Adhyaya 53
Pinag-uugnay ng kabanatang ito ang dalawang hiblang teolohikal na nakasentro sa mga tīrtha. Una, itinatanghal ang Ujjayinī bilang isang pīṭha na dinadalaw ng mga siddha, kung saan nananahan si Mahādeva bilang Mahākāla. Itinatakda nito ang mga gawaing may dakilang gantimpala sa buwan ng Vaiśākha: pagganap ng śrāddha, pagsamba ayon sa “anyong timog” (dakṣiṇā-mūrti), paggalang sa mga yoginī, pag-aayuno, at pagpupuyat sa gabi ng kabilugan ng buwan—na nagbubunga ng pag-angat ng mga ninuno at paglaya mula sa pagtanda at kamatayan. Ikalawa, ipinakikilala ang Bhṛūṇagarta, isang malawak at nakapapawi ng kasalanan na banal na pook, at isinasalaysay ang pag-ako at paglinis ni Haring Saudāsa. Bagaman deboto ng mga brāhmaṇa, nadawit siya sa matinding karumihan dahil sa sunod-sunod na pangyayari: sinabotahe ng isang rākṣasa ang mahabang handog-sakripisyo, at sa panlilinlang na pag-aalay ng ipinagbabawal na karne ay dumating ang sumpa ni Vasiṣṭha; ang hari’y naging rākṣasa, nanakit sa mga brāhmaṇa at sumira ng mga ritwal, hanggang sa mapalaya nang mapatay niya ang rākṣasa na si Krūrabuddhi. Nang magbalik-tao, dala pa rin niya ang mga palatandaan ng dungis na kaugnay ng brahmahatyā—masangsang na amoy, pagkawala ng tejas, at pag-iwas ng lipunan. Sa payo na mag-tīrtha-yātrā at magpigil sa sarili, nahulog siya sa isang hukay na puno ng tubig sa isang kṣetra (sa salaysay na may ugnay sa Chamatkārapura), at lumitaw na maningning at dalisay. Isang tinig mula sa himpapawid ang nagpatunay ng kanyang paglaya sa bisa ng tīrtha. Ipinaliliwanag din ang pinagmulan ng Bhṛūṇagarta na kaugnay ng lihim na pag-iral ni Śiva, at itinatag ang bisa ayon sa kalendaryo—lalo na ang śrāddha sa Kṛṣṇa-caturdaśī—na nangangakong magliligtas sa mga ninuno at humihimok sa banal na pagligo at pagkakawanggawa nang may pagsisikap.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तत्रैवोज्जयनीपीठमस्ति कामप्रदं नृणाम् । प्रभूताश्चर्यसंयुक्तं बहुसिद्धनिषेवितम्
Wika ni Sūta: Doon mismo naroon ang banal na luklukan ng Ujjayinī, na nagkakaloob ng ninanais ng mga tao—puspos ng maraming kababalaghan at dinadalaw ng maraming siddha na ganap na nilalang.
Verse 2
यस्य मध्यगतो नित्यं स्वयमेव महेश्वरः । महाकालस्वरूपेण स तिष्ठति द्विजोत्तमाः
Sa pinakagitna nito, si Maheśvara mismo ay nananahan magpakailanman; sa anyo ni Mahākāla, Siya’y matatag na nakatatag doon, O pinakamainam sa mga dwija.
Verse 3
वैशाख्यां यो नरस्तत्र कृत्वा श्राद्धं समाहितः । ततः पश्यति देवेशं महाकाल इति स्मृतम् । पूजयेद्दक्षिणां मूर्तिं समाश्रित्य द्विजोत्तमाः
Sinumang sa buwan ng Vaiśākha ay magsagawa roon ng śrāddha nang may nakatuong isip—pagkaraan ay mamamasdan niya ang Panginoon ng mga diyos, na kilala bilang Mahākāla. O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, sambahin ang anyong nakaharap sa timog, na doon sumisilong.
Verse 4
दश पूर्वान्दशातीतानात्मानं च द्विजोत्तमाः । पुरुषान्स समुद्धृत्य शिवलोके महीयते
Iniaangat niya ang sampung salinlahi sa unahan at sampung salinlahi sa hulihan—kasama ang sarili niya, o pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang—at pinararangalan sa daigdig ni Śiva.
Verse 5
यो यं काममभिध्याय तत्र पीठं प्रपूजयेत् । संपूज्य योगिनीवृंदं कन्यकावृन्दमेव च
Kung anuman ang ninanais, kapag ito’y pinagninilayan at ang pīṭha roon ay sinasamba—at kapag marapat ding sinasamba ang pangkat ng mga Yoginī at ang kapulungan ng mga dalaga—
Verse 6
स तत्कृत्स्नमवाप्नोति यदपि स्यात्सुदुर्लभम् । तत्र वैशाखमासस्य पौर्णमास्यां समाहितः
Makakamtan niya ang lahat ng iyon—kahit yaong lubhang mahirap makuha—lalo na kapag, doon sa kabilugan ng buwan ng Vaiśākha, siya’y payapa at taimtim ang loob.
Verse 7
श्रद्धायुक्तो नरो यो वा उपवासपरः शुचिः । करोति जागरं तस्य पुरतः श्रद्धयान्वितः । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्
Sinumang may pananampalataya, malinis at masigasig sa pag-aayuno, na magpuyat sa buong magdamag sa harap Niya nang may debosyon, ay makararaos sa sukdulang tahanan, malaya sa pagtanda at kamatayan.
