
Ang Kabanata 259 ay isang tīrthamāhātmya na may ilang bahagi. Una, natagpuan ng mga rishi ang isang napakalaking liṅga na bumagsak, at nadama nila ang naipong kapangyarihang lumaganap sa napakahabang panahon; inilarawan ang daigdig na nababagabag dahil dito. Isinagawa nila ang ritwal na pag-aangkin at pagtatatag (pratiṣṭhā) ng liṅga, kasabay ng paghubog sa banal na pagkakakilanlan ng ilog: ang tubig ay naging Narmadā (Reva), at ang liṅga ay pinangalanang kaugnay ng Amarakantaka. Sumunod, binanggit ang mga gantimpalang bunga ng pagsasanay: pagligo at pag-inom ng tubig Narmadā, pitṛ-tarpaṇa, at pagsamba sa mga liṅga na kaugnay ng Narmadā; lalo na ang mga panata sa Cāturmāsya—liṅga-pūjā, Rudra-japa, Harā-pūjā, pañcāmṛta abhiṣeka, pag-aalay ng pulot, at dīpa-dāna. Ang tinig ni Brahmā ay naglatag ng patuloy na pag-aalala sa kaguluhang kosmiko; dumating ang mga deva at naghandog ng mahabang papuri sa mga brāhmaṇa, na binibigyang-diin ang kapangyarihan ng salita (vāg) at ang tungkuling iwasang pukawin ang poot ng brāhmaṇa. Pagkaraan, lumipat ang salaysay sa Goloka, kung saan nakita ng mga rishi at deva ang toro na “Nīla,” anak ni Surabhī, sa gitna ng mga bakang may mga pangalan. Ipinaliwanag kung bakit siya tinawag na Nīla at iniuugnay siya sa dharma at kay Śiva. Pinuri si Nīla bilang sandigan ng sansinukob at anyo ng dharma; may babala laban sa paglabag sa banal na toro/dharma at paglalarawan ng mga bunga sa śrāddha kapag hindi pinalalaya ang vṛṣabha para sa yumao. Nagtatapos ang kabanata sa ritwal na “pag-aarmas” kay Nīla (mga motibong cakra at śūla), sa kanyang pagkalat sa hanay ng mga baka, at sa taludtod na nag-uugnay sa sumpa, debosyon, at pagkapitlag sa bato sa loob ng tubig ng Reva.
Verse 1
गालव उवाच । तस्मिंस्तु पतिते लिंगे योजनायामविस्तृते । विषादार्त्ता ऋषिगणास्तत्राजग्मुः सहस्रशः
Sinabi ni Gālava: Nang mahulog ang liṅga at nakalatag na kasinglawak ng isang yojana, ang mga pangkat ng mga ṛṣi—lugmok sa dalamhati—ay dumating doon nang libu-libo.
Verse 2
व्यलोकयन्त सर्वत्र दृष्ट्वा तत्र महेश्वरम् । नासौ दृष्टिपथे तेषां बभूव भयविह्वलः
Tumingin sila sa lahat ng dako, hinahanap si Maheśvara roon; ngunit hindi Siya sumapit sa abot ng kanilang paningin, kaya sila’y nanginig sa takot.
Verse 3
वीर्यं वर्षसहस्राणि बहून्यपि सुसंचितम् । पृथिवीं सकलां व्याप्य स्थितं ददृशिरे द्विजाः
Nakita ng mga dvija ang isang dakilang kapangyarihan—na naipon sa loob ng napakaraming libong taon—na hayag na nakatindig at lumalaganap sa buong daigdig.
Verse 4
तद्दृष्ट्वा सुमहल्लिंगं रुधिराक्तं जलैः प्लुतम् । ब्राह्मणाः संशयगता दह्यमाना वसुन्धरा
Nang makita nila ang napakadakilang liṅga na nabahiran ng dugo at binaha ng mga tubig, ang mga Brāhmaṇa ay napasok sa pag-aalinlangan, at ang daigdig ay wari’y nagliliyab.
Verse 5
तल्लिंगं तत्र संस्थाप्य चक्रुस्तां नर्मदां नदीम् । तज्जलं नर्मदारूपं ल्लिंगं चामरकण्टकम्
Itinindig nila roon ang liṅga, at pinasibol ang ilog na Narmadā. Ang tubig na iyon ay naging anyo ng Narmadā, at ang liṅga ay nakilala bilang Amarakantaka.
