Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 145

Devanagari script

ब्रह्मास्त्रं मनसि ध्यायंस्तृणं तस्यै मुमोच सः । मुक्तेनास्त्रेण तस्मिंस्तु धूमवर्तिर्व्यजायत

Transliteration

brahmāstraṃ manasi dhyāyaṃstṛṇaṃ tasyai mumoca saḥ | muktenāstreṇa tasmiṃstu dhūmavartirvyajāyata

Translation

Sa isip ay nagmuni siya sa Brahmāstra at pinakawalan iyon patungo sa Diyosa na wari’y isang talim lamang ng damo. Ngunit nang mailunsad ang astra, sumiklab ang umiikot na buhol ng usok.

Word by Word

• ब्रह्म-अस्त्रम्: the Brahmā-weapon (Brahmāstra)
• ब्रह्म-अस्त्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मनसि: in (his) mind
• मनसि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• ध्यायन्: meditating/contemplating
• ध्यायन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तृणम्: a straw/blade of grass
• तृणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तृण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्यै: to her
• तस्यै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन

• मुमोच: released/let loose
• मुमोच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मुक्तेन: released
• मुक्तेन: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्त (कृदन्त; मुच् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• अस्त्रेण: by the weapon
• अस्त्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्मिन्: in that (place/occasion)
• तस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वय (particle: but/indeed)

• धूम-वर्तिः: a smoke-trail/whirl of smoke
• धूम-वर्तिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धूम (प्रातिपदिक) + वर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• व्यजायत: arose/was produced
• व्यजायत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-जन् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

Speaker

Deductive: Purāṇic narrator (likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (pārthivottama addressed)

Visual Art Cues

Scene: The dānava, eyes narrowed in inward dhyāna, releases the Brahmāstra as if tossing a blade of grass; immediately a spiraling smoke-coil unfurls across the sky like a dark vortex.

Characters & Entities

• Devī
• Dānava
• Brahmāstra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the mightiest power becomes empty when wielded with adharma; divine force without righteousness turns into mere confusion (smoke).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader section is tied to Arbuda (Mount Abu) within the Prabhāsa Khaṇḍa; this verse itself is a battle description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the deployment of an astra.