Verse 8
किं व्रतैः किं वृथा दानैः किं जपैर्नियमेन वा । महाकालस्य ते सर्वे कलां नार्हंति षोडशीम्
Ano ang silbi ng mga panata? Ano ang silbi ng mga handog na walang bunga? Ano ang silbi ng pag-uulit ng mantra at mga disiplina? Ang lahat ng iyon, kahit pagsamahin, ay hindi man lamang katumbas ng isang panlabing-anim na bahagi ng biyaya at bisa ni Mahākāla.
Verse 9
सूत उवाच । तत्रैवास्ति महाभागा भ्रूणगर्तेति विश्रुता । गर्ता सुविपुलाकारा सर्वपातकनाशिनी
Sinabi ni Sūta: Doon mismo ay may isang lubhang mapalad na tīrtha na tanyag sa pangalang “Bhrūṇa-gartā.” Ito’y isang napakalawak na hukay na banal, na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.
Verse 10
ब्रह्महत्याविनिर्मुक्तः सौदासो यत्र पार्थिवः । स्त्रीहत्यया विनिर्मुक्तः सुषेणो वसुधाधिपः
Sa banal na pook na iyon, napalaya si Haring Saudāsa mula sa kasalanan ng pagpatay sa isang brāhmaṇa; at si Haring Suṣeṇa, panginoon ng lupa, ay napawalang-sala rin mula sa kasalanan ng pagpatay sa isang babae.
Verse 11
ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथं तस्य सौदासस्य महीपतेः । ब्रह्मण्यस्यापि संजाता तदस्माकं प्रकीर्तय
Wika ng mga rishi: “Paano nagkaroon ng kasalanang pagpatay sa brāhmaṇa ang Haring Saudāsa, ang dakilang hari—gayong siya’y deboto at tagapangalaga ng mga brāhmaṇa? Isalaysay mo ito sa amin.”
Verse 12
श्रूयते स महीपालो ब्राह्मणानां हिते रतः । कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्मघ्नः सोऽभवत्कथम्
Narinig namin na ang haring iyon ay masigasig sa kapakanan ng mga brāhmaṇa. Kung gayon, paano siya naging “pumatay ng brāhmaṇa”—sa gawa, sa isip, o sa salita?
Verse 13
विमुक्तश्च कथं भूयो भ्रूणगर्तामुपाश्रितः । सापि गर्ता कथं जाता सर्वं नो वद विस्तरात्
Matapos siyang mapalaya, paano siya muling sumilong sa ‘Bhrūṇa-gartā’ (hukay na kaugnay ng kasalanang pagpatay sa sanggol sa sinapupunan)? At paano nabuo ang hukay na iyon? Isalaysay mo sa amin ang lahat nang masinsinan.
Verse 14
सूत उवाच । यदा लिंगस्य पातोऽभूद्देवदेवस्य शूलिनः । तदा स लज्जयाविष्टो लिंगाभावाद्द्विजोत्तमाः
Wika ni Sūta: “Nang mahulog ang liṅga ni Śūlin—ang Diyos ng mga diyos—noon, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, siya’y napuspos ng hiya dahil sa pagkawala ng kanyang liṅga.”
Verse 15
कृत्वाऽतिविपुलां गर्तां प्रविवेश ततः परम् । न कस्यचित्तदात्मानं दर्शयामास शूलधृक्
Pagkaraan, ang Mayhawak ng Trisula ay gumawa ng isang napakalawak na hukay at pumasok doon; mula noon, hindi na niya ipinakita ang sarili sa kaninuman.
Verse 16
एवं सा तत्र संजाता गर्ता ब्राह्मणसत्तमाः । यथा तस्यां विपाप्माभूत्सौ दासस्तद्वदाम्यहम्
Kaya nga, doon nabuo ang hukay na iyon, O pinakadakila sa mga Brahmana. Ngayon ay isasalaysay ko kung paanong sa mismong lugar na iyon, si Saudāsa ay napalaya mula sa kasalanan.
Verse 17
आसीन्मित्रसहोनाम राजा परमधार्मिकः । सौदासस्तत्सुतः साक्षात्सूर्यवंशसमुद्भवः
May isang haring nagngangalang Mitrasaha, lubhang matuwid at maka-Dharma. Si Saudāsa ang kanyang anak, na tuwirang isinilang sa angkan ng Sūrya, ang lahing Araw.
Verse 18
तेनेष्टं विपुलैर्यज्ञैः सुवर्णवरदक्षिणैः । असंख्यातानि दानानि प्रदत्तानि महात्मना
Ang haring may dakilang kaluluwa ay nagsagawa ng saganang mga yajña, na may marangal na dakṣiṇā na ginto; at nagkaloob siya ng di-mabilang na mga handog na kawanggawa.
Verse 19
कस्यचित्त्वथ कालस्य सत्रे द्वादशवार्षिके । वर्तमाने यथान्यायं विधिदृष्टेन कर्मणा
Pagkaraan, sa isang panahon, habang isinasagawa ang labindalawang-taóng satra ayon sa wastong kaugalian, at ang mga ritwal ay ginaganap ayon sa itinakdang tuntunin,
Verse 20
क्रूराक्षः क्रूरबुद्धिश्च राक्षसौ बलवत्तरौ । यज्ञविघ्नाय संप्राप्तौ संप्राप्ते रजनीमुखे
Nang dumating ang dapithapon, dalawang napakamakapangyarihang rākṣasa—si Krūrākṣa at si Krūrabuddhi—ang dumating upang hadlangan ang yajña.
