Adhyaya 72
Ang Kabanata 72 ay nasa anyong diyalogo: sinasagot ni Sūta ang tanong ng mga ṛṣi kung kailan at paano nagpatindig si Dhṛtarāṣṭra ng isang liṅga sa banal na pook. Sa simula, inilalahad ang konteksto ng angkan at pag-aasawa: si Bānumatī, na inilarawang may mapalad na palatandaan at mabubuting katangian, ay ipinakasal sa linya ng Dhārtarāṣṭra, na may paglahok ng mga Yādava at pagbanggit kay Viṣṇu. Pagkaraan, lumilipat ang salaysay sa sama-samang paglalakbay: ang mga Kaurava (kasama sina Bhīṣma, Droṇa at iba pa) at ang limang Pāṇḍava na may mga kasama ay nagtungo sa Dvāravatī, pumasok sa masaganang lupain ng Ānarta, at dumating sa isang tanyag na kṣetra na nag-aalis ng kasalanan, kaugnay ni Hāṭakeśvara-deva. Ipinahayag ni Bhīṣma ang pambihirang kabanalan ng lugar at iminungkahing manatili nang limang araw, binanggit ang sarili niyang paglaya mula sa mabigat na kasalanan, at ang pagkakataong masilayan ang mga tīrtha at āyatana. Si Dhṛtarāṣṭra, kasama ang maraming anak at mga kakamping pinuno (kabilang sina Karṇa, Śakuni, Kṛpa at iba pa), ay nagtakda ng pagpipigil sa hukbo upang hindi manggulo, at pumasok sa pook ng mga ascetic na hitik sa pagbigkas ng Veda at usok ng mga ritwal. Inililista ng kabanata ang wastong asal sa paglalakbay-dambana: takdang paliligo, pagbibigay-dāna sa maralita at mga ascetic, śrāddha at tarpaṇa gamit ang tubig na may halong linga, homa, japa, svādhyāya, at masusing pagsamba sa mga dambana na may handog, bandila, paglilinis, garland, at mga kaloob (mga hayop, sasakyan, baka, tela, ginto). Sa wakas, nagbalik sila sa kampo na may pagkamangha sa mga tīrtha, mga santuwaryo, at disiplinadong mga ascetic; at pinagtitibay ng taludtod sa simula na ang liṅga na itinindig ay daan ng paglaya sa kasalanan para sa sinumang makakita nito, pati si Duryodhana.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तत्रैव स्थापितं लिंगं धृतराष्ट्रेण भूभुजा । दुर्योधनेन चालोक्य सर्वपापैः प्रमुच्यते
Wika ni Sūta: Doon mismo ay itinindig ang isang liṅga ni Haring Dhṛtarāṣṭra. At sinumang tumingin at sumamba rito—gaya ng ginawa ni Duryodhana—ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 2
ऋषय ऊचुः । कस्मिन्काले नरेन्द्रेण धृतराष्ट्रेण भूभुजा । तत्र संस्थापितं लिगं वद त्वं रौमहर्षणे
Sinabi ng mga rishi: “Sa anong panahon itinindig doon ni Haring Dhṛtarāṣṭra, ang pinuno ng mga tao, ang liṅga? Isalaysay mo sa amin, O Romaharṣaṇa.”
Verse 3
सूत उवाच । आसीद्भानुमतीनाम बलभद्रसुता पुरा । सर्वलक्षणसंपन्ना रूपौ दार्यगुणान्विता
Wika ni Sūta: Noong unang panahon ay may isang dalagang nagngangalang Bhānumatī, anak ni Balabhadra—ganap sa lahat ng mapalad na tanda, marikit ang anyo, at hitik sa mararangal na birtud.
Verse 4
तां ददावथ पत्न्यर्थे धार्तराष्ट्राय धीमते । दुर्योधनाय संमन्त्र्य विष्णुना सह यादवः
Pagkaraan, ang Yādava, matapos magpayo kasama si Viṣṇu, ay ibinigay siya bilang asawa sa marunong na Dhārtarāṣṭra—si Duryodhana.
Verse 5
अथ नागपुरात्सर्वे भीष्म द्रोणादयश्च ये । कौरवाः प्रस्थितास्तूर्णं पुरीं द्वारवतीं प्रति
Pagkatapos, ang lahat ng Kaurava—sina Bhīṣma, Droṇa, at ang iba pa—ay dagling umalis mula sa Nāgapura patungo sa lungsod ng Dvāravatī.
Verse 6
तथा पांडुसुताः पंच परिवारसमन्विताः । सौभ्रात्रं मन्यमानास्ते दुर्योधनसमन्वि ताः । जग्मुर्द्वारवतीं हृष्टाः सैन्येन महतान्विताः
Gayundin, ang limang anak ni Pāṇḍu, kasama ang kanilang mga kasama, na iniisip ang pagkakapatiran at pakikipagkaisa, ay sumama kay Duryodhana; masayang naglakbay sila patungong Dvāravatī, na may kasunod na malaking hukbo.
