Adhyaya 271

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति सुपुण्यं लिंगसप्तकम् । येनार्चितेन दृष्टेन पूजितेन विशेषतः

Sinabi ni Sūta: Bukod pa rito, naroon ang pitong liṅga na lubhang mapagpala; sa pagsamba, sa pagtanaw, at lalo na sa paggalang sa pamamagitan ng pūjā, nakakamit ang dakilang kabutihan.

Verse 2

दीर्घायुर्जायते मर्त्यः सर्वरोगविवर्जितः । मार्कण्डेश्वर इत्युक्तस्तत्र देवो महेश्वरः

Ang tao ay nagkakamit ng mahabang buhay, malaya sa lahat ng karamdaman. Doon, si Maheśvara ay tinatawag na Mārkaṇḍeśvara.

Verse 3

इन्द्रद्युम्नेश्वरोऽन्यस्तु सर्वपापहरो हरः । पालेश्वरस्तथा चैव सर्वव्याधिविनाशनः

May isa pa: si Indradyumneśvara—si Hara na nag-aalis ng lahat ng kasalanan. Gayundin, si Pāleśvara ang pumupuksa sa lahat ng karamdaman.

Verse 4

ततो घंटशिवः ख्यातो यो घंटेन प्रतिष्ठितः । कलशेश्वरसंज्ञस्तु वानरेश्वरसंयुतः

Pagkaraan, tanyag ang Ghaṇṭaśiva, na itinatag sa pamamagitan ng isang kampana. At may isa pang tinatawag na Kalaśeśvara, na kaugnay ng Vānareśvara.

Verse 5

ईशान शिव इत्युक्तस्तत्र क्षेत्रेश्वरेश्वरः । पूजितो मानवैर्भक्त्या कामान्यच्छत्यमानुषान्

Doon, ang Panginoon ng banal na pook ay tinatawag na Īśāna Śiva, ang Kṣetreśvareśvara. Kapag sinamba ng mga tao nang may debosyon, ipinagkakaloob Niya ang mga hangaring lampas sa karaniwang sukat ng tao.

Verse 6

वांछितान्मनसा सर्वान्कलिकालेऽपि संस्थिते

Lahat ng ninanais ng isipan—kahit sa panahong umiiral ang Kali-yuga—

Verse 7

ऋषय ऊचुः । कोऽयं मार्कंडसंज्ञस्तु येन लिंगं प्रतिष्ठितम् । इन्द्रद्युम्नो महीपालः कतमो वद सूतज

Wika ng mga rishi: “Sino ang tinatawag na Mārkaṇḍa na siyang nagtatag ng liṅga? At alin sa mga Indradyumna ang haring tagapamahala ng lupa? Ipagpaliwanag mo sa amin, O anak ni Sūta.”

Verse 8

तथा पालकनामा च येनायं स्थापितो हरः । तथा यो घण्टसंज्ञस्तु कस्मिञ्जातः स चान्वये

“At gayundin, sino ang nagngangalang Pālaka na nagluklok sa Hara (Śiva) na ito? At ang tinatawag na ‘Ghaṇṭa’—saang angkan siya isinilang?”

Verse 9

कलशाख्यस्तु यः ख्यातो वानरेण समन्वितः । ईशानोप्यखिलं ब्रूहि परं नःकौतुकं स्थितम्

“At yaong tanyag na ‘Kalaśa’ na may kaugnayan sa isang unggoy—O Īśāna, isalaysay mo sa amin ang lahat nang ganap, sapagkat dakilang pag-uusisa ang sumibol sa amin.”

Verse 10

यतोऽत्र जायते श्रेयः पुनः पुंसां प्रकीर्तय । यैरेतैः स्थापिता देवाः क्षेत्रेऽस्मिन्मानवोत्तमैः

“Ipahayag mong muli kung paanong sa pook na ito ay sumisilang ang pinakamataas na kapakanan para sa mga tao—at kung sinong mga dakilang tao ang nagtatag sa mga diyos na ito sa banal na kṣetra.”

Verse 11

तथा तेषां समाचारं प्रभावं चैव सूतज । दानं वापि यथाकालं मंत्रांश्च विस्तराद्वद

“At gayundin, O anak ni Sūta, ipaliwanag mo nang masinsin ang wastong mga pagtalima at ang banal nilang kapangyarihan—kasama ang mga kawanggawang ibinibigay sa tamang panahon at ang mga mantra.”

Verse 12

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । कथितां भर्तृयज्ञेन आनर्ताधिपतेः स्वयम्

Wika ni Sūta: “Isasalaysay ko sa inyo ang sinaunang salaysay na ito—na isinalaysay mismo ni Bhartṛyajña, ang panginoon ng Ānarta.”

Verse 13

श्रुतयापि यया मर्त्यो दीर्घायुर्जायतेनरः । नापमृत्युमवाप्नोति कथंचित्तत्प्रभावतः

“Sa pagdinig lamang nito, ang mortal ay nagkakamit ng mahabang buhay; sa bisa nito, hindi siya sasapitin ng kamatayang wala sa panahon.”

Verse 14

यो मार्कंड इति ख्यातः प्रथमं परिकीर्तितः । संभूतिस्तस्य संप्रोक्ता युष्माकं पापनाशिनी

“Ang tanyag na si Markaṇḍa ang unang babanggitin; ngayon ay ipaliliwanag ko ang kanyang pinagmulan—isang salaysay na pumapawi sa inyong mga kasalanan.”

Verse 15

इंद्रद्युम्नं प्रवक्ष्यामि सांप्रतं मुनिसत्तमाः । यद्वंशो यत्प्रभावश्च सर्वभूपालमानितः

“Ngayon, O mga pinakadakilang muni, aking sasabihin ang tungkol kay Indradyumna—ang kanyang angkan at kadakilaan, na pinararangalan ng lahat ng hari.”

Verse 16

इंद्रद्युम्नो महीपाल आसीत्पूर्वं द्विजोत्तमाः । ब्राह्मण्यश्च शरण्यश्च साधुलोकप्रपालकः । यज्वा दानपतिर्दक्षः सर्वभूतहिते रतः

“Si Indradyumna ay dating isang hari, O pinakamainam sa mga Brahmin—mapagpitagan sa mga Brahmin, kanlungan ng lahat, tagapangalaga ng mga banal. Nagsasagawa siya ng yajña, nangunguna sa pagkakawanggawa, bihasa sa gawa, at nalulugod sa kapakanan ng lahat ng nilalang.”

Verse 17

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्न च चौरकृतं भयम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे आसील्लोकस्य कस्यचित्

Sa paghahari ng haring nakakabatid ng Dharma, sa kaharian ay walang taggutom, walang karamdaman, at walang sinumang natakot dahil sa mga magnanakaw.

Verse 18

यथैव वर्षतो धारा यथा वा दिवि तारकाः । गंगायां सिकता यद्वत्संख्यया परिवर्जिताः

Gaya ng mga agos ng ulang bumabagsak, gaya ng mga bituin sa langit, at gaya ng buhangin sa Ilog Ganga na di-mabilang—gayundin, sila’y hindi masukat sa bilang.

Verse 19

तद्वत्तेन कृता यज्ञाः सर्वे संपूर्णदक्षिणाः । अग्निष्टोमोऽतिरात्रश्च उक्थः षोडशिकास्तथा

Gayundin, isinagawa niya ang lahat ng yajña nang wasto—bawat isa’y ganap sa dakṣiṇā, ang nararapat na handog sa mga pari: Agniṣṭoma, Atirātra, Ukthya, at gayundin ang Ṣoḍaśī.

Verse 20

सौत्रामण्याऽथ पशवश्चातुर्मास्या द्विजोत्तमाः । वाजपेयाश्वमेधाश्च राजसूया विशेषतः

At isinagawa rin ang Sautrāmaṇī, ang mga handog na Paśu, at ang pana-panahong Cāturmāsya—O pinakadakila sa mga dvija—kasama ang Vājapeya, Aśvamedha, at lalo na ang Rājasūya.

Verse 21

पौण्डरीकास्तथैवान्ये श्रद्धापूतेन चेतसा

Gayundin, ang mga ritong Pauṇḍarīka at marami pang iba ay isinagawa, taglay ang isip na nilinis ng śraddhā—ang dalisay na pananampalataya.

Verse 22

तेन दानानि दत्तानि तीर्थेषु च विशेषतः । मिष्टान्नानि द्विजेंद्राणां दक्षिणासहितानि च

Sa pamamagitan niya, ipinagkaloob ang mga kaloob—lalo na sa mga tīrtha, mga banal na pook ng paglilinis; at ang matatamis na pagkain ay inihandog sa pinakadakilang mga Brahmin, kalakip ang nararapat na dakṣiṇā.

Verse 23

न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं पत्तनं तथा । तीर्थं वा यत्र नो तस्य विद्यते त्रिदशालयः

Sa ibabaw ng daigdig, walang lungsod o bayang pamilihan—ni walang tīrtha, banal na tawiran—na hindi natatagpuan ang kanyang dambana, na wari’y tahanan ng mga diyos.

Verse 24

तेन कन्यासहस्राणि अच्युतान्यर्बुदानि च । ब्राहमणेभ्यः प्रदत्तानि ब्राह्मणानां धनार्थिनाम्

Sa pamamagitan niya, libu-libong dalaga ang ipinagkaloob bilang kawanggawa, at di-mabilang na kayamanan din—inihandog sa mga Brahmin na nangangailangan ng yaman.

Verse 25

दशमीदिवसे तस्य रात्रौ च गजपृष्ठिगः । दुन्दुभिस्ताड्यमानस्तु बभ्राम सकलं पुरम्

Sa araw ng Daśamī niya, at maging sa gabi, nakasakay siya sa likod ng elepante; habang pinapalo ang mga dundubhi na tambol, nilibot niya ang buong lungsod.

