Adhyaya 252

Verse 1

शूद्र उवाच । महदाश्चर्यमेतद्धि यत्सुरा वृक्षरूपिणः । चातुर्मास्ये समायाते सर्ववृक्षनिवासिनः

Wika ng Śūdra: “Tunay na dakilang kababalaghan ito—na ang mga deva ay nag-aanyong punò. Kapag dumarating ang Cāturmāsya, sila’y nananahan sa lahat ng punò.”

Verse 2

भगवन्के सुरास्ते तु केषुकेषु निवासिनः । एतद्विस्तरतो ब्रूहि ममानुग्रहकाम्यया

“O kagalang-galang, sinu-sino ang mga diyos na iyon, at sa aling mga punò sila nananahan? Ipaliwanag mo ito nang masinsinan, sa hangaring pagkalooban mo ako ng biyaya.”

Verse 3

गालव उवाच । अमृतं जलमित्याहुश्चातुर्मास्ये तदिच्छया । लीलया विधृतं देवैः पिबंति द्रुमदेवताः

Wika ni Gālava: “Sa panahon ng Cāturmāsya, ang tubig ay tinatawag na ‘amṛta’ ayon sa kanilang kalooban. Sa lila ng mga deva na nag-iingat nito, ang mga diyos na nananahan sa mga punò ay umiinom nito.”

Verse 4

तस्य पानान्महातृप्तिर्जायते नाऽत्र संशयः । बलं तेजश्च कांतिश्च सौष्ठवं लघुविक्रमः

“Sa pag-inom niyon, sumisilang ang dakilang kasiyahan—walang alinlangan. Nagkakaroon ng lakas, ningning, kagandahan, kagalingan, at gaan ng pagkilos.”

Verse 5

गुणा एते प्रजायन्ते पानात्कृष्णांशसंभवात् । नित्यामृतस्यपानेन बलं स्वल्पं प्रजायते

“Ang mga katangiang ito’y sumisilang mula sa pag-inom na iyon, na nagmula sa isang bahagi ni Kṛṣṇa (Viṣṇu). Ngunit sa palagiang pag-inom ng ‘karaniwang’ amṛta, kaunting lakas lamang ang nalilikha.”

Verse 6

भोजनं तत्प्रशंसंति नित्यमेतन्न संशयः । तस्माच्चतुर्षु मासेषु पिबन्ति जलमेव हि

“Palagi nilang pinupuri iyon bilang pagkain—walang pag-aalinlangan. Kaya sa apat na buwang iyon, tunay na tubig lamang ang kanilang iniinom.”

Verse 7

वृक्षस्थाः पितरो देवाः प्राणिनां हित काम्यया । वृक्षाणां सेवनं श्रेष्ठं सर्वमासेषु सर्वदा

“Ang mga Pitṛ at ang mga deva ay nananahan sa mga punò, na nagnanais ng kapakanan ng mga nilalang. Ang paglilingkod sa mga punò ang pinakadakilang gawain—sa lahat ng panahon, sa bawat buwan.”

Verse 8

चातुर्मास्ये विशेषेण सेविताः सौख्यकारकाः । तिलोदकेन वृक्षाणां सेचनं सर्वकाम दम्

Lalo na sa panahon ng Cāturmāsya, ang paglilingkod na ito’y nagiging tagapagkaloob ng ligaya. Ang pagdidilig sa mga puno ng tubig na may linga (tilodaka) ay tumutupad sa lahat ng ninanais.

Verse 9

क्षीरवृक्षाः क्षीरयुक्तैस्तोयैः सिक्ताः शुभप्रदाः । चतुष्टयं च वृक्षाणां यच्चोक्तं पूर्वतो मया

Ang mga punong naglalabas ng gatas, kapag diniligan ng tubig na may halong gatas, ay nagkakaloob ng pagpapala. At tungkol sa apat na punong nabanggit ko noon…

Verse 10

चातुर्मास्ये विशेषेण सर्वकाम फलप्रदम् । ब्रह्मा तु वटमाश्रित्य प्राणिनां स वरप्रदः

Lalo na sa panahon ng Cāturmāsya, ang pagtalima sa gawaing ito’y nagkakaloob ng bunga ng lahat ng minimithi. Si Brahmā, na sumisilong sa punong balete (banyan), ay nagiging tagapagkaloob ng biyaya sa lahat ng nilalang.

