Adhyaya 91
Isinalaysay ni Sūta na pinayapa ni Pitāmaha (Brahmā) ang nagngangalit na Pāvaka (Agni) at pagkaraan ay umurong. Ang mga nagtipong deva—pinangungunahan nina Śakra, Viṣṇu, at Śiva—ay nagbalik sa kani-kanilang tahanan sa mga daigdig. Naitatag si Agni sa banal na gawi ng agnihotra ng mga pangunahing dvija, tumatanggap ng mga handog (havis) ayon sa wastong ritwal. Doon ay inilarawan ang paglitaw ng dakilang Agni-tīrtha, at ang bunga nito: ang sinumang maligo roon sa umaga ay mapapalaya sa mga kasalanang nagmumula sa araw (dinaja). Sa pag-alis ng mga deva, lumapit ang mga nagdurusa—sina Gajendra, Śuka, at Maṇḍūka—na nagsabing isinumpa sila ni Agni “dahil sa inyo” at humihingi ng lunas hinggil sa kanilang dila (jihvā). Pinaginhawa sila ng mga deva: kahit magbago ang dila, mananatili ang kakayahan at tatanggapin pa sa harap ng mga hari; si Maṇḍūka na ginawang “walang dila” ng apoy ay pinangakuang magkakaroon ng paraan ng pagbigkas na magpapatuloy kahit siya’y ‘vijihva’.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्विरराम पितामहः । संतोष्य पावकं क्रुद्धं स्वयमेव द्विजोत्तमाः
Sinabi ni Sūta: Pagkasabi niya nang gayon, ang kagalang-galang na Pitāmaha (Brahmā) ay tumahimik. At siya mismo—O pinakamainam sa mga dvija—ang nagpahinahon sa nagngangalit na Apoy, si Agni.
Verse 2
ततः सर्वैः सुरैः सार्धं शक्रविष्णुशिवादिभिः । जगाम ब्रह्मलोकं च देवास्ते च निजं पदम्
Pagkaraan, kasama ang lahat ng mga deva—sina Indra, Viṣṇu, Śiva at iba pa—siya ay nagtungo sa Brahmaloka; at ang mga diyos na iyon ay nagbalik sa kani-kanilang tahanan.
Verse 3
पावकोऽपि द्विजेंद्राणामग्निहोत्रेषु संस्थितः । हविर्जग्राह विधिवद्वसोर्द्धारोद्भवं तथा
Maging si Agni, ang banal na Apoy, na nakalagay sa mga ritong agnihotra ng pinakadakilang mga brāhmaṇa, ay tumanggap nang wasto sa handog (havis) na isinilang mula sa alay na Vasordhārā, ayon sa tuntuning nararapat.
Verse 4
एवं तत्र समुद्भूतमग्नितीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः प्रातर्मुच्यते दिनजादघात्
Kaya nga, doon ay sumibol ang walang kapantay na Agnitīrtha. Ang sinumang maligo roon sa umaga ay mapapalaya sa mga kasalanang naiipon araw-araw.
Verse 5
अथ संप्रस्थितान्दृष्ट्वा तान्देवान्स्वाश्रमं प्रति । गजेंद्रशुकमण्डूकास्ते प्रोचुर्दुःखसंयुताः
Pagkaraan, nang makita nilang ang mga diyos ay papaalis patungo sa kani-kanilang āśrama, ang hari ng elepante, ang loro, at ang palaka—na nababalot ng dalamhati—ay nagsalita.
Verse 6
युष्मत्कृते वयं शप्ताः पावकेन सुरेश्वराः । तस्माज्जिह्वाकृतेऽस्माकमुपायश्चिंत्यतामपि
“Dahil sa inyo, O mga panginoon ng mga diyos, kami’y isinumpa ni Agni, ang Apoy. Kaya pag-isipan din ninyo ang isang lunas para sa amin hinggil sa bagay na ito ng dila.”
Verse 7
देवा ऊचुः । विपरीतापि ते जिह्वा यथान्येषां गजोत्तम । कार्यक्षमा न संदेहो भविष्यति विशेषतः
Sinabi ng mga diyos: “O pinakamainam sa mga elepante, kahit baligtad ang iyong dila gaya ng sa iba, tiyak na magiging angkop pa rin ito sa tungkulin nito—walang alinlangan—lalo na.”
Verse 8
तथा यूयं नरेन्द्राणां मंदिरेषु व्यवस्थिताः । बहु मानसमायुक्ता मृष्टान्नं भक्षयिष्यथ
Gayundin, maninirahan kayo sa mga palasyo ng mga hari; taglay ang maraming kaaya-ayang ugali, kakain kayo ng pinong at piling pagkain.
Verse 9
यथा च शुक ते जिह्वा कृता मंदा हविर्भुजा । तथापि भूमिपालानां शंसनीया भविष्यति
At, O loro, bagama’t ang iyong dila ay pinabagal ni Agni, ang tumatanggap ng handog, gayon pa man ikaw ay magiging karapat-dapat purihin sa gitna ng mga hari.
Verse 10
श्रीमतां च तथान्येषामस्मदीयप्रसादतः । त्वं च मंडूक यत्तेन विजिह्वो वह्निना कृतः । तद्भविष्यति ते शब्दो विजिह्वस्यापि दीर्घगः
Sa pamamagitan ng aming biyaya, magkakagayon para sa mga mapalad at para rin sa iba. At ikaw rin, O Maṇḍūka—yamang ginawa ka ng apoy na ‘hating-dila’—ang iyong tinig ay magiging malayong umaabot at mahaba, gaya ng sa may nahating dila.
Verse 11
एवमुक्त्वाऽथ ते देवाः स्वस्थानं प्रस्थितास्ततः । तेषामनुग्रहं कृत्वा कृपया परया युता
Pagkasabi nito, ang mga diyos ay umalis patungo sa sarili nilang tahanan. Matapos ipagkaloob ang kanilang pagpapala, sila’y lumisan na taglay ang sukdulang habag.