Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

Devanagari script

अंतर्द्धानं परित्यज्य प्राणिनामनुकम्पया । तस्यास्तटेषु रम्येषु संति तीर्थानि कोटिशः

Transliteration

aṃtarddhānaṃ parityajya prāṇināmanukampayā | tasyāstaṭeṣu ramyeṣu saṃti tīrthāni koṭiśaḥ

Translation

Dahil sa habag sa mga nilalang, iniwan niya ang pagiging nakatago; sa kanyang magagandang pampang ay may mga tīrtha na di-mabilang, umaabot sa sampu-sampung milyon.

Word by Word

• अन्तर्द्धानम्: disappearance/vanishing
• अन्तर्द्धानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तर्द्धान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Purvakala-kriya (Absolutive)
• Type: Indeclinable
• Root: परि-त्यज् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त/अव्यय)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (क्त्वान्त-समकक्ष), पूर्वकालिक क्रिया—‘having abandoned’

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• अनुकम्पया: out of compassion
• अनुकम्पया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अनुकम्पा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तटेषु: on the banks
• तटेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन

• रम्येषु: beautiful
• रम्येषु: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (तटेषु)

• सन्ति: are/exist
• सन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• तीर्थानि: sacred fords/pilgrimage spots
• तीर्थानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• कोटिशः: in crores; countless
• कोटिशः: Kriya-vishesana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + शस् (अव्ययीभावार्थ)
• Form: अव्यय; शस्-प्रत्ययान्त (distribution/multiplicity adverb)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Suprabhā/Sarasvatī-taṭa tīrthas (koṭi-tīrtha cluster)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: The river-goddess, once hidden, becomes visible out of compassion; her beautiful banks are studded with countless tīrtha-steps, shrines, and pilgrims.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Tīrthas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine compassion expresses itself as accessibility—holy waters and tīrthas become available for the uplift of all beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The lovely banks of Sarasvatī in Prabhāsakṣetra, described as hosting innumerable tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific act is named, but the mention of tīrthas implies practices like snāna, tarpaṇa, and worship at the river-banks.