Adhyaya 189
Inilalahad ng kabanatang ito ang sunod-sunod na pag-uusap kung saan ang mga babaeng Gandharva na pinahihirapan ng sumpa ay lumapit kay Diyosa Audumbarī, nagdadalamhati at humihingi ng landas tungo sa kapakanan. Ikinuwento nila na ang kanilang ikinabubuhay ay nakasalalay sa sayaw at awit sa gabi at dahil dito’y itinutulak sila sa gilid ng lipunan. Tinatanggap ni Audumbarī na ang sumpa ni Savitrī ay di-mababago, ngunit ipinakikita niya ito bilang isang mapagkalingang biyaya: itinatakda ang kanilang mga tungkulin sa mga tiyak na angkan (binanggit na “animnapu’t walong gotra”) at ipinapangakong kikilalanin sila sa pamamagitan ng maayos at nakabatay-sa-lugar na pagsamba. Ipinapaliwanag din ang isang kaugaliang panglungsod at pang-templo: kapag ang isang sambahayan ay nakaranas ng natatanging pagdami ng kasaganaan (kaugnay ng isang maṇḍapa), dapat nilang isagawa ang itinakdang handog at pagtalima, kabilang ang ritwal ng kababaihan sa tarangkahan ng lungsod na may halakhak, kilos, at mga handog na tulad ng bali. Ang pagsunod ay nagdudulot ng kasiyahang katulad ng pakikibahagi sa yajña; ang pagpapabaya ay inuugnay sa kamalasan gaya ng pagkawala ng anak o karamdaman. Pagkaraan, lumilipat ang salaysay kina Devasharmā at sa kanyang asawa, iniuugnay ang naunang sumpa ni Nārada at ang pagbaba ni Audumbarī sa anyong-tao upang ipaliwanag ang pinagmulan ng presensya at kapangyarihang ritwal ng Diyosa. Nagtatapos ito sa mga motibo ng pagdiriwang at avabhṛtha (paliligo matapos ang sakripisyo), ipinahahayag na ang pook ay may katangiang “lahat-ng-tīrtha,” at binibigyang-diin ang pambihirang bunga ng mga pagtalima sa araw ng kabilugan ng buwan, lalo na para sa kababaihan.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथ यावच्च ताः शप्ता मातरो द्विजसत्तमाः । सावित्र्या तास्तु गंधर्व्यः प्राप्ताः सा यत्र तिष्ठति
Sinabi ni Sūta: “Pagkaraan, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-isinilang, nang sumpain ni Sāvitrī ang mga Ina, ang mga babaeng Gandharva ay nagtungo at narating ang pook na kaniyang tinutuluyan.”
Verse 2
ततः प्रणम्य ता ऊचुः सर्वा दीनतरं वचः । वयं समागता देवि सर्वास्तव मखे यतः
Pagkaraan, sila’y yumukod at nagwika nang lalong mapagpakumbaba: “O Diyosa, kaming lahat ay dumating, sapagkat kami’y kabilang sa iyong yajña at sa banal na ritwal nito.”
Verse 3
यज्ञभागं लभिष्याम औदुंबर्याः प्रसादतः । न चास्माभिः परिज्ञाता सावित्री चात्र तिष्ठति
“Dapat sana naming tanggapin ang bahagi sa yajña sa biyaya ni Audumbarī; ngunit hindi namin nakilala na si Sāvitrī mismo ang nananatili rito.”
Verse 4
दौर्भाग्यदोषसंपन्ना नागरीभिः समावृता । अस्माकं सुखमार्गोऽयं नृत्यगीतसमुद्भवः
Napapaligiran ng mga babae ng lungsod at may tatak ng kapinsalaan ng malas, wika niya: “Ito ang landas naming sa ligaya—isinilang mula sa sayaw at awit.”
Verse 5
तत्कुर्वाणास्ततो रात्रौ शप्ता गांधर्वसत्तमे । स्त्रीणां दुःखेन दुःखार्ता जायंते सर्वयोषितः
Habang ginagawa nila iyon, sa gabi sila’y isinumpa, O pinakadakila sa mga Gandharva; at ang lahat ng babaeng iyon ay isinilang na may dalamhati, dahil sa dalamhati ng kababaihan mismo.
