Adhyaya 20

Verse 1

। सूत उवाच । तत्र दाशरथी रामो वनवासाय दीक्षितः । भ्रममाणो धरापृष्ठे सीतालक्ष्मणसंयुतः

Sinabi ni Sūta: Doon, si Rāma, anak ni Daśaratha—na itinalaga sa panata ng paninirahan sa gubat—ay naglalakbay sa ibabaw ng lupa, kasama sina Sītā at Lakṣmaṇa.

Verse 2

समाऽयातो द्विजश्रेष्ठा यत्र सा पितृकूपिका । तृषार्तश्च श्रमार्तश्च निषसाद धरातले

O pinakamainam sa mga Brahmin, dumating siya sa pook na kinaroroonan ng Pitṛkūpikā (ang balon ng mga ninuno); dahil sa uhaw at pagod, siya’y naupo sa lupa.

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भगवान्दिननायकः । अस्ताचलं जपापुष्पसन्निभो द्विजसत्तमाः

Samantala, O pinakadakilang mga Brahmin, lumapit ang pinagpalang Panginoon ng araw, si Surya, sa bundok sa kanluran upang lumubog, nagliliwanag na tila bulaklak na hibiscus (japā).

Verse 4

ततः प्लक्षनगाधस्तात्पर्णान्यास्तीर्य भूतले । सायंतनं विधिं कृत्वा सुष्वाप रघुनन्दनः

Pagkaraan, sa ilalim ng punong plakṣa, inilatag niya ang mga dahon sa lupa; matapos isagawa ang ritwal ng dapithapon ayon sa tuntunin, ang kagalakan ng angkan ni Raghu ay nakatulog.

Verse 5

अथाऽवलोकयामास स्वप्ने दशरथं नृपम् । यद्वत्पूर्वं प्रियाऽलापसंसक्तं हृष्टमानसम्

Pagkatapos, sa panaginip, nasilayan niya si Haring Daśaratha—gaya ng dati—na masayang-masaya ang loob, lubos na nalulubog sa mapagmahal na pag-uusap.

Verse 6

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । विप्रानाहूय तत्सर्वं कथयामास राघवः

Pagkaraan, sa malinaw na umaga, nang sumikat na ang bilog ng araw, ipinatawag ni Rāghava ang mga Brahmin at isinalaysay ang lahat ng naganap.

Verse 7

अद्य स्वप्ने मया विप्राः प्रियालापपरः पिता । अतिहृष्टमना दृष्टः श्वेतमाल्यानुलेपनः

“Ngayong araw, O mga Brahmin, sa panaginip ay nakita ko ang aking ama—nakatuon sa mapagmahal na pananalita, labis ang kagalakan, at pinalamutian ng puting mga garland at mga pabango.”

Verse 8

तत्कीदृक्परिणामोऽस्य स्वप्नस्य द्विजसत्तमाः । भविष्यति प्रजल्पध्वं परं कौतूहलं यतः

O pinakadakilang mga Brahmana, anong magiging bunga ng panaginip na ito? Ipagpaliwanag ninyo, sapagkat napakalaki ng aking pag-uusisa.

Verse 9

ब्राह्मणा ऊचुः । पितरः श्राद्धकामा ये वृद्धिं पश्यंति वा नृप । ते स्वप्ने दर्शनं यांति पुत्राणामिति नः श्रुतम्

Sinabi ng mga Brahmana: “O hari, narinig namin na kapag ninanais ng mga ninuno ang śrāddha—o kapag nasasaksihan nila ang pag-unlad—sila’y nagpapakita sa panaginip ng kanilang mga anak na lalaki.”

Verse 10

तदस्यां कूपिकायां च स्वयमेव गया स्थिता । तेन त्वया पिता दृष्टः स्वप्ने श्राद्धस्य वांछकः

Sa munting balong na ito, ang Gayā mismo ay nananahan nang kusa. Kaya mo nakita sa panaginip ang iyong ama, na naghahangad ng ritong śrāddha.

