Adhyaya 103
Inilalahad ng Kabanata 103 ang alamat na nagpapaliwanag sa kabanalan at pinagmulan ng pangalang Kapāleśvara sa Prabhāsa-kṣetra. Isinalaysay ni Īśvara kay Devī na dapat magtungo sa dakilang Kapāleśvara sa hilaga, na iginagalang maging ng mga nilalang na makalangit. Lumipat ang salaysay sa paghahandog na yajña ni Dakṣa. Nakita ng mga brāhmaṇa ang isang ascetic na nababalutan ng alikabok at may dalang bungo (kapāla), kaya’t nagalit sila ayon sa tuntuning ritwal at pinalayas siya bilang di-karapat-dapat sa lugar ng yajña. Ang anyong iyon—na pahiwatig na si Śaṅkara—ay tumawa, inihagis ang bungo sa loob ng handugan, at naglaho. Paulit-ulit na lumilitaw ang bungo kahit itapon, kaya’t namangha ang mga pantas at napagtantong si Mahādeva lamang ang makagagawa nito. Kaya sila’y nag-alay ng mga himno at homa, kabilang ang pagbigkas ng Śatarudrīya, hanggang sa magpakita si Śiva. Nang hingan ng hiling, nakiusap ang mga brāhmaṇa na manatili si Śiva roon bilang liṅga na tatawaging Kapāleśvara, sapagkat di-mabilang na mga bungo ang muling lumilitaw sa pook na iyon. Pinagkalooban sila ni Śiva, nagpatuloy ang yajña, at sinabi ng teksto na ang darśana sa Kapāleśvara ay katumbas ng bunga ng Aśvamedha at nakapapawi ng mga kasalanan, pati yaong mula sa mga nakaraang kapanganakan. Binanggit din ang pagbabago ng pangalan ayon sa manvantara (sa kalaunan, Tattveśvara) at ang pag-aanyong nagkukubli ni Śiva bilang paraan ng pagpapabanal sa lugar.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे कपालेश्वरमुत्तमम् । तस्या उत्तरदिग्भागे सुरगंधर्वपूजितम्
Wika ni Īśvara: Pagkaraan, o may marikit na balakang, marapat na magtungo sa dakilang Kapāleśvara. Sa hilagang bahagi niyon, ito’y sinasamba ng mga deva at ng mga Gandharva.
Verse 2
पुरा यज्ञे वर्त्तमाने दक्षराजस्य धीमतः । उपविष्टेषु विप्रेषु हूयमाने हुताशने
Noong unang panahon, nang isinasagawa ang yajña ng marunong na Haring Dakṣa—nang nakaupo na ang mga brāhmaṇa at inihahandog ang mga alay sa apoy—(doon naganap ang pangyayari).
Verse 3
जीर्णकंथान्वितो देवि मलवान्धूलिधूसरः
O Devī, (siya’y lumitaw) na may suot na punit-punit na kasuotan, marumi, at kulay-abo dahil sa alikabok.
Verse 4
अथ ते ब्राह्मणाः क्रुद्धा दृष्ट्वा तं जाल्मरूपिणम् । कपालधारिणं सर्वे धिक्छब्दैस्तं जगर्हिरे
Pagkaraan, ang mga Brahmana ay nag-alab sa galit nang makita siya sa maruming anyo—may tangan na bungo—at sabay-sabay siyang nilait sa mga sigaw ng paghamak.
Verse 5
असकृत्पापपापेति गच्छगच्छ नराधम । यज्ञवेदिर्न चार्हा हि मानुषास्थिधरस्य ते
Paulit-ulit nilang isigaw, “Kasalanan! Kasalanan! Lumayas, lumayas, ikaw na hamak sa mga tao! Ang dambana ng yajña ay hindi nararapat sa may dalang mga buto ng tao.”
Verse 6
अथ प्रहस्य भगवान्यज्ञवेद्यां सुरेश्वरि । क्षिप्त्वा कपालं नष्टोऽसौ न स ज्ञातो मनीषिभिः
Pagkatapos, ang Mapalad na Panginoon ay tumawa at inihagis ang sisidlang bungo sa dambana ng yajña, O Reyna ng mga diyos; at sa sandaling iyon ay naglaho siya, kaya’t maging ang marurunong ay hindi matunton kung saan siya nagtungo.
Verse 7
तस्मिन्नष्टे कपालं तत्क्षिप्तं मंडपबाह्यतः । अथान्यत्तत्र संजातं तद्रूपं च वरानने
Nang siya’y maglaho, ang bungong inihagis ay bumagsak sa labas ng mandapa. Pagkaraan, O may magandang mukha, may lumitaw na isa pa roon, na kaparehong anyo rin.