Verse 6
नरकं वारयत्येतत्सेवितं नरकापहम् । भूतग्रहाश्च सर्वेऽपि यास्यंति विलयं ध्रुवम्
Ang banal na tīrtha/pagsasagawa na ito, kapag nilapitan at pinagsilbihan, ay humahadlang sa impiyerno at pumupuksa sa kapalarang pang-impiyerno; at ang lahat ng espiritu at mga pagkapit ng bhūta-graha ay tiyak na maglalaho.
Verse 7
तत्र स्नात्वा जलं पीत्वा संतर्प्य च पितॄंस्तथा । सर्वान्कामानवाप्नोति मनुष्यो भुवि दुर्लभान्
Sa pagligo roon, pag-inom ng tubig, at pagbibigay-kasiyahan sa mga Pitṛ (mga ninuno) sa pamamagitan ng handog, natatamo ng tao ang lahat ng ninanais—na bihirang makuha sa mundong ito.
Verse 9
लिंगानि नार्मदेयानि पूजयिष्यंति ये नराः । तेषां रुद्रमयो देहो भविष्यति न संशयः । चातुर्मास्ये विशेषेण लिंगपूजा महाफला । चातुर्मास्ये रुद्रजपं हरपूजा शिवे रतिः
Yaong mga sasamba sa mga liṅga sa lupain ng Narmadā—ang kanilang katawan ay mapupuspos ng Rudra; walang pag-aalinlangan. Lalo na sa Cāturmāsya, ang pagsamba sa liṅga ay nagbubunga ng dakilang gantimpala. Sa Cāturmāsya, ang Rudra-japa, pagsamba kay Hara, at debosyon kay Śiva ay pawang pinupuri.
Verse 10
पंचामृतेन स्नपनं न तेषांगर्भवेदना । ये करिष्यंति मधुना सेचनं लिंगमस्तके
Ang sinumang magpapaligo sa liṅga gamit ang pañcāmṛta ay hindi makararanas ng sakit ng sinapupunan (pagdurusang kaugnay ng pagdadalang-tao). At ang sinumang magbubuhos ng pulot sa tuktok ng liṅga ay tatanggap din ng gayong mapalad na ginhawa.
Verse 11
तेषां दुःखसहस्राणि यास्यंति विलयं ध्रुवम् । दीपदानं कृतं येन चातु र्मास्ये शिवाग्रतः
Sa kanila, ang libu-libong dalamhati ay tiyak na maglalaho—sa taong naghandog ng mga ilawan (dīpa-dāna) sa harap ni Śiva sa panahon ng Cāturmāsya.
Verse 12
कुलकोटिं समुद्धृत्य स्वेच्छया शिवलोकभाक् । चन्दनागुरुधूपैश्च सुश्वेतकुसुमैरपि
Sa pag-angat at pagliligtas ng isang koṭi ng angkan, ang tao—sa sariling banal na pasya—ay magkakamit ng daigdig ni Śiva. Lalo na sa pagsamba gamit ang sandalwood, insenso ng agaru, at mga dalisay na puting bulaklak.
Verse 13
नर्मदाजललिंगं ये ह्यर्च यिष्यंति ते शिवाः । शिला हरत्वमापन्नाः प्राणिनामपि का कथा
Ang mga sumasamba sa liṅga na nabuo mula sa tubig ng Narmadā ay tunay na nagiging tulad ni Śiva. Kung maging ang bato ay nakakamit ang kalagayan ni Hari (paglaya/pagka-diyos), ano pa kaya ang masasabi sa mga nilalang na may buhay?
Verse 14
तत्संभूतं महालिंगं जलधारणसंयुतम् । पूजयित्वा विधानेन चातुर्मास्ये शिवो भवेत्
Sa pagsamba ayon sa tuntunin sa dakilang liṅga na sumibol nang gayon at may kaloob na paghawak at pagdaloy ng tubig—sa panahon ng Cāturmāsya—ang tao ay nagiging tulad ni Śiva (nakaaabot sa kalagayan ni Śiva).
Verse 15
चातुर्मास्ये ये मनुजा नर्मदाऽमरकण्टके । तीर्थे स्नास्यंति नियतास्तेषां वासस्त्रिविष्टपे
Yaong mga tao na may disiplina at mahigpit na pagtalima, na maliligo sa banal na tīrtha ng Amarakantaka sa Ilog Narmadā sa panahon ng Cāturmāsya—ang kanilang tahanan ay sa Triviṣṭapa (langit).
