Adhyaya 254

Verse 1

शूद्र उवाच । इदमाश्चर्यरूपं मे प्रतिभाति वचस्तव । यद्यपि स्यान्महाक्लेशो वदतस्तव सुव्रत

Wika ng Śūdra: “Kamangha-mangha sa akin ang iyong mga salita. Kahit dumating sa iyo ang malaking paghihirap habang ikaw ay nagsasalita, O ikaw na may dakilang panata…”

Verse 2

तथापि मम भाग्येन मत्पुण्यैर्मद्गृहं गतः । न तृप्ये त्वन्मुखांभोजाच्च्युतं वाक्यामृतं पुनः

“Gayunman, dahil sa aking mabuting kapalaran at sa mga punyang aking natipon, naparito ka sa aking tahanan. Ngunit hindi pa rin ako nasisiyahan, paulit-ulit, sa nektar ng iyong mga salita na dumadaloy mula sa iyong bibig na tulad ng lotus.”

Verse 3

पिबन्गौरीकथाख्यानं विशेषगुणपूरितम् । कथं महेश्वरो नृत्यं चकार सुरसंवृतः

“Habang ‘iniinom’ ko ang salaysay tungkol kay Gaurī na puspos ng pambihirang mga kabutihan, paano sumayaw si Maheśvara na napaliligiran ng mga deva?”

Verse 4

चातुर्मास्ये कथं जातं कि ग्राह्यं व्रतमुच्यते । अनुग्रहं कृतवती सा कथं को ह्यनुग्रहः

“Sa panahon ng Cāturmāsya, paano ito naganap? Anong panata (vrata) ang sinasabing dapat tanggapin noon? Paano siya nagkaloob ng biyaya—at ano nga ba ang biyayang iyon?”

Verse 5

एतद्विस्तरतो ब्रूहि पृच्छतो मे द्विजोत्तम । भगवान्पूज्यते लोके ममानुग्रहकारकः

Ipaliwanag mo ito sa akin nang masinsinan, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-isinilang. Ang pinagpalang Panginoon—na nagkakaloob sa akin ng biyaya—ay sinasamba sa buong daigdig.

Verse 6

प्रसन्नवदनो भूत्वा स्वस्थः कथय सुव्रत । गालवश्चापि तच्छ्रुत्वा पुनराह प्रहृष्टवान्

Na may payapang mukha at panatag na loob, magsalita ka, O taong may dakilang panata. At si Gālava rin, nang marinig iyon, ay muling nagsalita—punô ng galak.

Verse 7

गालव उवाच । इतिहासमिमं पुण्यं कथयामि तवानघ । शृणुष्वावहितो भूत्वा यज्ञायुतफलप्रदम्

Sinabi ni Gālava: O walang kasalanan, isasalaysay ko sa iyo ang banal na kasaysayang ito. Makinig nang buong pag-iingat, sapagkat nagbibigay ito ng bunga ng sampung libong yajña.

Verse 8

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते हरो भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मचर्यव्रतपरः प्रहृष्टवदनोऽभवत्

Nang dumating ang panahon ng Cāturmāsya, si Hara ay puspos ng debosyon. Naging maningning ang kanyang mukha sa galak, nakatuon sa panatang brahmacarya.

Verse 9

देवतानां च संकल्पं महर्षीणां चकार ह । समागत्य ततो देवा मन्दराचलमास्थिताः

Pagkaraan, bumuo siya ng pasiya na kaayon ng mga deva at ng mga dakilang rishi. Pagdaka’y nagtipon ang mga deva at nanahan sa Bundok Mandara.

Verse 10

प्रणम्य ते महेशानं तस्थुः प्रांजलयोऽग्रतः । तानुवाच सुरान्सर्वान्हरो दृष्ट्वा समागतान्

Pagkaraang yumukod kay Maheśāna (Śiva), tumindig sila sa harap Niya na magkapatong ang mga palad. Nang makita ni Hara ang lahat ng mga diyos na nagtipon, kinausap Niya sila.

Verse 11

पार्वत्याभिहितं प्राह कस्मिन्कार्यांतरे सति । मया नियुक्तेऽभिनये यत्र साहाय्यकारिणः

Sinabi Niya ang ipinaabot ni Pārvatī: “Ano pa bang ibang layunin ng pagparito ninyo? Sa gawang itinakda Ko, kayo ang magiging mga katuwang Ko.”

Verse 12

भवंत्विंद्रपुरोगाश्च चातुर्मास्ये समागते । ते तथोचुश्च संहृष्टा नमस्कृत्य च शूलिनम्

“Mangyari nawa—pagdating ng banal na panahon ng Cāturmāsya, si Indra ang manguna.” Masaya silang sumagot, at matapos magbigay-galang sa Panginoong may Trisula (Śiva), sila’y sumang-ayon.