Verse 26

प्रत्यूषे वैष्णवं भावि पापहारि च वासरम् । उपवासः प्रकर्त्तव्यो मुक्त्वा वृद्धं च बालकम् । अन्यथा निग्रहिष्यामि भोजनं यः करिष्यति

Pagsapit ng bukang-liwayway, ipinahayag niya: “Bukas ay araw na Vaiṣṇava, araw na nag-aalis ng kasalanan. Dapat isagawa ang upavāsa (pag-aayuno), maliban sa matatanda at mga bata. Kung hindi, parurusahan ko ang sinumang kakain.”

Verse 27

इंद्रद्युम्नः स राजर्षिस्तदा विष्णोः प्रसादतः । तेनैव स्वशरीरेण ब्रह्मलोकं तदा गतः

Noon, ang maharlikang rishi na si Indradyumna, sa biyaya ni Viṣṇu, ay nagtungo sa Brahmaloka sa mismong katawan niyang iyon.

Verse 28

तत्र कल्पसहस्रांते स प्रोक्तो ब्रह्मणा स्वयम् । इंद्रद्युम्न धरां गच्छ न स्थातव्यं त्वयाऽधुना

Doon, sa pagtatapos ng isang libong kalpa, si Brahmā mismo ang nagsalita: “Indradyumna, bumaba ka sa lupa; hindi pa ngayon ang panahon upang manatili ka rito.”

Verse 29

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माच्च्यावयसे ब्रह्मन्निजलोकाद्द्रुतं हि माम् । अपापमपि देवेश तथा मे वद कारणम्

Wika ni Indradyumna: “O Brahmā, bakit mo ako ibinababa nang napakabilis mula sa iyong sariling daigdig? O Panginoon ng mga deva, bagama’t ako’y walang kasalanan, sabihin mo sa akin ang tunay na dahilan.”

Verse 30

श्रीब्रह्मोवाच । तव कीर्तिसमुच्छेदः संजातोऽद्य धरातले । यावत्कीर्तिर्धरापृष्ठे तावत्स्वर्गे वसेन्नरः

Wika ni Śrī Brahmā: “Ngayong araw sa lupa, naputol na ang pagpapatuloy ng iyong karangalan. Hangga’t nananatili sa ibabaw ng daigdig ang dangal at alaala, gayon din katagal nananahan ang tao sa langit.”

Verse 31

एतस्मात्कारणाल्लोकाः स्वनामांकानि चक्रिरे । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च

Dahil dito, ang mga tao’y lumikha ng mga gawang pang-alaala na may sariling pangalan—mga balong-hagdang, mga balon, mga lawa, at mga templo bilang tahanan ng mga deva.

Verse 32

तस्माद्गच्छ धरापृष्ठं स्वां कीर्तिं नूतनां कुरु । यदि वांछसि लोकेऽस्मिन्मामके वसतिं चिरम्

Kaya nga, bumaba ka sa ibabaw ng lupa at sariwain ang iyong karangalan sa pamamagitan ng mga bagong gawaing may kabutihan. Kung nais mong manahan nang matagal sa daigdig kong ito (Svarga), ito ang daan.

Verse 33

अथात्मानं स राजेंद्रो यावत्पश्यति तत्क्षणात् । तावत्प्राप्तं धरापृष्ठे कांपिल्य नगरं प्रति

Pagkaraan, ang panginoon ng mga hari, sa sandaling namalayan niya ang sarili, ay natuklasan na sa mismong sandaling iyon ay nakarating na siya sa ibabaw ng lupa, malapit sa lungsod ng Kāṃpilya.

Verse 34

अथ पप्रच्छ लोकान्स किमेतन्नगरं स्मृतम् । कोऽयं देशः कोऽत्र राजा किं पुरं नगरं च किम्

Pagkatapos ay nagtanong siya sa mga tao: “Ano ang tawag sa lungsod na ito? Anong lupain ang pook na ito? Sino ang hari rito? At ano ang kahulugan ng ‘pura’ at ano naman ang ‘nagara’?”

Verse 35

ते तमूचुः परं चैतत्कांपिल्यमिति विश्रुतम् । आनर्तनामा देशोऽयं राजात्र पृथिवीजयः

Sinabi nila sa kanya: “Ang tanyag na lungsod na ito ay tinatawag na Kāṃpilya. Ang lupaing ito ay kilala bilang Ānarta, at ang hari rito ay si Pṛthivījaya.”

Verse 36

को भवान्किमिहायातः किंचित्कार्यं वदस्व नः

“Sino ka, at bakit ka naparito? Sabihin mo sa amin ang iyong pakay.”

Verse 37

इंद्रद्युम्न उवाच इंद्रद्युम्नो महीपालः पुरासीद्रोचके पुरे । देशे वैजरुके पूर्वं स देशः क्व च तत्पुरम्

Wika ni Indradyumna: “Ako si Indradyumna, isang hari na namuno sa lupa. Noong una’y nanirahan ako sa lungsod na Rocaka, sa lupain ng Vaijaruka. Nasaan na ngayon ang lupang iyon, at nasaan ang lungsod na iyon?”

Verse 38

जना ऊचुः । न वयं तत्पुरं विद्मो न देशं न च भूपतिम् । इन्द्रद्युम्नाभिधानं च यं त्वं पृच्छसि भद्रक

Sumagot ang mga tao: “Hindi namin alam ang lungsod na iyon, ni ang lupain, ni ang haring iyon. Ni ang pangalang Indradyumna na iyong itinatanong, ginoong mabuti, ay hindi rin namin kilala.”

Verse 39

इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुरस्ति कोऽप्यत्र यस्तं वेत्ति महीपतिम् । देशं वा तत्पुरं वापि तन्मे वदथ मा चिरम्

Wika ni Indradyumna: “Mayroon ba rito na mahabang buhay na nakakakilala sa haring iyon—sa kanyang lupain o kahit sa kanyang lungsod man lamang? Sabihin ninyo sa akin ngayon din; huwag magtagal.”

Verse 40

जना ऊचुः । सप्तकल्पस्मरो नाम मार्कंडेयो महामुनिः । श्रूयते नैमिषारण्ये तं गत्वा पृच्छ वेत्स्यसि

Sabi ng mga tao: “Ang dakilang pantas na si Mārkaṇḍeya, na tinatawag na ‘ang nakaaalala ng pitong kalpa,’ ay sinasabing nananahan sa Naimiṣāraṇya. Puntahan mo siya at magtanong—doon mo malalaman.”

Verse 41

अथासौ सत्वरं गत्वा व्योममार्गेण तं मुनिम् । पप्रच्छ प्रणिपत्योच्चैर्नैमिषारण्यमाश्रितम्

Pagkaraan, nagmadali siya at naglakbay sa landas ng himpapawid patungo sa pantas na nananahan sa Naimiṣāraṇya. Yumukod siyang nagpatirapa at nagtanong nang malakas.

Verse 42

इंद्रद्युम्नेति वै भूपस्त्वया दृष्टः श्रुतोऽथ वा । चिरायुस्त्वं श्रुतोऽस्माभिः पृच्छामस्तेन सन्मुने

“Nakita mo na ba, o kahit narinig man lamang, ang haring nagngangalang Indradyumna? Narinig naming ikaw ay mahaba ang buhay; kaya, O marangal na muni, itinatanong namin ito sa iyo.”

Verse 43

श्रीमार्कंडेय उवाच सप्तकल्पांतरे भूपो न दृष्टो न मया श्रुतः । इंद्रद्युम्नाभिधानोऽत्र तत्र किं नु वदामि ते

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Sa loob ng pitong kalpa, ni hindi ko nakita ni narinig dito ang sinumang hari na may pangalang Indradyumna. Kaya ano pa ang maipapahayag ko sa iyo tungkol sa kanya?”

Verse 44

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा निराशः स महीपतिः । वैराग्यं परमं गत्वा मरणे कृतनिश्चयः

Pagkarinig sa mga salitang iyon, nawalan ng pag-asa ang hari. Pumasok siya sa sukdulang vairāgya (paglayo sa pagnanasa) at nagpasya sa kamatayan.

Verse 45

तेन चानीय दारूणि प्रज्वाल्य च हुताशनम् । प्रवेष्टुकामः स प्रोक्त इन्द्रद्युम्नो महीपतिः

Pagkaraan, nagdala siya ng panggatong at sinindihan ang apoy. Ang haring iyon—si Indradyumna—ay sinasabing nagnanais pumasok sa apoy.

Verse 46

त्वया चात्र न कर्तव्यमहं ते मित्रतां गतः । नाशयिष्यामि ते मृत्युं यद्यपि स्यान्महत्तरम्

“Huwag mong gawin ito rito. Ako’y naging kaibigan mo na. Aalisin ko ang iyong kamatayan, kahit ito’y lubhang nakapanghihilakbot.”

Verse 47

नीरोगोऽसि सुभव्योऽसि कस्मान्मृत्युं प्रवांछसि । वद मे कारणं मृत्योः प्रतीकारं करोमि ते

“Ikaw ay walang karamdaman; ikaw ay pinagpala at mabuting-palad. Bakit mo ninanais ang kamatayan? Sabihin mo sa akin ang sanhi ng pagnanais na mamatay; gagawin ko ang lunas para sa iyo.”

Verse 48

इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्मे भवान्प्रोक्तः कांपिल्यपुरवासिभिः । तेनाहं तव पार्श्वेऽत्र समायातो महामुने

Sinabi ni Indradyumna: “Ipinahayag sa akin ng mga taga-Kāmpilyapura na ikaw ay may mahabang buhay. Kaya, O dakilang muni, naparito ako rito sa iyong tabi.”

Verse 49

इंद्रद्युम्नोद्भवां वार्तां त्वं वदिष्यसि सन्मुने । मत्कीर्तिर्न परिज्ञाता ततो मृत्युं व्रजाम्यहम्

“O marangal na muni, isasalaysay mo ang pangyayaring kaugnay ni Indradyumna. Ngunit hindi nakikilala ang aking karangalan; kaya ako’y tutungo sa kamatayan.”