Verse 16
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ते द्विजास्तत्र स्थाप्य लिंगं यथाविधि । अमरकण्टकतीर्थे नर्मदां च महानदीम्
Wika ni Brahmā: Pagkasabi nito, ang mga dvija roon ay nagtatag ng liṅga ayon sa wastong ritwal, sa tīrtha ng Amarakantaka, sa dakilang Ilog Narmadā.
Verse 17
पुनश्चिन्तापरा जाता विश्वस्य क्षोभकारणे । पद्मासनगता भूत्वा प्राणायामपरायणाः
Muli silang naging lubos silang nakatuon sa pagninilay sa sanhi ng pagyanig ng daigdig; nakaupo sa padmāsana, inialay nila ang sarili sa prāṇāyāma.
Verse 18
चिन्तयामासुरव्यग्रं हृदयस्थं महे श्वरम् । ततो देवा महेंद्राद्याः संप्राप्यामरकण्टकम्
Sa isip na hindi naliligalig, nagnilay sila kay Maheśvara na nananahan sa puso. Pagkaraan, dumating sa Amarakantaka ang mga deva, pangunahin si Dakilang Indra.
Verse 19
ब्राह्मणानां स्तुतिं चक्रुर्विनयानतकन्धराः । नमोऽस्तु वो द्विजातिभ्यो ब्रह्मविद्भ्यो महेश्वराः
Yumuko ang kanilang mga leeg sa kababaang-loob at nagpuri sa mga brāhmaṇa: “Namo’stu sa inyo, O mga dvija, mga nakakakilala sa Brahman—O mga dakilang panginoon.”
Verse 20
भूसुरेभ्यो गुरुभ्यश्च विमुक्तेभ्यश्च वंधनात् । यूयं गुणत्रयातीता गुणरूपा गुणाकराः
Pagpupugay sa mga brāhmaṇa, sa mga guru, at sa mga pinalaya mula sa pagkagapos. Kayo’y lampas sa tatlong guṇa, ngunit kayo rin ang anyo ng mga guṇa at bukal ng lahat ng kabutihan.
Verse 21
गुणत्रयमयैर्भावैः सततं प्राणबुद्बुदाः । येषां वाक्यजलेनैव पापिष्ठा अपि शुद्धताम् । प्रयांति पापपुंजाश्च भस्मसाद्यांति पापिनाम्
Ang mga nilalang ay laging tulad ng mga bula ng hininga, tinutulak ng mga kalagayang mula sa tatlong guṇa. Ngunit sa tubig ng inyong mga salita lamang, kahit ang pinakamasama ay nagiging dalisay; at ang mga bunton ng kasalanan ng mga makasalanan ay nauuwi sa abo.
Verse 22
शस्त्रं लोहमयं येषां वागेव तत्समन्विताः । पापैः पराभिभूतानां तेषां लोकोत्तरं बलम्
Para sa mga ang sandata’y bakal at ang kanilang pananalita mismo’y tila may sandata rin, kahit sila’y salakayin at lamunin ng mga kasalanan, sumisibol sa kanila ang isang lakas na lampas-sa-daigdig (lokottara).
Verse 23
क्षमया पृथिवीतुल्याः कोपे वैश्वानरप्रभाः । पातनेऽनेकशक्तीनां समर्था यूयमेव हि
Sa pagpapatawad, kayo’y tulad ng Daigdig; sa poot, kayo’y naglalagablab na gaya ng kosmikong apoy na Vaiśvānara. Tunay, kayo lamang ang may kakayahang magpabagsak ng sari-saring kapangyarihan.
Verse 24
स्वर्गादीनां तथा याने भवन्तो गतयो ध्रुवम्
At sa paglalakbay tungo sa langit at sa iba pang mas mataas na mga daigdig, kayo ang tiyak na mga landas na itinakda.
Verse 25
सत्कर्मकारकाश्चैव सत्कर्मनिरताः सदा । सत्कर्मफलदातारः सत्कर्मेभ्यो मुमुक्षवः
Kayo ay mga gumagawa ng mararangal na gawa at laging nakatuon sa mararangal na gawa; kayo ang nagkakaloob ng bunga ng mararangal na gawa, at sa mararangal na gawa ninyo hinahanap ang moksha (kalayaan).