Verse 7
अथ क्रमेण गच्छंतस्ते सर्वे कुरुपाण्डवाः । आनर्तविषयं प्राप्ता धनधान्यसमाकुलम्
Pagkaraan, sa paglalakbay nang paisa-isang yugto, ang lahat ng Kurus at Pāṇḍava ay dumating sa lupain ng Ānarta, na hitik sa yaman at butil ng ani.
Verse 8
सर्वपापहरं पुण्यं यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य विख्यातं भुवनत्रये
Naroon ang kataas-taasang banal na kṣetra, dalisay at tagapag-alis ng lahat ng kasalanan, na bantog sa tatlong daigdig bilang nasasakupan ni Panginoong Hāṭakeśvara.
Verse 9
अथ प्राह विशुद्धात्मा वृद्धः कुरुपितामहः । धृतराष्ट्रं महीपालं सपुत्रं प्रहसन्निव
Pagkatapos, nagsalita ang dalisay ang loob na matandang lolo ng mga Kuru, na tinutukoy si Haring Dhṛtarāṣṭra, ang tagapamahala ng lupa, kasama ang kanyang anak, na wari’y nakangiti.
Verse 10
भीष्म उवाच । एतद्वत्स पुरा दृष्टं मया क्षेत्रमनुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम्
Sinabi ni Bhīṣma: Anak ko, nakita ko na noon ang walang kapantay na banal na kṣetra na ito—na kay Panginoong Hāṭakeśvara, ang pumupuksa sa bawat kasalanan.
Verse 11
अत्राहं चैव नि र्मुक्तः स्त्रीहत्योद्भवपातकात् । तस्मादत्रैव राजेंद्र तिष्ठामः पंचवासरान्
Dito nga ako napalaya mula sa kasalanang nagmula sa pagpatay sa isang babae. Kaya, O pinakamainam sa mga hari, manatili tayo rito nang limang araw.
Verse 12
येन सर्वाणि पश्यामस्तीर्थान्यायतनानि च । यान्यत्र संति पुण्यानि मुनीनां भावितात्मनाम्
Upang ating mamasdan ang lahat ng tīrtha at mga banal na dambana rito—yaong mga sagradong pook na nauukol sa mga muni na may disiplinado at dalisay na diwa.
Verse 13
अथ तद्वचनाद्राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः । शतसंख्यैः सुतैः सार्धं कौतूहलसमन्वितः
Pagkaraan, sa pagsunod sa mga salitang iyon, si Haring Dhṛtarāṣṭra—anak ni Ambikā—ay umalis na puno ng pananabik, kasama ang sandaang anak na lalaki.
Verse 14
जगाम सत्वरं तत्र यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । तपस्विगणसंकीर्णं युक्तं चैवाश्रमैः शुभैः
Mabilis siyang nagtungo roon, sa pook na kinaroroonan ng pinakadakilang banal na lupain—punô ng mga pangkat ng mga ascetic at napapalamutian ng mga mapalad na āśrama.
Verse 15
ब्रह्मघोषेण महता नादितं सर्वतोदिशम् । वह्निपूजोत्थधूम्रेण कलुषीकृतपाद पम् । क्रीडामृगैश्च संकीर्णं धावद्भिर्बहुभिस्तथा
Sa lahat ng dako ay umuugong ang makapangyarihang pagbigkas ng Veda. Ang lupa’y nangingitim sa usok na umaakyat mula sa pagsamba sa apoy, at siksik din sa mga hayop na naglalaro at nagtatakbuhan nang napakarami.
Verse 16
ततो निवार्य सैन्यं स्वमुपद्रवभयान्नृपः । पञ्चभिः पांडवैः सार्धं शतसंख्यैस्तथा सुतैः
Pagkaraan, ang hari, sa pangambang magdulot ng kaguluhan, ay pinigil ang sariling hukbo at naglakbay na kasama ang limang Pāṇḍava at ang kaniyang sandaang anak na lalaki.
Verse 17
भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन समन्वितः । द्रोणाचार्येण वीरेण तत्पुत्रेण कृपेण च
Kasama niya si Bhīṣma, si Somadatta, at si Bāhlīka; gayundin ang magiting na guro na si Droṇa, ang anak nito, at si Kṛpa rin.
Verse 18
सौबलेन च कर्णेन तथान्यैरपि पार्थिवैः । परिवारपरित्यक्तैस्तस्मिन्क्षेत्रे चचार सः
Kasama si Śaubala (Śakuni) at si Karṇa, at pati ang iba pang mga hari, siya’y naglakad-lakad sa banal na pook na iyon, na iniwan muna ang mga maharlikang alalay at hukbo ng palasyo.