Verse 6
यूयमानंदिताः सर्वाः सपत्न्या मम चोत्सवे । तां प्रणम्य प्रपूज्याद्य नाहं संभाषितापि च
“Sa aking pagdiriwang, kayong lahat ay nagalak—kasama ng aking kapwa-asawa. Ngunit ngayon, bagama’t yumukod kayo sa kanya at pinarangalan siya, ni hindi man lamang ninyo ako kinausap.”
Verse 7
विशेषान्नृत्यगीतं च प्रारब्धं मम चाग्रतः । तस्माद्व्योमगति र्नैव भवतीनां भविष्यति
At sadyang sinimulan ang sayaw at awit sa harap ko mismo. Kaya para sa inyo, tiyak na walang paglalakbay sa himpapawid, walang kalayaang makalangit.
Verse 8
अस्मिन्स्थाने सदा दीनास्तथाऽश्रयविवर्जिताः । संतिष्ठध्वं न वः पूजां करिष्यंति च मानवाः
Sa pook na ito, manatili kayo magpakailanman—dukha at walang masandigan. At ang mga tao ay hindi magsasagawa ng pagsamba upang parangalan kayo.
Verse 9
दीनानामसमर्थानां यात्राकृत्येषु सर्वदा । तस्यास्तद्वचनं देवि नान्यथा संभविष्यति
Para sa mga dukha at walang kakayahan, sa mga tungkulin ng paglalakbay-pananampalataya sa lahat ng panahon—O Diyosa—ang kanyang salita ay hindi magiging iba; tiyak na magkakatotoo.
Verse 10
औदुम्बर्याः पूजनाय गत्वा तस्यै निवेद्यताम् । सा हि व्यपनयेद्दुःखं ध्रुवं सा हि प्रकामदा
Pumaroon kayo upang sambahin si Audumbarī at ihandog sa kanya ang inyong alay. Sapagkat tunay niyang inaalis ang dalamhati; siya nga ang tiyak na nagbibigay ng mga biyayang ninanais.
Verse 11
तेनाऽत्र सहसा प्राप्ता यावन्नष्टमनोरथाः
Dahil sa tagubiling iyon, sila’y mabilis na nakarating dito—hanggang sa maglaho ang kanilang mga hangarin at sila’y mawalan ng pag-asa.
Verse 12
तस्मात्कुरुष्व कल्याणि यथास्माकं गतिर्भवेत् । माहात्म्यं तव वर्द्धेत त्रैलोक्येऽपि चराचरे
Kaya nga, O mapalad, gawin mo ang nararapat upang ang mabuting landas ay mapasaatin; at nawa’y lumago ang iyong kadakilaan sa tatlong daigdig, sa lahat ng may galaw at walang galaw.
Verse 13
औदुम्बर्युवाच । का शक्तिर्विद्यतेऽस्माकं कृतं सावित्रिसंभवम् । अन्यथा कर्तुमेवाद्य सर्वैरपि सुरासुरैः
Wika ni Audumbarī: “Anong kapangyarihan ang nasa amin upang baguhin ang nagmula sa kautusan ni Sāvitrī? Kahit magsama-sama ang lahat ng mga deva at asura, hindi nila ito magagawang iba ngayon.”
Verse 14
तथापि शक्तितो देव्यो यतिष्यामि हिताय वः । अष्टषष्टिषु गोत्रेषु भवत्यः संनियोजिताः
Gayunman, O mga Diyosa, ayon sa abot ng aking lakas ay magsisikap ako para sa inyong kapakanan. Kayo’y itatalaga nang nararapat sa animnapu’t walong angkan (gotra).
Verse 15
पितामहेन तुष्टेन तत्र पूजामवाप्स्यथ । यूयं रात्रौ च संज्ञाभिर्हास्यपूर्वाभिरेव च
Doon, kapag nalugod ang Pitāmaha (Brahmā), tatanggap kayo ng pagsamba. At sa gabi rin, lalapitan kayo sa pamamagitan ng mga napagkasunduang tanda, na may halakhak bilang paunang hudyat.