Verse 13

स्वंस्वं भवनमाजग्मुर्विमानैः सूर्यसन्निभैः । तथाऽषाढे शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां महेश्वरः

Bumalik sila sa kani-kanilang tahanan sakay ng mga vimāna na kasingliwanag ng araw. Pagkaraan, sa ika-labing-apat na araw ng maliwanag na kalahati ng buwan ng Āṣāḍha, si Maheśvara (Śiva)…

Verse 14

प्रनर्त्तयितुमारेभे भवानीतोषणाय च । मंदरे पर्वतश्रेष्ठे तत्र जग्मुर्महर्षयः

Nagsimula Siyang sumayaw upang pasayahin si Bhavānī (Pārvatī). At ang mga dakilang ṛṣi ay nagtungo sa Bundok Mandara, ang pinakadakila sa mga bundok, upang masaksihan iyon.

Verse 15

नारदो देवलो व्यासः शुकद्वैपायनादयः । अंगिराश्च मरीचिश्च कर्दमश्च प्रजापतिः

Dumating doon sina Nārada, Devala, Vyāsa, at si Śuka ng angkan ni Dvaipāyana; kasama rin sina Aṅgiras, Marīci, at Kardama na Prajāpati—lahat sila ay nagtipon.

Verse 16

कश्यपो गौतमश्चात्रिर्वसिष्ठो भृगुरेव च । जमदग्निस्तथोत्तंको रामो भार्गव एव च

Dumating sina Kaśyapa, Gautama, Atri, Vasiṣṭha at Bhṛgu; pati si Jamadagni at si Uttaṅka; at dumating din si Rāma Bhārgava (Paraśurāma).

Verse 17

अगस्त्यश्च पुलोमा च पुलस्त्यः पुलहस्तथा । प्रचेताश्च क्रतुश्चैव तथैवान्ये महर्षयः

Dumating sina Agastya, Pulomā, Pulastya at Pulaha; pati sina Pracetā at Kratu; at marami pang ibang dakilang ṛṣi ang sumunod na dumating.

Verse 18

सिद्धा यक्षाः पिशाचाश्च चारणाश्चारणैः सह । आदित्या गुह्यकाश्चैव सा ध्याश्च वसवोऽश्विनौ

Dumating ang mga Siddha, Yakṣa at Piśāca; ang mga Cāraṇa kasama ang kanilang mga pangkat; ang mga Āditya, Guhyaka, Sādhya, mga Vasu, at ang dalawang Aśvin ay dumalo rin.

Verse 19

एते सर्वे तथेन्द्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । समाजग्मुर्महेशस्य नृत्यदर्शनलालसाः

Silang lahat—si Indra at ang iba pang mga deva, na pinangungunahan nina Brahmā at Viṣṇu—ay nagtipon, sabik na masilayan ang banal na sayaw ni Maheśa (Śiva).

Verse 20

ततो गणा नंदिमुखा रत्नानि प्रददुस्तथा । भूषणानि च वासांसि मुन्यादिभ्यो यथाक्रमम्

Pagkaraan, ang mga gaṇa na pinamumunuan ni Nandimukha ay namahagi ng mga hiyas; at gayundin ng mga palamuti at kasuotan, sa mga muni at sa iba pa, ayon sa nararapat na kaayusan.

Verse 21

ततो वाद्यसहस्रेषु वादित्रेषु समंततः । सर्वैर्जयेति चैवोक्ता भगवा न्व्रतमादिशत्

Pagkaraan, habang libu-libong tugtugin ang umuugong sa paligid at ang lahat ay sumisigaw ng “Tagumpay!”, iniutos ng Mapalad na Panginoon ang isang vrata, isang banal na panata.

Verse 22

भवानी हृष्टहृदया महादेवं व्यलोकयत् । जया च विजया चैव जयन्ती मंगलारुणा

Si Bhavānī, na may pusong nag-uumapaw sa galak, ay tumingin kay Mahādeva. Kasama niya sina Jayā at Vijayā, at naroon din si Jayantī, ang mapalad na may kulay ng bukang-liwayway.

Verse 23

चतुष्टयसखीमध्ये विर राज शुभानना । तस्याः सान्निध्ययोगेन जगद्भाति गुणोत्तरम्

Sa gitna ng apat niyang kasama, ang Ginang na may magandang mukha ay nagningning nang marilag. Sa kapangyarihan ng kanyang pagdalo, ang daigdig ay waring itinaas sa kabutihan at kadakilaan.

Verse 24

यस्याः शरीरजा शोभा वर्णितुं नैव शक्यते । ईशोऽपि गणकोटीभिर्ना नावक्त्त्राभिरीक्षितः

Ang ningning na sumisilang mula sa kanyang sariling katawan ay hindi tunay na mailalarawan. Maging ang Panginoon mismo—kahit tumingin na may di-mabilang na pangkat ng gaṇa at may sari-saring mukha—ay hindi maubos ang pagtanaw sa kanyang kagandahan.

Verse 25

पिशाचभूतसंघैश्च वृतः परमशोभनः । स्वर्णवेत्रधरो नन्दी बभौ कपिमुखोऽग्रतः

Napapaligiran ng mga pangkat ng piśāca at bhūta, nagpakita si Nandin na lubhang maringal, tangan ang gintong tungkod, nasa unahan at may mukhang tila unggoy.

Verse 26

विद्याधराश्च गंधर्वाश्चि त्रसेनादयस्तथा । चित्रन्यस्ता इव बभुस्तत्र नागा मुनीश्वराः

Naroon ang mga Vidyādhara at mga Gandharva—si Citraseṇa at iba pa. Ang mga nāga at mga dakilang muni ay waring inilagay sa isang larawan, napakalinaw ang anyo.