Verse 50

सूत उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा दयावान्स मुनीश्वरः । वृथाश्रमं च तं ज्ञात्वा दाक्षिण्यादिदमब्रवीत्

Sinabi ni Sūta: Nang malaman ang matibay niyang pasiya, ang mahabaging panginoon sa mga pantas—naunawaang magiging walang saysay ang kanyang pagsisikap—ay nagsalita ng mga salitang ito dahil sa paggalang at kabaitan.

Verse 51

यद्येवं मा विशाग्निं त्वमहं ज्ञास्यामि तं नृपम् । नाडीजंघो बको नाम ममास्ति परमः सुहृत्

“Kung gayon, huwag kang malugmok sa panghihina ng loob, O Viśāgni. Aalamin ko ang tungkol sa haring iyon. Mayroon akong isang napakalapit na kaibigan—si Baka ang pangalan, na tinatawag ding Nāḍījaṅgha.”

Verse 52

चिरंतनश्च सोऽस्माकं नूनं ज्ञास्यति तं नृपम् । तस्मादागच्छ गच्छावस्तस्य पार्श्वे हिमाचले

Siya’y sinauna, matagal nang kaugnay namin, at tiyak na makaaalam tungkol sa haring iyon. Kaya halika; tayo’y pumunta sa kanya, sa tabi ng kabundukang Himalaya.

Verse 53

साधूनां दर्शनं जातु न वृथा जायते क्वचित्

Ang pagdalo at pagtanaw sa mga banal na tao ay hindi kailanman nauuwi sa wala, sa anumang panahon.

Verse 54

एवमुक्त्वा ततस्तौ तु प्रस्थितौ मुनिपार्थिवौ । व्योममार्गेण संतुष्टौ बकं प्रति हिमाचले

Pagkasabi nito, ang pantas at ang hari ay naglakbay. Masaya ang loob, tinahak nila ang daan ng himpapawid patungo kay Baka sa lupain ng Himalaya.

Verse 55

बकोऽपि तं समालोक्य मार्कण्डेयं समागतम् । संमुखः प्रययौ तुष्टः स्वागतेनाभ्यपूजयत्

Si Baka rin, nang makita si Mārkaṇḍeya na dumating, ay lumapit upang salubungin siya. Sa galak, pinarangalan niya siya sa mga salitang pagbati.

Verse 56

धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वत्समागमः । भो भो ब्रह्मविदां श्रेष्ठ आतिथ्यं ते करोमि किम्

Mapalad ako, punô ako ng kabutihan, sapagkat nakatagpo kita. O pinakadakila sa mga nakakakilala sa Brahman, anong pag-aasikaso ang maihahandog ko sa iyo?

Verse 57

श्रीमार्कंडेय उवाच । मत्तोपि त्वं चिरायुश्च यतो मित्रं व्यवस्थितः । इन्द्रद्युम्नो महीपालस्त्वया दृष्टः श्रुतोऽथवा

Wika ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Mas mahaba ang iyong buhay kaysa sa akin, sapagkat ikaw ay matatag na nakatindig bilang kaibigan. Nakita mo na ba si Haring Indradyumna, o kahit narinig mo man lamang ang tungkol sa kanya?”

Verse 58

एतस्य मम मित्रस्य तेन दृष्टेन कारणम् । अन्यथा जायते मृत्युस्ततोऽहं त्वां समागतः

Para sa kapakanan ng kaibigang ito—upang siya’y ‘makita,’ ibig sabihi’y makilala at kilalanin—ako’y naparito. Kung hindi, darating ang kamatayan; kaya lumapit ako sa iyo.”

Verse 59

बक उवाच सप्तद्विगुणितान्कल्पान्स्मराम्यहमसंशयम् । न स्मरामि कथामेव इंद्रद्युम्नसमुद्भवाम्

Sinabi ni Baka: “Walang alinlangan, naaalala ko ang labing-apat na kalpa. Ngunit ni anuman ay hindi ko maalala ang salaysay na may kaugnayan sa pinagmulan ni Haring Indradyumna.”

Verse 60

आस्तां हि दर्शनं तावत्सत्यमेतन्मयोदिम्

“Tungkol sa ‘nakakita,’ ipagpaliban muna; ang sinabi ko ay pawang katotohanan.”

Verse 61

इंद्रद्युम्न उवाच । तपसः किं प्रभावोऽयं दानस्य नियमस्य च । यदायुरीदृशं जातं बकत्वेऽपि वदस्व नः

Sinabi ni Indradyumna: “Ano ang kapangyarihan ng tapas (pagpapakasakit), ng dāna (pagkakaloob), at ng niyama (banal na disiplina), na nagbunga ng ganitong kahabaan ng buhay kahit nasa kalagayang si Baka? Ipagpaliwanag mo sa amin.”

Verse 62

बक उवाच घृतकंबलमाहात्म्याद्देवदेवस्य शूलिनः । ममायुरीदृशं जातं बकत्वं मुनिशापतः

Wika ni Baka: “Sa kadakilaan ng Ghṛtakambala—na nauukol sa Diyos ng mga diyos, kay Mahādeva Śiva na may tangan ng trishula—naging ganito ang haba ng aking buhay; ngunit ang pagiging ‘Baka’ ko ay bunga ng sumpa ng isang muni.”

Verse 64

अहमासं पुरा बालो ब्राह्मणस्य निवेशने । चमत्कारपुरे रम्ये पाराशर्यस्य धीमतः

“Noon, ako’y isang batang lalaki sa tahanan ng isang brāhmaṇa—ang marunong na inapo ni Parāśara—sa kaaya-ayang lungsod na tinatawag na Camatkārapura.”

Verse 65

कस्यचित्त्वथ कालस्य संक्रांतौ मकरस्य भोः । संप्राप्यातीव चापल्याल्लिंगं जागेश्वरं मया । घृतकुम्भे परिक्षिप्तं पूजितं जनकेन यत्

“Pagkaraan, sa isang pagkakataon—sa Makara Saṅkrānti—dahil sa likot ng kabataan, kinuha ko ang liṅga ni Jāgeśvara at inilagay sa banga ng ghee, kahit ito’y sinamba na ng aking ama.”

Verse 66

अथ रात्र्यां व्यतीतायां पृष्टोऽहं जनकेन च । त्वया पुत्र परिक्षिप्तं नूनं जागेश्वरं क्वचित् । तस्माद्वद प्रयच्छामि तेन ते भक्ष्यमुत्तमम्

“Nang lumipas ang gabi, tinanong ako ng aking ama: ‘Anak, tiyak na inilagay mo sa kung saan ang Jāgeśvara. Sabihin mo; at bibigyan kita ng pinakamainam na pagkain.’”

Verse 67

ततो मयाज्यकुम्भाच्च तस्मादादाय सत्वरम् । भक्ष्यलौल्यात्पितुर्हस्ते विन्यस्तं घृतसंप्लुतम्

“Pagkatapos, dahil sa pagnanasa sa pagkain, dali-dali ko itong kinuha mula sa banga ng ghee at inilagay sa kamay ng aking ama—nababalutan at basang-basa ng ghee.”

Verse 68

कस्यचित्त्वथ कालस्य पंचत्वं च समागतः । जातिस्मरस्ततो जातस्तत्प्रभावान्नृपालये

Pagkaraan ng ilang panahon, dumating sa akin ang kamatayan. Pagkatapos, sa bisa ring iyon, ako’y muling isinilang na may alaala ng dating buhay, sa isang sambahayang maharlika.

Verse 69

आनर्ताधिपतेर्हर्म्ये नाम्ना ख्यातस्त्वहं बकः । चमत्कारपुरे देवो हरः संस्थापितो मया

Sa palasyo ng panginoon ng Ānarta, nakilala ako sa pangalang “Baka.” At sa Camatkārapura, itinatag ko ang Diyos na si Hara (Śiva).

Verse 70

तत्प्रभावेण विप्रेंद्र प्राप्तः पैतामहं पदम्

O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sa bisa ng kabanalang iyon, natamo niya ang dakilang kalagayan ng Lolo sa Sansinukob—ang daigdig/katayuan ni Brahmā.

Verse 71

ततो यानि धरापृष्ठे सुलिंगानि स्थितानि च । घृतेनच्छादयाम्येव मकरस्थे दिवाकरे । मया यत्स्थापितं लिंगं चमत्कारपुरे शुभम्

Pagkaraan, alinmang mapalad na liṅga na nakatindig sa ibabaw ng lupa, kapag ang Araw ay nasa Makara (Capricorn), tiyak kong tinatakpan ng nilinaw na mantikilya (ghṛta). At ang mapalad na liṅga na ako mismo ang nagtatag sa Camatkārapura—gayon din ang aking pagsamba rito.

Verse 72

आराधितं दिवा नक्तं राज्ये संस्थाप्य पुत्रकम् । नियोज्य सर्वतो भृत्यान्धनवस्त्रसमन्वितान्

Sinamba ko (si Śiva) sa araw at sa gabi. Nang mailuklok ko ang aking anak sa trono, nagtalaga ako ng mga tagapaglingkod sa lahat ng panig, na may sapat na yaman at kasuotan.

Verse 73

ततःकालेन महता तुष्टो मे भगवाञ्छिवः । मत्समीपं समासाद्य वाक्यमेतदुवाच सः

Pagkaraan ng mahabang panahon, nalugod sa akin ang Mapalad na Panginoong Śiva. Lumapit Siya sa aking harapan at nagsalita ng mga salitang ito:

Verse 74

परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते तव पार्थिवसत्तम । घृतकंबलदानेन संख्यया रहितेन च

“Lubos Akong nalulugod sa iyo—nawa’y mapasaiyo ang pagpapala, O pinakadakila sa mga hari—dahil sa iyong pag-aalay ng mga kumot na may ghee, at dahil ginawa mo ito nang hindi binibilang, walang hangganan.”

Verse 75

तस्माद्वरय भद्रं ते वरं यन्मनसि स्थितम् । अदेयमपि दास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“Kaya pumili ka ng biyaya—nawa’y mapasa iyo ang kabutihan—anumang nakalagak sa iyong puso. Kahit yaong karaniwang hindi ipinagkakaloob, ibibigay Ko, kahit ito’y lubhang bihira.”