Verse 26
सावित्रीमंत्रनिरता ये भवंतोऽघनाशनाः । आत्मानं यजमानं च तारयंति न संशयः
Yaong sa inyo na taimtim sa mantra ni Sāvitrī—tagapuksa ng kasalanan—ay nagliligtas kapwa sa sarili at sa nagsasagawa ng yajña; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 27
वह्नयश्च तथा विप्रास्तर्पिताः कार्यसाधकाः । चातुर्मास्ये विशेषेण तेषां पूजा महाफला
Kapag ang mga banal na apoy at ang mga brāhmaṇa ay napasiyahan nang wasto, natutupad nila ang mga layunin ng tao. Lalo na sa Cāturmāsya, ang pagsamba sa kanila ay nagbubunga ng dakilang gantimpala.
Verse 28
तावन्न वज्रमिंद्रस्य शूलं नैव पिनाकिनः
Hangga’t nananatili ang kapangyarihang iyon, hindi nakapanghihilakbot ang vajra ni Indra, ni maging ang trishula ni Pinākin (Śiva).
Verse 29
दण्डो यमस्य तावन्नो यावच्छापो द्विजोद्भवः । अग्निना ज्वाल्यते दृश्यं शापोद्दिष्टानपि स्वयम्
Hangga’t naroroon ang sumpang nagmula sa isang brāhmaṇa, hindi kasing-lapit ang pamalo ng parusa ni Yama. Nakikita na ang sumpang iyon ay nag-aalab na parang apoy, at kusa nitong sinusunog maging ang mga taong itinuro lamang ng sumpang iyon.
Verse 30
हंति जातानजातांश्च तस्माद्विप्रं न कोपयेत् । विप्रकोपाग्निना दग्धो नरकान्नैव मुच्यते
Sinisira nito ang kapwa isinilang at hindi pa isinilang; kaya huwag pukawin sa galit ang isang brāhmaṇa. Ang masunog sa apoy ng poot ng brāhmaṇa ay hindi makalalaya sa mga impiyerno.
Verse 31
शस्त्रक्षतोऽपि नरकान्मुच्यते नात्र संशयः । देवानां मधुधान्यानां सामर्थ्यं भेदनेन हि
Kahit ang nasugatan ng sandata ay maaaring makalaya sa impiyerno—walang pag-aalinlangan. Sapagkat ang bisa ng mga handog sa mga diyos, gaya ng pulot at mga butil, ay nasa wastong pamamahagi ayon sa itinakda.
Verse 32
वाङ्मात्रेण हि विप्रस्य भिद्यते सकलं जगत् । ते यूयं गुरवोऽस्माकं विश्वकारणकारकाः । प्रसादपरमा नित्यं भवंतु भुवनेश्वराः
Sa pamamagitan ng salita lamang ng isang brāhmaṇa, ang buong daigdig ay maaaring umindak at magbago. Kaya kayo—aming iginagalang na mga guro—ay tunay na mga tagapaglikha ng mga sanhi na humuhubog sa sansinukob. Nawa kayo, mga panginoon ng daigdig, ay laging nakatuon sa biyaya at walang humpay na magpala.
Verse 33
ईश्वरेण विना सर्वे वयं लोकाश्च दुःखिताः । तत्कथ्यतां स भगवान्कुत्रास्ते परमेश्वरः
Kung wala ang Panginoon, kaming lahat—pati ang mga daigdig—ay nalulugmok sa pagdurusa. Kaya sabihin ninyo sa amin: saan ngayon nananahan ang Mapalad na Siya, ang Kataas-taasang Panginoon?
Verse 34
गालव उवाच । ज्ञात्वा मुनिभयत्रस्तं देवेशं शूलपाणिनम्
Sinabi ni Gālava: Nang maunawaan na ang Panginoon ng mga diyos—si Śiva, ang may hawak ng trident—ay nabagabag sa takot dahil sa mga muni, (sila’y kumilos nang ayon dito).
Verse 35
सुरभीगर्भसंभूतं देवानूचुर्महर्षयः । स्वागतं देवदेवेभ्यो ज्ञातो वै स महेश्वरः
Nagsalita ang mga dakilang rishi sa mga diyos tungkol sa isinilang mula sa sinapupunan ni Surabhī: “Maligayang pagdating, O mga diyos sa gitna ng mga diyos! Tunay ngang kilala namin si Maheśvara.”