Verse 11

सावित्रीं तिलमास्थाय पवित्रं श्वेतभूषणम् । सुप्ते देवे विशेषेण तिलसेवा महाफला

Itatag ang ritwal ni Sāvitrī sa pamamagitan ng linga, at yakapin ang kabanalan na may puting palamuti—lalo na kapag ang Panginoon ay nasa yogic na pag-idlip—ang paglilingkod na may linga ay nagbubunga ng dakilang gantimpala.

Verse 12

तिलाः पवित्रमतुलं तिला धर्मार्थसाधकाः । तिला मोक्षप्रदाश्चैव तिलाः पापापहारिणः

Ang linga ay walang kapantay sa kabanalan. Ang linga’y tumutupad sa dharma at artha; ang linga’y nagbibigay rin ng mokṣa, at ang linga’y nag-aalis ng kasalanan.

Verse 13

तिला विशेषफलदास्तिलाः शत्रुविनाशनाः । तिलाः सर्वेषु पुण्येषु प्रथमं समुदाहृताः

Ang linga (sesame) ay nagdudulot ng pambihirang bunga at pumupuksa sa mga kaaway. Sa lahat ng gawaing may bisa ng kabutihan, ang linga ang ipinahahayag na pinakamuna.

Verse 14

न तिला धान्यमित्याहुर्देवधान्यमिति स्मृतम् । तस्मात्सर्वेषु दानेषु तिल दानं महोत्तमम्

Sinasabi nilang ang linga ay hindi lamang karaniwang ‘butil’; ito’y inaalala bilang ‘butil ng mga deva’. Kaya sa lahat ng pag-aalay, ang pag-aalay ng linga ang pinakadakila.

Verse 15

कनकेन युता येन तिलादत्तास्तु शूद्रज । ब्रह्महत्यादिपापानां विनाशस्तेन वै कृतः

O anak ng Śūdra, ang sinumang maghandog ng linga na may kasamang ginto, sa kanya’y tunay na nagaganap ang paglipol ng mga kasalanan, simula sa brahmahatyā.

Verse 16

सावित्री च तिलाः प्रोक्ता सर्वकार्यार्थसाधकाः । तिलैस्तु तर्पणं कुर्याच्चातुर्मास्ये विशेषतः

Itinuturo na ang Sāvitrī at ang linga ay tumutupad sa lahat ng layon at gawain. Dapat magsagawa ng tarpaṇa gamit ang linga, lalo na sa panahon ng Cāturmāsya.

Verse 17

तिलानां दर्शनं पुण्यं स्पर्शनं सेवनं तथा । हवनं भक्षणं चैव शरीरोद्वर्त्तनं तथा

Para sa linga, maging ang pagtanaw ay may bisa ng kabutihan—gayundin ang paghipo at paggamit. Ang pag-aalay sa apoy (havana), ang pagkain, at maging ang paghaplos o pagkuskos nito sa katawan ay banal din.

Verse 18

सर्वथा तिलवृक्षोऽयं दर्शनादेव पापहा । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितः सर्वसौख्यदः

Sa lahat ng paraan, ang halamang linga (sesame) na ito ay pumupuksa ng kasalanan sa pagtanaw pa lamang. Kapag inalagaan at ginamit lalo na sa panahon ng Cāturmāsya, ipinagkakaloob nito ang lahat ng kaligayahan.

Verse 19

महेन्द्रो यवमा स्थाय स्थितो भूतहिते रतः । यवस्य सेवनं पुण्यं दर्शनं स्पर्शनं तथा

Si Mahendra (Indra), na nananahan sa halamang sebada, ay naninindigang nakatuon sa kapakanan ng mga nilalang. Ang paggamit ng sebada ay may kabanalan; gayundin ang pagtanaw at paghipo rito.

Verse 20

यवैस्तु तर्पणं कुर्याद्देवानां दत्तमक्षयम् । प्रजानां पतयः सर्वे चूतवृक्षमुपाश्रिताः

Kung ang isa’y magsagawa ng tarpaṇa para sa mga diyos gamit ang sebada, ang handog na iyon ay nagiging di-nauubos. At ang lahat ng mga panginoon at tagapangalaga ng mga nilalang ay sinasabing nananahan sa punong mangga.