Verse 27

श्रीरागप्रमुखा रागास्तस्य पुत्रा महौजसः । अमूर्त्ताश्चैव ते पुत्रा हरदेव समुद्भवाः

Ang mga rāga na pinangungunahan ni Śrīrāga ay ang kanyang mga anak na makapangyarihan at maningning. Ang mga anak na iyon ay tunay na walang anyo, sapagkat nagmula sila kay Hara, ang banal na Panginoon.

Verse 28

एकैकस्य च षड्भार्याः सर्वासां च पितामहः । ताभिः सहैव ते रागा लीलावपुर्धरास्तथा

Bawat isa ay may anim na kabiyak, at para sa kanilang lahat ay iisa ang dakilang ninuno. Kasama ng mga asawang iyon, ang mga rāga ay nagsuot din ng mga anyong mapaglaro, ayon sa lila.

Verse 29

प्रादुर्बभूवुः सहसा चिंतितास्तेन शंभुना । तेषां नामानि ते वच्मि शृणुष्व त्वं महाधन

Bigla silang lumitaw, sapagkat sila’y naalaala lamang ni Śambhu. Sasabihin ko ang kanilang mga pangalan—makinig ka, O lubhang pinagpala.

Verse 30

श्रीरागः प्रथमः पुत्र ईश्वरस्य विमोहनः । आसां चक्रे भ्रुवोर्मध्ये परब्रह्म प्रदायकः

Si Śrīrāga ang unang anak ni Īśvara, ang umaakit sa puso. Kanyang inilagay ang banal na tanda sa pagitan ng mga kilay, at ipinagkaloob ang kaloob ng pagkamalay sa Kataas-taasang Brahman.

Verse 31

तन्मध्यश्चैव माहेशात्समुद्भूतो गणोत्तमः । द्वितीयोऽथ वसन्तोऽभूत्कटिदेशान्महायशाः

Mula sa mismong gitna, mula kay Maheśa, sumibol ang isang dakilang pinuno sa hanay ng mga gaṇa. Pagkaraan, ang ikalawa—si Vasanta, bantog na bantog—ay nahayag mula sa bahagi ng baywang.

Verse 32

महदंकश्च भूतानां चक्राच्चैव विशुद्धितः । पंचमस्तु तृतीयोऽभूत्सुतो विश्वविभूषणः

Mula sa dalisay na cakra ay sumilang ang dakilang “Aṃka” na kaugnay ng lahat ng nilalang. At bilang ikalima, lumitaw ang ikatlong anak—ang palamuti ng sansinukob.

Verse 33

महेश्वरहृदो जातं चक्रं चैवमनाहतम् । नासादेशात्समुद्भूतो भैरवो भैरवः स्वयम्

Mula sa puso ni Maheśvara ay isinilang ang Anāhata-cakra. At mula sa bahagi ng ilong ay lumitaw si Bhairava—si Bhairava mismo, kusang nahayag.

Verse 34

मणिपूरकनामेदं चक्रं तद्धि विमुक्तिदम् । पंचाशच्च तथा वर्णा अंका नाम महेश्वरात्

Ang cakra na ito ay tinatawag na Maṇipūraka, at tunay na nagkakaloob ng mokṣa, ang paglaya. Ang limampung titik din—na tinatawag na “Aṃkā”—ay sinasabing nagmumula kay Maheśvara.

Verse 35

राशयो द्वादश तथा नक्षत्राणि तथैव च । स्वाधिष्ठानसमुद्भूता जगद्बीजसमन्विताः

Ang labindalawang tanda ng zodiako at ang mga bahay-buwan (nakṣatra) ay sumibol mula sa Svādhiṣṭhāna, taglay ang binhing-lakas ng sansinukob.

Verse 36

क्षणेन वृद्धिमायांति ततो रेतः प्रवर्तते । रेतसस्तु जगत्सृष्टं तदीशजननेंद्रियम्

Sa isang kisapmata sila’y lumalago; saka dumadaloy ang diwang-panglikha. Mula sa diwang iyon nalilikha ang daigdig—ito ang sangkap ng paglikha ng Panginoon.

Verse 37

आधाराच्च महान्षष्ठो नटो नारायणोऽभवत् । महेशवल्लभः पुत्रो नीलो विष्णुपराक्रमः

Mula sa Ādhāra (ang salalayan) sumilang ang dakilang ikaanim: si Nārāyaṇa, ang mananayaw. Minamahal ni Maheśa, ang kanyang anak ay si Nīla, taglay ang tapang ni Viṣṇu.

Verse 38

एते मूर्तिधरा रागा जाता भार्यासहायिनः । भार्यास्तेषां समुद्भूताः शिरोभागात्पिनाकिनः

Ang mga rāga na ito, na nag-anyong may katawan, ay sumilang kasama ang kanilang mga asawa bilang mga kasama. Ang kanilang mga asawa’y isinilang mula sa bahaging ulo ni Pinākin (Śiva, tagapagdala ng busog na Pināka).