Verse 36
तत्र गच्छंतु देवेशा यत्र देवः सनातनः । इत्युक्त्वा ते महात्मानः सह देवैर्ययुस्तदा
“Pumaroon nawa roon ang mga panginoon ng mga diyos—sa kinaroroonan ng Walang-Hanggang Diyos.” Pagkasabi nito, ang mga dakilang kaluluwa ay umalis noon din kasama ng mga diyos.
Verse 37
गोलोकं देवमार्गेण यत्र पायसकर्दमाः । घृतनद्योमधु ह्रदा नदीनां यत्र संघशः
Sa landas na makalangit ng mga diyos, narating nila ang Goloka—doon ang putik ay tila matamis na kakaning gatas, ang mga ilog ay umaagos na ghee, ang mga lawa ay pulot, at nagtitipon-tipon ang napakaraming ilog.
Verse 38
पूर्वजानां गणाः सर्वे दधिपीयूषपाणयः । मरीचिपाः सोमपाश्च सिद्धसंघास्तथा परे
Naroon ang lahat ng pangkat ng mga sinaunang nilalang, may hawak na gatas-asim at pīyūṣa na tulad ng ambrosiya; naroon din ang mga umiinom ng marīci at ang mga umiinom ng soma, at iba pang mga kapulungan ng mga Siddha.
Verse 39
घृतपाश्चैव साध्याश्च यत्र देवाः सनातनाः । ते तत्र गत्वा मुनयो ददृशुः सुरभीसुतम्
Naroon ang mga umiinom ng ghee at ang mga Sādhya rin—sa pook na tinitirhan ng mga walang-hanggang diyos. Pagdating doon, namasdan ng mga muni ang anak ni Surabhī.
Verse 40
तेजसा भास्करं चैव नीलनामेति विश्रुतम् । इतस्ततोऽभिधावंतं गवां संघातमध्यगम्
Nagniningning na parang araw, tanyag sa pangalang Nīla, siya’y nakita na tumatakbo rito’t roon sa gitna ng siksik na kawan ng mga baka.
Verse 41
नंदा सुमनसा चैव सुरूपा च सुशीलका । कामिनी नंदिनी चैव मेध्या चैव हिरण्यदा
May mga (baka) na ang pangalan ay Nandā at Sumanasā, Surūpā at Suśīlakā; gayundin ang Kāminī at Nandinī, at pati Medhyā at Hiraṇyadā.
Verse 42
धनदा धर्मदा चैव नर्मदा सकलप्रिया । वामनालंबिका कृष्णा दीर्घशृंगा सुपिच्छिका
Nakikilala sila bilang Dhanadā (tagapagkaloob ng yaman), Dharmadā (tagapagkaloob ng dharma), Narmadā (tagapagkaloob ng ligaya), at Sakalapriyā (minamahal ng lahat); gayundin bilang Vāmanālaṃbikā, Kṛṣṇā (maitim ang balahibo), Dīrghaśṛṅgā (mahahabang sungay), at Supicchikā (may magandang tuktok).
Verse 43
तारा तरेयिका शांता दुर्विषह्या मनोरमा । सुनासा दीर्घनासा च गौरा गौरमुखीह या
Tinawag silang Tārā at Tareyikā; Śāntā (mapayapa), Durviṣahyā (di-mapipigil), at Manoramā (kaaya-aya); at mayroon ding Sunāsā (magandang ilong), Dīrghanāsā (mahabang ilong), Gaurā (maputi), at Gauramukhī (maputing mukha).
Verse 44
हरिद्रवर्णा नीला च शंखिनी पंचवर्णका । विनताभिनताचैव भिन्नवर्णा सुपत्रिका
Ang isa’y kulay-dilaw na parang luyang-dilaw, ang isa’y bughaw; ang isa’y tinawag na Śaṃkhinī, at ang isa’y may limang kulay; mayroon ding Vinatā at Abhinatā; ang isa’y sari-saring kulay, at ang isa’y may mariringal na marka (Supatrikā).
Verse 45
जयाऽरुणा च कुण्डोध्नी सुदती चारुचंपका । एतासां मध्यगं नीलं दृष्ट्वा ता मुनिदेवताः
Naroon din sina Jayā, Aruṇā, Kuṇḍodhnī, Sudatī, at Cārucaṃpakā. Nang makita nila si Nīla na nakatayo sa gitna nila, ang mga banal na nilalang na tulad ng mga muni ay tumingin sa kanya nang may paggalang at pagsamba.
