Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 73

Devanagari script

दक्षिणांगे स्थितो ब्रह्मा वामांगे मम केशवः । यस्तयोर्द्वेषमाधत्ते स द्वेष्टा मम भामिनि

Transliteration

dakṣiṇāṃge sthito brahmā vāmāṃge mama keśavaḥ | yastayordveṣamādhatte sa dveṣṭā mama bhāmini

Translation

Si Brahmā ay nananahan sa aking kanang panig, at si Keśava (Viṣṇu) sa aking kaliwa. O sinta kong nag-aalab, sinumang nagkikimkim ng poot sa pagitan nilang dalawa ay napopoot sa akin.

Word by Word

• दक्षिणाङ्गे: in the right side/limb
• दक्षिणाङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; तत्पुरुषः (दक्षिणम् अङ्गम्) अधिकरण

• स्थितः: is situated
• स्थितः: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: क्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ब्रह्मा इत्यस्य विधेय-विशेषणम्

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वामाङ्गे: in the left side/limb
• वामाङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाम (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; तत्पुरुषः (वामम् अङ्गम्) अधिकरण

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive), एकवचन; सर्वनाम

• केशवः: Keśava (Viṣṇu)
• केशवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• तयोः: of the two
• तयोः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive), द्विवचन; ‘of those two’

• द्वेषम्: hatred
• द्वेषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मपद

• आधत्ते: places/harbors
• आधत्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + धा (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• द्वेष्टा: a hater
• द्वेष्टा: Karta (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: द्विष् (धातु) → द्वेष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृवाचक (agent noun)

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive), एकवचन

• भामिनि: O lovely lady
• भामिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

Speaker

Śiva (explicitly ‘My right/left side’ indicates Śiva speaking to Devī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A theophany of the Supreme Lord declaring Brahmā on the right and Keśava on the left, while addressing Devī as ‘bhāminī’; the message condemns hatred between the two as hatred of the One.

Characters & Entities

• Śiva
• Brahmā
• Keśava (Viṣṇu)
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hatred between devotional paths or deities is condemned; honoring unity is presented as true devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where Śiva teaches a reconciliatory vision of Brahmā and Viṣṇu within Himself.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated; the practical instruction is to avoid sectarian hostility in worship.