Verse 39

षट्त्रिंशत्परिमाणेन ततस्तास्त्वं निशामय । गौरी कोलाहली धीरा द्राविडी माल कौशिकी

Pagkaraan, ayon sa sukat na tatlumpu’t anim, pakinggan ngayon sila: Gaurī, Kolāhalī, Dhīrā, Drāviḍī, Māla, at Kauśikī.

Verse 40

षष्ठी स्याद्देवगांधारी श्रीरागत्य प्रिया इमाः । आन्दोला कौशिकी चैव तथा चरममंजरी

Ang ikaanim ay Devagāndhārī. Ang mga ito’y minamahal ni Śrīrāga; at naroon din ang Āndolā, Kauśikī, at Caramamañjarī.

Verse 41

गंडगिरी देवशाखा राम गिरी वसन्तगा । त्रिगुणा स्तम्भतीर्था च अहिरी कुंकुमा तथा

Gaṇḍagirī, Devaśākhā, Rāmagirī at Vasantagā; Triguṇā, Stambhatīrthā, Ahirī at gayundin Kuṃkumā—ito ang mga pangalang binibigkas.

Verse 42

वैराटी सामवेरी च षड्भार्याः पंचमे मताः । भैरवी गुर्जरी चैव भाषा वेलागुली तथा

Vairāṭī at Sāmaverī—itinuturing na kabilang sa anim na kabiyak ng ikalimang pangkat; at naroon din ang Bhairavī, Gurjarī, Bhāṣā, at Velāgulī.

Verse 43

कर्णाटकी रक्तहंसा षड्भार्या भैरवानुगाः । बंगाली मधुरा चैव कामोदा चाक्षिनारिका

Karṇāṭakī at Raktahaṃsā—ang anim na kabiyak na sumusunod kay Bhairava; at naroon din ang Baṃgālī, Madhurā, Kāmodā, at Ākṣinārikā.

Verse 44

देवगिरी च देवाली मेघ रागानुगा इमा । त्रोटकी मीडकी चैव नरादुम्बी तथैव च

Devagirī at Devālī—ang mga rāgiṇī na ito’y sumusunod sa rāga Megha; at naroon din ang Troṭakī, Mīḍakī, at Narādumbī.

Verse 45

मल्हारी सिन्धुमल्हारी नटनारायणानुगाः । एता हि गिरिशं नत्वा महेशं च महेश्वरीम्

Sina Malhārī at Sindhumalhārī ay mga tagasunod ni Naṭanārāyaṇa. Sila nga, matapos yumukod kay Giriśa, ay sumamba rin kay Maheśa at kay Maheśvarī.

Verse 46

स्वमूर्त्तिवाहनोपेताः स्वभर्तृसहिताः स्थिताः । ब्रह्मा मृदंगवाद्येन तोषयामास शंकरम्

Taglay ang kani-kanilang anyo at sasakyan, at nakatindig kasama ang kani-kanilang mga panginoon, si Brahmā ay nagpatugtog ng tambol na mṛdaṅga upang pasayahin si Śaṅkara.

Verse 47

चतुरक्षरवाद्येन सुवाद्यं चाकरोत्पुनः । तालक्रियां महेशाय दर्शयामास केशवः

Muli, sa pamamagitan ng instrumentong tinatawag na Caturakṣara, siya’y lumikha ng napakainam na tugtugin; at si Keśava ay nagpakita ng pagsasagawa ng ritmo (tāla-kriyā) para kay Maheśa.

Verse 48

वायवस्तत्र वाद्यं च चक्रुः सुस्वरमोजसा । महेन्द्रो वंशवाद्यं च सुगिरं सुस्वरं बहुः

Doon, ang mga Vāyu ay tumugtog ng mga instrumento nang may lakas at wastong tono. Si Mahendra naman ay tumugtog ng plautang kawayan, lumilikha ng maraming matatamis at malamyos na himig.

Verse 49

वह्निः शूर्परवं चक्रे पणवं च तथाश्विनौ । उपांगवादनं चक्रे सोमः सूर्यः समंततः

Si Vahni (Apoy) ay nagpatingkad ng tunog ng instrumentong śūrpa, at ang kambal na Aśvin ay tumugtog din ng tambol na paṇava. Sina Soma at Sūrya, sa paligid, ay naghandog ng mga kasangkapang tugtuging pantulong.

Verse 50

घंटानां वादनं चक्रुर्गणाः शतसहस्रशः । मुनीश्वरास्तथा देव्यः पार्वतीसहितास्तथा

Daang-libong Gaṇa ang sabay-sabay na nagpapatunog ng mga kampana; gayundin ang mga dakilang muni at ang mga diyosa, kasama si Pārvatī, ay naroon at nakikibahagi.

Verse 51

स्वर्णभद्रासनेष्वेते ह्युपविष्टा व्यलोकयन् । शृंगाणां वादनं चक्रुर्वसवः समहोरगाः

Nakaupo sila sa mga gintong luklukang mapalad at nagmamasid; at ang mga Vasu, kasama ang mga dakilang ahas, ay nagpapatunog ng mga tambuli ng sungay.

