Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

ईश्वर उवाच । इति स्तुतस्तदा देवि आदिनारायणो हरिः । ज्ञात्वा स भावि कार्यं तत्समारुह्य च पादुकाम्

Transliteration

īśvara uvāca | iti stutastadā devi ādinārāyaṇo hariḥ | jñātvā sa bhāvi kāryaṃ tatsamāruhya ca pādukām

Translation

Wika ng Panginoon: “Sa gayon, O Diyosa, si Hari—Ādinārāyaṇa—na napuri noon, yamang batid ang gawang magaganap, ay sumakay sa Kanyang banal na pādukā (sandalyas).”

Word by Word

• ईश्वरः: the Lord
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• स्तुतः: praised
• स्तुतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्तु (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle: स्तुत), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifying हरिः)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• आदिनारायणः: the primordial Nārāyaṇa
• आदिनारायणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक) + नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (आदिश्चासौ नारायणश्च = the primordial Nārāyaṇa)

• हरिः: Hari
• हरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञा (धातु) + त्वा (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भावि: forthcoming
• भावि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying कार्यम्)

• कार्यम्: task
• कार्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (सम्बन्धेन समारुह्य इत्यस्य कर्म)

• समारुह्य: having mounted/ascended
• समारुह्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + आ + रुह् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: ल्यबन्त-अव्यय (gerund)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• पादुकाम्: (his) sandal/footwear
• पादुकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Speaker

Īśvara (narrative voice indicates 'The Lord said')

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Īśvara narrates to Devī: after being praised, Hari as Ādinārāyaṇa, foreknowing the imminent work, rises and mounts/steps upon His sacred pādukā—signaling departure to accomplish the divine act.

Characters & Entities

• Īśvara
• Devī
• Ādinārāyaṇa
• Hari
• Pādukā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When the Lord is sincerely praised, He directly undertakes the protection of the world and acts to remove impending danger.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The event unfolds within Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, presenting the site as a stage for tangible divine intervention.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the preceding stuti (praise) is shown to be efficacious, prompting the Lord’s action.