Verse 46
विचरंति सुरूपं तं संजातविस्मयोन्मुखाः । मुनीश्वराः कृपाविष्टा इन्द्राद्या हृष्टमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्त्तुं तेजसा तस्य तोषिताः
Habang gumagalaw at naglalakad ang yaong kagandahang-anyo, ang mga dakilang muni—nakatingala sa pagkamangha—ay napuspos ng habag; si Indra at ang iba pang mga deva, nagagalak sa puso, ay nagsimulang umawit ng mga himno ng papuri, nasiyahan sa kanyang ningning.
Verse 47
शूद्र उवाच । कथं नीलेति नामासौ जातोयमद्भुताकृतिः । किमस्तुवन्प्रसन्नास्ते ब्राह्मणा विश्वकारणम्
Wika ng Śūdra: “Paano nagkaroon ng pangalang ‘Nīla’ ang may kahanga-hangang anyong ito? At ano ang inawit ng mga brāhmaṇa na nalugod, sa pagpupuri sa Sanhi ng sansinukob?”
Verse 48
गालव उवाच । लोहितो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पांडुरः
Sinabi ni Gālava: “Yaong mapula ang kulay, ngunit maputla sa mukha at sa buntot…”
Verse 49
श्वेतः खुरविषाणेषु स नीलो वृषभः स्मृतः । चतुष्पादो धर्मरूपो नील लोहितचिह्नकः
“…at maputi sa mga kuko at mga sungay—siya ang toro na inaalala bilang Nīla: may apat na paa, anyo mismo ng Dharma, may mga tanda ng bughaw at pula.”
Verse 50
कपिलः खुरचिह्नेषु स नीलो वृषभः स्मृतः । योऽसौ महेश्वरो देवो वृषश्चापि स एव हि
Kapag ang mga bakas ng kuko ay kulay kayumanggi-dilaw, siya man ay inaalaala bilang ang toro na si Nīla. Tunay, ang mismong Panginoong Maheśvara ay siya ring Toro (Vṛṣa) mismo.
Verse 51
चतुष्पादो धर्मरूपो नीलः पंचमुखो हरः । यस्य संदर्शनादेव वाजपेयफलं लभेत्
Si Nīla ay may apat na paa, anyo ng Dharma—si Hara (Śiva) na may limang mukha. Sa pagdarśana lamang sa kanya, nakakamit ang bunga ng handog na Vājapeya.
Verse 52
नीले च पूजिते यस्मिन्पूजितं सकलं जगत् । स्निग्धग्रासप्रदानेन जगदाप्यायितं भवेत्
Kapag sinamba si Nīla, para bang ang buong daigdig ay nasamba na. At sa pag-aalay ng masustansiya at malinamnam na mga subo ng pagkain, nagiging sanhi ang tao ng pagpanibago at kagalingan ng sanlibutan.
Verse 53
यस्य देहे सदा श्रीमान्विश्वव्यापी जनार्दनः । नित्यमर्चयते योऽसौ वेदमन्त्रैः सनातनैः
Sa mismong pagkatao niya nananahan ang maluwalhating Janārdana, ang lumalaganap sa buong sansinukob. Siya yaong patuloy na sumasamba (sa Panginoon) sa pamamagitan ng walang hanggang mga mantra ng Veda.
Verse 54
ऋषय ऊचुः । त्वं देवः सर्वगोप्तॄणां विश्वगोप्ता सनातनः । विघ्नहर्ता ज्ञानदश्च धर्मरूपश्च मोक्षदः
Wika ng mga rishi: Ikaw ang Diyos ng lahat ng tagapangalaga, ang walang hanggang Tagapag-ingat ng sansinukob; ang nag-aalis ng mga hadlang, ang nagbibigay ng kaalaman, ang anyo mismo ng Dharma, at ang nagkakaloob ng moksha, ang paglaya.
Verse 55
त्वमेव धनदः श्रीदः सर्वव्याधिनिषूदनः । जगतां शर्मकरणे प्रवृत्तः कनकप्रदः
Ikaw lamang ang Tagapagkaloob ng yaman at kapalaran, ang Tagapuksa ng lahat ng karamdaman; sa pagnanais maghatid ng kapayapaan sa mga nilalang, ipinagkakaloob Mo maging ang ginto.