Verse 52

भेरीध्वनिं तथा साध्या वाद्यान्यन्ये सुरोत्तमाः । झर्झरीगोमुखादीनि साध्याश्चक्रुर्महोत्सवे

Sa dakilang pagdiriwang, pinalakas ng mga Sādhya ang ugong ng mga tambol na bherī; at ang iba pang pinakadakilang nilalang sa langit ay tumugtog ng sari-saring instrumento—gaya ng jharjharī at gomukha—na pumuno sa pista ng mapalad na tunog.

Verse 53

तन्त्रीलयसमायुक्ता गंधर्वा मधुर स्वराः । सुवर्णशृंगनादं च चक्रुः सिद्धाः समंततः

Ang mga Gandharva, taglay ang sukat at himig ng mga instrumentong may kuwerdas at matatamis na tinig, ay umawit at tumugtog; at sa paligid, ang mga Siddha naman ay nagpabugso ng alingawngaw ng mga gintong tambuli.

Verse 54

ततस्तु भगवानासीन्महानटवपुर्धरः । मुकुटाः पंचशीर्षे तु पन्नगैरुपशोभिताः

Pagkaraan, nagpakita ang Pinagpalang Panginoon, taglay ang maringal na anyo ng Dakilang Mananayaw (Naṭarāja); sa Kanyang korona ay may mga ahas na may limang ulo na naggagayak, nagdaragdag ng nakapanghihilakbot na kamahalan.

Verse 55

जटा विमुच्य सकला भस्मोद्धूलितविग्रहः । बाहुभिर्दशभिर्युक्तो हारकेयूरसंयुतः

Niluwagan ng Panginoon ang lahat ng Kanyang jata; ang Kanyang anyo’y nabudburan ng banal na abo. Tumindig Siya na may sampung bisig, pinalamutian ng kuwintas at mga pulseras sa bisig.

Verse 56

त्रैलोक्यव्यापकं रूपं सूर्यकोटिसमप्रभम् । कृत्वा ननर्त्त भगवान्भासुरं स महानगे

Taglay ang anyong lumalaganap sa tatlong daigdig at kumikislap na tila sampung milyong araw, ang Mapalad na Panginoon ay sumayaw—nagniningning—sa loob ng dakilang lungsod na iyon.

Verse 57

ततं वीणादिकं वाद्यं कांस्यतालादिकं घनम् । वंशादिकं तु वादित्रं तोमरादिकनामकम्

May mga instrumentong may kuwerdas gaya ng vīṇā; mga matitigas na pangkumpas gaya ng mga tansong simbalo; mga panghihip gaya ng plauta; at mga instrumentong kilala sa pangalang tulad ng tomara.

Verse 58

चतुर्विधं ततो वाद्यं तुमुलं समजायत । तालानां पटहादीनां हस्तकानां तथैव च

Pagkaraan, sumiklab ang umuugong na tugtugin sa apat na uri—mga simbalo, mga tambol gaya ng paṭaha, at gayundin ang mga instrumentong tinutugtog sa kamay.

Verse 59

मानानां चैव तानानां प्रत्यक्षं रूपमाबभौ । सुकंठं सुस्वरं मुक्तं सुगम्भीरं महास्वनम्

Warì’y ang mga sukat ng ritmo at mga paglawig ng himig ay nagkaroon ng anyong nakikita—matamis ang tinig, wasto ang tono, malinaw at di napuputol, malalim, at may dakilang alingawngaw.

Verse 60

विश्वावसुर्नारदश्च तुंबुरुश्चैव गायकाः । जगुर्गंधर्वपतयोऽप्सरसो मधुरस्वराः

Sina Viśvāvasu, Nārada, at Tumburu—yaong mga mang-aawit—ay umawit; ang mga panginoon ng mga Gandharva at ang mga Apsara na may matamis na tinig ay nakisabay sa awit.

Verse 61

ग्रामत्रयसमोपेतं स्वरसप्तकसंयुतम् । दिव्यं शुद्धं च सांकल्पं तत्र गेयमवर्त्तत

Doon ay sumibol ang isang awit—makalangit at dalisay, hinubog ng banal na layon—taglay ang tatlong grāma at ang pitong nota ng himig.

Verse 62

पर्वतोऽपि महानादं हरपादतलाहतः । भ्रमिभिर्भ्रमयंस्तत्र महीं सपुरकाननाम्

Nang tamaan ng mga talampakan ni Hara, maging ang bundok ay umalingawngaw sa malakas na dagundong; at sa pag-ikot ng mga alon-ipo nito, ang lupa roon—kasama ang mga lungsod at kagubatan—ay nanginig at nayanig.

Verse 63

हस्तकांश्चतुराशीतिं स ससर्ज सदाशिवः । ललाटफलकस्वेदात्सूतमागधबंदिनः

Mula sa pawis sa kanyang noo, nilikha ni Sadāśiva ang walumpu’t apat na Hastaka—mga Sūta, Māgadha, at mga makatang tagapuri na umaawit ng papuri.

Verse 64

महेशहृदयाज्जाता गंधर्वा विश्वगायकाः । ते मूर्त्ता देवदेवस्य सुरंगालयसंयुताः

Mula sa puso ni Maheśa ay isinilang ang mga Gandharva, mga mang-aawit ng buong daigdig—mga nagkatawang lingkod ng Diyos ng mga diyos, kalooban ng mga bulwagang makalangit at ningning.