Verse 21
राक्षसैर्बहुभिः सार्धं तथान्यैर्भूतसंज्ञितैः । पिशाचैश्च दुराधर्षैर्यज्ञविध्वंसतत्परैः
Kasama nila ang maraming rākṣasa, gayundin ang iba pang nilalang na tinatawag na bhūta; at ang mababangis at di-madaling mapigil na piśāca, na pawang nakatuon sa pagwasak ng yajña.
Verse 22
अथ ते राक्षसाः सर्वे किंचिच्छिद्रमवेक्ष्य च । विविशुर्यज्ञवाटं तं प्रसर्पन्तः समंततः
Pagkatapos, ang lahat ng rākṣasa ay nakakita ng munting siwang at pumasok sa bakuran ng yajña, gumagapang mula sa bawat panig.
Verse 23
निघ्नन्तो ब्राह्मणश्रेष्ठान्भक्षयन्तो हवींषि च । तथा यानि विचित्राणि यज्ञार्थे कल्पितानि च
Pinuksa nila ang pinakamahuhusay na brāhmaṇa at nilamon ang mga havis na handog, pati ang sari-saring alay at paghahandang itinakda para sa yajña.
Verse 24
एतस्मिन्नंतरे तत्र हाहाकारो महानभूत् । भक्ष्यमाणेषु विप्रेषु राक्षसैर्बलवत्तरैः
Sa mismong sandaling iyon, umalingawngaw doon ang isang napakalakas na daing, sapagkat sinimulan ng makapangyarihang rākṣasa na lamunin ang mga pantas na brāhmaṇa.
Verse 25
ततो मैत्रसहिः क्रुद्धस्त्यक्त्वा दीक्षाव्रतं नृपः । आदाय सशरं चापं ध्वंसयामास वीक्ष्य तान्
Pagkaraan, ang haring Maitrasahi, nagngitngit sa galit, ay isinantabi ang dīkṣā-vrata (panatang pagtatalaga) at, tangan ang busog at mga palaso, sinimulang lipulin sila nang makita ang nangyayari.
Verse 26
कृतरक्षो वसिष्ठेन स्वयमेव पुरोधसा । क्रूराक्षं सूदयामास राक्षसैर्बहुभिः सह
Matapos mapangalagaan sa ritwal ni Vasiṣṭha mismo, ang kanyang punong pari, pinaslang ng hari si Krūrākṣa kasama ang marami pang rākṣasa.
Verse 27
क्रूरबुद्धिरथो वीक्ष्य हतं श्रेष्ठं सहोदरम् । तं च पार्थिवशार्दूलमगम्यं ब्रह्मतेजसा
Pagkatapos, si Krūrabuddhi, nang makita ang kanyang dakilang nakatatandang kapatid na napatay, at makita ang “tigre sa mga hari” na yaon na di-malapitan dahil sa brahma-tejas (ningning ng kapangyarihang brāhmaṇiko)—
Verse 28
हतशेषान्समादाय राक्षसान्बलसंयुतः । पलायनं भयाच्चक्रे क्षतांगस्तस्य सायकैः
Tinipon niya ang mga rākṣasa na nalabi at nakaligtas; bagama’t malakas pa, tumakas siya sa takot, at ang kanyang katawan ay sugatan ng mga palaso ng haring iyon.
Verse 29
ततस्तद्वैरमाश्रित्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य राक्षसः । छिद्रमन्वेषयामास तद्वधाय दिवानिशम्
Pagkaraan, dahil sa pagkakapit sa poot na iyon para sa kanyang nakatatandang kapatid, ang rākṣasa ay naghanap araw at gabi ng anumang siwang upang siya’y mapatay.
Verse 30
एवं सवीक्षमाणस्य तस्य च्छिद्रं महात्मनः । समाप्तिमगमद्विप्राः सत्रं तद्द्वादशाब्दिकम्
Kaya nga, kahit ang dakilang-loob na iyon ay mahigpit na binabantayan upang makakita ng anumang kapintasan, natapos ng mga Brahmana ang labindalawang-taóng satra at dinala ito sa ganap na wakas.
Verse 31
न सूक्ष्ममपि संप्राप्तं छिद्रं तेन दुरात्मना । वसिष्ठविहिता रक्षा सत्रे तस्य महीपतेः
Ni ang pinakapinong kapintasan ay hindi natagpuan ng masamang-loob na iyon, sapagkat ang pag-iingat na itinakda ni Vasiṣṭha ang nagbantay sa satra ng hari.
Verse 32
अथासौ ब्राह्मणान्सर्वान्विसृज्याहितदक्षिणान् । कृतांजलिपुटो भूत्वा वसिष्ठमिदमब्रवीत्
Pagkatapos, pinauwi niya ang lahat ng Brahmana matapos ibigay nang wasto ang dakṣiṇā; saka, nakapagdaupang-palad sa paggalang, sinabi niya kay Vasiṣṭha ang mga salitang ito.
Verse 33
स्वहस्तेन गुरोद्याहं त्वां भोजयितुमुत्सहे । क्रियतां तत्प्रसादो मे भुक्त्वाद्य मम मन्दिरे
O Guru, ngayong araw nais kong pakainin ka sa pamamagitan ng sarili kong mga kamay. Ipagkaloob mo sa akin ang biyayang iyon—mangyaring tumanggap at kumain ngayon sa aking tahanan.
Verse 34
सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय वसिष्ठो मुनिसत्तमः । क्षालितांघ्रिः स्वयं तेन निविष्टो भोजनाय वै
Wika ni Sūta: Si Vasiṣṭha, pinakamainam sa mga pantas, ay pumayag at nagsabing, “Gayon nga.” Pagkahugasan ng hari mismo ang kanyang mga paa, siya’y naupo upang kumain.