Verse 56
तेजसां धाम सर्वेषां सौरभेय महाबल । शृंगाग्रे धृतकैलासः पार्वतीसहितस्त्वया
O makapangyarihang Saurabheya, tahanan ng lahat ng kaningningan; sa tuktok ng iyong sungay ay pasan mo ang Kailāsa, kasama si Pārvatī na kapiling mo.
Verse 57
३३ स्तुत्यो वेदमयो वेदात्मा वेदवित्तमः । वेदवेद्यो वेदयानो वेदरूपो गुणाकरः
Karapat-dapat purihin ng tatlumpu’t tatlong diyos; ikaw ay anyo ng Veda, kaluluwa ng Veda, ang pinakadakilang nakaaalam ng Veda—nakikilala sa pamamagitan ng Veda, dinadala ng Veda, hinubog bilang Veda, at bukal ng mga kabutihan.
Verse 58
गुणत्रयेभ्योऽपि परो याथात्म्यं वेद कस्तव । वृषस्त्वं भगवान्देव यस्तुभ्यं कुरुते त्वघम्
Higit Ka pa maging sa tatlong guṇa—sino ang tunay na makaaalam ng Iyong likas na katotohanan? O Mapalad na Panginoon, sinumang magkasala laban sa Iyo ay dapat makilalang “vṛṣa,” ang lumalabag.
Verse 59
वृषलः स तु विज्ञेयो रौरवादिषु पच्यते । यदा स्पृष्टः स तु नरो नरकादिषु यातनाः
Ang gayong tao ay dapat makilalang “vṛṣala”; siya’y niluluto sa mga impiyernong gaya ng Raurava. Kapag dumating ang bunga ng karma, ang taong iyon ay dadaan sa mga pahirap sa impiyerno at iba pa.
Verse 60
सेवते पापनिचयैर्निगाढप्रायबन्धनैः । क्षुत्क्षामं च तृषाक्रांतं महाभारसमन्वितम्
Siya’y mahigpit na nakagapos dahil sa naipong bunton ng kasalanan—sa mabibigat at masisikip na tanikala—nanghihina sa gutom, nilalamon ng uhaw, at pasan ang napakalaking bigat.
Verse 61
निर्दया ये प्रशोष्यंति मतिस्तेषां न शाश्वती । चतुर्भिः सहितं मर्त्या विवाहविधिना तु ये
Yaong mga malupit at nagpapanghina sa kapwa—sa kanila’y hindi nananatili ang matatag na karunungan. At yaong mga mortal na ayon sa tuntunin ng pag-aasawa, nakikipag-ugnay na kasama ang apat…
Verse 62
विवाहं नीलरूपस्य ये करिष्यंति मानवाः । पितॄनुद्दिश्य तेषां वै कुले नैवास्ति नारकी
Ang mga taong magsasagawa ng banal na ritwal ng kasal (vivāha) para kay Nīlarūpa, at iaalay ito sa mga ninuno—sa kanilang angkan, tunay na walang sinumang mahuhulog sa kalagayang impiyerno.
Verse 63
त्वं गतिः सर्वलोकानां त्वपिता परमेश्वरः । त्वया विना जगत्सर्वं तत्क्षणादेव नश्यति
Ikaw ang kanlungan at huling hantungan ng lahat ng daigdig; Ikaw ang kanilang Ama, O Kataas-taasang Panginoon. Kung wala Ka, ang buong sansinukob ay mapaparam sa mismong sandaling iyon.
Verse 64
परा चैव तु पश्यंती मध्यमा वैखरी तथा । चतुर्विधानां वचसामीश्वरं त्वां विदुर्बुधाः
Parā, Paśyantī, Madhyamā, at Vaikharī—ito ang apat na anyo ng pananalita. Batid ng mga pantas na Ikaw ang Panginoon ng lahat ng ito.
Verse 65
चतुःशृंगं चतुष्पादं द्विशीर्षसप्तहस्तकम् । त्रिधा बद्धं धर्ममयं त्वामेव वृषभं विदुः
Ikaw lamang ang kinikilalang Toro—may apat na sungay, apat na paa, dalawang ulo, pitong kamay; nakagapos sa tatlong paraan; at likas na binubuo ng Dharma mismo.
