Adhyaya 21
Pinag-uugnay ng adhyaya na ito ang usapang teolohikal, alamat ng banal na pook, at mga tuntunin ng ritwal. Inalala ni Prahlāda ang isang dating pangyayari ng paglabag na may kaugnayan sa Śiva-liṅga at nagsalita kay Kṛṣṇa; tumugon si Viṣṇu nang may pagsang-ayon at nagkaloob ng biyaya na nakabatay sa kagitingang kaayon ng debosyon kay Śiva. Ipinahayag ni Kuśa ang pagkakaisang aral: si Mahādeva at si Hari ay iisang katotohanan na may dalawang anyo, at hiniling na ang liṅga na itinatag ng Panginoon ay makilala sa pangalang “Kuśeśvara” upang manatiling tanyag ang lugar. Pagkaraan, lumipat ang salaysay sa heograpiya ng tīrtha: ipinadala ni Mādhava ang iba pang dāṇava; ang ilan ay bumaba sa Rasātala at ang iba’y lumapit kay Viṣṇu; naroon sina Ananta at Viṣṇu. Kinilala ni Durvāsā ang pook bilang nagbibigay-laya (mokṣa), iniuugnay sa Ilog Gomati at Cakratīrtha at sa presensya ni Trivikrama. Binanggit din na magpapatuloy ang kabanalan nito hanggang Kali-yuga, kung kailan mahahayag ang Panginoon bilang Kṛṣṇa. Sa huling bahagi, itinuro ang pūjā-vidhi para kay Madhusūdana sa Dvārakā: pagligo, pagpapahid/abhiṣeka, pag-aalay ng gandha, kasuotan, dhūpa, dīpa, naivedya, alahas, tāmbūla at prutas; ārātrika, pagpapatirapa, at pag-aalay ng ilawan magdamag at jāgaraṇa na may pagbigkas at musika, na nangangakong matutupad ang mga layon. Ang mga natatanging pagtalima sa Nabhas (pavitrāropaṇa), Kārttika (Araw ng Prabodha), mga paglipat ng ayana, at tiyak na buwan/dvādaśī ay iniuugnay sa kasiyahan ng mga ninuno, pag-abot sa Viṣṇu-loka, at sa “malinis na kahariang walang dalamhati,” lalo na sa tagpuan ng Gomati at dagat.
Shlokas
Verse 1
श्रीप्रह्लाद उवाच । शिवलिगमलंघ्यं हि बुद्धिपूर्वं हतो ह्यहम् । उवाच कृष्णं दनुजश्छलितोऽहं त्वयाऽनघ
Wika ni Śrī Prahlāda: “Tunay, napatay ako sapagkat sinadya kong suwayin ang hindi dapat suwayin—ang Śiva-liṅga.” Pagkaraan, nagsalita ang Danuja kay Kṛṣṇa: “O walang bahid-kasalanan, natalo mo ako sa iyong talino at daya.”
Verse 2
श्रीविष्णु रुवाच । परितुष्टोस्मि ते दैत्य शौर्येण शिवसंश्रयात् । वरं वरय भद्रं ते यदिच्छसि महामते
Wika ni Śrī Viṣṇu: “O Daitya, kinalulugdan Ko ang iyong katapangan, sapagkat ito’y nakasandig sa pagkanlong kay Śiva. Pumili ka ng isang biyaya—nawa’y maging mapalad sa iyo—anumang iyong naisin, O dakilang-loob.”
Verse 3
कुश उवाच । यथा पूज्यो महादेवो मम त्वं च तथा हरे । एक एव द्विधामूर्तिस्तस्मात्त्वां वरयाम्यहम्
Sinabi ni Kuśa: “Kung paanong karapat-dapat sambahin sa akin si Mahādeva, gayon din Ikaw, O Hari. Iisa Kang katotohanan na nagpapakita sa dalawang anyo; kaya Ikaw ang pinipili kong biyaya.”
Verse 4
शिवलिंगं त्वया नाथ स्थापितं यन्ममोपरि । मम नाम्ना भवतु च कुशेश्वर इति स्मृतम्
O Panginoon! Ang Śiva-liṅga na itinindig mo sa ibabaw ko—nawa’y magtaglay ng aking pangalan at alalahanin bilang “Kuśeśvara.”
Verse 5
अनुग्राह्यो यद्यहं ते मम कीर्तिर्भवत्वियम् । एवं भविष्यतीत्युक्तस्तत्रैवावस्थितोऽसुरः
Kung ako’y karapat-dapat pagpalain mo, nawa’y ito ang maging aking kabantugan. Nang masabihan ng, “Gayon nga ang mangyayari,” nanatili roon mismo ang Asura sa banal na pook na iyon.
Verse 6
ततोऽन्यदानवान्सर्वान्प्रेषयामास माधवः । रसातलगता केचित्केचिद्विष्णुं समागताः
Pagkaraan, ipinadala ni Mādhava ang lahat ng iba pang Dānava: ang ilan ay itinaboy pababa sa Rasātala, at ang iba nama’y dumulog sa harapan ni Viṣṇu.
Verse 7
अनंतः संस्थितस्तत्र विष्णुश्च तदनंतरम् । ज्ञात्वा विमुक्तिदं तीर्थं दुर्वासा मुनिपुंगवः
Doon, si Ananta ay naitatag, at kaagad pagkatapos, si Viṣṇu rin. Nang malaman niyang ang tīrtha na ito’y nagbibigay ng kalayaan, si Durvāsā—ang pinakadakila sa mga pantas—ay nanahan doon.
