Adhyaya 276
Ang kabanatang ito ay isang diyalogong paglilinaw. Itinatanong ng mga ṛṣi: kung iisa lamang ang Rudra ayon sa tradisyon (si Gaurī ang kabiyak at si Skanda ang anak), paano nagiging labing-isa ang mga Rudra? Pinagtitibay ni Sūta ang kaisahan ni Rudra at ipinaliliwanag na sa isang tiyak na pagkakataon ay nagpakita Siya sa maraming anyo. Sa salaysay na nakapaloob sa Vārāṇasī, nanata ang mga ascetic na makamit ang unang darśana kay Hāṭakeśvara; dito sumibol ang tunggalian at isang tuntunin: ang hindi unang makakita ang magdadala ng “kasalanang bunga ng pagod” na pinagsasaluhan ng lahat. Nakita ni Śiva ang diwa ng paligsahan ngunit pinarangalan ang debosyon; lumitaw Siya mula sa ilalim ng lupa sa pamamagitan ng isang bukana ng nāga at nag-anyong labing-isa, may mga tanda—may hawak na triśūla, may tatlong mata, at may kaparda na ayos ng buhok. Nagpatirapa ang mga ascetic at umawit ng mga papuri sa mga Rudra na kaugnay ng mga direksiyon ng kosmos at kapangyarihang panangga. Ipinahayag ni Śiva na Siya ay “labing-isang anyo” at nagkaloob ng biyaya. Hiniling ng mga ascetic na manatili Siya sa Hāṭakeśvara-kṣetra bilang labing-isang mūrti, isang pook na “lahat-ng-tīrtha”; pumayag Siya, at sinabi ring may isang anyo na nananatili sa Kailāsa. Itinatag Niya ang paraan ng pagsamba: maligo sa Viśvāmitra-hrada, parangalan ang mga mūrti ayon sa kanilang mga pangalan, at unawain na ang pagsamba rito ay nagpaparami ng merit. Sa phalaśruti, binanggit ang mga bunga—pag-angat espirituwal, kasaganaan para sa dukha, supling para sa walang anak, kagalingan para sa maysakit, at tagumpay laban sa kaaway—lalo pang tumitindi para sa mga inisyado na sumusunod sa disiplina ng paliligo sa abo, at kahit munting handog na may ṣaḍakṣara mantra ay nagdudulot ng dakilang bisa. Nagtatapos ang kabanata sa pagpapatunay na ang labing-isang Rudra ay mga katawaning anyo ni Mahādeva, at sa pagtukoy ng panahong higit na mabisa: buwan ng Caitra, maliwanag na kalahati, ika-14 na araw.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । तथान्येऽपि वसन्तीह रुद्रा एकादशैव तु । सञ्जाता ब्राह्मणश्रेष्ठा मुनीनां हितकाम्यया
Wika ni Sūta: Dito rin nananahan ang iba pang mga Rudra—tunay na labing-isa ang bilang. O pinakamainam sa mga Brāhmaṇa, sila’y nagpakita dahil sa hangaring itaguyod ang kapakanan ng mga ṛṣi.
Verse 2
यैर्दृष्टैः पूजितै र्वापि स्तुतैर्वाथ नमस्कृतैः । विपाप्मा जायते मर्त्यः सर्वदोषविवर्जितः
Sinumang makakita sa kanila, o sumamba, pumuri, o magbigay-galang na pagpupugay, ang taong yaon ay nagiging malaya sa kasalanan at walang anumang kapintasan.
Verse 3
ऋषय ऊचुः । एक एव श्रुतो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन । गौरी भार्याप्रिया यस्य स्कन्दः पुत्रः प्रकीर्तितः
Nagsalita ang mga ṛṣi: “Narinig namin na iisa lamang si Rudra—sa anumang paraan ay walang ikalawa. Siya na ang minamahal na asawa ay si Gaurī, at ang anak ay ipinupuri bilang Skanda.”
Verse 4
तेनैकं विद्महे रुद्रं नान्यमीशं कथंचन । तस्माद्ब्रूहि महाभाग सर्वानेतान्सुविस्तरात्
“Kaya kinikilala namin si Rudra bilang ang Nag-iisa, at sa anumang paraan ay walang ibang Panginoon. Kaya, O lubhang mapalad, ipaliwanag mo sa amin ang lahat ng ito nang ganap at masinsin.”