Verse 35
कूरबुद्धिरथो वीक्ष्य तदर्थं चामिषं शुभम् । सुसंस्कृतं विधानेन सूपकारैर्द्विजोत्तमाः
Pagkaraan, ang taong mapurol ang isip, nang makita ang masarap na karne na inihanda para roon—mahusay na niluto ayon sa wastong tuntunin ng mga bihasang tagaluto—O pinakamainam sa mga Brāhmaṇa, ay isinulong ang kanyang balak.
Verse 36
उखां कृत्वा ततस्तादृक्तत्प्रमाणामतर्किताम् । महामांसाभृतां कृत्वा तां जहारामिषान्विताम्
Pagkatapos, nagpagawa siya ng isang palayok na gayon ang sukat, na hindi pinaghihinalaan ng iba; pinuno niya iyon ng napakaraming karne at dinala palayo, kargado ng laman.
Verse 37
अथासौ मुनिशार्दूलो भुंजानो बुबुधे हि तत् । महामांसमिति क्रुद्धस्तत्र प्रोवाच मन्युमान्
At ang pantas na tulad ng tigre sa mga muni, habang kumakain, ay napagtanto: “Ito’y napakaraming karne!” Sa galit at poot, siya’y nagsalita roon.
Verse 38
महामांसाशनं यस्मात्कारितोऽहं त्वयाधम । रक्षोवद्राक्षसस्तस्मात्त्वमद्यैव भविष्यसि
“Dahil ikaw, hamak na nilalang, ang nagpilit sa akin na kumain ng napakalaking karne, kaya ngayong araw ding ito ikaw ay magiging Rākṣasa, gaya ng taong may likas na pagka-rākṣasa.”
Verse 39
ततः संशोधयामास तस्य मांसस्य चागमम् । निपुणं सूपकारांस्तान्दृष्ट्वा राजा पृथक्पृथक्
Pagkaraan nito, siniyasat ng hari ang pinagmulan ng karne; at nang makita ang mga bihasang kusinero, isa-isa niya silang inusisa nang magkakahiwalay.
Verse 40
तेऽब्रुवन्नैतदस्माभिः श्रपितं मांसमीदृशम् । श्रद्धीयतां महीपाल नान्येन मनुजेन वा
Sabi nila, “Hindi kami ang nagluto ng ganitong uri ng karne. Maniwala ka, O hari—walang ibang taong gumawa nito kundi kami.”
Verse 41
राक्षसं वा पिशाचं वा दानवं वा विना विभो । एतज्ज्ञात्वा ततो नाथ यद्युक्तं तत्समाचर
“O makapangyarihan, hindi ito mangyayari nang walang Rākṣasa, o Piśāca, o Dānava. Yamang nalaman mo ito, O panginoon, gawin mo ang nararapat.”
Verse 42
एतस्मिन्नंतरे तस्य नारदो मुनिसत्तमः । समागत्याब्रवीत्सर्वं तद्राक्षसविचेष्टितम्
Sa sandaling iyon, dumating si Nārada, ang pinakadakila sa mga muni, at ipinaliwanag ang lahat—na ang buong pangyayari ay pakana ng isang Rākṣasa.
Verse 43
तच्छ्रुत्वा कोपमापन्नः स राजा शप्तुमुद्यतः । वसिष्ठं स्वकरे कृत्वा जलं सौदासभूपतिः । शापोद्यतं च तं दृष्ट्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्
Nang marinig iyon, napuspos ng galit ang hari at naghanda nang magbitaw ng sumpa. Si Haring Saudāsa, may hawak na tubig sa sariling kamay at inaalala si Vasiṣṭha, ay nakahandang manumpa; nang makita siyang handa na, nagsalita si Nārada sa kanya.
Verse 44
निघ्नन्तो वा शपन्तो वा द्विषन्तो वा द्विजातयः । नमस्कार्या महीपाल तथापि स्वहितेच्छुना । गुरुरेष पुनर्मान्यस्तव पार्थिवसत्तम
Wika ni Nārada: “Kahit ang mga ‘dalawang-ulit na isinilang’ ay manakit, manumpa, o maging mapoot, nararapat pa ring batiin at igalang, O hari—lalo na ng sinumang naghahangad ng sariling kapakanan. Ang gurong ito ay dapat mong parangalan muli, O pinakadakila sa mga pinuno.”
Verse 45
तस्मान्नार्हसि शप्तुं त्वं प्रतिशापेन सन्मुनिम् । निषिद्धः स तथा भूपस्ततस्तत्सलिलं करात् । पादयोः कृत्स्नमुपरि प्रमुमोच ततः परम्
“Kaya nga, huwag mong sumpain ang banal na muni sa pamamagitan ng sumpang pabalik.” Nang mapigil sa gayon, pinakawalan ng hari ang tubig mula sa kanyang kamay at ibinuhos iyon nang buo sa sarili niyang mga paa.
Verse 46
अथ तौ चरणौ तस्य तप्त शापोदकप्लुतौ । दग्धौ कृष्णत्वमापन्नौ तत्क्षणाद्द्विजसत्तमाः
Pagkaraan, ang dalawang paa ng hari, na nabasa ng mainit na tubig na inihanda para sa sumpa, ay napaso at agad na nangitim, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang.
Verse 47
कल्माषपाद इत्युक्तस्ततःप्रभृति स क्षितौ । भूपालो द्विजशार्दूला ना्म्ना तेन विशेषतः
Mula noon, sa daigdig, ang haring iyon ay tinawag na “Kalmāṣapāda” (“Itim-ang-Paa”), O mga tigre sa hanay ng dalawang-ulit na isinilang—at natangi siya lalo sa pangalang iyon.
