Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेद्ब्रह्मपदं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । यत्र पूर्वं पदं न्यस्तं ब्रह्मणा लोककारिणा

Transliteration

pulastya uvāca | tato gacchedbrahmapadaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam | yatra pūrvaṃ padaṃ nyastaṃ brahmaṇā lokakāriṇā

Translation

Sinabi ni Pulastya: “Pagkatapos, dapat magtungo sa Brahmapada Tīrtha, ang banal na pook na bantog sa tatlong daigdig—kung saan noong una ay inilapag ni Brahmā, ang lumikha ng mga daigdig, ang bakas ng kanyang paa.”

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• ततः: then; from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• ब्रह्मपदम्: the Brahma-footprint/place called Brahmapada
• ब्रह्मपदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः पदम्)

• तीर्थम्: pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• त्रैलोक्यविश्रुतम्: renowned in the three worlds
• त्रैलोक्यविश्रुतम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + विश्रुत (कृदन्त, वि+श्रु धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (qualifier) तीर्थम्/ब्रह्मपदम्; षष्ठी-तत्पुरुष (त्रैलोक्ये विश्रुतम्)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: देशवाचक-सम्बन्ध (relative adverb: where)

• पूर्वम्: former; earlier
• पूर्वम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् पदम्

• पदम्: footprint; step; place
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• न्यस्तम्: placed; set down
• न्यस्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि+अस् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे भावः

• ब्रह्मणा: by Brahmā
• ब्रह्मणा: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• लोककारिणा: the creator/maker of the worlds
• लोककारिणा: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + कारिन् (कृदन्त, कृ धातु, णिनि)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषणम् ब्रह्मणा; षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य कारिन्)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmapada Tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: (Implied) the inquirer receiving Arbuda tīrtha itinerary (often a sage/king in Purāṇic frame)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya instructs pilgrims; a sacred stone/spot bears Brahmā’s footprint mark; pilgrims approach with folded hands, offering flowers and water; Arbuda’s verdant slopes frame the scene.

Characters & Entities

• Pulastya
• Brahmapada Tīrtha
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is grounded in divine memory: a site becomes authoritative because it bears the imprint of cosmic acts (Brahmā’s step).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Brahmapada Tīrtha, renowned across the three worlds.

What ritualistic prescription is mentioned?

A yātrā instruction: “one should go” (gacchet) to Brahmapada Tīrtha as part of the pilgrimage sequence.