Verse 65

प्रेक्षकाणामृषीणां च चक्रुराश्चर्यमोजसा । किन्नराः पुष्पवर्षाणि ससृजुः स्वैर्गुणैरिह

Sa harap ng mga rishi na nanonood, gumawa sila ng mga kababalaghan sa bisa ng kanilang kapangyarihan; at ang mga Kinnara, sa sariling kagalingan, ay nagpaulan ng mga bulaklak doon.

Verse 66

एवं चतुर्षुमासेषु यदा नृत्यमजायत । अतिक्रांता शरज्जाता निर्मलाकाशशोभिता

Kaya nito, nang magpatuloy ang sayaw sa loob ng apat na buwan, lumipas ang tag-ulan at dumating ang taglagas, pinalamutian ng malinis at maningning na langit.

Verse 67

पद्मखंडसमाच्छन्नसरोवरमुखांबुजा । फलवृक्षौषधीभिश्च किंचित्पांडुमुखच्छविः

Ang mga kumpol ng lotus ay tumakip sa mukha ng mga lawa at sapa; sagana ang mga punong namumunga at mga halamang-gamot—at ang lupain ay may bahagyang maputla ngunit banayad na ningning.

Verse 68

ऊर्जशुक्लचतुर्दश्यां प्रसन्ना गिरिजा तदा । समाप्तव्रतचर्यः स ईश्वरोऽपि तदा बभौ

Sa maliwanag na ika-labing-apat ng buwan ng Ūrja (Kārttika), naging mapagpala si Girijā; at ang Panginoon man ay nagningning, sapagkat natapos na ang kanyang pagsasagawa ng panata.

Verse 69

सा चोवाच तदा शंभुं विकचस्वरलोचना । विप्रशापपातितं च यदा लिंगं भविष्यति

Pagkaraan, siya—na ang maningning na mga mata’y bumukadkad na tila lotus—ay nagsalita kay Śambhu: “Kapag ang isang liṅga, na ibinagsak dahil sa sumpa ng isang brāhmaṇa, ay magaganap…”

Verse 70

नर्मदाजलसंभूतं विश्वपूज्यं भविष्यति । एवमुक्त्वा ततस्तुष्टा हरस्तोत्रं चकार ह

“Ipinanganak mula sa mga tubig ng Narmadā, ito’y sasambahin ng buong daigdig.” Pagkasabi nito, siya’y nasiyahan at saka bumuo ng isang himno ng papuri kay Hara.

Verse 71

नमस्ते देवदेवाय महादेवाय मौलिने । जगद्धात्रे सवित्रे च शंकराय शिवाय च

Pagpupugay sa Iyo, Diyos ng mga diyos—Mahādeva, Panginoong may korona; tagapagtaguyod ng sanlibutan, si Savitṛ na nagbibigay-sigla; kay Śaṅkara, kay Śiva—pagpupugay!

Verse 73

नमो ब्रह्मण्य देवाय सितभूतिधराय च । पंचवक्त्राय रूपाय नीरूपाय नमोनमः

Pagpupugay, muli’t muli, sa Panginoong kumakalinga sa mga Brāhmaṇa at nagtataguyod ng banal na kaayusan; sa may dalang puting abo; sa anyong may limang mukha, ngunit lampas sa lahat ng anyo—pagpupugay, pagpupugay!

Verse 74

सहस्राक्षाय शुभ्राय नमस्ते कृत्तिवाससे । अन्धकासुरमोक्षाय पशूनां पतये नमः

Pagpupugay sa Iyo, ang may sanlibong mata, ang maningning at dalisay; pagpupugay sa Kṛttivāsa, ang nagsusuot ng balat. Pagpupugay sa tagapagpalaya kay Andhakāsura, at kay Paśupati—Panginoon ng lahat ng nilalang.

Verse 76

विप्रवह्निमुखाग्राय हराय च भवाय च । शंकराय महेशाय ईश्वराय नमो नमः

Pagpupugay, muli’t muli, kay Hara, kay Bhava; kay Śaṅkara, Maheśa, Īśvara—Siya na nangunguna sa bunganga ng apoy ng yajña ng Brāhmaṇa, tumatanggap ng handog at panalangin.

Verse 77

नमः कृष्णाय शर्वाय त्रिपुरांतक हारिणे । अघोराय नमस्तेऽस्तु नमस्ते पुरुषाय ते

Pagpupugay kay Kṛṣṇa, kay Śarva, ang tagapagwasak ng Tripura. Pagpupugay kay Aghora; pagpupugay sa Iyo, ang Kataas-taasang Purusha.

Verse 78

सद्योजाताय तुभ्यं भो वामदेवाय ते नमः । ईशानाय नमस्तुभ्यं पंचास्याय कपालिने

O Panginoon, pagpupugay sa Iyo bilang Sadyojāta; pagpupugay sa Iyo bilang Vāmadeva. Pagpupugay sa Iyo bilang Īśāna—O limang-mukha, tagapagdala ng bungo (kapālin).