Verse 76

ततो मया हरः प्रोक्तो यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । कुरुष्व मां गणं देव नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम्

Pagkatapos ay sinabi ko kay Hara: “Kung nalulugod Ka sa akin, O Panginoon, gawin Mo akong isa sa Iyong mga gaṇa, O Diyos. Wala na akong ibang hinihiling.”

Verse 77

श्रीभगवानुवाच । बकैहि त्वं महाभाग कैलासं पर्वतोत्तमम् । मया सार्धमनेनैव शरीरेण गणो भव

Sinabi ng Mapalad na Panginoon: “Magpaalam ka at lumapit, O napakapalad; pumaroon sa Kailāsa, ang pinakadakilang bundok. Kasama Ko, sa mismong katawang ito, maging isa kang gaṇa.”

Verse 78

अन्योऽपि मर्त्यलोकेत्र यः करिष्यति मानवः । मकरस्थे रवौ मह्यं संक्रांतौ रजनीमुखे । स नूनं मद्गणो भावी सकृत्कृत्वाऽथ कंबलम्

At sinumang iba pa sa daigdig ng mga mortal na gagawa nito para sa akin—kapag ang Araw ay nasa Makara (Capricorn), sa sandali ng saṅkrānti, sa pagsisimula ng gabi—tiyak na magiging gaṇa ko siya, kahit minsan lamang gawin: ang paggawa o pag-aalay ng kambala (kumot na may banal na ghee).

Verse 79

त्वं पुनर्मामकं लिंगं समं कुर्वन्भविष्यसि । धर्मसेनेति विख्यातो विकृत्या परिवर्जितः

At ikaw naman, magiging yaong nagpapantay at humuhubog nang maayos sa aking liṅga; kikilalanin kang “Dharmasena,” malaya sa kapansanan at pagkasira.

Verse 80

एवमुक्त्वा स भगवान्मामादाय ततः परम् । कैलासं पर्वतं गत्वा गणकोटीशतामदात्

Pagkasabi nang gayon, kinuha ako ng Mapalad na Panginoon at isinama; at pagkaraan, nagtungo Siya sa Bundok Kailāsa at ipinagkaloob sa akin ang daan-daang koṭi ng mga gaṇa (mga tagasunod).

Verse 81

कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो यदृच्छया । गतोऽहं पर्वतश्रेष्ठं हिमवंतं महागिरिम्

Pagkaraan ng ilang panahon, habang ako’y naglalagalag nang di sinasadya, narating ko ang panginoon ng mga bundok—si Himavān, ang dakilang tuktok.

Verse 82

यत्रास्ते गालवो नाम सदैव तपसि स्थितः । तस्य भार्या विशालाक्षी सर्वलक्षणलक्षिता

Doon nanahan ang isang rishi na nagngangalang Gālava, laging nakatatag sa tapas (mahigpit na pag-aayuno at pagninilay); ang kanyang asawa, si Viśālākṣī, ay may malalaking mata at taglay ang lahat ng mapalad na tanda.

Verse 83

सप्तरक्ता त्रिगंभीरा गूढगुल्फा कृशोदरी । तां दृष्ट्वा मन्मथाविष्टः संजातोऽहं मुनीश्वर

Siya’y nagniningning sa malalalim na kulay, marikit sa tatlong kurba ng katawan, may maayos na bukung-bukong at payat na baywang. Pagkakita ko sa kanya, O panginoon ng mga muni, ako’y nilamon ni Kāma—ang pagnanasa.

Verse 84

चिंतितं च मया चित्ते कथमेतां हराम्यहम् । तस्माच्छिष्यत्वमासाद्य भक्तिमस्य करोम्यहम्

Nagmuni-muni ako sa puso: “Paano ko siya madadala?” Kaya, sa pag-abot sa kalagayang maging alagad niya, ipapamalas ko ang bhakti—banal na debosyon—sa kanya.

Verse 85

शुश्रूषानिरतो भूत्वा येन प्राप्नोमि भामिनीम्

Sa pagiging masigasig sa pag-aasikaso at paglilingkod, sa paraang iyon ko marahil makakamtan ang babaeng nag-aalab ang damdamin.

Verse 86

ततो बटुकरूपेण संप्राप्तो गालवो मया । संसारस्य विरक्तोऽहं करिष्यामि मह्त्तपः

Pagkaraan, sa anyo ng isang baṭuka—batang brahmacārī na mag-aaral—lumapit ako kay Gālava at nagsabi: “Ako’y lumayo na sa samsara; magsasagawa ako ng dakilang tapas (pagpapakasakit).”

Verse 87

दीक्षां यच्छ विभो मह्यं येन शिष्यो भवामि ते

Ipagkaloob mo sa akin ang dīkṣā, O kagalang-galang, upang ako’y maging alagad mo.

Verse 88

आहरिष्याम्यहं दर्भांस्तथा सुमनसः सदा । समिधश्च सदैवाहं फलानि जलमेव च

Palagi kong dadalhin ang damong kuśa at mga bulaklak; at lagi rin akong magdadala ng mga patpat na pang-alay sa apoy, mga prutas, at tubig din.

Verse 89

स मां विनयसंपन्नं ज्ञात्वा ब्राह्मणरूपिणम् । ददौ दीक्षां ततो मह्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

Nang makilala niya ako bilang isang may disiplina, na nag-anyong brāhmaṇa, ipinagkaloob niya sa akin ang dīkṣā ayon sa gawang itinakda ng mga śāstra.

Verse 90

अथ दीक्षां समासाद्य तोषयामि दिनेदिने । तं चैव तस्य पत्नीं तां यथोक्तपरिचर्यया । अशुद्धेनापि चित्तेन छिद्रान्वेषणतत्परः

Pagkatanggap ko ng dīkṣā, araw-araw ko siyang pinasisiya; at pinaglingkuran ko rin ang kanyang asawa ayon sa itinakdang paraan. Ngunit kahit marumi ang isip, nanatili akong abala sa paghahanap ng kapintasan—nagmamatyag ng siwang.

Verse 91

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते सा स्त्रीधर्मसमन्विता । उटजं दूरतस्त्यक्त्वा रात्रौ सुप्ता मनस्विनी

Sa ibang araw, ang babaeng yaon na marangal ang loob, matatag sa dharma ng babae, ay lumayo nang kaunti mula sa kubong-ermita at natulog sa gabi.

Verse 92

सोऽहं रूपं महत्कृत्वा तामादाय तपस्विनीम् । सुखसुप्तां सुविश्रब्धां प्रस्थितो दक्षिणामुखः

Pagkaraan, nag-anyong ako ng isang napakalaki at nakapanghihilakbot na anyo, at dinakma ang babaeng asceta; habang siya’y mahimbing na natutulog at walang alinlangan, ako’y umalis na nakaharap sa timog.

Verse 93

अथासौ संपरित्यक्ता संस्पर्शान्मम निद्रया । चौररूपं परिज्ञाय मां शिष्यं प्ररुरोद ह

Pagkaraan, nagising siya, nabalisa sa aking paghipo. Nang makilala niya ang aking anyong tila magnanakaw, siya’y sumigaw: “(Iyan) ay alagad mo!”

Verse 94

साब्रवीच्च स्वभर्तारं गालवं मुनिसत्तमम् । एष शिष्यो दुराचारो हरते मामितः प्रभो

At sinabi niya sa kanyang asawa—si Gālava, pinakadakila sa mga muni—“Panginoon, ang masamang alagad na ito’y inaagaw ako mula rito!”

Verse 95

तस्माद्रक्ष महाभाग यावद्दूरं न गच्छति

Kaya nga, O mapalad, ipagtanggol (mo ako) bago pa siya makalayo.

Verse 96

तच्छ्रुत्वा गालवः प्राह तिष्ठतिष्ठेति चासकृत् । पापाचार सुदुष्टात्मन्गतिस्ते स्तंभिता मया

Nang marinig iyon, si Gālava’y paulit-ulit na nagsabi, “Tigil! Tigil!” At idineklara niya, “O makasalanan, O lubhang masamang-loob—pinatigil ko ang iyong paggalaw!”

Verse 97

तस्य वाक्यात्ततो मह्यं गतिस्तंभो व्यजायत । यद्वल्लिखित एवाहं प्रतिष्ठामि सुनिश्चलः

Dahil sa kanyang mga salita, agad napigil ang aking paggalaw; tumindig akong di-matinag, na para bang iginuhit sa isang larawan.

Verse 98

ततस्तेन च शप्तोऽहं गालवेन महात्मना । वंचितोऽहं त्वया यस्माद्बको भव सुदुर्मते

Pagkaraan, isinumpa ako ng dakilang-makaluluwang si Gālava: “Sapagkat nilinlang mo ako—maging tagak (baka) ka, O lubhang baluktot ang isip!”

Verse 99

ततः पश्यामि चात्मानं सहसा बकरूपिणम् । बकत्वेऽपि न मे नष्टा या स्मृतिः पूर्वसंभवा

Pagkatapos, bigla kong nakita ang sarili ko na nasa anyo ng tagak (baka). Gayunman, kahit nasa kalagayang tagak, hindi naglaho ang alaala na nagmula sa aking dating pag-iral.

Verse 100

ततः साऽपि च तत्पत्नी सचैलं स्नानमाश्रिता । मत्स्पर्शादुःखितांगी च शापाय समुपस्थिता

Pagkaraan, ang kanyang asawa man, suot pa rin ang damit, ay nagsagawa ng paliligo para sa paglilinis. Dahil sa hapding dulot ng makasalanang paghipo, lumapit siya upang magpahayag ng sumpa.

Verse 101

यस्मात्पाप त्वया स्पृष्टा प्रसुप्ताहं रजस्वला । बकधर्मं समाश्रित्य भर्त्ता मे वंचितस्त्वया । अन्यरूपं समास्थाय तस्मात्सत्यं बको भव

“Sapagkat ikaw, O makasalanan, ay humipo sa akin habang ako’y natutulog, noong ako’y may buwanang dalaw; at sa pagkanlong sa ‘gawi ng tagak’ ay nilinlang mo ang aking asawa—kaya, sa pag-angkin ng ibang anyo, maging tunay na tagak (baka) ka!”