Verse 5
सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । एक एव स्थितो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन
Wika ni Sūta: “Tunay, O mga mararangal, ang inyong sinabi. Si Rudra ay nananatiling Nag-iisa—sa anumang paraan ay walang ikalawa.”
Verse 6
परं यथा च सञ्जाता रुद्रा एकादशात्र भोः । तथाहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः
Ngayon, kung paanong naganap ang paglitaw ng labing-isang Rudra—gayon ko ito isasalaysay. Makinig kayo nang may matatag na pagtuon at pagninilay.
Verse 7
वाराणस्यां पुरा संस्था मुनयः शंसितव्रताः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः
Noong unang panahon sa Vārāṇasī, ang mga pantas na matatag sa mga panatang pinupuri ay sabik na sabik na makamtan ang darśana ng Panginoong Hāṭakeśvara.
Verse 8
प्रस्थिताः समयं कृत्वा स्पर्धमानाः परस्परम् । अहंपूर्वमहं पूर्वं वीक्षयिष्यामि तं विभुम्
Umalis sila matapos magtakda ng oras, at nagpaligsahan sa isa’t isa: “Ako muna! Ako muna! Ako ang unang makakakita sa Dakilang Panginoon na iyon!”
Verse 9
सर्वेषामग्रतो भूत्वा पाताले हाटकेश्वरम् । यश्चादौ तत्र गत्वा च नेक्षयिष्यति तं हरम् । सर्वेषां श्रमजं पापं तस्यैकस्य भविष्यति
“Sinumang mauna sa lahat at makarating sa Hāṭakeśvara sa Pātāla, ngunit pagdating doon nang una ay hindi makita si Hara—sa kanya lamang babagsak ang kasalanang bunga ng pagod ng lahat.”
Verse 10
एवमुक्त्वा ततः सर्वे वाराणस्यां ततः परम् । प्रस्थिता धावमानाश्च वेगेन महता ततः
Pagkasabi nito, silang lahat ay umalis mula sa Vārāṇasī at nagpatuloy na tumatakbo nang may napakalaking bilis.
Verse 11
एतस्मिन्नन्तरे देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । ज्ञात्वा तेषामभिप्रायं मिथः स्पर्द्धासमुद्भवम् । आत्मनो दर्शनार्थाय बहुभक्तिपुरस्कृतम्
Samantala, ang diyos na kilala bilang Hāṭakeśvara, nang maunawaan ang kanilang layon—na isinilang mula sa paglalaban-laban ng isa’t isa—at makita na ang hangad nila ay ang Kaniyang darśana, ay lumapit, na pinangungunahan ng saganang debosyon.
Verse 12
लघुना रक्ष्यमाणेन सर्वेषां च महात्मनाम् । नागरंध्रेण निष्क्रम्य पातालाच्चैव तत्क्षणात्
Sa pag-iingat ng isang mabilis na tagapagbantay, at alang-alang sa lahat ng mga dakilang kaluluwa, lumabas Siya sa “bukana ng Nāgara” at sa sandaling iyon ay agad na sumilang mula sa Pātāla.
Verse 13
एकादशप्रकारं स कृत्वा रूपं मनोहरम् । त्रिशूलभृत्त्रिनेत्रं च कपर्देन विभूषितम्
Pagkaraan, nag-anyong kaakit-akit Siya sa labing-isang pagpapakita; lumitaw na may hawak na trisula, tatlong-mata, at pinalamutian ng buhol na matted hair (kaparda)—isang mapalad na pangitain ni Śiva.
Verse 15
ततस्ते वै समालोक्य पुरस्थं वृषभध्वजम् । जानुभ्यां धरणीं गत्वा स्तुतिं चक्रुस्ततस्ततः
Pagkatapos, nang makita nila ang Panginoong may watawat ng Toro (Vṛṣabhadhvaja) na nakatindig sa harap nila, lumuhod sila sa lupa at paulit-ulit na umawit ng papuri sa Kaniya.