Verse 8
क्षिप्तंक्षिप्तं पुनस्तत्र जायते च महीतले । एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
Sa bawat paghagis nang paulit-ulit, muli itong sumisibol doon sa ibabaw ng lupa. Ganyan ang nangyari nang daan-daang libo—sampu-sampung libo, at maging kasingdami ng mga crore na ulit.
Verse 9
तत्र क्षिप्तानि जातानि ततस्ते विस्मयान्विताः । अथोचुर्मुनयः सर्वे निर्विण्णाश्चास्य चेष्टितम्
Doon, anumang itinapon ay muling sumisibol; kaya sila’y napuno ng pagkamangha. Pagkaraan, nagsalita ang lahat ng mga muni, pagod sa pagsukat sa pambihirang lila ng Kaniya.
Verse 10
कोऽन्यो देवान्महादेवाद्गंगाक्षालितशेखरात् । समर्थ ईदृशं कर्त्तुमस्मिन्यज्ञे विशेषतः
Sa mga diyos, sino pa kaya maliban kay Mahādeva—na ang tuktok ng Kaniyang ulo’y nilinis ng Gaṅgā—ang may kakayahang gumawa ng ganito, lalo na sa handog na yajña na ito?
Verse 11
ततस्ते वि विधैः स्तोत्रैः स्तुवंतो वृषभध्वजम् । होमं चक्रुर्मुहुर्वह्नौ मंत्रैस्तैः शतरुद्रियैः
Pagkatapos, pinuri nila ang Panginoong may watawat ng toro sa sari-saring himno, at paulit-ulit na nagsagawa ng homa sa apoy sa pamamagitan ng mga mantrang Śatarudrīya.
Verse 12
ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तस्तेषां देवो महेश्वरः । ततस्ते विविधैः स्तोत्रैस्तुष्टुवुः शूलपाणिनम् । वेदोक्तमंत्रैर्विविधैः पुराणोक्तैस्तथैव च
Pagkaraan, si Maheśvara, ang kanilang Diyos, ay naging hayag sa kanilang paningin. Kaya’t pinuri nila ang May-hawak ng Trisula sa maraming himno—sa iba’t ibang mantrang itinuturo sa Veda, at gayundin sa mga ipinahayag sa Purāṇa.
Verse 13
ऋषय ऊचुः । ॐ नमो मूलप्रकृतये अजिताय महात्मने । अनावृताय देवाय निःस्पृहाय नमोनमः
Wika ng mga rishi: “Oṃ—pagpupugay sa Ugat na Kalikasan, sa Di-Magagapi, sa Dakilang Kaluluwa; pagpupugay, pagpupugay nang paulit-ulit sa Deva na walang tabing at walang pagnanasa.”
Verse 14
नम आद्याय बीजाय आर्षेयाय प्रवर्त्तिने । अनंतराय चैकाय अव्यक्ताय नमोनमः
Pagpupugay sa Sinaunang Pinagmulan, sa Binhi ng lahat, sa Panginoong tulad ng ṛṣi na nagpapakilos sa sansinukob; pagpupugay nang paulit-ulit sa Walang-Hanggan, sa Iisa, sa Di-Nahahayag (Avyakta).
Verse 15
नानाविचित्रभुजगांगदभूषणाय सर्वेश्वराय विरजाय नमो वराय । विश्वात्मने परमकारणकारणाय फुल्लारविंदविपुलायतलोचनाय
Pagpupugay sa Kataas-taasang may mga palamuting pulseras na ahas na kahanga-hanga, sa Panginoon ng lahat, sa walang dungis at marangal; pagpupugay sa Kaluluwa ng sansinukob, sa Sanhi ng mga sanhi, na may malalawak na matang tulad ng ganap na namumulaklak na lotus.
Verse 16
अदृश्यमव्यक्तमनादिमव्ययं यदक्षरं ब्रह्म वदंति सर्वगम् । निशाम्य यं मृत्युमुखात्प्रमुच्यते तमादिदेवं शरणं प्रपद्ये
Ako’y sumasaklolo sa yaong Diyos na Pinagmulan—di-nakikita, di-nahahayag, walang pasimula at di-nasisira—na ipinahahayag ng mga pantas bilang di-nagbabagong Brahman na lumalaganap sa lahat. Sa pagtanaw sa Kanya, napapalaya ang tao mula sa mismong bibig ng Kamatayan.
Verse 17
एवं स्तुतस्तदा सर्वैरृषिभिर्गतकल्मषैः । ततस्तुष्टो महादेवस्तेषां प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीत्तानृषीन्देवो वृणुध्वं वरमुत्तमम्
Sa gayong pagpupuri ng lahat ng ṛṣi na nahugasan na ang mga kasalanan, nalugod si Mahādeva at nagpakita sa harap nila. At sinabi ng Diyos sa mga ṛṣi: “Pumili kayo ng isang dakilang biyaya.”