Verse 21

गन्धर्वा मलयं वृक्षमगुरुं गणनायकः । समुद्रा वेतसं वृक्षं यक्षा पुन्नागमेव च

Ang mga Gandharva ay nananahan sa punong Malaya; si Gaṇanāyaka (Gaṇeśa) sa punong aguru. Ang mga Karagatan ay nananahan sa punong vetasa, at ang mga Yakṣa naman ay sa punong punnāga rin.

Verse 22

नागवृक्षं तथा नागाः सिद्धाः कंकोलकं द्रुमम् । गुह्यकाः पनसं चैव किन्नरा मरिचं श्रिताः

Ang mga Nāga ay nananahan sa punong nāga; ang mga Siddha sa punong kaṃkolaka. Ang mga Guhyaka ay tumitira sa punong langka, at ang mga Kinnara ay sumisilong sa halamang marica (paminta).

Verse 23

यष्टीमधु समाश्रित्य कन्दर्पोऽभूद्व्यवस्थितः । रक्तांजनं महावृक्षं वह्निराश्रित्य तिष्ठति

Si Kandarpa, ang diyos ng pag-ibig, ay naitatag sa pagkanlong sa halamang yaṣṭīmadhu; at si Vahni, ang Apoy, ay nananatili na kumakanlong sa dakilang punong raktāṃjana.

Verse 24

यमो विभीतकं चैव बकुलं नैरृताधिपः । वरुणः खर्जुरीवृक्षं पूगवृक्षं च मारुतः

Si Yama ay nananahan sa punong vibhītaka; ang panginoon ng dako ni Nirṛti ay sa punong bakula. Si Varuṇa ay sa punong datiles, at si Māruta (Vāyu) ay sa punong areca (bunga ng nganga).

Verse 25

धनदोऽक्षोटकं वृक्षं रुद्राश्च बदरीद्रुमम् । सप्तर्षीणां महाताला बहुलश्चामरैर्वृतः

Si Dhanada (Kubera) ay nananahan sa punong akṣoṭaka, at ang mga Rudra ay sa punong badarī. Para sa Pitong Ṛṣi ay naroon ang dakilang punong tāla; at si Bahula ay napaliligiran ng mga cāmara (pamaypay na buntot-yak).

Verse 26

जंबूर्मेघैः परिवृतः कृष्णवर्णोऽघनाशनः । कृष्णस्य सदृशो वर्णस्तेन जंबू नगोत्तमः

Ang punong Jambū, na napaliligiran ng mga ulap, ay maitim ang kulay at tagapawi ng kasalanan. Ang kulay nito’y kahawig ni Kṛṣṇa; kaya ang Jambū ang pinakadakila sa mga punò.

Verse 27

तत्फलैर्वासुदेवस्तु प्रीतो भवति दानतः । जंबूवृक्षं समाश्रित्य कुर्वंति द्विजभोजनम्

Sa pag-aalay ng mga bunga nito bilang dāna, nalulugod si Vāsudeva. Sa pagkanlong malapit sa punong Jambū, kanilang inihahanda ang pagpapakain sa mga dvija (mga brāhmaṇa).

Verse 28

तेषां प्रीतो हरिर्दद्यात्पु रुषार्थचतुष्टयम् । चातुर्मास्ये समायाते सुप्ते देवे जनार्दने

Nalulugod sa kanila, ipinagkakaloob ni Hari ang apat na layunin ng buhay ng tao. Kapag dumarating ang panahon ng Cāturmāsya—kapag ang Panginoong Janārdana ay nasa yogic na pagkatulog—

Verse 29

ब्राह्मणान्भोजयेद्यस्तु सपत्नीकाञ्छुचिः स्थितः । तेन नारायणस्तुष्टो भवे ल्लक्ष्मीसहायवान्

Sinumang nananatiling dalisay at nagpapakain sa mga brāhmaṇa kasama ang kanilang mga asawa—sa gawang iyon, nalulugod si Nārāyaṇa, na kasama si Lakṣmī bilang Kanyang kapiling.

Verse 30

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै वस्त्रालंकरणैः शुभैः । परिधाय सपत्नीकः कृतकृत्यो भवेन्नरः

Upang kalugdan si Lakṣmī–Nārāyaṇa, ang lalaki ay magsuot ng mapalad na kasuotan at mabubuting palamuti; kapag ginawa ito kasama ang kanyang asawa, siya’y nagiging taong nakatupad na sa tungkuling-dharma.