Verse 102

एवं शप्तस्ततो द्वाभ्यां ताभ्यां वै दुःखसंयुतः । चरणाभ्यां प्रलग्नस्तु गालवस्य महात्मनः

Sa gayon, nang masumpa ng dalawang iyon, napuno siya ng dalamhati at kumapit sa dalawang paa ng dakilang-makaluluwang si Gālava.

Verse 103

गणोऽहं देवदेवस्य त्रिनेत्रस्य महात्मनः । पालकेति च विख्यातो गणकोटिप्रभुः स्थितः

Ako ay isang gaṇa ng Diyos ng mga diyos, ang dakilang Panginoong Tatlong-Mata. Kilala ako bilang Pālaka, naitindig bilang pinunò sa bilyun-bilyong gaṇa.

Verse 104

सोऽहमत्र समायातः प्रभोः कार्येण केनचित् । तव भार्यां समालोक्य कामदेववशं गतः

Napunta ako rito dahil sa isang utos ng aking Panginoon; ngunit nang makita ko ang iyong asawa, napasailalim ako sa kapangyarihan ni Kāma (pagnanasa).

Verse 105

क्षमापराधं त्वं मह्यमेवं ज्ञात्वा मुनीश्वर । दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च

O panginoon ng mga pantas, yamang nalalaman mo ito, patawarin mo ang aking pagkakasala. Ako’y walang disiplina, ngunit nagkamit ng kasaganaan—at ng kaalaman at kapangyarihan din.

Verse 106

न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः । शिष्यरूपं समास्थाय ततः प्राप्तस्तवांतिकम्

Hindi nagtatagal sa sariling katayuan ang taong tulad ko na lasing sa kapalaluan. Kaya nag-anyong alagad ako at saka lumapit sa iyong harapan.

Verse 107

अस्या हरणहेतोश्च महासत्या मुनीश्वर । तस्मात्कुरु प्रसादं मे दीनस्य प्रणतस्य च

O panginoon ng mga muni, dahil sa bagay na may kinalaman sa pag-agaw sa kanya—at sapagkat siya’y lubhang tapat sa katotohanan—kaya ipagkaloob mo ang iyong biyaya sa akin na abang nakayukod at nagpupugay.

Verse 108

अनुग्रहप्रदानेन क्षमा यस्मात्तपस्विनाम् । कोकिलानां स्वरो रूपं नारीरूपं पतिव्रता । विद्या रूपं कुरूपाणां क्षमा रूपं तपस्विनाम्

Sapagkat ang mga asceta ay nagkakaloob ng biyaya, ang pagpapatawad ang tunay nilang palamuti. Ang ganda ng kukuko ay ang tinig; ang ganda ng babae ay ang katapatan sa asawa; ang pangit ay gumaganda sa karunungan; at ang mga asceta ay gumaganda sa pagpapatawad.

Verse 109

सूत उवाच । तस्य तत्कृपणं श्रुत्वा सोपि माहेश्वरो मुनिः । ज्ञात्वा तं बांधवस्थाने दयां कृत्वाऽब्रवीद्वचः

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang kanyang kaawa-awang pakiusap, ang pantas na Māheśvara rin—yamang kinilala siyang parang nasa katayuan ng isang kamag-anak—ay nagpakita ng habag at nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 110

सत्यवाक्तिष्ठते विप्रश्चमत्कारपुरे शुभे

O brāhmaṇa, ang nagsasalita ng katotohanan ay nananahan sa mapalad na lungsod na tinatawag na Camatkārapura.

Verse 111

भर्त्तृयज्ञ इति ख्यातस्तदा तस्योपदेशतः । बकत्वं यास्यते नूनं मम वाक्यादसंशयम्

Pagkaraan, ayon sa kanyang tagubilin, siya’y nakilala sa pangalang “Bhartṛyajña”. At tunay nga—walang alinlangan—sa aking salita, siya’y mapapasa kalagayang maging tagak (heron).

Verse 112

ततः पश्यामि चात्मानं बकत्वेन समाश्रितम्

Pagkaraan, namasdan ko ang aking sarili—na sumilong sa kalagayang pagiging tagak (heron), ibig sabihi’y nagbagong-anyo bilang tagak.

Verse 113

एवं मे दीर्घमायुष्यं संजातं शिवभक्तितः । घृतकम्बलमाहात्म्याद्बकत्वं मुनिशापतः

Kaya nga, sa pamamagitan ng debosyon kay Śiva, dumating sa akin ang mahabang buhay. Ngunit dahil sa kadakilaan na kaugnay ng Ghṛtakambala, dahil sa sumpa ng isang muni, napasaakin ang kalagayang maging tagak (baka).

Verse 114

इंद्रद्युम्न उवाच एतदर्थं समानीतस्त्वत्सकाशं विहंगम । इंद्रद्युम्नस्य वार्तार्थं मरणे कृतनिश्चयः

Sinabi ni Indradyumna: O ibon, dahil sa layuning ito ka dinala sa harap ko—upang maghatid ng balita tungkol kay Indradyumna; at ako’y nagpasyang harapin ang kamatayan.

Verse 115

सा त्वया नैव विज्ञाता ममाभाग्यैर्विहंगम । सेवयिष्याम्यहं तस्मात्प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

O ibon, dahil sa aking kamalasan, hindi mo nalaman ang bagay na iyon. Kaya ako’y lalapit sa naglalagablab na Apoy—si Agni.

Verse 116

प्रतिज्ञातं मया पूर्वमेतन्निश्चित्य चेतसि । इंद्रद्युम्ने ह्यविज्ञाते संसेव्यः पावको मया

Noon pa man ay ipinangako ko na ito, matapos kong pagtibayin sa puso: kung mananatiling di-kilala si Indradyumna, kung gayon ay dapat akong lumapit sa Apoy.

Verse 117

तस्माद्देहि ममादेशं मार्कंडेयसमन्वितः । प्रविशामि यथा वह्निं भ्रष्टकीर्तिरहं बक

Kaya’t ipagkaloob mo sa akin ang pahintulot, kasama si Mārkaṇḍeya, upang ako’y makapasok sa apoy—ako, ang tagak (baka) na bumagsak na ang dangal at pangalan.

Verse 118

मार्कंडेय उवाच । वेत्सि चान्यं नरं कञ्चिद्वयसा चात्मनोऽधिकम् । पृच्छामि येन तं गत्वा कृते ह्यस्य महात्मनः

Wika ni Mārkaṇḍeya: “May kilala ka bang ibang lalaki na mas matanda kaysa sa iyo? Itinatanong ko ito upang mapuntahan ko siya at may magawa para sa dakilang kaluluwang ito.”

Verse 119

श्रद्धया परया युक्तः संप्राप्तोऽयं मया सह । तत्कथं त्यजति प्राणान्सहाये मयि संस्थिते

Taglay ang sukdulang pananampalataya, sumama siya sa akin at dumating. Kaya paano niya maiiwan ang hininga ng buhay habang ako, ang kanyang kasama, ay nasa tabi niya?

Verse 120

अपरं च क्षमं वाक्यं यत्त्वां वच्मि विहंगम । अयं दुःखेन संयुक्तः साधयिष्यति पावकम् । अहमेनमनुद्धृत्य कस्माद्गच्छामि चाश्रमम्

“O ibon, pagtiisan mo pa ang isa kong sasabihin. Ang taong ito, nilulunod ng dalamhati, ay naghahandang pumasok sa apoy. Paano ako makababalik sa aking ashram nang hindi ko muna siya naililigtas?”

Verse 121

सूत उवाच । तयोस्तं निश्चयं ज्ञात्वा बकः परमदुर्मना । सुचिरं चिंतयामास कथं स्यादेतयोः सुखम्

Sabi ni Sūta: “Nang malaman ang pasya nilang dalawa, labis na nalumbay ang ibong Baka. Matagal niyang pinag-isipan: ‘Paano magkakaroon ng kaginhawahan ang dalawang ito?’”

Verse 122

ततो राजा मुनिश्चैव दारूण्याहृत्य पावकम् । प्रवेष्टुकामौ तौ दृष्ट्वा बको वचनमब्रवीत्

Pagkaraan, ang hari at ang muni ay nagtipon ng panggatong at inihanda ang apoy. Nang makita ni Baka na kapwa sila nagnanais pumasok sa apoy, nagsalita siya ng ganito.

Verse 123

मम वाक्यं कुरु प्राज्ञ यदि जीवितुमिच्छसि । ज्ञातः सोऽद्य मया व्यक्तमिन्द्रद्युम्नं नराधिपम्

O marunong, sundin mo ang aking salita kung ibig mong mabuhay. Ngayon ay malinaw kong nakilala siya—ang hari ng mga tao, si Haring Indradyumna.

Verse 124

यो ज्ञास्यति मम ज्येष्ठः सर्वशास्त्रविचक्षणः । तत्त्वमेनं समादाय मरणे कृतनिश्चयम्

Ang aking nakatatandang kapatid—matalas sa pag-unawa sa lahat ng mga śāstra—tiyak na makaaalam ng katotohanan tungkol sa kanya. Isama mo siya, kahit siya’y nagpasya na sa kamatayan.

Verse 125

निश्वसन्तं यथा नागं बाष्पव्याकुललोचनम् । समागच्छ मया सार्धं कैलासं पर्वतं प्रति

Siya’y bumubuntong-hininga na parang nāga, at ang mga mata’y nababalisa sa luha. Halika, sumama ka sa akin patungo sa Bundok Kailāsa.

Verse 126

यत्रास्ति दयितो मह्यमुलूकश्चिरजीवभाक् । स नूनं ज्ञास्यते तं हि मा वृथा मरणं कृथाः

Doon naninirahan ang aking minamahal na kasama, si Ulūka, na pinagkalooban ng mahabang buhay. Tiyak na makikilala niya siya at ang katotohanan. Huwag mong yakapin ang kamatayan nang walang saysay.

