Adhyaya 273
Sa kabanatang ito, si Sūta ay naglahad ng isang teknikal na paliwanag na may diwang teolohikal tungkol sa pramāṇa—mga sukat ng kosmikong panahon—na kaugnay ng yuga, manvantara, at mga tungkulin ng mga diyos gaya ni Śakra (Indra). Inisa-isa ng teksto ang sunud-sunod na mga Śakra at itinakda ang kasalukuyang Śakra bilang “Jāyanta,” kasama ang kasalukuyang Manu na si Vaivasvata. Ipinahihiwatig din ang darating na Śakra na si Bali, na ang paghirang ay inuugnay sa biyaya ni Vāsudeva (Vāsudeva-prasāda) at sa isang naunang pangako tungkol sa pamumuno sa isang susunod na manvantara. Pagkaraan, tinalakay ang pagbilang ng panahon: ang pagtutuos ng oras ni Brahmā at apat na praktikal na panukat—solar (saura), bilang-araw na pangkaraniwan (sāvana), lunar (cāndra), at batay sa mga bituin/nakṣatra (nākṣatra/ārkṣa). Ang mga panahon (lamig-init-ulan), pagsasaka, at malalaking yajña ay umaayon sa solar; ang mga transaksiyong panlipunan at pagpili ng mapalad na oras ay umaayon sa sāvana; ang lunar ay nangangailangan ng dagdag na buwan (adhimāsa); at ang mga pagtutuos sa mga planeta ay nakasalalay sa nakṣatra. Sa huli, may phalaśruti: ang debosyonal na pagbigkas ng mga sukat ng yuga at panahon ay itinuturing na pananggalang, kabilang ang pagkalaya sa takot sa kamatayang wala sa oras.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एतेषां तु सहस्रेण भवेद्ग्राह्यं दिनं द्विजाः । चतुर्दश सहस्राक्षा जायंते तत्र वासरे
Wika ni Sūta: O mga dwija, sa pamamagitan ng isang libo ng mga ito ay binibilang ang isang araw; at sa araw na iyon, labing-apat na libong “Akṣa” ang nalilikha.
Verse 2
सप्तमस्तु सहस्राक्षः सांप्रतं वर्ततेऽत्र यः । एकसप्ततिसंवर्तचतुर्दशदिने विधेः
Dito, sa kasalukuyang siklo, ang ikapitong Indra—si Sahasrākṣa (ang May Sanlibong Mata)—ang namumuno. O Brahmā, ang kaniyang panahon ay binibilang na labing-apat na araw sa loob ng isang “saṃvarta,” na sinusukat bilang pitumpu’t isa ang bilang.
Verse 3
युगानां कुरुते राज्यं मनवश्च तथा परे । स्वायंभुवप्रभृतयो यथा शक्रास्तथा स्थिताः
Sa paglipas ng mga yuga, ang mga Manu ay nagsasagawa rin ng paghahari, gayundin ang iba pa. Mula kay Svāyambhuva, sila’y itinatag nang matatag—gaya ng mga Indra (Śakra) na naitatag sa kani-kanilang pag-ikot.
Verse 4
जायन्तो नाम शक्रोऽयं सांप्रतं वर्तते तु यः । वैवस्वतो मनुश्चैव अष्टाविंशत्प्रमाणकः
Ang Indra na namumuno ngayon ay nagngangalang Jāyanta. At si Vaivasvata Manu ay nasa tungkulin din—ang kaniyang sukat ay binibilang na ika-dalawampu’t walo (ayon sa itinakdang pagbilang).
Verse 5
चतुर्युगस्य संजातो गतेस्मिञ्छेषमात्रके । भविष्यति बलिः शक्रो वासुदेवप्रसादतः
Kapag lumipas na ang natitirang bahagi ng caturyuga na ito, si Bali ay magiging Indra (Śakra), sa biyaya ni Vāsudeva.
Verse 6
तेन तस्य प्रतिज्ञातं राज्यं चैवाष्टमे मनौ
Kaya nga, ipinangako sa kanya (kay Bali) ang paghahari—tunay nga, sa ikawalong Manvantara.
Verse 7
एवं सर्वे सुराश्चान्ये त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणतः । कोटयः प्रभविष्यंति यथा चैव तथा पुरा
Gayon din, ang lahat ng iba pang mga diyos—na binibilang ayon sa Tatlumpu’t Tatlo—ay lilitaw sa di-mabilang na mga koro, gaya rin noong unang panahon.