Verse 79

विरूपाक्षाय भावाय भगनेत्रनिपातिने । पूषदंतनिपाताय महायज्ञनिपातिने

Pagpupugay kay Virūpākṣa, kay Bhava—Siya na nagpabagsak sa mata ni Bhaga, bumali sa ngipin ni Pūṣan, at nagpatumba sa dakilang yajña ng kapalaluan.

Verse 80

मृगव्याधाय धर्माय कालचक्राय चक्रिणे । महापुरुषपूज्याय गणानां पतये नमः

Pagpupugay sa Mangangaso (na humahabol sa usa ng isipan), sa Dharma mismo; sa Gulong ng Panahon at sa may hawak ng gulong; sa sinasamba ng mga Dakilang Nilalang; kay Gaṇapati, Panginoon ng mga Gaṇa.

Verse 82

गुणातीताय गुणिने सूक्ष्माय गुरवेऽपि च । नमो महास्वरूपाय भस्मनो जन्मकारिणे

Pagpupugay sa Kanya na lampas sa mga guṇa ngunit Panginoon ng lahat ng guṇa; sa Pinong-pinong Diwa, at sa Guru rin. Pagpupugay sa may dakilang anyong kosmiko, na nagpapasibol ng bhasma—banal na abo.

Verse 83

वैराग्यरूपिणे नित्यं योगाचार्याय वै नमः । मयोक्तमप्रियं देव स्मरसंहारकारक

Walang humpay na pagpupugay sa Iyo, na ang anyo ay pagtalikod sa pagnanasa, ang tunay na Guro ng Yoga. O Panginoon—tagapagwasak kay Smara (Kāma)—patawarin Mo ang mga salitang di-kaaya-aya na nasabi ko.

Verse 84

क्षंतुमर्हसि विश्वेश शिरसा त्वां प्रसादये । शापानुग्रह एवैष कृतस्ते वै न संशयः

O Panginoon ng sansinukob, nararapat Mong patawarin; nakayuko ang ulo ko habang hinihingi ko ang Iyong biyaya. Tunay na ito’y naging kapwa parusa at pagpapala mula sa Iyo—walang pag-aalinlangan.

Verse 85

ममापराधजो मन्युर्न कार्यो भवताऽनघ । एवं प्रसादितः शंभुर्हृष्टात्मा त्रिदशैः सह

“O Walang-dungis, huwag Mong pagbigyan ang galit na ibinunga ng aking pagkakasala. Sa gayong pagpapalubag, si Śambhu (Śiva) ay nagalak sa puso, kasama ang mga pangkat ng mga diyos.”

Verse 86

तीर्णव्रतपरानंदनिर्भरः प्राह तामुमाम् । य इमां मत्स्तुतिं भक्त्या पठिष्यति तवोद्गताम् । तस्य चेष्टवियोगश्च न भविष्यति पार्वति

Matapos ganapin ang panata, umaapaw sa sukdulang ligaya, nagsalita siya kay Umā: “O Pārvatī, sinumang may debosyon na bumibigkas ng papuring ito sa akin na mula sa iyong bibig, hindi siya mapapahiwalay sa kanyang pinagsisikapang layon.”

Verse 87

जन्मत्रयधनैर्युक्तः सर्वव्याधिविवर्जितः । भुक्त्वेह विविधान्भोगानंते यास्यति मत्पुरम्

“Taglay ang yaman ng tatlong kapanganakan at malaya sa lahat ng karamdaman, tatamasahin niya rito ang sari-saring kaluguran; at sa wakas ay tutungo siya sa aking tahanan.”

Verse 88

इत्युक्त्वा तां महेशोऽपि स्वमंगं प्रददौ ततः । वैष्णवं वामभागं सा प्रतिजग्राह पार्वती

Pagkasabi nito, si Maheśa ay nagkaloob ng bahagi ng sarili niyang katawan. Tinanggap ni Pārvatī ang anyong Vaiṣṇava sa kaliwang panig (vāmabhāga).

Verse 89

शर्वं कपालहस्तं च ग्रीवार्द्धे गरलान्वितम् । रुण्डमालार्द्धहारं च सितगौरं समंततः

Namataan nila si Śarva: may hawak na bungo sa kamay, ang lalamunan ay bahagyang may tanda ng lason; suot ang kuwintas na yari sa mga putol na ulo bilang kalahating palamuti, at nagniningning—maputi at maliwanag sa lahat ng panig.

Verse 90

ब्रह्मांडकोटिजनकं जटाभिर्भूषितं शिरः । सित द्युतिकलाखंडरत्नभासावभासितम्

Nakita nila ang ulo na pinagmumulan ng di-mabilang na sansinukob, pinalamutian ng mga jaṭā (banal na buhol ng buhok), at kumikislap sa ningning ng mga hiyas na tila mga piraso ng puting liwanag.

Verse 91

गंगाधराय मृडिने भवानीप्रियकारिणे । जगदानंददात्रे च ब्रह्मरूपाय ते नमः

Pagpupugay sa Iyo—tagapagdala ng Gaṅgā, ang mahabaging Mṛḍa, ang nagbibigay-lugod kay Bhavānī; tagapagkaloob ng kagalakan sa daigdig, at ang may anyong Brahman.

Verse 92

मत्स्य वाहनसंयुक्तमन्यतो वृषभांकितम् । एकतः पार्षदैः सेव्यमन्यतः सखिसेवितम्

Sa isang panig, ang anyo ay kaugnay ng may sasakyang isda; sa kabila, may tatak ng toro. Sa isang panig ay pinaglilingkuran ng mga pārṣada, at sa kabila ay inaalayan ng paglilingkod ng mga kasamang babae.

Verse 93

रूपमेवंविधं दृष्ट्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः । तुष्टुवुः परया भक्त्या तेजोभूषितलोचनम्

Nang makita ang gayong anyo, si Brahmā at ang iba pang pangkat ng mga diyos ay nagpuri sa Panginoon nang may sukdulang debosyon—yaong ang mga mata ay pinalamutian ng nagniningning na liwanag.

Verse 94

त्वमेको भगवान्सर्वव्यापकः सर्वदेहिनाम् । पितृवद्रक्षकोऽसि त्वं माता त्वं जीवसंज्ञकः

Ikaw lamang ang Bhagavān, ang lubos na lumalaganap sa lahat ng may katawan. Ikaw ang tagapangalaga na gaya ng ama; Ikaw ang ina; Ikaw mismo ang simulain ng buhay (jīva).

Verse 95

साक्षी विश्वस्य बीजं त्वं ब्रह्मांडवशकारकः । उत्पद्यंते विलीयंते त्वयि ब्रह्मांडकोटयः

Ikaw ang saksi ng sansinukob; Ikaw ang binhi nito at ang Panginoong naghahari na pumipigil sa mga brahmāṇḍa, ang mga “itlog” ng kosmos. Sa Iyo, di-mabilang na mga sansinukob ang sumisibol, at sa Iyo rin sila nalulusaw.

Verse 96

ऊर्मयः सागरे नित्यं सलिले बुद्बुदा यथा । अहं कदा चित्ते नेत्रात्कदाचित्तव भालतः

Gaya ng mga alon na laging sumisibol sa dagat, at gaya ng mga bula na lumilitaw sa ibabaw ng tubig, gayon din ako—kung minsan mula sa Iyong mata, kung minsan mula sa Iyong noo—ay lumilitaw.

Verse 97

क्वचित्संगे शिवादेव्या प्राहुर्भूत्वा सृजे जगत् । तवाज्ञाकरिणः सर्वे वयं ब्रह्मादयः सुराः

Kung minsan, sa pakikipag-isa kay Śivā Devī, sinasabing Ikaw ay nagiging Lumikha at iniluluwal ang sanlibutan. Kaming lahat—si Brahmā at ang iba pang mga diyos—ay mga tagasunod lamang ng Iyong utos.

Verse 98

अनंतवैभवोऽनंतोऽनंतधामाऽस्यनंतकः । अनंतः सर्वभंगाय कुरुषे रूपमद्भुतम्

O Ananta, walang hanggan ang iyong karangalan, walang hanggan ang iyong diwa, walang hanggan ang iyong tahanan—O Walang-Wakas! Sa iyong kawalang-hanggan, upang mapawi ang lahat ng anyo, ikaw ay nag-aanyong kamangha-mangha.

Verse 99

भवानि त्वं भयं नित्यमशिवानां पवित्रकृत् । शिवा नामपि दात्री त्वं तपसामपि त्वं फलम्

O Bhavānī, ikaw ay laging sindak sa mga di-banal, at ikaw ang tagapaglikha ng kadalisayan. Ikaw ang nagbibigay maging ng pangalang “Śivā,” at ikaw mismo ang bunga ng mga pag-aayuno at pagninilay (tapas).

Verse 100

यः शिवः स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स सदाशिवः । इत्यभेदमतिर्जाता स्वल्पा नस्त्वत्प्रसादतः

Ang siyang Śiva ay siya ring Viṣṇu; at ang siyang Viṣṇu ay si Sadāśiva. Sa iyong biyaya, sumibol sa amin—kahit bahagya—ang pagkaunawa sa di-pagkakaiba (abheda).

Verse 104

गालव उवाच । तद्दिव्यरूपमतुलं भुवि ये मनुष्याः संसारसागरसमुत्तरणैकपोतम् । संचिन्तयंति मनसा हृतकिल्बिषास्ते ब्रह्मस्वरूपमनुयांति विमुक्तसंगाः

Wika ni Gālava: Yaong mga tao sa lupa na sa isip ay nagmumuni-muni sa walang kapantay na anyong banal na iyon—ang nag-iisang bangka sa pagtawid sa dagat ng saṃsāra—napapawi ang kanilang mga kasalanan; at malaya sa pagkakapit, nararating nila ang kalikasan ng Brahman.

Verse 254

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये हरतांडवनर्त्तनवर्णनंनाम चतुःपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa—sa Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, sa ikaanim na Nāgara Khaṇḍa, sa Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya, sa salaysay ng Śeṣaśāyī, sa pag-uusap nina Brahmā at Nārada, sa kadakilaan ng Cāturmāsya—ang kabanatang pinamagatang “Paglalarawan ng Tāṇḍava na Sayaw ni Hara,” na siyang Kabanata 254.