Verse 16
एको जानाति देवोऽयं मम संदर्शनं गतः । देवदेवो महादेवः प्रथमं भक्तवत्सलः
Ang Diyos na ito lamang ang tunay na nakaaalam: Siya’y dumating sa aking paningin—ang Diyos ng mga diyos, si Mahādeva, ang pinakapanguna, at mapagmahal sa mga deboto.
Verse 17
अन्यो जानाति मे पूर्वं जातस्ते तापसोत्तमः । स्तुतिं चक्रुश्च विप्रेंद्रा जानुभ्यामवनिं गताः
May iba pang nakaaalam ng aking mga gawa noong una—O pinakadakila sa mga asceta. At ang mga pangunahing brāhmaṇa, lumuhod at dumampi sa lupa, ay naghandog ng mga himno ng papuri.
Verse 18
तापसा ऊचुः । नमो देवाधिदेवाय सर्वदेवमयाय च । नमः शांताय सूक्ष्माय नमश्चांधकभेदिने
Wika ng mga asceta: “Pagpupugay sa Diyos na higit sa lahat ng mga diyos, na naglalaman ng lahat ng mga diyos. Pagpupugay sa Mapayapa at sa Pinakamapino; pagpupugay sa pumatay kay Andhaka.”
Verse 19
नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये दिवं संश्रिताः सदा । जीवापयंति जगतीं वायुभिश्च पृथग्विधैः
Pagpupugay sa lahat ng mga Rudra na laging nananahan sa kalangitan; sila ang nagpapanatili sa daigdig sa pamamagitan ng sari-saring hininga ng buhay.
Verse 20
नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये स्थिता वारुणीं दिशम् । रक्षंति सर्वलोकांश्च पिशाचानां दुरात्मनाम्
Pagpupugay sa lahat ng mga Rudra na nakatindig sa dako ni Varuṇa (kanluran), na nagtatanggol sa lahat ng mga daigdig laban sa masasamang piśāca.
Verse 21
नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो दिशमूर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्भूतार्नां जंभकाद्भयात्
Pagpupugay sa lahat ng mga Rudra na nananahan sa pataas na dako; pinangangalagaan nila ang lahat ng mga daigdig mula sa takot sa mga pulutong ng bhūta at mula kay Jaṃbhaka.
Verse 22
नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो येऽध ऊर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्कूष्मांडानां भयात्सदा
Pagpupugay at pagpapatirapa sa lahat ng Rudra na nananahan sa ibaba at sa itaas; sila’y laging nag-iingat sa lahat ng daigdig laban sa takot na dulot ng mga kūṣmāṇḍa.
Verse 23
असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा भूमिमाश्रिताः । नमस्तेभ्योऽपि सर्वेभ्यस्तेषां रक्षंति ये रुजः
Di lupa ay may di-mabilang na libu-libong Rudra; pagpupugay din sa kanilang lahat—sa mga nag-iingat sa mga nilalang laban sa sakit at pagdurusa.
Verse 24
एवं स्तुतास्तु ते रुद्रा एकादशतपस्विभिः । एकादशापि तान्प्रोचुर्भक्तिनम्रांस्तु तापसान्
Sa gayon ay pinuri ang mga Rudra ng labing-isang asceta; ang labing-isang Rudra, nang makita ang mga pantas na nakayukod sa debosyon, ay nagsalita sa kanila.
Verse 25
रुद्रा ऊचुः । एकादशप्रकारोऽहं तुष्टो वस्तापसोत्तमाः । बहुभक्त्यतिरेकेण व्रियतां च यथेप्सितम्
Wika ng mga Rudra: “Ako’y naririto sa labing-isang anyo, at ako’y nalulugod sa inyo, O pinakamainam na mga asceta. Dahil sa inyong masagana at higit na debosyon, piliin ninyo ang anumang ninanais.”
Verse 26
तापसा ऊचुः । यदि तुष्टोसि नो देव यदि यच्छसि वांछितम् । एकादशप्रकारैस्तु सदा स्थेयमिहैव तु
Wika ng mga asceta: “Kung ikaw ay nalulugod sa amin, O Panginoon, at kung ipagkakaloob mo ang ninanais—kung gayon, manatili ka rito magpakailanman sa iyong labing-isang anyo.”