Verse 19
तेऽपि सर्वे महात्मानः क्षत्रियास्तत्र संस्थिताः । चक्रुर्धर्मक्रियाः सर्वाः श्रद्धापूतेन चेतसा
Ang lahat ng mararangal na Kṣatriya na naroon ay nagsagawa ng bawat gawaing dharma, taglay ang isip na dalisay dahil sa pananampalataya.
Verse 20
स्नानं चक्रुर्विधानेन तीर्थेषु द्विजसत्तमाः । भ्रांत्वाभ्रांत्वा सुपुण्येषु श्रुत्वाश्रुत्वा द्विजन्मनाम्
Ang pinakamahuhusay sa mga “dalawang ulit na isinilang” ay naligo sa mga tīrtha ayon sa wastong tuntunin, paulit-ulit na naglibot sa mga pook na lubhang mapagpala, at muling-muling nakinig sa mga aral ng mga Brahmana.
Verse 21
दानानि च विशिष्टानि ददुरिष्टानि चापरे । दीनेभ्यः कृपणेभ्यश्च तपस्विभ्यो विशेषतः
Naghandog sila ng mga natatanging kaloob; at ang iba nama’y nag-alay ng mga handog na kalugud-lugod sa tumatanggap—lalo na sa dukha, sa salat, at higit sa lahat sa mga asceta.
Verse 22
चक्रुः श्राद्धक्रियाश्चान्ये पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । पितॄणां तर्पणं चान्ये तिलमिश्र जलेन च
Ang ilan ay nagsagawa ng mga ritwal na Śrāddha nang may debosyon, iniuukol sa mga ninuno; ang iba nama’y naghandog ng tarpaṇa sa mga Pitṛ gamit ang tubig na hinaluan ng linga (sesame).
Verse 23
अन्ये होमक्रिया भूपा जपमन्ये निरर्गलम् । स्वाध्यायमपरे शान्ताः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः
May ilang hari ang nagsagawa ng homa, ang paghahandog sa apoy; ang iba’y nagjapa nang walang patid. Mayroon ding mga payapa at may pagpipigil-sa-sarili, na nag-alay ng sarili sa svādhyāya—banal na pagbigkas at pag-aaral—na puspos ng wastong pananampalataya.
Verse 24
देवतायतनान्यन्ये माहात्म्यसहितानि च । श्रुत्वा पूर्वनृपाणां च पूजयंति विशेषतः
Ang iba naman, matapos marinig ang banal na māhātmya na kaugnay ng mga dambana ng mga diyos at ang mga salaysay ng mga haring sinauna, ay sumamba sa mga sagradong pook na iyon nang may natatanging debosyon.
Verse 25
बलिदानैः सुवस्त्रैश्च गन्धपुष्पोपलेपनैः । मार्जनैध्वजदानैश्च तथा प्रेक्षणकैः शुभैः
Sa pamamagitan ng mga alay na bali at mga kaloob, sa magagarang kasuotan, sa mababangong pamahid at mga bulaklak; sa mga ritwal ng paglilinis, sa pag-aalay ng mga watawat, at sa mga mapalad na seremonyang pampublikong pagtanaw at pagdiriwang—
Verse 26
मंडनैः पुष्पमालाभिः समंताद्द्विजसत्तमाः । हस्त्यश्वरथदानैश्च गोर्भिर्वस्त्रैश्च कांचनैः । कृतार्था ब्राह्मणाः सर्वे कृतास्तै स्तत्र भक्तितः
O pinakamainam sa mga dwija, pinarangalan nila ang mga brāhmaṇa sa paligid sa pamamagitan ng mga palamuti at mga kuwintas ng bulaklak. Sa mga handog na elepante, kabayo, at karwahe, gayundin ng mga baka, kasuotan, at ginto, ang lahat ng brāhmaṇa ay lubos na nasiyahan—sa gayon ay napasaya sila roon sa pamamagitan ng debosyon.
Verse 27
एवं स्नात्वा तथाऽभ्यर्च्य देवान्विप्रान्नृपोत्तमाः । धृतराष्ट्रसमायुक्ता जग्मुः स्वशिबिरं ततः
Pagkatapos maligo nang gayon at marapat na sumamba sa mga deva at parangalan ang mga brāhmaṇa, ang mga dakilang hari—kasama si Dhṛtarāṣṭra—ay umalis at nagtungo sa sarili nilang kampo.
Verse 28
शंसन्तो विस्मया विष्टास्तीर्थान्यायतनानि च । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजांश्चैव तापसान्संशितव्रतान्
Punô ng pagkamangha, nagpuri sila sa mga tirtha at sa mga banal na dambana. At sa kṣetra ring iyon, pinuri rin nila ang mga brāhmaṇa at ang mga ascetic na mahigpit sa kanilang mga panata.