Verse 11

तस्मात्कुरु रघुश्रेष्ठ श्राद्धमत्र यथोदितम् । नीवारैः शाक मूलैश्च तथाऽरण्योद्भवैस्तिलैः

Kaya nga, O pinakadakila sa angkan ni Raghu, isagawa mo rito ang śrāddha ayon sa itinuro—gamit ang ligaw na bigas, mga gulay at ugat, at gayundin ang linga na tinipon mula sa gubat.

Verse 12

अथैवामन्त्रयामास तान्विप्रान्रघुसत्तमः । श्राद्धेषु श्रद्धया युक्तः प्रसादः क्रियतामिति

Pagkaraan, inanyayahan ng pinakadakila sa angkan ni Raghu ang mga brāhmaṇa at sinabi: “Taglay ko ang pananampalataya sa mga ritong śrāddha; nawa’y tanggapin ninyo at ipagkaloob ang inyong mapagpalang biyaya.”

Verse 13

बाढमित्येव ते चोक्त्वा स्नानार्थं द्विजसत्तमाः । गताः सर्वे सुसंहृष्टा स्वकीयानाश्रमान्प्रति व

Pagkasabi ng “Gayon na nga,” ang mga dakilang brāhmaṇa ay nagtungo upang maligo; silang lahat ay lubhang nagalak at umuwi patungo sa kani-kanilang mga ashram.

Verse 14

अथ तेषु प्रयातेषु ब्राह्मणेषु रघूत्तमः । प्रोवाच लक्ष्मणं पार्श्वे विनयावनतं स्थितम्

Nang makaalis na ang mga brāhmaṇa, si Rāma—ang pinakadakila sa angkan ni Raghu—ay nagsalita kay Lakṣmaṇa na nasa kanyang tabi, nakayuko sa pagpapakumbaba.

Verse 15

शाकमूलफलान्याशु श्राद्धार्थं समुपानय । सौमित्रानय वैदेही स्वयं पचति भामिनी

“Dali-dali, magdala ng mga gulay, ugat, at prutas para sa śrāddha. O Saumitri, dalhin mo—si Vaidehī mismo, ang marangal na ginang, ang magluluto.”

Verse 16

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणस्तूर्णं जगामाऽरण्यमेव हि । श्राद्धार्थमानिनायाऽशु फलानि विविधानि च

Pagkarinig niyon, si Lakṣmaṇa ay nagmadaling pumasok sa gubat at agad na nagdala ng sari-saring prutas para sa śrāddha.

Verse 17

धात्रीफलानि चाऽम्राणि चिर्भटानीं गुदानि च । करीराणि कपित्थानि तथैवाऽन्यानि भूरिशः

Dinala niya ang mga bungang āmalaka at mga mangga, mga pakwan at matatamis na jaggery, mga bunga ng karīra at wood-apple, at marami pang iba nang sagana.

Verse 18

ततश्च पाचयामास तदर्थे जनकोद्भवा । रामादेशात्स्वयं साध्वी विनयेन समन्विता

Pagkaraan, si Sītā, anak ni Janaka—banal at mapagpakumbaba—ay siya mismo ang nagluto at naghanda ng mga handog para roon, ayon sa tagubilin ni Rāma.

Verse 19

ततश्च कुतपे प्राप्ते काले ते द्विजसत्तमाः । कृताह्निकाः समायाता रामभक्तिसमन्विताः

Nang sumapit ang oras ng kutapa, ang mga dakilang brāhmaṇa ay nagbalik—natapos na ang kanilang pang-araw-araw na ritwal—at puspos ng debosyon kay Rāma.

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे सीता प्लक्षवृक्षांतरे स्थिता । आत्मानं गोपयामास यथा वेत्ति न राघवः

Samantala, si Sītā ay tumindig na nakatago sa pagitan ng mga sanga ng punong plakṣa, ikinubli ang sarili upang hindi siya mapansin ni Rāghava (Rāma).

Verse 21

स तां सीतेति सीतेति व्याहृत्याथ मुहुर्मुहुः । स्त्रीधर्मिणीति मत्वा तु लक्ष्मणं चेदमब्रवीत्

Paulit-ulit niyang tinawag, “Sītā! Sītā!”, at inakalang siya’y babaeng tapat sa dharma ng kanyang tungkulin; saka niya sinabi ito kay Lakṣmaṇa.