Verse 31

यद्रात्रित्रितयेनैव वटा शोकभवेन च । फलं संजायते तच्च जंबुना द्विजभोजनात्

Ang bungang espirituwal na nagmumula sa tatlong gabing pagtalima at sa ritwal ng Vaṭa (punong balete/banyan) na isinilang sa dalamhati—yaon ding bunga ang nakakamit sa paggalang sa punong Jambū sa pamamagitan ng pagpapakain sa mga “dalawang ulit na isinilang” (brāhmaṇa).

Verse 32

तस्मिन्दिने एकभुक्तं कारयेत्कृत्यकृत्तदा । बहुना च किमुक्तेन जंबूवृक्ष प्रपूजनात्

Sa araw na iyon, isagawa ang ekabhukta (isang beses lamang kumain) at sa gayon ay matapos ang ritwal. Ano pa ang kailangang sabihin? Sa ganap na pagsamba sa punong Jambū, tiyak ang bunga.

Verse 33

पुत्रपौत्रधनैर्युक्तो जायते नात्र संशयः । जंबूर्मेघैः परिवृता विद्युताऽशोक एव च

Siya’y pinagpapala ng mga anak, mga apo, at kayamanan—walang alinlangan dito. Ang punong Jambū ay napalilibutan ng mga ulap, may kidlat, at kasama rin ang punong Aśoka.

Verse 34

वसुभिः स्वीकृतो नित्यं प्रिया लश्च महानगः । आदित्यैस्तु जपावृक्षो ह्यश्विभ्यां मदनस्तथा

Ang punong Priyāla at ang dakilang punong Nāga ay laging itinuturing na banal ng mga Vasu; ang punong Japā naman ng mga Āditya; at gayundin ang punong Madana ng kambal na Aśvin.

Verse 35

विश्वेभिश्च मधूकश्च गुग्गुलः पिशिताशनैः । सूर्येणार्कः पवित्रेण सोमे नाथ त्रिपत्रकः

Ang punong Madhūka ay itinuturing na banal ng mga Viśvedevas, at ang Guggulu naman ng mga kumakain ng laman. Ang Arka ay tinatanggap ng Araw bilang tagapagpadalisay; at ang Tripatraka, O Panginoon, ay tinatanggap ng Buwan.

Verse 36

खदिरो भूमिपुत्रेण अपामार्गो बुधेन च । अश्वत्थो गुरुणा चैव शुक्रेणोदुम्बरस्तथा

Ang Khadira ay inaangkin ng anak ng Daigdig (Mars); ang Apāmārga naman ni Budha (Mercury). Ang Aśvattha ay kay Guru (Jupiter); at gayundin ang Udumbara ay kay Śukra (Venus).

Verse 37

शमी शनैश्चरेणाथ स्वीकृता शूद्रजातिभिः । राहुणा स्वीकृता दूर्वा पितॄणां तर्पणोचिता

O Panginoon, ang punong Śamī ay tinatanggap ni Śanaiścara (Saturn) at ng mga pamayanang śūdra. Ang damong Dūrvā ay tinatanggap ni Rāhu, at nararapat para sa tarpaṇa—handog ng pagbigay-lugod sa mga Pitṛ (mga ninuno).

Verse 38

विष्णोश्च दयिता नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः । केतुना स्वीकृतो दर्भो याज्ञिकेयो महाफलः

Ito’y laging minamahal ni Viṣṇu, lalo na sa panahon ng Cāturmāsya. Tinatanggap ni Ketu ang damong darbha; ito’y sariling gamit ng nagsasagawa ng yajña (yājñika) at nagbubunga ng dakilang gantimpala.

Verse 39

विना येन शुभं कर्म संपूर्णं नैव जायते । पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम्

Kung wala ito, walang mabuting gawa na nagiging ganap. Siya ang tagapagpadalisay ng mga tagapagpadalisay, at ang kabanalan sa lahat ng mapalad na bagay.

Verse 40

मुमूर्षूणां मोक्षरूपो धरासंस्थो महाद्रुमः । अस्मिन्वसंति सततं ब्रह्मविष्णुशिवाः सदा

Para sa mga nalalapit sa kamatayan, ang dakilang punong ito—nakaugat sa lupa—ay mismong anyo ng mokṣa, ang paglaya. Sa loob nito, sina Brahmā, Viṣṇu, at Śiva ay laging nananahan nang walang patid.