Verse 8
गोमत्यां चक्रतीर्थे च भगवांश्च त्रिविक्रमः । तेन तन्मुक्तिदं मत्वा दुर्वासास्तत्र संस्थितः
Sa Gomati, sa Cakratīrtha, naroroon ang Mapalad na Panginoong Trivikrama. Kaya’t inakalang ang tīrtha na iyon ay nagbibigay ng kalayaan, si Durvāsā ay nanirahan doon.
Verse 9
एवं त्रिविक्रमः स्वामी तदाप्रभृति संस्थितः । कलौ पुनः कलान्यासात्कृष्णत्वमगमत्प्रभुः
Kaya nga, ang Panginoong Trivikrama ay nanatiling nakatatag doon mula noon. At sa Panahong Kali, sa paglalantad ng Kanyang banal na bahagi, ang Panginoon ay nag-anyong Kṛṣṇa.
Verse 10
प्रह्लाद उवाच । पूजाविधिं हरेर्विप्राः शृणुध्वं सुसमाहिताः । विशेषात्फलदः प्रोक्तः पूजितो मधुमाधवे
Sinabi ni Prahlāda: “O mga brāhmaṇa, makinig kayo nang buong pagninilay sa paraan ng pagsamba kay Hari. Ang pagsambang inihahandog kay Madhu-Mādhava ay ipinahayag na lalo’t higit na nagbubunga ng biyaya.”
Verse 11
मधुसूदनीं नरो यस्तु द्वारवत्यां करोति च । पूजयेत्कृष्णदेवं च स्नापयित्वा विलिप्य च
Sinumang nagsasagawa ng pagsamba kay Madhusūdana sa Dvāravatī ay dapat ding sumamba sa Panginoong Kṛṣṇa—pagkatapos paliguan ang banal na anyo at pahiran ng mga pabango at unguwento.
Verse 12
गन्धैश्च वाससाऽच्छाद्य धूपैर्दीपैरनेकधा । नैवेद्यैर्भूषणैश्चैव तांबूलेन फलेन च
Palamutian Siya ng mga halimuyak at kasuotan, at sambahin sa pamamagitan ng insenso at sari-saring ilawan; maghandog ng naivedya (pagkaing alay), mga palamuti, nganga, at mga prutas din—
Verse 13
आरार्तिकेन संपूज्य दण्डवत्प्रणिपत्य च । घृतेन दीपकं दत्त्वा रात्रौ जागरणं तथा । कुर्य्याच्च गीतवादित्रैस्तथा पुस्तकवाचकैः
Matapos sambahin nang ganap sa pamamagitan ng ārati at magpatirapa sa daṇḍavat, maghandog ng ilawang may ghee at magpuyat sa buong magdamag; at gawin ito kasama ng mga awiting debosyonal at mga instrumento, gayundin ng pagbigkas mula sa mga banal na aklat.
Verse 14
कृत्वा चैवं विधिं भक्त्या सर्वान्कामानवाप्नु यात्
Sa pagsasagawa ng pagtalimang ito nang may debosyon, natatamo ng tao ang lahat ng minimithing layon.
Verse 15
तथा नभसि सम्पूज्य पवित्रारोपणेन च । पितॄणां चाक्षया तृप्तिः सफलाः स्युर्मनोरथाः
Gayundin, sa buwan ng Nabhas, kung sasambahin nang wasto ang Panginoon at isasagawa ang pag-aalay ng pavitra (banal na sinulid o kuwintas), ang mga ninuno ay magkakamit ng di-mauubos na kasiyahan, at matutupad ang mga minimithing hangarin.
Verse 16
प्रबोधवासरे प्राप्ते कार्तिके द्विज सत्तमाः । संपूज्य कृष्णं देवेशं परां गतिमवाप्नुयात्
O pinakamainam sa mga dwija! Pagdating ng araw ng Prabodha sa buwan ng Kārttika, ang sinumang sumamba nang wasto kay Kṛṣṇa, ang Panginoon ng mga diyos, ay makakamtan ang pinakamataas na hantungan.
Verse 17
तथा नभस्ये संपूज्य पवित्रारोपणेन च । सर्वान्कामानवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति
Gayundin, sa buwan ng Nabhasya, sa wastong pagsamba at sa ritwal ng paglalagay ng Pavitra, natatamo ang lahat ng minimithi at nakararating sa daigdig ni Viṣṇu.
Verse 18
युगादिषु च संपूज्य ह्ययने दक्षिणोत्तरे । आषाढज्येष्ठमाघेषु पौषादिद्वादशीषु च
Sa wastong pagsamba sa Panginoon sa mga araw ng Yugādi, sa mga panahon ng dakṣiṇāyana at uttarāyana, gayundin sa mga buwang Āṣāḍha, Jyeṣṭha, at Māgha, at sa mga pagtalima ng Dvādaśī na nagsisimula sa Pauṣa—nagkakamit ng dakilang kabutihang-loob.
Verse 19
कलौ कृष्णं पूजयित्वा गोमत्युदधिसंगमे । विमलं लोकमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति
Sa panahon ng Kali, ang sinumang sumamba kay Kṛṣṇa sa tagpuan ng Ilog Gomati at ng karagatan ay makakamit ang dalisay na kaharian—pagdating doon, hindi na magdadalamhati.
Verse 21
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये गोमतीतीरस्थ क्षेत्रस्थ भगवत्पूजामाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशतितमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos ang ikadalawampu’t isang kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Kadakilaan ng Pagsamba sa Mapalad na Panginoon sa banal na kṣetra sa pampang ng Ilog Gomati,” sa Dvārakā Māhātmya, ikaapat na bahagi sa loob ng ikapitong (Prabhāsa) Khaṇḍa ng kagalang-galang na Skanda Mahāpurāṇa, sa Saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod.