Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 2

Devanagari script

दुष्प्राप्यमर्थं यत्नेन बहु प्रार्थितवांस्तदा । एतत्सर्वं च कथय मयि यद्यस्ति ते कृपा

Transliteration

duṣprāpyamarthaṃ yatnena bahu prārthitavāṃstadā | etatsarvaṃ ca kathaya mayi yadyasti te kṛpā

Translation

Noong panahong iyon, buong pagsisikap niyang hiniling ang yamang mahirap makamtan. Isalaysay mo sa akin ang lahat ng ito, kung may habag ka sa akin.

Word by Word

• दुष्प्राप्यम्: hard to obtain
• दुष्प्राप्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुष्-प्राप्य (कृदन्त; √आप्/आपॢ ‘प्राप्तौ’ धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कृदन्त-विशेषण, ‘प्राप्य’ (तव्यत्/यत्-प्रत्ययार्थक) भावः; अव्ययीभाव-समासः (दुष् + प्राप्य)

• अर्थम्: object/goal
• अर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• यत्नेन: with effort
• यत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन

• बहु: much, greatly
• बहु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (क्रियाविशेषणार्थे ‘बहु’ = बहुतरम्)

• प्रार्थितवान्: (he) had requested
• प्रार्थितवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-√अर्थ् (धातु) + क्तवतु (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्तवतु-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्तरि भूतकृत्—‘having requested/begged’

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; सर्वनाम

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘एतत्’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)

• कथय: tell, narrate
• कथय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कथ् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मयि: to me / in my presence
• मयि: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी विभक्ति, एकवचन (अस्मद्-शब्द)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तबोधक-अव्यय (conditional particle)

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन (युष्मद्-शब्द)

• कृपा: compassion, grace
• कृपा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

Speaker

Vyāsa (continues his inquiry)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā (frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Vyāsa, earnest and slightly troubled, requests the full story, invoking Agastya’s compassion; the ashram setting emphasizes humility and the gravity of ‘duṣprāpya artha’.

Characters & Entities

• Vyāsa
• Viśvāmitra (context)
• Kautsa (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility and earnest questioning invite complete instruction; compassion in teaching is a sacred duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā Māhātmya is the setting, but the verse itself does not praise a specific tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a request for narration of events concerning difficult-to-obtain wealth and effort.