Verse 66
तृप्तिदं सर्वभूतानां विश्वव्यापकमोजसा । ब्रह्म धर्ममयं नित्यं त्वामात्मानं विदुर्जनाः
Ikaw ang nagbibigay ng ganap na kasiyahan sa lahat ng nilalang; sa iyong kapangyarihan, nilulukuban mo ang buong sansinukob. Nakikilala ka ng mga tao bilang walang-hanggang Sarili—ang Brahman mismo, na likas na Dharma.
Verse 67
अच्छेद्यस्त्वमभेद्यस्त्वमप्रमेयोमहा यशाः । अशोच्यस्त्वमदाह्योऽसि विदुः पौराणिका जनाः
Ikaw ay di-maputol; di-mahati; di-masukat, at dakila ang iyong kaluwalhatian. Ikaw ay lampas sa dalamhati at di-masusunog—ganyan ka nauunawaan ng mga nakaaalam sa Purāṇa.
Verse 68
त्वदाधारमिदं सर्वं त्वदाधारमिदं जगत् । त्वदाधाराश्च देवाश्च त्वदाधारं तथा मृतम्
Ang lahat ng ito ay nakasalalay sa iyo; ang buong sansinukob na ito ay nakasalalay sa iyo. Ang mga deva ay nakasalalay sa iyo—gayundin ang daigdig ng mga yumao.
Verse 69
जीवरूपेण लोकांस्त्रीन्व्याप्य तिष्ठसि नित्यदा । एवं स संस्तुतो नीलो विप्रैस्तैः सोमपायिभिः
Sa anyo ng jīva, nilulukuban mo ang tatlong daigdig at nananatili magpakailanman. Kaya si Nīla (Nīlarūpa) ay pinuri ng mga brāhmaṇa—mga umiinom ng Soma sa paghahandog.
Verse 70
प्रसन्नवदनो भूत्वा विप्रा न्प्रणतितत्परः । पुनरेव वचः प्रोचुर्विप्राः कृतशिवागसः
Na may payapang mukha, at nakatuon sa pagtanggap ng mapitagang pagpupugay ng mga brāhmaṇa, sila’y muling nagsalita—yaong mga brāhmaṇa na nagkasala laban kay Śiva.
Verse 71
वरं ददुर्महेशस्य नीलरूपस्य धर्मतः । एकादशाहे प्रेतस्य यस्य नोत्सृज्यते वृषः
Ayon sa dharma, humingi sila ng biyaya kay Maheśa sa anyong Nīlarūpa: “Para sa yaong preta na sa ikalabing-isang araw ay hindi pinalalaya ang toro…”
Verse 72
प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि । पुनरेव सुसर्पंतं दृष्ट्वा नीलं महावृषम्
Kahit na naihandog na para sa kanya ang daan-daang Śrāddha, nanatiling matatag ang kanyang kalagayang preta. Pagkaraan, muli nilang nakita ang dakilang asul na toro na gumagala, at nagpatuloy ang salaysay.
Verse 73
स्वल्पक्रोधसमाविष्टं द्विजाश्चक्रुस्तमं कितम् । चक्रं च वामभागेषु शूलं पार्श्वे च दक्षिणे
Bahagyang naantig ng galit, minarkahan siya ng mga dvija (brāhmaṇa) ng mga tanda: isang cakra sa kaliwa, at isang śūla (trident) sa kanang tagiliran.
Verse 74
उत्ससृजुर्गवां मध्ये तं देवैर्गोपितं तदा । ततो देवगणाः सर्वे महर्षीणां गणाः पुनः । स्वानि स्थानानि ते जग्मुर्मुनयो वीतमत्सराः
Pagkatapos, pinalaya nila siya sa gitna ng kawan ng mga baka, habang binabantayan siya ng mga deva. Pagkaraan nito, ang lahat ng pangkat ng mga diyos at ang mga kapulungan ng dakilang ṛṣi ay nagbalik sa kani-kanilang tahanan—ang mga muni na walang inggit.
Verse 79
एवमृषीणां दयितासु सक्तः कामार्त्तचित्तो मुनिपुंगवानाम् । शापं समासाद्य शिवोऽपि भक्त्या रेवाजलेऽगात्सुशिलामयत्वम्
Kaya nito, nang siya’y dumikit sa mga minamahal na babae ng mga ṛṣi at ang isip ay pinahirapan ng pagnanasa, tinamo niya ang sumpa ng mga pinakadakilang pantas; at maging si Śiva, sa pamamagitan ng debosyon, ay pumasok sa mga tubig ng Revā at umabot sa kalagayang maging isang mapalad na batong banal (śilā).