Verse 22

वत्स लक्ष्मण शुश्रूषां विप्राणां श्राद्धसंभवाम् । पादप्रक्षालनाद्यां त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि

Mahal kong Lakṣmaṇa, sa panahon ng śrāddha, nararapat mong gampanan nang wasto ang paglilingkod sa mga brāhmaṇa—simula sa paghuhugas ng kanilang mga paa at iba pang kaugalian.

Verse 23

बाढमित्येव संप्रोक्तो लक्ष्मणः शुभलक्षणः । चक्रे सर्वं तथा कर्म यथा नारी विचक्षणा

Nang masabihan nang gayon, si Lakṣmaṇa na may mapalad na mga tanda ay sumagot, “Gayon nga,” at isinagawa ang lahat ng tungkulin nang wasto, na may maingat na husay ng isang taong may pag-unawa.

Verse 24

ततो निर्वर्तिते श्राद्धे ब्राह्मणेषु गतेष्वथ । जनकस्य सुता साध्वी तत्क्षणात्समुपस्थिता

Pagkaraang ganap na maisagawa ang śrāddha at makaalis na ang mga brāhmaṇa, ang banal at mabuting anak na babae ni Janaka—si Sītā—ay agad na nagpakita.

Verse 25

तां दृष्ट्वा राघवः सीतां कोपसंरक्तलोचनः । प्रोवाच परुषैर्वाक्यैर्भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

Nang makita si Sītā, si Rāghava—namumula ang mga mata sa galit—ay nagsalita ng mabibigat na salita, paulit-ulit siyang sinaway.

Verse 26

आयातेषु द्विजातेषु श्राद्धकाल उपस्थिते । क्व गता वद पापे त्वं मां परित्यज्य दूरतः

“Nang dumating na ang mga dvija at sumapit ang oras ng śrāddha, saan ka nagpunta? Sabihin mo, ikaw na makasalanan—iniwan mo ako at lumayo!”

Verse 27

नैतद्युक्तं कुलस्त्रीणां विशेषादत्र कानने । विहर्तुं दूरतः शून्ये तस्मात्त्याज्याऽसि मैथिलि

“Hindi ito nararapat sa isang babaeng marangal, lalo na rito sa gubat, na gumala nang malayo sa isang liblib na pook. Kaya, Maithilī, ikaw ay dapat iwan.”

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भीता सा जनकोद्भवा । उवाच वेपमानांगी प्रस्खलंत्या गिरा ततः

Nang marinig niya ang mga salita nito, natakot ang anak na babae ni Janaka; nanginginig ang kanyang mga sangkap, at saka siya nagsalita nang pautal-utal ang tinig.

Verse 29

न मामर्हसि कार्येऽस्मिन्गर्हितुं रघुसत्तम । यस्मादहमतिक्रान्ता स्थानादस्माच्छ्रणुष्व तत्

“O pinakadakila sa angkan ni Raghu, huwag mo akong hatulan sa bagay na ito. Yamang lumayo ako sa pook na ito, pakinggan mo ang dahilan.”

Verse 30

पिता तव मया दृष्टः साक्षाद्दशरथः स्वयम् । ब्राह्मणस्य शरीरस्थो द्वितीयश्च पितामहः

“Nakita ko ang iyong ama—si Dasharatha mismo—na hayagang nagpakita sa aking paningin, nananahan sa katawan ng isang brāhmaṇa; at malinaw ko ring nakita roon ang isa pang kagalang-galang na nakatatanda—ang iyong lolo.”

Verse 31

पितुः पितामहोऽन्यस्य तृतीयस्य रघूत्तम । त्रयाणां च तथान्येषां त्रयोऽन्ये नृपसंनिभाः

“O Raghūttama, nakita ko rin ang lolo ng iyong ama, at gayundin ang lolo ng isa pang iba—kaya naging ikatlo. At para sa tatlong iyon, may lumitaw pang tatlo, maningning na tila mga hari.”

Verse 32

ब्राह्मणानां मया दृष्टाः शरीरस्थाः सुहर्षिताः । मातामहानहं मन्ये तानपि त्रीनहं स्फुटम्

“Sa loob ng mga katawan ng mga brāhmaṇa, nakita ko silang nananahan doon—maningning at puspos ng galak. Naniniwala akong malinaw ko ring nakilala ang tatlong lolo sa panig ng ina.”

Verse 33

ततो ऽहं लज्जया नष्टा दृष्ट्वा श्वशुरसंगमान् । येन भुक्तानि भोज्यानि पुरा मृष्टान्यनेकशः

Pagkaraan, napuno ako ng matinding hiya nang makita ko ang mga pakikipagtagpo sa aking biyenan at sa mga nakatatanda; sila yaong noong una ay paulit-ulit na kumain ng maraming masasarap na pagkain.

Verse 34

तथा खाद्यानि लेह्यानि चोष्याणि च विशेषतः । पिता तव कथं सोऽद्य कषायाणि कटूनि च । भक्षयिष्यति दत्तानि स्वहस्तेन मया विभो

Gayundin ang sari-saring pagkain—yaong nginunguya, dinidilaan, at sinisipsip, lalo na. O Panginoon, paano kakain ngayon ang iyong ama ng mga mapakla at maaanghang na bagay na ibinigay ko mismo sa aking sariling kamay?

Verse 36

तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टात्मा रामो राजीवलोचनः । साधुसाध्विति तां प्राह परिष्वज्य मुहुर्मुहुः

Nang marinig ito, si Rāma na may matang gaya ng lotus ay napuspos ng galak. Paulit-ulit niya siyang niyakap at nagsabi, “Napakabuti, napakabuti.”

Verse 37

ततो भुक्त्वा स्वयं रामो लक्ष्मणेन समन्वितः । सायाह्ने समनुप्राप्ते संध्याकार्यं विधाय च

Pagkatapos, si Rāma mismo ay kumain, kasama si Lakṣmaṇa. Nang sumapit ang dapithapon, isinagawa rin niya ang itinakdang mga ritwal ng sandhyā.

Verse 38

प्रोवाच लक्ष्मणं वत्स पर्णान्यास्तीर्य भूतले । शय्यां कुरु समानीय पादशौचाय सज्जलम्

Sinabi niya kay Lakṣmaṇa, “Mahal kong anak, ikalat ang mga dahon sa lupa at ihanda ang higaan; at magdala ng tubig na nakahanda para sa paghuhugas ng mga paa.”

Verse 39

ततः कोपपरीतात्मा सौमित्रिः प्राह राघवम् । नाहं शय्यां करिष्यामि पादप्रक्षालनं न च

Pagkaraan nito, si Saumitri (Lakṣmaṇa), na sinaklot ng galit ang loob, ay nagsabi kay Rāghava: “Hindi ako maghahanda ng higaan, ni maghuhugas ng iyong mga paa.”

Verse 40

तथाऽन्यदपि यत्किंचित्कर्म स्वल्पमपि प्रभो । त्वां वा त्यक्त्वा गमिष्यामि कुत्रचित्पीडितो भृशम्

“At anumang iba pang gawain—kahit maliit pa, O Panginoon—hindi ko na gagawin. Kung hindi, iiwan kita at aalis sa kung saan man, na labis na pinahihirapan ng dalamhati.”

Verse 41

प्रेष्यत्वेन रघुश्रेष्ठ सत्यमेतन्मयोदितम् । सीतायाः किं समादेश्यं न किंचित्संप्रयच्छसि । अपि स्वल्पतरं राम मया त्वं किं करिष्यसि

“O pinakadakila sa angkan ni Raghu, totoo ang sinabi ko bilang isang lingkod. Anong mensahe ang dadalhin ko kay Sītā kung wala kang ibinibigay sa akin? Kahit munting bagay lamang, O Rāma—ano ang ipagagawa mo sa akin para sa iyo?”

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विकृतं चापि राघवः । तूष्णीं बभूव मेधावी हास्यं कृत्वा मनाक्ततः

Nang marinig ni Rāghava na marunong ang mga salitang medyo di-nararapat, bahagya lamang siyang ngumiti at saka nanahimik.

Verse 43

ततः स्वयं समुत्थाय कृत्वा स्वा स्तरकं शुभम् । सीतया क्षालितांघ्रिस्तु सुष्वाप तदनंतरम्

Pagkatapos, tumindig siya nang kusa at inihanda ang sarili niyang mapalad na higaan; at nang mahugasan ni Sītā ang kanyang mga paa, siya’y nahiga at saka natulog.

Verse 44

लक्ष्मणोऽपि विदूरस्थः कोपसंरक्तलोचनः । वृक्षमूलं समाश्रित्य सुप्तश्चित्ते व्यचिंतयत्

Si Lakṣmaṇa man ay nanatili rin sa malayo, namumula ang mga mata sa poot; sumandig sa ugat ng puno at nahiga, ngunit ang isip ay patuloy na nag-iisip.

Verse 45

हत्वैनं राघवं सुप्तं सीतां पत्नीं विधाय च । किं गच्छामि निजं स्थानं विदेशं वाऽपिदूरतः

“Kung papatayin ko ang natutulog na Rāghava at gagawin kong asawa si Sītā, saan ako tutungo—sa sarili kong pook, o sa isang malayong banyagang lupain?”

Verse 46

एवं चिंतयतस्तस्य बहुधा लक्ष्मणस्य सा । व्यतिक्रांता निशा विप्राः कृच्छ्रेण महता ततः

Habang si Lakṣmaṇa ay nag-iisip sa maraming paraan nang ganyan, O mga brāhmaṇa, lumipas ang gabing iyon—na may napakalaking hirap.

Verse 47

न तस्य निश्चयो जज्ञे तस्मिन्कृत्ये कथंचन । कोपात्प्रणष्टनिद्रस्य सोष्णं निःश्वसतो मुहुः

Walang pasya ang sumibol sa kanya tungkol sa gawaing iyon. Dahil sa poot, nawala ang kanyang antok, at paulit-ulit siyang bumubuntong-hininga nang mainit.

Verse 48

ततः प्रभाते विमले कृतपूर्वाह्णिकक्रियः । रामः सीतां समादाय प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्

Pagkaraan, sa malinaw na umaga, si Rāma—matapos ganapin ang mga ritwal sa umaga—ay isinama si Sītā at naglakbay patungo sa timog.

Verse 49

लक्ष्मणोऽपि धनुः सज्यं कृत्वा संधाय सायकम् । अनुव्रजति पृष्ठस्थस्तस्य च्छिद्रं विलोकयन्

Si Lakṣmaṇa man ay nagkabit ng pisi sa busog at naghanda ng palaso; sumunod siya mula sa likuran, nagmamasid sa anumang siwang o pagkukulang.

Verse 50

ततो गोकर्णमासाद्य प्रणम्य च महेश्वरम् । प्रतस्थे राघवो यावत्सौमित्रिस्तावदागतः

Pagkaraan, nang marating ang Gokarṇa at yumukod kay Maheśvara, nagpatuloy si Rāghava; at sa sandaling iyon, dumating na rin si Saumitrī (Lakṣmaṇa).

Verse 51

बाष्पपर्याकुलाक्षश्च व्रीडयाऽधोमुखः स्थितः । प्रणम्य शिरसा रामं ततः प्राह सुदुः खितः

Naliliman ng luha ang kanyang mga mata; sa tindi ng hiya, nakatungo siyang nakatayo. Yumukod siya kay Rāma, saka nagsalita sa matinding dalamhati.

Verse 52

कुरु मे निग्रहं नाथ स्वामिद्रोहसमुद्भवम् । अतिपापस्य दुष्टस्य कृतघ्नस्य रघूत्तम

O Panginoon, parusahan mo ako sa kasalanang sumibol sa pagtataksil sa aking amo. O pinakadakila sa angkan ni Raghu, ako’y labis na makasalanan, masama, at walang utang-na-loob.

Verse 53

उत्तराणि विरुद्धानि तव दत्तानि भूरिशः । मया विनाऽपराधेन वधोपायश्च चिंतितः

Paulit-ulit kitang sinagot ng mga salitang salungat sa nararapat. At kahit wala kang kasalanan, nagbalak pa ako ng paraan upang ikaw ay mapatay.