Verse 27
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वतीर्थमये शुभे । आराधनं प्रकुर्वाणा वसामो येन वै वयम्
Sa mapalad na banal na pook ni Hāṭakeśvara—na naglalaman ng bisa ng lahat ng tīrtha—nawa’y manahan kami roon, laging nagsasagawa ng pagsamba, upang sa gayong pagsamba ay manatili kami roon.
Verse 28
श्रीभगवानुवाच । एकादशप्रकारा या मूर्तयो निर्मिता मया । एताभिरेव सर्वाभिः स्थास्याम्यत्र सदैव हि
Wika ng Mapalad na Panginoon: “Ang mga anyong ipinamalas Ko sa labing-isang paraan—sa pamamagitan ng lahat ng anyong iyon mismo—Ako’y mananatili rito magpakailanman.”
Verse 29
आद्या तु मम या मूर्तिः सा कैलासं समाश्रिता । संतिष्ठति सदैवात्र कैलासे पर्वतोत्तमे
“Ngunit ang una Kong pagpapakita ay nananahan sa Kailāsa; naroon ito magpakailanman—sa Kailāsa, ang pinakadakila sa mga bundok.”
Verse 30
एतास्तु मूर्तयोऽस्माकं स्थास्यंत्यत्रैव सर्वदा । सर्वेषामेव लोकानां हिताय द्विजसत्तमाः
“Ang mga pagpapakitang ito Namin ay mananatili rito magpakailanman, O pinakamainam sa mga dvija, para sa kapakanan ng lahat ng daigdig.”
Verse 31
नामभिश्च क्रमेणैव युष्मदीयैः स्वयं द्विजाः । विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा एता मूर्तीर्ममात्र वै । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते यास्यंति परां गतिम्
“At kayo, O mga brāhmaṇa, ay kayo mismo ang magbibigay sa kanila, ayon sa wastong pagkakasunod, ng inyong mga pangalan. Ang sinumang mortal na matapos maligo sa lawa ni Viśvāmitra ay sumamba sa mga anyo Kong ito rito, ay makakamtan ang pinakamataas na kalagayan.”
Verse 32
किं वाचा बहुनोक्तेन भूयोभूयो द्विजोत्तमाः । या तासां क्रियते पूजा एकादशगुणा भवेत्
O pinakamahuhusay na Brahmana, bakit pa magsalita nang mahaba, paulit-ulit? Anumang pagsamba na iniaalay sa mga anyong iyon ay nagiging labing-isang ulit ang bisa ng kabutihan.
Verse 33
एवमुक्त्वा त्रिनेत्रस्तु तत्रैवादर्शनं गतः । तेऽपि तत्राश्रमं कृत्वा श्रद्धया परया युताः । मूर्तीश्च ताः समाराध्य संप्राप्ताः परमं पदम्
Pagkasabi nito, ang Panginoong May Tatlong Mata ay naglaho roon din. At ang mga asceta, nagtayo ng āśrama sa mismong pook na iyon, taglay ang sukdulang pananampalataya; sinamba nila ang mga anyong iyon at nakamtan ang pinakamataas na kalagayan.
Verse 34
अन्योऽपि यः पुमांस्ताश्च आराधयति श्रद्धया । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
Sinumang iba pa—ang sinumang sumamba sa mga anyong iyon nang may pananampalataya—ay makararating sa sukdulang dako, kung saan nananahan si Panginoong Maheśvara (Śiva).
Verse 35
ततः प्रभृति ते जाता रुद्रा एकादशैव तु । संख्यया देवदेवस्य महेश्वरवपुर्धराः
Mula noon, lumitaw ang labing-isang Rudra ayon sa bilang—mga pagkakatawang-taglay ang mismong anyo ni Maheśvara, ang Diyos ng mga diyos.
Verse 36
तेजोत्तमास्ते संयुक्तास्त्रिनेत्राः शूलपाणयः । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः
Sila’y maningning sa dakilang ningning, nagkakaisa sa layon, may tatlong mata at may hawak na trident—ganyan sila. O pinakamahuhusay sa mga dalawang-ulit na isinilang, nasabi ko na sa inyo ang lahat ng aking tinugon sa inyong tanong.
