Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 42

Devanagari script

आतिथ्यग्रहणादेव दीनस्य प्रणतस्य च । युष्मदर्थं मया सम्यगेतत्पाकं समावृतम् । क्रियतां भोजनं भूयो गंतव्यमनु नाकिनाम्

Transliteration

ātithyagrahaṇādeva dīnasya praṇatasya ca | yuṣmadarthaṃ mayā samyagetatpākaṃ samāvṛtam | kriyatāṃ bhojanaṃ bhūyo gaṃtavyamanu nākinām

Translation

Sa pagtanggap lamang sa pagkamapagpatuloy ng isang dukha at nakayukong sumasamba, inihanda ko nang wasto ang pagkaing ito para sa inyo. Mangyaring kumain; at pagkatapos ay magpatuloy kayo kasama ng mga diyos.

Word by Word

• आतिथ्यग्रहणात्: from accepting hospitality
• आतिथ्यग्रहणात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: आतिथ्य (प्रातिपदिक) + ग्रहण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (अपादान); एकवचन; समासः—तत्पुरुष (आतिथ्यस्य ग्रहणम्)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed/just)

• दीनस्य: of the poor/helpless
• दीनस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; विशेषण (प्रणतस्य/मम)

• प्रणतस्य: of the bowed/suppliant
• प्रणतस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Adjective
• Root: प्र-नम् (धातु) → प्रणत (कृदन्त; क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (of one who has bowed)

• च: and
• च: Sambandha (connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• युष्मदर्थम्: for your sake
• युष्मदर्थम्: Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; समासः—तत्पुरुष (युष्माकम् अर्थः/हितम्)

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (करण); एकवचन; सर्वनाम

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (properly)

• एतत्: this
• एतत्: Karman (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (पाकम्)

• पाकम्: cooked food, meal
• पाकम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• समावृतम्: has been prepared/arranged
• समावृतम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-वृ (धातु) → समावृत (कृदन्त; क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; कर्मणि भाव (has been prepared/arranged; lit. covered/put together)

• क्रियताम्: let it be done
• क्रियताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि (let it be done)

• भोजनम्: eating/meal
• भोजनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• भूयः: again, further
• भूयः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस्/भूयः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरर्थक (again/further)

• गन्तव्यम्: (it) must be gone (one must go)
• गन्तव्यम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गन्तव्य (कृदन्त; तव्यत्)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (कर्तव्यता/necessity); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; भावे प्रयोग (it is to be gone)

• अनु: after, following
• अनु: Sambandha (prepositional/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: अव्यय; उपसर्गार्थे/पूर्वसर्ग (after/following)

• नाकिनाम्: of the gods (heaven-dwellers)
• नाकिनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: नाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; बहुवचन

Speaker

Samudra (Ocean) speaking (in-narrative)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame typical; not explicit in excerpt)

Visual Art Cues

Scene: A humble host speaks earnestly to brāhmaṇas, presenting a large platter of rice-based food, urging them to eat before departing with the gods; the brāhmaṇas weigh compassion against caution.

Characters & Entities

• Samudra (Ocean)
• Brāhmaṇas
• Devas (Nākinas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hospitality (ātithya) is praised as dharma, yet the Mahātmya also warns that dharma must be protected from deception and impurity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where narratives intertwine sacred travel with ethical instruction.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied prescription is honoring guests through bhojana (feeding), a central element of gṛhastha-dharma.