Verse 54

ततश्च तं परिष्वज्य रामोऽपि निजबांधवम् । बाष्पक्लिन्नमुखः प्राह क्षांतं वत्स मया तव

Pagkaraan, niyakap din ni Rāma ang sarili niyang kamag-anak. Basâ ng luha ang kanyang mukha at sinabi niya, “Anak, pinatawad na kita.”

Verse 55

न ते त्वन्यः प्रियः कश्चिन्मां मुक्त्वा वेद्म्यहं स्फुटम् । तस्मादागच्छ गच्छामो मार्गं वेलाधिका भवेत्

Malinaw kong nalalaman na bukod sa akin ay wala kang ibang minamahal. Kaya halika—magpatuloy tayo sa daan; kung hindi, lilipas nang labis ang oras ng paglalakbay.

Verse 56

लक्ष्मण उवाच । यदि मे निग्रहं नाथ न करिष्यसि सांप्रतम् । प्राणत्यागं करिष्यामि वह्नावात्मविशुद्धये

Wika ni Lakṣmaṇa: “Kung hindi mo ako didisiplinahin ngayon, O Panginoon, isusuko ko ang aking buhay sa apoy upang luminis ang aking kaluluwa.”

Verse 57

रामलक्ष्मणयोरेवं वदतोस्तत्र कानने । आजगाम मुनिश्रेष्ठो मार्कंड इति यः स्मृतः

Habang nagsasalita nang gayon sina Rāma at Lakṣmaṇa sa gubat na iyon, dumating ang pinakadakilang muni, ang kilala sa pangalang Mārkaṇḍa.

Verse 58

ततः प्रणम्य तं रामः सीतालक्ष्मणसंयुतः । प्रोवाच स्वागतं तेस्तु कुतः प्राप्तोऽसि सन्मुने

Pagkatapos, si Rāma na kasama sina Sītā at Lakṣmaṇa ay yumukod at nagbigay-galang sa kanya at nagsabi: “Maligayang pagdating, O banal na muni. Saan ka nagmula?”

Verse 59

मार्कंडेय उवाच । प्रभासादहमायातः सांप्रतं रघुनंदन । स्वमाश्रमं गमिष्यामि क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थितम्

Wika ni Mārkaṇḍeya: “Kagagaling ko lamang sa Prabhāsa, O ligaya ng angkan ni Raghu. Ngayon ay tutungo ako sa sarili kong ashram, na naririto sa banal na pook na ito.”

Verse 60

मया राघव तत्राऽस्ति स्थापितः प्रपितामहः । तस्याऽद्य दिवसे यात्रा बहुश्रेयःप्रदा स्मृता

O Rāghava, doon ay itinatag ko ang Prapitāmaha, ang sinaunang Dakilang Ninuno. Sa araw na ito, ang paglalakbay-pananampalataya sa Kanya ay inaalala bilang nagbibigay ng saganang kapakanan at dakilang kabutihan.

Verse 61

तस्मात्त्वमपि तत्रैव तूर्णमेव मया सह । ममाश्रमपदे स्थित्वा पश्य देवं पितामहम्

Kaya nga, ikaw man ay pumaroon agad kasama ko. Manatili sa pook ng aking ashram at masdan ang banal na Pitāmaha (Brahmā).

Verse 62

येन स्याः सर्वशत्रूणामगम्यस्त्वं रघूद्वह । ज्येष्ठपञ्चदशीयोगे ज्येष्ठपुत्रः समाहितः

Sa pamamagitan nito, O pinakadakila sa angkan ni Raghu, ikaw ay magiging di-maabot ng lahat ng kaaway. Sa pagsasanib ng kabilugan ng buwan sa Jyeṣṭha, ang ‘panganay na anak’ (Indra) ay naging mapayapa at dalisay.

Verse 63

यस्तत्र कुरुते स्नानं तस्य मृत्युभयं कुतः । साऽद्य पंचदशी राम ज्येष्ठमाससमुद्भवा । ज्येष्ठानक्षत्रसंयुक्ता तस्मात्स्नातुं त्वमर्हसि

Sinumang maligo roon—paano pa mananatili sa kanya ang takot sa kamatayan? Ngayon, O Rāma, ay ika-labinlimang araw ng buwan sa Jyeṣṭha, na kaugnay ng bituing Jyeṣṭhā; kaya nararapat kang maligo sa tīrthang iyon.