Verse 37
एकादशप्रकारस्तु यथा जातो महेश्वरः । चैत्रे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यां दिने स्थिते
Ganito nagpakita si Maheśvara sa labing-isang anyo—noong buwan ng Caitra, sa maliwanag na kalahati, sa araw ng Chaturdaśī (ika-14 na araw ng buwan).
Verse 38
यस्तान्पूजयते भक्त्या स याति परमां गतिम् । अधनो धनमाप्नोति ह्यपुत्रः पुत्रवान्भवेत्
Sinumang sumamba sa kanila nang may debosyon ay makaaabot sa pinakamataas na kalagayan. Ang dukha’y magkakamit ng yaman, at ang walang anak ay pagpapalain ng supling.
Verse 39
सरोगो रोगमुक्तस्तु पराभूतो रिपुक्षयम् । तत्समाराधनादेव कामानंत्यमवाप्नुयात्
Ang maysakit ay mapapalaya sa karamdaman; ang natalo’y makakakita ng pagkapuksa ng kaaway. Sa tapat na pagsamba ring iyon, matatamo ang walang-hanggang katuparan ng mga ninanais.
Verse 40
यः पुनः शिवदीक्षाढ्यो भस्मस्नानपरायणः । तत्समाराधनं कुर्याच्छृणु तस्यापि यत्फलम्
At higit pa—ang pinagkalooban ng Śiva-dīkṣā at masugid sa pagligo gamit ang banal na abo (bhasma), kung gagawin niya ang pagsamba ring iyon, pakinggan ang bungang darating sa kanya.
Verse 41
यदन्यः प्राप्नुयान्मर्त्यस्तत्पूजासंभवं फलम् । षडक्षरेण मंत्रेण पुष्पेणैकेन तत्फलम्
Anumang bunga na makukuha ng ibang tao mula sa pagsambang iyon—ang tumanggap ng dīkṣā ay makakamit din iyon sa pamamagitan ng anim-na-pantig na mantra at pag-aalay ng iisang bulaklak.
Verse 42
शिवदीक्षाधरो यस्तु शतघ्नं लभते फलम् । तस्माच्छतघ्नमाप्नोति शैवात्पाशुपतश्च यः । तस्मात्कालमुखो यश्च महाव्रतधरश्च यः
Ang sinumang nagtatangan ng inisyasyong kay Śiva (Śiva-dīkṣā) ay nagkakamit ng bungang gantimpalang sandaang ulit. Higit pa riyan, ang debotong Pāśupata ay tumatamo ng sandaang ulit na higit kaysa sa Śaiva. Higit pang mataas ang Kālamukha, gayundin ang may taglay ng Mahāvrata.
Verse 43
मूर्तीर्यास्ताश्च ये भक्त्या विनताः पूजयंति च । सर्वेषामेव तेषां तु फलं शतगुणं भवेत्
Yaong may debosyon na yumuyuko nang mapagpakumbaba at sumasamba sa mga banal na anyong iyon—para sa kanilang lahat, ang bunga ng gantimpala ay nagiging sandaang ulit.
Verse 183
शशिखंडधरं चैव रुण्डमालाप्रधारकम् । समं चैव स्थितस्तेषां दर्शने शंकरः प्रभुः
Nang masdan ang mga anyong Rudra—ang isa’y may tuktok na gasuklay na buwan, at ang isa nama’y may kuwintas na garlandang mga pugot na ulo—ang Panginoong Śaṅkara ay tumindig sa harap nila, pantay at di-natitinag sa Kanyang pagtanaw.
Verse 276
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रोत्पत्ति वर्णनं नाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Sa gayon, sa kagalang-galang na Skanda Mahāpurāṇa, sa kalipunang may walumpu’t isang libong taludtod, sa ikaanim na aklat—ang Nāgara Khaṇḍa—sa Māhātmya ng banal na pook ng Hāṭakeśvara, nagwawakas ang ika-276 na kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Pagpapakita ng Labing-isang Rudra.”