Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

पशुमुख उवाच । यदाचरंति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः । तदेव विदुषा कार्यमात्मनो हितमिच्छता

Transliteration

paśumukha uvāca | yadācaraṃti vidvāṃsaḥ sadā dharmaparāyaṇāḥ | tadeva viduṣā kāryamātmano hitamicchatā

Translation

Sinabi ni Paśumukha: “Anumang isinasagawa ng mga pantas na laging nakatuon sa dharma, iyon lamang ang dapat gawin ng marunong na naghahangad ng tunay na kapakinabangan para sa sarili.”

Word by Word

• पशुमुखः: Paśumukha
• पशुमुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पशुमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• यत्: what/that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; कर्म-सम्बन्धे (relative pronoun)

• आचरन्ति: practice/do
• आचरन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√चर् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• विद्वांसः: the learned
• विद्वांसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: √विद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; क्तवत्/वसुँ-प्रत्ययान्तः ‘विद्वस्’ = learned

• सदा: always
• सदा: Kala-adhikarana (Temporal adverbial/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• धर्म-परायणाः: devoted to dharma
• धर्म-परायणाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (धर्मे परायणाः)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; तद्-सम्बन्धि (correlative)

• एव: only/indeed
• एव: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपातः (emphasis)

• विदुषा: by a wise person
• विदुषा: Kartr-karana (Agent as instrument/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: √विद् (धातु) → विद्वस्/विदुष् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; ‘विदुष्’ = wise man

• कार्यम्: should be done
• कार्यम्: Kriya (Obligation/predicative)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कार्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; तव्यत्/ण्यत्-भावः ‘to be done/ought to be done’ (predicate)

• आत्मनः: of oneself
• आत्मनः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्

• हितम्: welfare/benefit
• हितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; कर्म (object of इच्छता)

• इच्छता: by one who desires
• इच्छता: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: √इष्/√इच्छ् (धातु) → इच्छत् (शतृ-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; वर्तमानकृदन्तः (शतृ) = by one who desires

Speaker

Paśumukha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Caṇḍa and the group (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Paśumukha instructs companions, pointing toward a group of serene sages performing simple dharmic acts—offering water, reciting, walking with restraint—implying ‘follow the learned’.

Characters & Entities

• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Personal good is secured by following the conduct of dharma-centered sages rather than impulsive or self-serving choices.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction occurs within the Prabhāsa-kṣetra māhātmya narrative, emphasizing right conduct while engaging with sacred places.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is detailed; the prescription is ethical: imitate the dharmic practice of the wise.