Verse 64

ततः संप्रस्थितं रामं दृष्ट्वा प्रोवाच लक्ष्मणः । कुरु मे निग्रहं तावद्गच्छ तीर्थं ततः प्रभो

Nang magkagayon, nang makita ni Lakṣmaṇa si Rāma na papaalis, nagsalita siya: “Panginoon, pigilan mo muna ako sandali; saka ka magtungo sa tīrtha, sa banal na tawiran na iyon.”

Verse 65

राम उवाच । स्थितेऽस्मिन्मुनिशार्दूले समीपे वत्स लक्ष्मण । अनर्हा निष्कृतिः कर्तुं तस्मादेनं प्रयाचय

Sinabi ni Rāma: “Mahal kong Lakṣmaṇa, habang naririto sa malapit ang ‘tigre sa mga muni,’ hindi nararapat na tayo’y magsagawa ng pag-aalis-sala sa sarili nating pasya; kaya lumapit ka at humingi ng patnubay sa kanya.”

Verse 66

लक्ष्मण उवाच । स्वामिद्रोहे कृते ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं यदीक्ष्यते । तन्मे देहि स्फुटं येन कायशुद्धिः प्रजायते

Sinabi ni Lakṣmaṇa: “O Brāhmaṇa, kung may itinakdang prāyaścitta para sa pagtataksil sa sariling panginoon, ipaliwanag mo sa akin nang malinaw—upang sumilang ang kadalisayan ng katawan.”

Verse 67

मार्कंडेय उवाच । ममाऽश्रमसमीपेऽस्ति सुतीर्थं बालमंडनम् । स्वामिद्रोहरताः स्नाता मुच्यंते तत्र पातकैः

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Malapit sa aking āśrama ay may isang napakahusay na tīrtha na tinatawag na Bālamaṇḍana. Yaong nadungisan ng pagtataksil sa panginoon, kapag naligo roon, ay napapalaya sa mga kasalanan.”

Verse 68

तत्र शक्रो विपाप्माभूद्धत्वा गर्भं दितेः पुरा । विश्वस्ताया विशेषेण मातुः काकुत्स्थसत्तम । तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा स्नानं कुरु महामते

“Doon, si Śakra (Indra) ay naging walang sala matapos wasakin noong una ang sinapupunang binhi ni Diti—lalo na dahil sa pagtitiwala at biyaya ng Ina. Kaya, O pinakadakila sa angkan ng Kakutstha, magmadali ka roon at isagawa ang banal na paliligo, O dakilang-loob.”

Verse 69

ततः प्रमुच्यसे पापात्स्वामिद्रोहसमुद्भवात् । अपरं नास्ति ते दोषो मनसा पातकं कृतम्

Pagkatapos, ikaw ay mapapalaya sa kasalanang nagmula sa pagtataksil sa iyong panginoon. Wala nang ibang sala sa iyo—isang pagkakasalang nasa isip lamang ang nagawa.

Verse 70

मनस्तापेन शुध्येत मतमेतन्मनीषिणाम् । त्वया तु मनसा द्रोहः कृतो रामकृते यतः

Sa pagsisisi at pagdurusa ng loob, ang tao ay nalilinis—ito ang turo ng mga pantas. Sa iyo, ang pagtataksil ay naganap lamang sa isip, at umusbong dahil kay Rāma.

Verse 71

ईदृक्षान्मनसस्तापात्तस्माच्छुद्धोऽसि लक्ष्मण । अपरं शृणु मे वाक्यं नास्ति दोषस्तवा नघ

Dahil sa gayong pagdurusa sa loob ng isip, ikaw ay nalinis na, O Lakṣmaṇa. Ngayon pakinggan mo pa ang aking salita: O walang kasalanan, wala kang anumang sala.

Verse 72

ईदृक्क्षेत्रप्रभावोऽयं सौभ्रात्रेण विवर्जितः । पंचक्रोशात्मके क्षेत्रे ये वसन्त्यत्र लक्ष्मण

Ganyan ang kapangyarihan ng banal na pook na ito: ito’y salat sa pag-ibig ng magkakapatid. Yaong mga naninirahan dito, O Lakṣmaṇa, sa loob ng banal na saklaw na limang krośa—

Verse 73

अपि स्वल्पं न सौभ्रात्रं तेषां संजायते क्वचित्

Para sa kanila, kahit kaunting damdaming magkakapatid ay hindi kailanman sumisibol sa anumang panahon.

