Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

कस्यचित्त्वथकालस्य पुनः प्राप्तोऽर्बुदं प्रति । तत्रापश्यत्तथा काममाकर्णाकर्षितायुधम् । आकुंचितैकपादं च स्थिरदृष्टिं नृपो त्तम

Transliteration

kasyacittvathakālasya punaḥ prāpto'rbudaṃ prati | tatrāpaśyattathā kāmamākarṇākarṣitāyudham | ākuṃcitaikapādaṃ ca sthiradṛṣṭiṃ nṛpo ttama

Translation

Pagkaraan ng ilang panahon, muli siyang nagbalik patungong Arbuda. Doon ay nakita niyang muli si Kāma, hinila ang sandata hanggang tainga (handa nang tumudla), nakatindig sa isang paa na nakabaluktot at titig na di matinag, O pinakamainam na hari.

Word by Word

• कस्यचित्: of some
• कस्यचित्: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; अनिश्चित सर्वनाम (indefinite: of some)

• तु: but
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वर्थक निपात (but/indeed)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक अव्यय (then/now)

• कालस्य: of time
• कालस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिवाचक अव्यय (again)

• प्राप्तः: having reached
• प्राप्तः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √प्राप् (धातु) + क्त (प्राप्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; क्तान्त कृदन्त (past participle)

• अर्बुदम्: Arbuda (mountain/place)
• अर्बुदम्: Karma (Object of motion)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• प्रति: towards
• प्रति: Dik/Pratiyogi (Directional)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश अव्यय/पूर्वसर्ग (preposition: towards)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (there)

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: √पश्/√दृश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (thus)

• कामम्: Kāma
• कामम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• आकर्णाकर्षितायुधम्: whose weapon (bow) was drawn back to the ear
• आकर्णाकर्षितायुधम्: Visheshana (Qualifier of kāmam)
• Type: Adjective
• Root: आकर्ण + आकर्षित + आयुध (प्रातिपदिक; आकर्षित = आ + √कृष् (धातु) क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; तत्पुरुष-समास (आकर्णम् आकर्षितम् आयुधं यस्य) विशेषण

• आकुञ्चितैकपादम्: with one foot bent
• आकुञ्चितैकपादम्: Visheshana (Qualifier of kāmam)
• Type: Adjective
• Root: आकुञ्चित + एक + पाद (प्रातिपदिक; आकुञ्चित = आ + √कुञ्च् (धातु) क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; तत्पुरुष (आकुञ्चितः एकः पादः यस्य) विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and)

• स्थिरदृष्टिम्: with a steady gaze
• स्थिरदृष्टिम्: Visheshana (Qualifier of kāmam)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर + दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्मधारय (स्थिरा दृष्टिः यस्य) विशेषण

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), एकवचन

• उत्तम: O best (of kings)
• उत्तम: Sambodhana (Address)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), एकवचन; विशेषण (epithet)

Speaker

Sūta (deduced: Prabhāsakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpottama)

Visual Art Cues

Scene: On the rugged slope of Arbuda, Kāma stands in a dramatic one-legged pose, bow drawn to the ear, gaze fixed—wind tugging at garments, the mountain air charged with imminent divine confrontation.

Characters & Entities

• Arbuda (Mount Abu)
• Kāma
• Mahādeva (implicit)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire can take a poised, ascetic-looking stance, yet remain ready to strike—hence vigilance and discernment are required.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arbuda (Mount Abu region) is the narrative focal location, setting the stage for the decisive confrontation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is descriptive, portraying Kāma’s threatening posture.