Verse 127

ततोऽसौ तेन संयुक्तो बकेन सुमहात्मना । मार्कंडेयेन संप्राप्तः कैलासं पर्वतोत्तमम्

Pagkaraan, siya—kasama ang dakilang-loob na si Baka at si Mārkaṇḍeya—ay nakarating sa Kailāsa, ang pinakadakila sa mga bundok.

Verse 128

सोऽपि दृष्ट्वा बकं प्राप्तं मित्रं परमसंमतम् । समागच्छदसौ हृष्टः स्वागतेनाभ्यनन्दयत्

Siya man, nang makita si Baka na dumating—ang pinakakagalang-galang na kaibigan—ay lumapit nang masaya at sinalubong siya sa mga salitang pagbati.

Verse 129

अथ तं चैव विश्रान्तं समालिङ्ग्य मुहुर्मुहुः । प्राकारवर्णनामासौ वाक्यमेतदुवाच ह

Pagkaraan, nang siya’y makapagpahinga, niyakap niya ito nang paulit-ulit; at ang taong nagngangalang Prākāravarṇa ay nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 130

स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ भूप सुस्वागतं च ते । सख्येऽद्य यच्च ते कार्यं वदागमनकारणम्

Maligayang pagdating sa iyo, O pinakadakila sa mga dvija; at maligayang pagdating din sa iyo, O hari. Ngayon, bilang kaibigan, sabihin mo sa akin ang iyong gawain at ang dahilan ng iyong pagparito.

Verse 131

कावेतौ पुरुषौ प्राप्तौ त्वया सार्धं ममांतिकम् । दिव्यरूपौ महाभागौ तेजसा परिवारितौ

Sino ang dalawang lalaking ito na dumating sa aking harapan kasama mo—may anyong maka-diyos, lubhang mapalad, at napaliligiran ng ningning?

Verse 132

बक उवाच । एष मार्कंडसंज्ञोऽत्र प्रसिद्धो भुवनत्रये । महेश्वरप्रसादेन संसिद्धिं परमां गतः । द्वितीयोऽसौ सुहृच्चास्य कश्चिन्नो वेद्मि तत्त्वतः । मार्कंडेन समायातः सुहृदा व ममांतिकम्

Sinabi ni Baka: “Ang isang ito rito ay kilala sa pangalang Mārkaṇḍa, bantog sa tatlong daigdig. Sa biyaya ni Maheśvara, natamo niya ang sukdulang kasakdalan. Ang ikalawa naman ay kaibigan niyang malapit—isang tao; sa katotohanan, hindi ko lubos na nalalaman ang kanyang tunay na kalagayan. Dumating siya kasama ni Mārkaṇḍa sa akin, bilang kasamang kaibigan.”

Verse 135

यदि जानासि तं भूपमिन्द्रद्युम्नं महामते । तत्त्वं कीर्तय येनासौ मरणाद्विनिवर्तते

O dakilang may isip, kung kilala mo ang haring Indradyumna, ipahayag mo ang tunay na aral na sa pamamagitan nito’y makababalik siya mula sa kamatayan.

Verse 136

चिरायुस्त्वं मया ज्ञातो ह्यतः प्राप्तोऽस्मि तेंऽतिकम्

Nakilala kong ikaw ay may mahabang buhay; kaya ako’y naparito sa iyong harapan.

Verse 137

उलूक उवाच । अष्टाविंशत्प्रमाणेन कल्पा जातस्य मे स्थिताः । न दृष्टो न श्रुतः कश्चिदिंद्रद्युम्नो महीपतिः

Sinabi ni Ulūka: “Sa bilang, dalawampu’t walong kalpa na ang lumipas sa aking pag-iral. Gayunman, ni hindi ko nakita ni narinig ang sinumang haring nagngangalang Indradyumna.”

Verse 138

इंद्रद्युम्न उवाच । तव कस्मादुलूकत्वं शीघ्रं तन्मे प्रकीर्तय । एतन्मे कौतुकं भावि यत्ते ह्यायुरनन्तकम् । उलूकत्वं च संजातं रौद्रं लोकविगर्हितम्

Sinabi ni Indradyumna: “Bakit ka naging kuwago? Ipagbigay-alam mo agad sa akin. Ito’y nagdudulot ng aking pagkamangha: tunay ngang waring walang hanggan ang iyong buhay, ngunit sumapit ang pagka-kuwago—nakapanghihilakbot at hinahamak ng daigdig.”

Verse 139

उलूक उवाच । शृणु तेऽहं प्रवक्ष्यामि दीर्घायुर्मे यथा स्थितम् । महेश्वरप्रसादेन बिल्वपत्रार्चनान्मया । उलूकत्वं मया प्राप्तं भृगोः शापान्महात्मनः

Sinabi ni Ulūka: “Makinig; ipaliliwanag ko sa iyo kung paano nanatili ang aking mahabang buhay. Sa biyaya ni Maheśvara—sa pagsamba ko gamit ang mga dahon ng bilva—iyon ay aking natamo. Ngunit ang pagka-kuwago ay aking tinanggap dahil sa sumpa ng dakilang Bhṛgu.”

Verse 140

अहमासं पुरा विप्रः सर्वविद्यासु पारगः । चमत्कारपुरे श्रेष्ठे नाम्ना ख्यातस्तु घंटकः । ब्रह्मचारी दमोपेतो हरपूजार्चने रतः

Noong una, ako ay isang brāhmaṇa, ganap sa lahat ng sangay ng kaalaman. Sa dakilang lungsod na tinatawag na Cāmatkārapura, ako’y nakilala sa pangalang Ghaṇṭaka—namumuhay bilang brahmacārī, may pagpipigil at disiplina, at laging nakatuon sa pagsamba at pag-aalay kay Hara (Śiva).

Verse 141

अखंडितैर्बिल्वपत्रैरग्रजातैस्त्रिपत्रकैः । त्रिकालं पूजितः शंभुर्लक्षमात्रैः सदा मया

Sa pamamagitan ng mga dahon ng bilva na buo at di napunit—bagong usbong at tig-tatlong dahon—palagi kong sinamba si Śambhu nang tatlong ulit sa isang araw, na inihahandog ang mga ito hanggang sa isang lakh (isandaang libo).

Verse 142

ततो वर्षसह्स्रांते तुष्टो मे भगवान्हरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा मेघगंभीरया गिरा

Pagkaraan, nang lumipas ang isang libong taon, ang Mapalad na Panginoong Hara—nalugod sa akin—ay nagpakita sa isang pangitain at nagsalita sa tinig na malalim na gaya ng kulog sa ulap.

Verse 143

अहं तुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अखंडितैर्बिल्वपत्रैस्त्रिकाले यत्त्वयार्चितः

“Anak, nalulugod Ako sa iyo. O matatag sa panata, pumili ka ng biyaya—sapagkat sinamba mo Ako nang tatlong ulit sa isang araw gamit ang mga dahon ng bilva na buo at di napunit.”

Verse 144

बिल्वस्य प्रसवाग्रेण त्रिपत्रेण प्रजायते । एकेनापि यथातुष्टिस्तथान्येषां न कोटिभिः

Mula sa malambot na usbong ng bilva ay sumisilang ang handog na tatluhang dahon; kahit isang dahon lamang nito ay nakalulugod kay Śiva—samantalang sa iba pang handog, kahit umabot sa crores, hindi pa rin nakakamtan ang gayong lugod.

Verse 145

पुष्पाणामपि भद्रं ते सुगंधानामपि ध्रुवम् । सखे मया प्रणम्योच्चैः स प्रोक्तः शशिशेखरः

Kahit sa gitna ng mga bulaklak, ang pinakamasuwerte ay yaong sa iyo; kahit sa mga handog na mabango, ang sa iyo ang pinakadakila. O kaibigan—yumukod akong may paggalang at ipinahahayag ko si Śiva, ang Panginoong may gasuklay na buwan sa ulo.

Verse 146

यदि तुष्टोसि मे देव यदि देयो वरो मम । तन्मां कुरु जगन्नाथ जरामरणवर्जितम्

“Kung ikaw ay nalulugod sa akin, O Panginoon—kung may biyayang ipagkakaloob sa akin—kung gayon, O Jagannātha, Panginoon ng sanlibutan, gawin mo akong malaya sa katandaan at kamatayan.”

Verse 147

स तथेति प्रतिज्ञाय महादेवो महेश्वरः । कैलासं प्रति देवेशः क्षणाच्चादर्शनं गतः

Si Mahādeva, ang dakilang Mahēśvara, ay nangakong, “Gayon nga.” At ang Panginoon ng mga diyos ay tumungo sa Kailāsa; sa isang kisapmata, naglaho siya sa paningin.

Verse 148

ततोहं परितुष्टोथ वरं प्राप्य महेश्वरात् । कृतकृत्यमिवात्मानं चिंतयामि प्रहर्षितः

Pagkaraan nito, ako man ay lubos na nasiyahan; nang matamo ko ang biyaya mula kay Maheśvara, inakala kong ang sarili ko’y tulad ng taong natupad na ang layon ng buhay, at nagalak nang taimtim.

Verse 149

एतस्मिन्नेव काले तु भार्गवो मुनिसत्तमः । कुशलः सर्वशास्त्रेषु वेदवेदांग पारगः

Sa mismong panahong iyon, naroon ang dakilang pantas na si Bhārgava—pinakamainam sa mga muni—dalubhasa sa lahat ng śāstra at ganap na bihasa sa mga Veda at Vedāṅga.

Verse 150

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी नाम्ना ख्याता सुदर्शना । प्राणेभ्योऽपि प्रिया तस्य गालवस्य मुनेः सुता

Ang kanyang asawa ay isang babaeng banal at marangal, tanyag sa pangalang Sudarśanā—minamahal niya nang higit pa sa sariling buhay—na anak na babae ng pantas na si Gālava.

Verse 151

तस्य कन्या समभवद्रूपेणाप्रतिमा भुवि । सा मया सहसा दृष्टा क्रीडमाना यथेच्छया

Mayroon siyang isang anak na babae, walang kapantay ang ganda sa daigdig. Bigla ko siyang nasilayan, naglalaro nang malaya ayon sa nais niya.