Verse 18
ब्राह्मणा ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि नो देव स्थानेऽस्मिन्निरतो भव । असंख्यातानि यस्माच्च कपालानि सुरेश्वर
Nagsalita ang mga brāhmaṇa: “Kung ikaw ay nalulugod sa amin, O Diyos, manatili at magtalaga sa banal na pook na ito. Sapagkat dito, O Panginoon ng mga deva, may di-mabilang na mga bungo…”
Verse 19
पुनः पुनः प्रवृत्तानि व्यपनीतान्यपि प्रभो । अस्मिन्नसंशयं स्थाने कपालेश्वरनामभृत्
O Panginoon! Paulit-ulit silang sumisibol—kahit naalis na. Kaya sa pook na ito, walang pag-aalinlangan, nararapat Mong taglayin ang pangalang “Kapāleśvara.”
Verse 20
स्वयं तु लिंगं देवेश तिष्ठेन्मन्वंतरांतरम् । कपालेश्वरनाम्ना त्वमस्मिन्स्थाने स्थितिं कुरु
O Panginoon ng mga diyos! Nawa’y ang Iyong sariling nahayag na liṅga ay manatili rito sa pagitan ng mga Manvantara. Sa pangalang “Kapāleśvara,” itatag Mo ang Iyong walang-humpay na pananatili sa pook na ito.
Verse 21
येत्र त्वां पूजयिष्यंति धूपमाल्यानुलेपनैः । तेषां तु परमं स्थानं यद्देवैरपि दुर्लभम्
Ang mga sumasamba sa Iyo rito sa pamamagitan ng insenso, mga kuwintas ng bulaklak, at mga pabango o unguento, ay makakamit ang kataas-taasang tahanan—na maging ang mga diyos ay mahirap makamtan.
Verse 22
बाढमित्येवमुक्त्वाऽसौ स्थित स्तत्रमहेश्वरः । पुनः प्रवर्तितो यज्ञो निशानाथस्य भामिनि
Sa pagsasabing, “Gayon nga,” nanatiling nakatatag doon si Maheśvara. Pagkaraan, O marilag na binibini, muling pinasimulan ang paghahandog ni Niśānātha.
Verse 23
तस्मिन्दृष्टे लभेन्मर्त्यो वाजिमेधफलं प्रिये । मुच्यते पातकैः सर्वैः पूर्व जन्मार्ज्जितैरपि
O minamahal, sa pagtanaw lamang sa Kanya roon, ang tao’y nagkakamit ng bunga ng handog na Aśvamedha at napapalaya sa lahat ng kasalanan—maging yaong naipon sa mga naunang kapanganakan.
Verse 24
इदं माहात्म्यमखिलमभूत्स्वायंभुवांतरे । वैवस्वते पुनश्चान्यद्दक्षयज्ञविनाशकृत्
Ang buong kadakilaan (ng banal na pook) na ito ay naganap sa Manvantara ni Svāyambhuva; at muli, sa Manvantara ni Vaivasvata, may isa pang pangyayari—na may kaugnayan sa pagwasak sa handog-yajña ni Dakṣa.
Verse 25
कपालीति महेशानो दक्षेणोक्तः पुरा हरः । तेन यज्ञस्य विध्वंसं कपाली तमथाकरोत् । कपालेश्वरनामेति स्थितोस्मिन्मानवान्तरे
Noon, si Hara—si Maheśāna—ay tinawag ni Dakṣa na “Kapālī.” Dahil doon, winasak ni Kapālī ang yaong yajña. Sa kasalukuyang Manvantara, nananatili Siya rito sa pangalang “Kapāleśvara.”
Verse 26
अथास्य नाम देवस्य सूर्य सावर्णिकेंऽतरे । भविष्यति वरारोहे नाम तत्त्वेश्वरेति च
At sa Manvantara ni Sūrya Sāvarṇi, O Diyosa na may marikit na balakang, ang pangalan ng diyos na ito ay magiging “Tattveśvara” rin.
Verse 27
जाल्मरूपधरो भूत्वा शंकरस्तत्र चागतः
Pagkaraan, si Śaṅkara ay nag-anyong isang jālma (mababang-loob na anyo, bilang pagbabalatkayo) at dumating din doon.
Verse 103
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां कपालेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ika-103 kabanata—na tinatawag na “Paglalarawan ng Kadakilaan ni Kapāleśvara”—sa ikapitong aklat, ang Prabhāsa Khaṇḍa, sa loob ng Prabhāsakṣetra Māhātmya (Madhya-yātrā) ng iginagalang na Skanda Mahāpurāṇa, sa Saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod.