• कुण्डम्: pond, tank
• कुण्डम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kuṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Deictic qualifier)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संकेत/अन्वय (that)

• पापि: a sinner
• पापि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: pāpin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य (दुर्लभम् इति)

• दुर्लभम्: hard to obtain
• दुर्लभम्: Kriyāviśeṣaṇa (Predicative adjective)
• Type: Adjective
• Root: dur + labha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (hard to obtain)

Speaker

Brahmā (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bṛhaspati-kunda (implied)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati conducts a Vedic yajña beside a beautiful kund; sages encircle the fire; above, Suparṇa (Garuḍa) casts a protective shade, suggesting divine auspiciousness; the pond glows with merit.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Munigaṇa (sages)
• Suparṇa (Garuḍa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s power is intensified by Vedic rites and saintly presence; access is portrayed as linked to moral and spiritual readiness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bṛhaspati-kuṇḍa in Ayodhyā, made fruitful by Bṛhaspati’s yajña and the assembly of sages.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performance of yajña ‘vidhivat’ (according to rule) at/near the pond; the verse also implies pilgrimage eligibility through purity.