Verse 152

मध्यक्षामा सुकेशी च बिंबोष्ठी दीर्घलोचना । तामहं वीक्षयित्वा तु कामदेववशं गतः

Siya’y may baywang na payat, magandang buhok, mga labing tulad ng bungang bimba, at mahahabang mata. Pagkakita ko sa kanya, napasailalim ako sa kapangyarihan ni Kāma, ang diyos ng pagnanasa.

Verse 153

ततः पृष्टा मया कस्य कन्येयं चारुलोचना । विभक्तसर्वावयवा देवकन्येव राजते

Pagkaraan, nagtanong ako, “Kaninong anak ang dalagang ito na may magagandang mata?” Bawat bahagi ng kanyang katawan ay wasto ang sukat, at siya’y nagniningning na parang dalagang makalangit.

Verse 154

सखीभिः कीर्तिता मह्यं भार्गवस्य मुनेः सुता । एषा चाद्यापि कन्यात्वे वर्तते चारुहासिनी

Sinabi sa akin ng kanyang mga kaibigan, “Siya ang anak na babae ng pantas na Bhārgava. Hanggang ngayon ay nananatili pa siyang dalaga,”—ang dalagang may banayad at kaakit-akit na ngiti.

Verse 155

ततोऽहं भार्गवं गत्वा विनयेन समन्वितः । ययाचे कन्यकां ता च कृतांजलिपुटः स्थितः

Pagkaraan, lumapit ako kay Bhārgava na may kababaang-loob at humiling sa dalaga; tumayo ako roon na magkadikit ang mga palad sa paggalang.

Verse 156

सवर्णं मां परिज्ञाय सोऽपि भार्गवनंदनः । दत्तवांस्तां महाभाग विरूपस्यापि कन्यकाम्

Nang makilala niya akong karapat-dapat sa antas, ang anak ni Bhārgava—O mapalad—ay ibinigay pa rin ang dalaga, maging kay Virūpa man.

Verse 158

सुलज्जा साऽतिदुःखार्ता पश्यांब जनकेन च । विरूपाय प्रदत्तास्मि नाहं जीवितुमुत्सहे

Sa matinding hiya at dalamhati, sinabi niya, “Tingnan mo, Ina—ako’y ibinigay ng sarili kong ama kay Virūpa. Ayaw ko nang mabuhay pa.”

Verse 159

विषं वा भक्षयिष्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा निषिद्धः स द्विजस्तया

“Lulunukin ko ang lason, o papasok ako sa apoy.” Nang marinig ang kanyang sinabi, ang brahmanang iyon ay napigil—nahadlangan ng kanyang pagtutol.

Verse 160

कस्मान्नाथ प्रदत्तासौ विरूपाय त्वया विभो । कन्यकेयं सुरूपाढ्या सर्वलक्षणसंयुता

“Bakit, O panginoon na makapangyarihan, ibinigay mo siya kay Virūpa? Ang dalagang ito’y may kagandahan at taglay ang lahat ng mapalad na palatandaan.”

Verse 161

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भार्गवो मुनिसत्तमः । ततस्तां गर्हयित्वासौ धिङ्नारी पुरुषायते

Nang marinig ang mga salitang ito, si Bhārgava, ang pinakamahusay sa mga pantas, ay sumaway sa kanya: "Nakakahiya! Ang isang babaeng kumikilos ng ganito ay umaasal na parang lalaki."

Verse 162

अनेन प्रार्थिता कन्या मया चास्मै प्रदीयते । तत्किं निषेधयसि मां दीयमानां सुतामिमाम्

"Hiningi ng lalaking ito ang dalaga, at ibinibigay ko ang aking anak sa kanya. Kung gayon, bakit mo ako pinagbabawalan na ibigay ang anak na ito na ipinagkakaloob?"

Verse 163

इत्युक्त्वा स प्रसुष्वाप पत्न्याथ कन्यया समम्

Matapos magsalita ng ganito, siya ay nakatulog—kasama ang kanyang asawa at ang dalaga.

Verse 164

ततोऽर्द्धरात्रे चागत्य मया सुप्ता च भार्गवी । हृत्वा स्वभवने नीता निशि सुप्ते जने तदा

Pagkatapos, sa hatinggabi, ako ay dumating; at si Bhārgavī ay natutulog. Tinangay ko siya at dinala sa aking sariling tahanan, habang ang mga tao ay natutulog sa gabi.

Verse 165

नियुक्ता कामधर्मेण ह्यनिच्छंती बलान्मया । विप्रः प्रातर्जजागार पिता तस्यास्ततः परम्

Kahit ayaw niya, siya ay pinilit ko sa mga gawa ng pagnanasa. Pagkatapos, ang kanyang ama—ang brāhmaṇa—ay nagising sa umaga.

Verse 166

क्वासौ सा दुहिता केन हृता नष्टा मदीयिका । अथासौ वीक्षितुं बाह्ये बभ्राम स्ववनांतिकम्

“Nasaan ang aking anak na babae—sino ang kumuha sa kanya, at nawala siya sa akin?” Pagkaraan, lumabas siya upang maghanap, pagala-gala sa may sariling kakahuyan at luntiang gubat niya.

Verse 167

पदसंहतिमार्गेण मुनिभिर्बहुभिर्वृतः । तेन दृष्टाऽथ सा कन्या कृतकौतुकमंगला

Sa landas na madalas daanan, napalilibutan ng maraming mga muni, nakita niya ang dalaga—nakabihis at napalamutian ng mapalad na sinulid ng kasal at mga ritwal na pangkasal.

Verse 168

रुदंती सस्वनं तत्र लज्जमाना ह्यधोमुखी । ततः कोपपरीतात्मा मां प्रोवाच स भार्गवः

Naroon siya, humahagulgol nang malakas, nahihiya at nakayuko. Pagkaraan, si Bhārgava, na nilamon ng poot ang puso, ay nagsalita sa akin.

Verse 169

निशाचरस्य धर्मेण यस्मादूढा सुता मम । निशाचरो भवानस्तु कर्मणानेन सांप्रतम्

“Sapagkat kinuha mo ang aking anak na babae sa paraan ng isang gumagala sa gabi, kaya sa gawaing ito rin—ngayon—maging isa kang niśācara (nilalang ng gabi)!”

Verse 170

घंटक उवाच । निर्दोषं मां द्विजश्रेष्ठ कस्मात्त्वं शपसि द्रुतम् । त्वयैषा मे स्वयं दत्ता तेन रात्रौ हृता मया

Sinabi ni Ghaṃṭaka: “O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, bakit mo ako minamadaling sumpain gayong wala akong sala? Ikaw mismo ang kusang nagbigay sa kanya sa akin; kaya ko siya dinala sa gabi.”

Verse 171

यो दत्वा कन्यकां पूर्वं पश्चाद्यच्छेन्न दुर्मतिः । स याति नरकं घोरं यावदाभूतसंप्लवम्

Ang sinumang unang nagkaloob ng isang dalaga at pagkaraan ay ibig pang bawiin siya—ang taong may masamang isip ay mapapasa impiyernong kakila-kilabot hanggang sa pagkalusaw ng mga nilalang.

Verse 172

अथासौ चिंतयामास सत्यमेतेन जल्पितम् । पश्चात्तापसमोपेतो वाक्यमेतदुवाच ह

Pagkaraan, siya’y nagmuni-muni: “Tunay ang sinabi niya.” Puspos ng pagsisisi, sinabi niya ang mga salitang ito.

Verse 173

सत्यमेतत्त्वया प्रोक्तं न मे वचनमन्यथा । उलूकरूपसंयुक्तो भविष्यसि न संशयः

“Tunay ang sinabi mo; ang aking salita’y hindi rin mag-iiba. Walang pag-aalinlangan, ikaw ay magkakamit ng anyo ng kuwago.”

Verse 174

उत्पत्स्यते यदा चात्र भर्तृयज्ञो महामुनिः । तस्योपदेशमासाद्य भूयः प्राप्स्यसि स्वां तनुम्

“At kapag dito’y isinilang ang dakilang muni na si Bhartṛyajña, kung lalapit ka at tatanggap ng kanyang turo, muli mong makakamtan ang sarili mong katawan.”

Verse 175

ततः कौशिकरूपं तु पश्याम्यात्मानमेव च । तथापि न स्मृतिर्नष्टा मम या पूर्वसंभवा

“Pagkaraan, tunay kong nasilayan ang aking sarili sa anyo ni Kauśika. Gayunman, ang alaala ko—na mula sa dating pag-iral—ay hindi naglaho.”

Verse 176

अथ या तत्सुता चोढा मया तस्मिन्गिरौ तदा । सापि मां संनिरीक्ष्याथ तद्रूपं दुःखसंयुता । प्रविष्टा हव्यवाहं सा विधवात्वमनिच्छती

Pagkaraan, ang anak na babae ng lalaking iyon—na aking pinakasalan sa bundok na iyon—nang makita niya ako sa anyong nagbago, napuno siya ng dalamhati. Ayaw niyang danasin ang pagiging balo, kaya pumasok siya sa banal na apoy.

Verse 177

एवं मे कौशिकत्वं हि संजातं तु महाद्युते । भार्गवस्य तु शापेन कन्यार्थे यत्तवोदितम्

O ikaw na lubhang maningning, ganyan nga naganap ang aking pagiging Kauśika—dahil sa sumpa ng Bhārgava—gaya ng sinabi mo hinggil sa dalaga.

Verse 178

अखंडबिल्वपत्रेण पूजितो यन्महेश्वरः । चिरायुस्तेनसंजातं सत्यमेतन्मयोदितम्

Sapagkat si Maheśvara ay sinamba sa pamamagitan ng isang buo at di-napunit na dahon ng bilva, kaya mula roon ay sumibol ang mahabang buhay. Ito’y tunay—iyan ang aking pahayag.

Verse 179

सत्यं कथय यत्कृत्यं गृहायातस्य किं तव । प्रकरोमि महाभाग यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

Sabihin ang katotohanan: ano ang gawain mo ngayon na ikaw ay nakauwi na? O mapalad, aking tutuparin iyon, kahit ito’y lubhang mahirap makamtan.