Verse 48
सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे विप्रो वसिष्ठो लज्जयान्वितः । ज्ञात्वा दत्तं वृथा शापं तस्य भूमिपतेस्तदा
Wika ni Sūta: Sa sandaling iyon, ang brāhmaṇa na si Vasiṣṭha, punô ng hiya, ay napagtantong ang sumpang ibinigay niya sa haring iyon ay nauwi sa wala.
Verse 49
उवाच व्यर्थः शापोऽयं तव दत्तो मया नृप । न च मे जायते वाक्यमसत्यं हि कथंचन
Sinabi niya: “O hari, ang sumpang ito na ibinigay ko sa iyo ay napatunayang walang saysay. Gayunman, mula sa akin ay hindi kailanman sumisibol ang salitang di-totoo.”
Verse 50
तस्मात्त्वं राक्षसो भूत्वा कञ्चित्कालं नृपो त्तम । स्वरूपं लप्स्यसे भूयो यस्मिन्काले शृणुष्व तम्
“Kaya nga, O pinakamainam sa mga hari, magiging rākṣasa ka sa loob ng ilang panahon. Ngunit muli mong makakamtan ang iyong tunay na anyo—pakinggan mo sa akin ang panahon at kundisyong magaganap iyon.”
Verse 51
यदा त्वं क्रूरबुद्धिं तं राक्षसं निहनिष्यसि । तदा त्वं लप्स्यसे मोक्षं राक्षसत्वात्सुदारुणात्
“Kapag napatay mo ang rākṣasa na yaon na may malupit na kalooban, saka mo makakamtan ang mokṣa, na makalaya mula sa lubhang kakila-kilabot na pagka-rākṣasa.”
Verse 52
सूत उवाच । एतस्मिन्नन्तरे राजा यातुधानो बभूव सः । ऊर्ध्वकेशो महाकायः कृष्णदन्तो भया नकः
Wika ni Sūta: Sa sandaling iyon, ang haring iyon ay naging yātudhāna (rākṣasa). Nakatindig ang buhok, napakalaki ng katawan, maitim ang mga ngipin—nakapanghihilakbot pagmasdan.
Verse 53
ततो जघान विप्रेन्द्रान्राक्षसं भावमाश्रितः । यज्ञान्विध्वंसयामास मुनीनामाश्रमानपि
Pagkatapos, taglay ang katangian ng isang Rākṣasa, pinaslang niya ang mga dakilang brahmana, winasak ang mga sagradong ritwal at maging ang mga ermita ng mga pantas.
Verse 54
कस्यचित्त्वथ कालस्य क्रूर बुद्धिः स राक्षसः । ज्ञात्वा तं राक्षसीभूतमेकदाऽयुधवर्जितम्
Makalipas ang ilang panahon, ang Rākṣasa na may malupit na isipan, nang malaman na siya ay naging Rākṣasa at minsan ay walang dalang sandata.
Verse 55
भ्रातुर्वधकृतं वैरं स्मरमाणस्ततः परम् । तद्वधार्थं समायातो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः
Sa pag-alala sa alitan na dulot ng pagpaslang sa kanyang kapatid, siya ay dumating upang paslangin siya, na pinalilibutan ng maraming Rākṣasa.
Verse 56
ततस्तं वेष्टयित्वापि समंताद्राक्षसो नृपम् । प्रोवाच वचनं क्रुद्धो नादेनापूरयन्दिशः
Pagkatapos, nang mapalibutan ang hari sa lahat ng panig, ang Rākṣasa ay nagsalita nang may galit, na pinupuno ang mga direksyon ng kanyang ugong.
Verse 57
त्वया यो निहतोऽस्माकं ज्येष्ठो भ्राता सुदुर्मते । वसिष्ठस्य बलाद्यज्ञे तस्याद्य फलमाप्नुहि
O ikaw na may masamang isipan, pinaslang mo ang aming panganay na kapatid sa sakripisyo sa pamamagitan ng kapangyarihan ni Vasiṣṭha; tanggapin mo ngayon ang bunga ng gawaing iyon!
Verse 58
राजोवाच । यद्ब्रवीषि दुराचार कर्मणा तत्समाचर । शारदस्येव मेघस्य गर्जितं तव निष्फलम्
Wika ng hari: “O masamang asal, ang anumang ipinagyayabang mo ay isakatuparan mo sa gawa. Walang bunga ang iyong pag-ungal, gaya ng kulog ng ulap sa taglagas.”
Verse 59
एवमुक्त्वा समादाय ततो वृक्षं स पार्थिवः । प्राद्रवत्संमुखं तस्य गर्जमानो यथा घनः
Pagkasabi nito, dinampot ng hari ang isang punò at sumugod nang tuwiran sa kanya, umuungal na parang ulap na may kulog.
Verse 60
सोऽपि वृक्षं समुत्पाट्य क्रोधसंरक्तलोचनः । त्रिशंखां भृकुटीं कृत्वा तस्याप्यभिमुखं ययौ
Siya man ay bumunot ng isang punò, namumula ang mga mata sa poot; kinunot ang noo na tila may tatlong malalalim na guhit, at sumulong nang tuwiran sa kanya.
Verse 61
कृतवन्तौ वने तत्र बहुवृक्षक्षयावहम्
Sa gubat na iyon, silang dalawa ay nagdulot ng malaking pagwasak na nagpabagsak sa maraming punò.
