Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ पिण्डोदकमनुत्तमम् । तीर्थं यत्र तपस्तप्तं पिण्डोदकद्विजातिना

Transliteration

pulastya uvāca | tato gacchennṛpaśreṣṭha piṇḍodakamanuttamam | tīrthaṃ yatra tapastaptaṃ piṇḍodakadvijātinā

Translation

Sinabi ni Pulastya: “Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga hari, marapat na magtungo sa walang kapantay na Piṇḍodaka na tīrtha—ang banal na pook kung saan ang dvija na nagngangalang Piṇḍodaka ay nagsagawa ng tapas (pagpapakasakit).”

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• नृपश्रेष्ठ: O best of kings
• नृपश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां श्रेष्ठः)

• पिण्डोदकम्: piṇḍa and water (funeral offering and water oblation)
• पिण्डोदकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (पिण्डश्च उदकं च)

• अनुत्तमम्: unsurpassed; excellent
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पिण्डोदकम्)

• तीर्थम्: pilgrimage place; sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb: where)

• तपः: austerity; penance
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तप्तम्: was performed; was practiced
• तप्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया-विशेष)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (तपः) इति कर्तृसंबन्धे

• पिण्डोदकद्विजातिना: by the twice-born named Piṇḍodaka
• पिण्डोदकद्विजातिना: Karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पिण्डोदक + द्विजाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पिण्डोदकस्य द्विजातिः)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Piṇḍodaka

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: A king (nṛpaśreṣṭha)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya instructs a king on a pilgrimage map-like sequence; the next stop is Piṇḍodaka-tīrtha—shown as a clear waterbody with a small shrine and ascetic traces (kuśa, kamaṇḍalu), suggesting past tapas.

Characters & Entities

• Pulastya
• Nṛpaśreṣṭha (best king)
• Piṇḍodaka Tīrtha
• Piṇḍodaka (brāhmaṇa)
• Tapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is guided by stories of tapas: a tīrtha’s greatness is rooted in the austerities performed there by exemplary devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Piṇḍodaka Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

A prescription of yātrā—one “should go” to the Piṇḍodaka tīrtha; the specific rites are implied to follow from its māhātmya.