Verse 180

इन्द्रद्युम्न उवाच । इन्द्रद्युम्नस्य ज्ञानाय प्राप्तोऽहं यत्तवांतिकम् । नाडीजंघेन चानीतो मरणे कृतनिश्चयः

Sinabi ni Indradyumna: “Lumapit ako sa iyo upang makamit ni Indradyumna ang tunay na pagkakakilala (tunay na kaalaman). Dinala ako ni Nāḍījaṅgha, na may pasyang harapin ang kamatayan.”

Verse 181

यदि नो ज्ञास्यति भवांस्तं कीर्त्या च कुलेन च । प्रविशामि ततो नूनं प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

“Kung hindi mo siya makikilala—sa kanyang katanyagan at sa kanyang angkan—tunay ngang papasok ako sa naglalagablab na apoy.”

Verse 182

नो चेत्कीर्तय मे कञ्चिदन्यं तु चिरजीविनम् । पृच्छामि तेन तं गत्वा येन वेत्ति न वा च सः

“Kung hindi, sabihin mo sa akin ang tungkol sa iba pang nabubuhay nang matagal. Pupuntahan ko siya at tatanungin—kung kilala niya iyon o hindi.”

Verse 183

बक उवाच । युक्तमुक्तमनेनाद्य तत्कुरुष्व वदास्य भोः । यदि जानासि कंचित्वमात्मनश्चिरजीविनम्

Sinabi ni Baka: “Ang sinabi niya ngayon ay tunay na wasto. Kaya gawin mo iyon at sabihin mo sa akin, ginoo—para sa iyong sariling kapakanan, may kilala ka ba sa lupa na nabubuhay nang matagal (cirajīvin)?”

Verse 184

नो चेदहमपि क्षिप्रं प्रविशामि हुताशनम् । मार्कंडेनापि सहितः सांप्रतं तव पश्यतः

“Kung hindi, ako man ay agad na papasok sa apoy—kasama pa si Mārkaṇḍa—sa sandaling ito, sa harap ng iyong mga mata.”

Verse 185

एवम् ज्ञात्वा महाभाग चिन्तयस्व चिरंतनम् । कंचिद्भूमितलेऽन्यत्र यतस्त्वं चिरजीवधृक्

“Yamang nalalaman mo ito, O marangal, mag-isip kang mabuti at para sa pangmatagalan. Humanap ng sinuman sa ibang dako sa lupa—sapagkat ikaw ang nagtataguyod ng mahabang buhay.”

Verse 186

आशया परया प्राप्तस्तवाहं किल मंदिरे । पुमानेष विशेषेण मार्कंडेयः प्रियो मम

Sa pinakadakilang pag-asa, ako’y dumating sa iyong tahanan. Ang taong ito—lalo na si Mārkaṇḍeya—ay mahal na mahal ko.

Verse 187

संत्यत्र पर्वतश्रेष्ठाः शतशोऽथ सहस्रशः । येषु सन्ति महाभागास्तापसाश्चिरजीविनः । नान्यथा जीवितं चास्य कथंचित्संभविष्यति

Dito’y may mga bundok na dakila—daan-daan at libu-libo—na tinitirhan ng mga mararangal na asceta, mga mahabang-buhay. Kung hindi gayon, ang kanyang buhay ay hindi mapananatili sa anumang paraan.

Verse 188

इंद्रद्युम्नस्य राजर्षेर्हितं परमकं भवेत् । तथावयोर्द्वयोश्चापि तस्माच्चिंतय सत्वरम्

Ito’y magiging pinakadakilang kapakinabangan para sa haring rishi na si Indradyumna, at gayundin para sa ating dalawa. Kaya pag-isipan at magpasya kaagad.

Verse 189

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा मरणार्थं महीपतेः । स उलूकः कृपां गत्वा ततो वचनमब्रवीत्

Nang malaman ang pasya ng hari—ang hangaring mamatay—si Ulūka na kuwago, naantig sa habag, ay nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 190

यद्येवं तु महाभाग मर्तुकामोऽसि सांप्रतम् । तदागच्छ मया सार्धं गन्धमादनपर्वतम्

Kung gayon, O marangal na ginoo, at kung tunay mong nais mamatay ngayon—sumama ka sa akin patungo sa Bundok Gandhamādana.

Verse 191

तत्र संतिष्ठते गृध्रः स च मे परमः सुहृत् । चिरंतनस्तथा सम्यक्स ते ज्ञास्यति तं नृपम् । कथयिष्यत्यसंदिग्धं मम वाक्यादसंशयम्

Doon ay nananahan ang isang buwitre, at siya ang aking pinakadakilang kaibigan—sinauna at may malinaw na pag-unawa. Makikilala niya nang wasto ang haring iyon para sa iyo, at isasalaysay niya ang bagay na ito nang walang alinlangan, ayon sa aking mga salita—walang pag-aalinlangan.

Verse 192

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मार्कंडेयादिभिस्त्रिभिः । प्रोक्तः सर्वैर्महाभाग मा त्वं प्रविश पावकम्

Nang marinig ang kanyang mga salita, ang tatlo—na pinangungunahan ni Mārkaṇḍeya—kasama ang lahat ng iba pa, ay nagsalita sa marangal na tao: “Huwag kang pumasok sa apoy.”

Verse 193

वयं यास्यामहे सर्वे त्वया सार्धं च तत्र हि । कदाचित्सोऽपि जानाति इंद्रद्युम्नं महीपतिम्

“Lahat tayo’y pupunta roon kasama mo. Marahil ay kilala rin niya si Haring Indradyumna, ang panginoon ng daigdig.”

Verse 194

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा आशया परया युतः । स राजा सह तैः सर्वैः प्रययौ गंधमादनम्

Nang marinig ang kanilang mga salita, ang hari—puspos ng pinakadakilang pag-asa—ay umalis kasama nilang lahat patungo sa Gandhamādana.

Verse 195

गृध्रराजोऽपि तान्दृष्ट्वा सर्वानेव कृतांजलिः । उलूकं पुरतो दृष्ट्वा प्रहृष्टः सन्मुखो ययौ

Ang hari ng mga buwitre, nang makita silang lahat, ay bumati nang magkadikit ang mga palad. At nang makita si Ulūka sa unahan, siya’y nagalak at lumapit upang salubungin siya.

Verse 196

ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा स्वागतं ते द्विजोत्तम । चिरकालात्प्रदृष्टोऽसि क एतेऽन्येऽत्र ये स्थिताः

Pagkaraan, sa pusong nagagalak, sinabi niya: “Maligayang pagdating, O pinakadakila sa mga dvija (dalawang ulit na isinilang)! Matagal na panahon bago ka muling nakita. Sino ang iba pang nakatayo rito?”

Verse 197

उलूक उवाच । एष मे परमं मित्रं नाडीजंघो बकः स्मृतः । एतस्यापि तु मार्कण्डः संस्थितः परमः सुहृत्

Sinabi ni Ulūka: “Ito ang aking pinakamamahal na kaibigan, na kilala bilang Nāḍījaṅgha, ang tagak. At para rin sa kanya, si Mārkaṇḍa ay nananatiling pinakamatapat na kaibigang may mabuting hangarin.”

Verse 198

असौ त्रैलोक्यविख्यातः सप्तकल्पस्मरो भुवि । एतस्यापि सुहृत्कश्चिन्नैनं जानामि सत्वरम्

“Siya’y bantog sa tatlong daigdig, at sa lupa’y inaalala sa loob ng pitong kapanahunan. Ngunit tungkol sa sarili niyang kaibigan—mayroon nga—hindi ko agad nalalaman kung sino iyon.”

Verse 199

म्रियमाणो मया ह्येष समानी तस्तवांतिकम् । अयं जीवति विज्ञात इंद्रद्युम्ने नरेश्वरे । नो चेत्प्रविशति क्षिप्रं प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

“Ang taong ito’y dinala ko sa iyong harapan habang siya’y naghihingalo. Natiyak na siya’y nabubuhay lamang habang kilala pa si Haring Indradyumna. Kung hindi, agad siyang papasok sa naglalagablab na Apoy.”

Verse 200

स त्वं जानासि चेद्ब्रूहि इन्द्रद्युम्नं महीपतिम् । चिरंतनो मयापि त्वं तेन प्रष्टुं समागतः

“Kaya kung nalalaman mo, sabihin mo sa akin ang tungkol kay Haring Indradyumna, ang panginoon ng lupa. Sinauna ka na; at ako man ay dumating upang magtanong sa iyo tungkol sa kanya.”

Verse 201

गृध्र उवाच । इन्द्रद्युम्नेति विख्यातं राजानं न स्मराम्यहम् । न दृष्टो न श्रुतश्चापि इन्द्रद्युम्नो महीपतिः

Wika ng buwitre: “Hindi ko naaalala ang sinumang haring tanyag na ‘Indradyumna.’ Si Indradyumna, panginoon ng lupa, ni hindi ko nakita, ni narinig man.”

Verse 202

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सोऽपि राजा सुदुर्मनाः । मनसा चिन्तयामास मरणे कृतनिश्चयः

Nang marinig ang mga salitang iyon, ang hari man ay labis na nalugmok; at sa kanyang isipan ay nagmuni-muni, na may pasyang harapin ang kamatayan.

Verse 203

ततस्तु कौतुकाविष्टस्तं पप्रच्छ द्विजोत्तमम् । कर्मणा केन संप्राप्तमायुष्यं चेदृशं वद

Pagkaraan, dahil sa matinding pag-uusisa, tinanong niya ang pinakadakila sa mga dalawang-beses-isinilang: “Sa anong gawa (karma) mo natamo ang ganitong kahabaan ng buhay? Ipagbigay-alam mo.”

Verse 204

ततः संभावयिष्यामि श्रुत्वा तेऽहं विभावसुम्

“Pagkaraan, matapos kong marinig mula sa iyo, aking pararangalan at igagalang nang nararapat si Vibhāvasu.”