Verse 74

तावत्स्नेहपरो मर्त्यस्तावद्वदति कोमलम् । चमत्कारोद्भवं क्षेत्रं यावन्न स्पृशतेंऽघ्रिभिः

Ang tao’y nananatiling mapagmahal at malumanay magsalita hangga’t hindi pa niya natatapakan ang kamangha-manghang umusbong na banal na pook na ito.

Verse 75

येऽन्येपि निवसंत्यत्र पशवः पक्षिणो मृगाः । तेऽपि सौहार्द्दनिर्मुक्ताः सस्पर्द्धा इतरेतरम्

Maging ang ibang nilalang na naninirahan dito—mga baka, ibon, at usa—ay wala ring pagkakaibigan at nag-uunahan sa isa’t isa.

Verse 76

कस्यचित्केनचित्सार्धं सौहार्दं नैव विद्यते । तस्मान्नैवास्ति ते दोष ईदृक्क्षे त्रस्य संस्थितिः

Dito, sa sinuman, walang natatagpuang pagkakaibigan. Kaya tunay na wala kang kasalanan—ganyan ang kalagayang umiiral sa banal na pook na ito.

Verse 77

तथापि यदि ते काचिच्छंका चित्ते व्यवस्थिता । तत्स्नानं कुरु गत्वा तु तस्मिंस्तीर्थे सुशोभने

Gayunman, kung may nananatiling alinlangan sa iyong puso, pumaroon at magsagawa ng banal na pagligo sa marikit na tawiran ng banal na tubig na iyon.

Verse 78

यत्र शक्रो विपाप्माऽभूद्द्रोहं कृत्वा सुदारुणम् । विश्वस्ताया दितेः पूर्वं गर्भपातसमुद्रवम्

Doon mismo, si Śakra (Indra) ay naging malaya sa kasalanan, kahit nakagawa siya ng napakasuklam na pagtataksil—noon pa man, pinasapit niya kay Diti na nagtitiwala ang masaklap na pagkalaglag ng dinadala.

Verse 79

एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्गत्वा तत्र द्विजोत्तमाः । तीर्थे स्नानाच्च संपन्नो विशुद्धः शक्रसेविते । रामोऽपि तत्र गत्वाशु मार्कंडेयवराश्रमे

Nang masabihan nang gayon, si Saumitri ay nagtungo roon, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang. Sa pagligo sa tīrtha na dinadalaw ni Śakra (Indra), siya’y naging dalisay. Si Rāma man ay agad na nagtungo roon, sa marangal na ashram ni Mārkaṇḍeya.

Verse 80

स्नानं कृत्वा यथान्यायं ददर्शाऽथ पितामहम् । जगामाऽथ दिशं याम्यां सीतालक्ष्मणसंयुतः

Pagkatapos maligo ayon sa wastong alituntunin, nakita niya ang Pitāmaha (Brahmā). Pagkaraan nito, kasama sina Sītā at Lakṣmaṇa, siya’y naglakbay patungo sa dakong timog.

Verse 83

तत्प्रभावाज्जघानाऽथ खरादीन्राक्षसोत्तमान् । तथा वै रावणं रौद्रं मेघनादसमन्वितम्

Sa kapangyarihan ng banal na bisa na iyon, pinuksa niya ang mga pangunahing Rākṣasa—si Khara at ang iba pa; gayundin ang mabagsik na si Rāvaṇa, na may kasamang Meghanāda.

Verse 358

एतस्मात्कारणान्नष्टा त्वत्समीपादहं विभो । श्राद्धकालेऽपि संप्राप्ते सत्येनात्मानमालभे

Dahil sa kadahilanang ito, naglaho ako mula sa iyong harapan, O Panginoong Makapangyarihan. Kahit dumating ang panahon ng Śrāddha, pinananatili ko ang aking sarili sa pamamagitan lamang ng katotohanan—ng panatang satya.