Verse 41

मूले मध्ये तथाऽग्रे च यस्य नामापि तृप्ति दम् । अन्येऽपि देवा वृक्षांस्तानधिश्रित्य महाद्रुमाः

Sa ugat, sa gitna, at sa tuktok nito—maging ang pangalan nito ay nagbibigay ng kasiyahan at kaganapan. Ang iba pang mga diyos ay kumakalinga rin sa mga punong iyon at nananahan sa mga dakilang punò.

Verse 42

प्रवर्त्तंते हि मासेषु चतुर्षु च न संशयः । चातुर्मास्ये देवपत्न्यः सर्वा वल्लीसमाश्रि ताः

Tunay na sa loob ng apat na buwan—walang alinlangan—ang mga pagtalima ay lalo pang sumisiklab. Sa Cāturmāsya, sinasabing ang lahat ng mga asawa ng mga diyos ay nananahan sa mga baging at gumagapang na halaman.

Verse 43

प्रयच्छंति नृणां कामान्वांछितान्सेविता अपि । तस्मात्सर्वात्मभावेन पिप्पलो येन सेवितः

Kahit sa simpleng paglilingkod lamang, ipinagkakaloob nila sa tao ang mga ninanais na kahilingan. Kaya ang sinumang sumamba at maglingkod sa punong Pippala (Aśvattha) nang buong pagkatao, iisang puso…

Verse 44

सेविताः सकला वृक्षा श्चातुर्मास्ये विशेषतः । तुलसी सेविता येन सर्ववल्यश्च सेविताः

Ang sinumang maglingkod sa banal na Tulasī ay para na ring naglingkod sa lahat ng punongkahoy, lalo na sa panahon ng Cāturmāsya; at pati ang lahat ng baging ay nalilingkod din.

Verse 45

आप्यायितं जगत्सर्वमाब्रह्मस्तंबसेवितम् । चातुर्मास्ये गृह स्थेन वानप्रस्थेन वा पुनः

Sa ganitong paglilingkod sa Cāturmāsya, ang buong daigdig ay napalalakas at napangangalagaan, mula kay Brahmā hanggang sa pinakamanipis na talim ng damo—maging ito’y gawin ng maybahay o ng naninirahan sa gubat.

Verse 46

ब्रह्मचारियतिभ्यां च सेविता मोक्षदायिनी । एतेषां सर्ववृक्षाणां छेदनं नैव कारयेत्

Kapag ito’y pinaglilingkuran din ng mga brahmacārin at mga yati (mga nagtalikod sa mundo), nagiging tagapagkaloob ito ng mokṣa, ang paglaya. Kaya huwag kailanman magpautol ng alinman sa mga banal na punong ito.

Verse 47

चातुर्मास्ये विशेषेण विना यज्ञादिकारणम् । एतदुक्तमशेषेण यत्पृष्टोऽहमिह त्वया

Lalo na sa Cāturmāsya—maliban na lamang kung para sa mga layuning gaya ng yajña at iba pa—nasabi ko na ngayon nang ganap ang lahat ng itinanong mo sa akin dito.

Verse 48

यथा वृक्षत्वमापन्ना देवाः सर्वेऽपि शूद्रज

O anak ng Śūdra, paano nangyari na ang lahat ng mga diyos ay napasa-kalagayang maging mga punò—

Verse 49

अश्वत्थमेकं पिचुमन्दमेकं न्यग्रोधमेकं दश तित्तिडीश्च । कपित्थबिल्वामलकीत्रयं च एतांश्च दृष्ट्वा नरकं न पश्येत्

Isang Aśvattha, isang Picumanda, isang Nyagrodha, at sampung punòng Tittiḍī; at isang tatluhan—Kapittha, Bilva, at Āmalakī. Ang makakita sa mga ito ay hindi na masisilayan ang impiyerno.

Verse 50

सर्वे देवा विश्ववृक्षेशयाश्च कृष्णा धारा कृष्णमध्याग्रकाश्च । यस्मिन्देवे सेविते विश्वपूज्ये सर्वं तृप्तं जायते विश्वमेतत्

Naroon, ang lahat ng mga diyos—kasama ang mga kapangyarihang namamahala sa Punò ng Sansinukob—ay naroroon: bilang maiitim na agos, at bilang mahiwagang dilim na lumalaganap sa gitna at tuktok. Kapag pinaglilingkuran nang debosyon ang Diyos na sinasamba ng daigdig, ang buong sansinukob ay napupuspos at natutupad.