Verse 62
अथ तं श्रांतमालोक्य कूरबुद्धिं महीपतिः । प्रगृह्य पादयोर्वेगाद्भ्रामयामास पुष्करे
Pagkaraan, nang makita ng hari na napagod na ang hangal na iyon, hinawakan niya ang dalawang paa at inikot nang buong lakas sa tubig na hitik sa mga lotus.
Verse 63
ततश्चास्फोटयामास भूमौ कोपसमन्वितः । चक्रे चामिषखण्डं स पिष्ट्वापिष्ट्वा मुहुर्मुहुः
Pagkatapos, puno ng galit, inihampas niya siya sa lupa; at ginawa siyang mga piraso ng laman, dinudurog siya nang paulit-ulit.
Verse 64
तस्मिंस्तु निहते शूरे राक्षसे स महीपतिः । राक्षसत्वाद्विनिर्मुक्तो लेभे कायं नृपोद्भवम्
Nang mapatay ang magiting na rākṣasa na iyon, ang hari—na lumaya mula sa pagiging rākṣasa—ay muling nagkamit ng katawan na nababagay sa isang ipinanganak sa maharlikang angkan.
Verse 65
ततस्ते राक्षसाः शेषाः समंतात्तं महीपतिम् । परिवार्य महावृक्षैर्जघ्नुः पाषाणवृष्टिभिः
Pagkatapos, pinalibutan ng mga natitirang rākṣasa ang hari sa lahat ng panig at siya ay pinalo—naghahagis ng malalaking puno at pinaulanan siya ng mga bato.
Verse 66
ततस्तानपि भूपालो जघान प्रहसन्निव । वृक्षहस्तस्तु विश्रब्धो लीलया द्विजसत्तमाः
Pagkatapos ay pinabagsak din sila ng hari, na tila tumatawa; may hawak na puno, kalmado at walang takot, ginawa niya ito nang parang naglalaro—O pinakamahusay sa mga ipinanganak nang dalawang beses.
Verse 67
ततश्च स्वपुरं प्राप्तः संप्रहृष्टतनूरुहः । राक्षसानां वधं कृत्वा लब्ध्वा देहं पुरातनम्
Pagkatapos ay bumalik siya sa kanyang sariling lungsod, na ang kanyang balahibo ay tumatayo sa tuwa; matapos mapatay ang mga rākṣasa, nabawi niya ang kanyang dating katawan.
Verse 68
ततस्तं तेजसा हीनं दुर्गंधेन समावृतम् । ब्रह्महत्योद्भवैश्चिह्नैरन्यैरपि पृथग्विधैः
Pagkaraan, nakita nila siya—nawalan ng ningning, nababalot ng mabahong amoy, at may sari-saring tanda na nagmula sa kasalanang brahmahatyā (pagpatay sa Brahmana), kasama pa ang iba’t ibang dungis.
Verse 69
दृष्ट्वा ते मंत्रिणस्तस्य पुत्र पौत्रास्तथा परे । नोपसर्पंति भूपालं पापस्पर्शभयान्विताः
Nang makita nila siya nang gayon, ang kanyang mga ministro, mga anak at mga apo, at maging ang iba pa, ay hindi lumapit sa hari, sapagkat natakot sa pagdampi ng kasalanan.
Verse 70
ऊचुश्च पार्थिवश्रेष्ठ न त्वमर्हसि संगमम् । कर्तुं सार्धमिहास्माभिर्ब्रह्महत्या न्वितो यतः
Sinabi nila: “O pinakamainam sa mga hari, hindi ka nararapat makihalubilo at makisama rito sa amin, sapagkat ikaw ay nadungisan ng kasalanang brahmahatyā (pagpatay sa Brahmana).”
Verse 71
तस्माद्वसिष्ठमाहूय प्रायश्चित्तं समाचर । अशुद्धं शुद्धिमायाति येन गात्रमिदं तव
“Kaya’t ipatawag si Vasiṣṭha at isagawa ang prāyaścitta (pagbabayad-sala), upang ang maruming katawan mong ito ay magtamo ng kadalisayan.”
Verse 72
ततः स पार्थिवस्तूर्णं वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । समाहूयाब्रवीद्वाक्यं दूरस्थो विनयान्वितः
Pagkatapos, agad ipinatawag ng haring iyon si Vasiṣṭha, ang pinakadakila sa mga muni; at nakatayo sa malayo na may kababaang-loob, sinabi niya ang mga salitang ito.
Verse 73
तव प्रसादतो विप्र स हतो राक्षसो मया । मुक्तशापोऽस्मि संजातः परं शृणु वचो मुने
Sa biyaya mo, O Brahmana, napatay ko ang raksasang iyon. Ako’y napalaya na sa sumpa; ngayon, O pantas, pakinggan mo ang aking mga susunod na salita.
Verse 74
मम गात्रात्सुदुर्गंधः समुद्गच्छति सर्वतः । भाराक्रांतानि गात्राणि सर्वाण्येवाचलानि च
Mula sa aking katawan ay umaalingasaw ang mabahong amoy sa lahat ng dako. Ang aking mga sangkap ay tila dinadaganan ng mabigat na bigat, at ang lahat ay wari’y hindi na makakilos.
Verse 75
तत्किमेतद्द्विजश्रेष्ठ तेजो हानिरतीव मे । मंत्रिणोऽपि तथा पुत्रा न स्पृशंति यतोऽद्य माम्
Ano ito, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit-na-isinilang? Labis na naglaho ang aking ningning. Maging ang aking mga ministro at mga anak na lalaki ay hindi man lamang ako hinahawakan ngayon.