Verse 8
योऽयं ब्रह्मा स्थितो विप्राः सांप्रतं सृष्टिकारकः । तस्यानेन प्रमाणेन जातं संवत्सराष्टकम्
O mga brāhmaṇa, ang Brahmā na ngayo’y nakatindig bilang tagapaglikha ng sangnilikha—ayon sa sukat na ito ng pagbibilang, walong taon na ang lumipas para sa kanya.
Verse 9
षण्मासाश्च दिनार्धं च प्रथमं शुक्लपूर्वकम् । सौरसावनचंद्रार्क्षैर्मानैरेभिश्चतुर्विधैः
Anim na buwan at kalahating araw—na unang nagsisimula sa maliwanag na kalahati (śukla)—ay binibilang sa apat na sukat: solar, sāvana (pang-araw), lunar, at pang-bituin (nākṣatra).
Verse 10
कलौ निर्याति सर्वेषां भूतानां क्षितिमण्डले । पंचषष्ट्याऽधिकैश्चैव दिनानां च शतैस्त्रिभिः । भवेत्संवत्सरं सौरं पञ्चोनैस्तैश्च सावनम्
Sa Panahong Kali, para sa lahat ng nilalang sa ibabaw ng bilog na daigdig, ang isang taong solar ay tatlong daang araw na may dagdag na animnapu’t lima; at limang araw na mas maikli rito ang taong sāvana (taong batay sa bilang ng mga araw).
Verse 11
चांद्र एकादशोनस्तु त्रिंशद्धीन उडूद्भवः । शीतातपौ तथा वृष्टिः सौरमानेन जायते
Ang taong lunar ay mas maikli ng labing-isang araw, at ang taong pangbituin (nākṣatra) ay mas maikli ng tatlumpu. Ang lamig at init, gayundin ang pag-ulan, ay nagaganap ayon sa sukat na solar.
Verse 12
वृक्षाणां फलनिष्पत्तिः सस्यानां च तथा परा । अग्निष्टोमादयो यज्ञा वर्तंते ये धरातले
Sa ibabaw ng lupa, ang mga bunga sa mga punò ay nahihinog at ang mga pananim ay ganap ding nagkakabunga. At ang mga handog na yajña gaya ng Agniṣṭoma at iba pa ay isinasagawa rin sa daigdig na ito.
Verse 13
उत्साहाश्च विवाहाश्च सावनेन भवंति च । कुसीदाद्याश्च ये केचिद्व्यवहाराश्च वृत्तिजाः
Ang mga pagdiriwang, mga gawaing sinisimulan nang may sigasig, at maging ang mga kasal ay itinatakda ayon sa bilang na sāvana. Gayundin ang iba’t ibang transaksiyon—gaya ng pautang na may tubo at mga kabuhayang pakikipag-ugnayan.
Verse 14
अधिमासप्रयुक्तेन ते स्युश्चांद्रेण निर्मिताः । नाक्षत्रेण तु मानेन सिध्यंते ग्रहचारिकाः
Ang mga ito ay naitatatag sa sistemang lunar (cāndra) kapag inilalapat ang karagdagang buwan (adhimāsa). Ngunit sa sukat na nakabatay sa nakṣatra, ang mga galaw ng mga planeta ay natitiyak nang wasto.
Verse 15
नान्यत्किंचिद्धरापृष्ठ एतन्मानचतुष्टयात् । एतेन तु प्रमाणेन देवदैत्याश्च मानवाः
O tagapakinig, sa ibabaw ng daigdig ay wala nang iba kundi ang apat na pamantayan ng pagsukat na ito; sa mismong tuntuning ito ng pagtutuos, inaayos ng mga deva, asura, at mga tao ang kanilang mga gawain.
Verse 16
वर्त्तंते ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्रुतिरेषा पुरातनी । एतद्युगप्रमाणं तु यः पठेद्भक्तिसंयुतः
Ganyan nga, O pinakadakila sa mga Brāhmaṇa—ito’y sinaunang banal na tradisyon. Sinumang bumibigkas ng salaysay tungkol sa mga sukat ng mga yuga nang may debosyon ay magkakamit ng gantimpalang banal.
Verse 17
एतेषामेव लिंगानां सप्तानां ब्राह्मणोत्तमाः । नापमृत्यु भयं तस्य कथंचित्संभविष्यति
O mga dakilang Brāhmaṇa, ang sinumang matatag na nakaugat sa pitong palatandaang ito, sa kanya’y hindi kailanman sisibol ang takot sa kamatayang wala sa panahon.
Verse 273
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगप्रमाणवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang kabanatang tinatawag na “Paglalarawan ng mga Sukat ng mga Yuga,” ang ika-273 kabanata sa Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya ng ikaanim na Nāgara Khaṇḍa, sa loob ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa (ang kalipunang may walumpu’t isang libong taludtod).