Verse 76
वसिष्ठ उवाच । राक्षसत्वं प्रपन्नेन त्वया पार्थिवसत्तम । ब्राह्मणा बहवो ध्वस्तास्तथा विध्वंसिता मखाः । तेषां त्वं पार्थिवश्रेष्ठ संस्पृष्टो ब्रह्महत्यया
Wika ni Vasiṣṭha: “O pinakamainam sa mga hari, nang ikaw ay mahulog sa kalagayang rākṣasa, maraming Brahmana ang iyong napuksa, at gayundin ang mga handog na yajña ay winasak. Kaya, O pinakadakilang pinuno, ikaw ay nadungisan ng kasalanang pagpatay sa Brahmana (brahmahatyā).”
Verse 77
राजोवाच । तदर्थं देहि मे विप्र प्रायश्चित्तं विशुद्धये । येन निर्मुक्तपापोऽहं राज्यं प्राप्नोमि चात्मनः
Sinabi ng hari: “Kaya, O Brahmana, ipagkaloob mo sa akin ang pag-aayuno at pagtubos (prāyaścitta) para sa paglilinis, upang—malaya sa kasalanan—mabawi ko ang aking nararapat na paghahari at ang kagalingan ng aking sarili.”
Verse 78
वसिष्ठ उवाच । अत्रार्थे तीर्थयात्रां त्वं कुरु पार्थिव सत्तम । निर्ममो निरहंकारस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि
Wika ni Vasiṣṭha: “Dahil sa layuning ito, O pinakadakila sa mga hari, magsagawa ka ng paglalakbay-pananampalataya sa mga banal na tīrtha. Kapag napawi ang pag-aangkin at ang pagkamakasarili, saka mo makakamtan ang siddhi—paglilinis at kaganapang espirituwal.”
Verse 79
ततः स पार्थिवश्रेष्ठः संयतात्मा जितेंद्रियः । प्रयागादिषु तीर्थेषु स्नानं चक्रे समा हितः
Pagkaraan, ang pinakadakilang haring iyon—may pagpipigil sa sarili at nagwagi sa mga pandama—ay nagsagawa ng banal na paliligo sa mga tīrtha, simula sa Prayāga, na nananatiling payapa at nakatuon ang isip.
Verse 80
न नश्यति स दुर्गंधो न च तेजः प्रवर्धते । न कायो लघुतां याति नालस्येन विमुच्यते
Hindi nawawala ang mabahong amoy; ni hindi rin lumalago ang ningning na espirituwal. Hindi gumagaan ang katawan, at hindi rin napapalaya mula sa katamaran.
Verse 81
ततः संभ्रममाणश्च कदाचि द्द्विजसत्तमाः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे स्नानार्थं समुपागतः
Pagkaraan, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, minsan—sa pagkabalisa at pagkagulat—dumating siya sa banal na kṣetra ng Camatkārapura upang maligo.
Verse 82
सुश्रांतः क्षुत्पिपासार्तो निशीथे तमसावृते । गर्तायां पतितोऽकस्मात्पूर्णायां पयसा नृपः
Ang hari, lubhang pagod at pinahihirapan ng gutom at uhaw, sa kalaliman ng gabi na natatakpan ng dilim, ay biglang nahulog sa isang hukay na punô ng tubig.
Verse 83
कृच्छ्रात्ततो विनिष्क्रांतस्तीर्थात्तस्मान्महीपतिः । यावत्पश्यति चात्मानं द्वादशार्कसमप्रभम्
Sa matinding hirap, lumabas ang hari mula sa tīrtha na iyon; at nakita niya ang sarili na nagliliwanag, kasingningning ng labindalawang araw.
Verse 84
दुर्गंधेन परित्यक्तं सोद्यमं लघुतां गतम् । दृष्ट्वा च चिंतयामास नूनं मुक्तोऽस्मि पातकात्
Nang makita niyang wala na ang baho, puspos ng sigla, at magaan na ang katawan, nagmuni siya: “Tunay ngang napalaya na ako sa kasalanan.”
Verse 85
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । हर्षयन्ती महीपालं विमुक्तं ब्रह्महत्यया
Sa sandaling iyon, may tinig na walang katawan ang nagsalita, na nagpasaya sa hari—na napalaya na mula sa kasalanang brahmahatyā.
Verse 86
विमुक्तोऽसि महाराज सांप्रतं पूर्वपातकैः । तीर्थस्यास्य प्रभावेन तस्माद्गच्छ निजं गृहम्
“O dakilang hari, ngayon ay malaya ka na sa mga dating kasalanan sa bisa ng tīrtha na ito. Kaya bumalik ka sa sarili mong tahanan.”
Verse 87
अत्र संनिहितो नित्यं भ्रूणरूपेण शंकरः । कृष्णपक्षे विशेषेण चतुर्दश्यां महीपते
“Dito, si Śaṅkara ay laging naririto sa anyo ng sanggol sa sinapupunan; at lalo na, O hari, sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati ng buwan.”
Verse 88
यदा प्रपतितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । द्विजशापेन गर्तैषा तदानेन विनिर्मिता
Nang bumagsak ang banal na liṅga ng Panginoon ng mga diyos, si Śiva na may hawak na trident, dahil sa sumpa ng isang brāhmaṇa, noon ding sandali nalikha ang hukay na ito.
Verse 89
लज्जितेन स्ववासार्थं महद्दुःखयुतेन च । सतीवियोगयुक्तेन भ्रूणत्वं प्रगतेन च
Dinaig ng hiya, naghahanap ng matitirhan, pasan ang matinding dalamhati; pinahihirapan ng pagkawalay kay Satī, at napasok ang kalagayang pagiging sanggol sa sinapupunan…
Verse 90
सर्वपापहरा तेन गर्तेयं पृथि वीपते । भ्रूणगर्तेति विख्याता तस्य नामा जगत्त्रये
Kaya nga, O panginoon ng lupa, ang hukay na ito ay naging tagapag-alis ng lahat ng kasalanan. Ang pangalan nito’y bantog sa tatlong daigdig bilang “Bhrūṇagarta.”
Verse 91
सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ सा वाणी विररामांऽतरिक्षगा । सोऽपि पार्थिवशार्दूलः प्रहृष्टः स्वपुरं ययौ
Sinabi ni Sūta: Pagkasabi nang gayon, ang tinig sa himpapawid ay tumahimik. At ang haring yaon, tigre sa mga hari, na napuspos ng galak, ay nagbalik sa sarili niyang lungsod.
Verse 92
ततस्तं पापनिर्मुक्तं तेजसा भास्करोपमम् । दृष्ट्वा पुत्रास्तथा मर्त्याः प्रणेमुस्तुष्टिसंयुताः
Pagkaraan, nang makita siyang napawi na sa kasalanan at nagniningning na tila araw, ang kanyang mga anak at ang mga tao ay yumukod at nagpatirapa, puspos ng kasiyahan at galak.
Verse 93
सोऽपि ब्राह्मणशार्दूलो वसिष्ठस्तं महीपतिम् । समभ्येत्य ततः प्राह हर्षगद्गदया गिरा
Pagkaraan, si Vasiṣṭha—ang tigre sa hanay ng mga brāhmaṇa—ay lumapit sa haring iyon at nagsalita sa tinig na nanginginig sa galak.
Verse 94
दिष्ट्या मुक्तोसि राजेंद्र पापाद्ब्रह्मवधोद्भवात् । दिष्ट्या त्वं तेजसा युक्तः पुनः प्राप्तो निजं पुरम्
Sa biyaya ng kapalaran, O panginoon ng mga hari, ikaw ay napalaya mula sa kasalanang bunga ng pagpatay sa brāhmaṇa. Sa biyaya rin, muli kang napuspos ng ningning at nakabalik sa sarili mong lungsod.
Verse 95
तस्मात्कीर्तय भूपाल कस्मिंस्तीर्थे समागतः । त्वं मुक्तः पातकाद्घोराद्ब्रह्महत्यासमुद्भवात्
Kaya nga, O tagapangalaga ng lupa, ipahayag kung saang tīrtha (banal na tawiran) ka dumating—na siyang nagpalaya sa iyo mula sa kakila-kilabot na kasalanang nagmumula sa brahmahatyā.
Verse 96
ततः स कथयामास भ्रूणगर्तासमुद्भवम् । वृत्तांतं तस्य विप्रर्षेरनुभूतं यथा तथा
Pagkatapos, isinalaysay niya, ayon sa tunay na naranasan, ang salaysay tungkol sa Bhrūṇagarta—kung paano ito naganap—gaya ng nalalaman ng brāhmaṇa na ṛṣi.
Verse 97
ततस्ते मंत्रिणो वृद्धाः स च राजा मुनीश्वरः । पुत्रं प्रतर्दनंनाम राज्ये संस्थाप्य तत्क्षणात्
Pagkaraan, ang matatandang ministro at ang haring iyon—na pangunahing pantas sa karunungan na gaya ng isang muni—ay agad na iniluklok sa trono ang anak niyang nagngangalang Pratardana.
Verse 98
भ्रूणगर्तां समासाद्य तामेव द्विजसत्तमाः । तपश्चेरुर्महादेवं ध्यायमाना दिवा निशम्
Pagdating sa mismong Bhrūṇagarta, ang pinakadakila sa mga dwija ay nagsagawa ng matinding tapa, nagmumuni-muni kay Mahādeva araw at gabi.
Verse 99
गताश्च परमां सिद्धिं कालेनाल्पेन दुर्लभाम् । भ्रूणरूपधरं देवं पूजयित्वा महेश्वरम्
At sa di-kalaunan ay natamo nila ang sukdulang siddhi na bihirang makamtan—sapagkat sinamba nila si Maheśvara, ang Panginoong nag-anyong kaugnay ng Bhrūṇa (ang sanggol sa sinapupunan).
Verse 100
ततःप्रभृति सा गर्ता प्रख्याता धरणीतले । भ्रूणगर्तेति विप्रेंद्राः सर्वपातकनाशिनी
Mula noon, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ang banal na hukay na iyon ay sumikat sa daigdig bilang “Bhrūṇagarta,” ang tagapawi ng lahat ng kasalanan.
Verse 101
तत्र कृष्णचतुर्दश्यां यः श्राद्धं कुरुते नरः । स पितॄंस्तारयेन्नूनं दश पूर्वान्दशा परान्
Sinumang magsagawa ng śrāddha roon sa Kṛṣṇa-caturdaśī (ika-14 na araw ng madilim na kalahati ng buwan) ay tiyak na magliligtas sa kanyang mga ninuno—sampung salin bago at sampung salin pagkatapos.
Verse 102
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत् । स्नानं च ब्राह्मणश्रेष्ठा दानं वापि स्वशक्तितः
Kaya nga, sa buong pagsisikap ay nararapat isagawa roon ang śrāddha nang ayon sa batas; at magsagawa rin ng banal na paliligo, O pinakadakilang brāhmaṇa, at magbigay-dāna ayon sa sariling kakayahan.