Verse 16
अद्यप्रभृति यस्यात्र नागरस्य तु मंदिरे । वृद्धिः संपत्स्यते काचिद्वि शेषान्मंडपोद्भवा
Mula sa araw na ito, sa bahay ng sinumang mamamayan dito, kung may anumang pag-unlad na maganap—lalo na yaong pag-unlad na nagmumula sa pagtatayo o pagtatalaga ng isang maṇḍapa (pabilyon na banal)—
Verse 17
तथा या योषितः काश्चित्पुरद्वारं समेत्य च । अदृष्टहास्यमाध्याय क्षपिष्यंति बलिं ततः
Gayundin, may ilang kababaihan na darating sa tarangkahan ng lungsod, taglay ang lihim na halakhak bilang anyong pantakip, at saka mag-aalay ng bali (handog na pang-ritwal).
Verse 18
तेन वो भविता तृप्तिर्देवानां च यथा मखैः । याः पुनर्न करिष्यंति पूजामेतां मयोदिताम्
Dahil dito, kayo’y masisiyahan, gaya ng pagkasiyahan ng mga deva sa mga yajña. Ngunit yaong hindi magsasagawa ng pagsambang ito na aking ipinahayag—
Verse 19
युष्माकं नगरे तासां सुपुत्रो नाशमाप्स्यति । युष्माकमपमाने न सदा रोगी भविष्यति
Sa inyong lungsod, ang mabubuting anak na lalaki ng mga yaong (gumaganap nito) ay hindi mapapahamak. At sa oras na kayo’y hamakin, hindi sila magiging laging dinadapuan ng karamdaman.
Verse 20
तस्मात्तिष्ठध्वमत्रैव रक्षार्थं नगरस्य च । शापव्याजेन युष्माकं वरोऽयं समुपस्थितः
Kaya’t manatili kayo rito mismo, upang ipagtanggol ang lungsod. Sa pagkukunwaring sumpa, ang biyayang ito’y dumating sa inyo.
Verse 21
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो देवशर्मा द्विजोत्तमाः । गंधर्वः पर्वतो जातः स्वपत्न्या सहितस्तदा
Samantala, dumating si Devaśarmā, ang pinakadakila sa mga dwija (dalawang ulit na isinilang). Noon din, naroon ang Gandharva na nagngangalang Parvata, kasama ang kanyang asawa.
Verse 22
यदा चौदुम्बरी शप्ता नारदेन सुरर्षिणा । मानुषी भव क्रुद्धेन तदा संप्रार्थितस्तया
Nang sumpain si Caudumbarī ni Nārada, ang banal na rishi ng mga deva, sa galit na nagsabi: “Maging tao ka!”; noon ay nakiusap at nagmakaawa siya sa kanya.
Verse 23
मदर्थं मानुषो भूत्वा तता त्वं चानया सह । सृज मां मानुषीं चेव येन गच्छामि नो भुवि
Sinabi niya: “Alang-alang sa akin, O ama, maging tao ka—at ikaw rin kasama niya. At ipanganak mo rin ako bilang babaeng tao, upang makapamuhay ako sa ibabaw ng lupa.”
Verse 24
विण्मूत्रसंयुते गर्भे सर्वदोषसमन्विते । ततः सा कृपया तस्याः सत्पत्न्या देवशर्मणः
Sa sinapupunang may halong dumi at ihi, na puno ng lahat ng kapintasan, siya—dahil sa habag—ay tumuon sa mabuting asawa ni Devaśarman.
Verse 25
अवतीर्णा धरापृष्ठे वानप्रस्थाश्रमे ततः । एवं सा पञ्चमी रात्रिस्तस्य यज्ञस्य सत्तमाः
Pagkaraan, siya’y bumaba sa ibabaw ng lupa, sa ashram ng naninirahang-manggubat (vānaprastha). Sa gayon, lumipas ang ikalimang gabi ng dakilang paghahandog na iyon.
Verse 26
उत्सवेन मनोज्ञेन चौदुम्बर्या व्यतिक्रमात् । प्रत्यूषे च ततो जाते यदा तेन विसर्जिता
Matapos magwakas ang kaaya-ayang pagdiriwang ni Audumbarī, at nang sumapit ang bukang-liwayway, siya’y pinalisan at pinauwi niya.
Verse 27
औदुम्बरी तदा प्राह पर्वतं जनकं निजम् । कल्येऽत्रावभृथो भावी विधियज्ञसमुद्भवः
Pagkaraan, nagsalita si Audumbarī sa bundok—ang sarili niyang ama: “Bukas, dito magaganap ang avabhṛtha, ang pangwakas na paliligo, na nagmumula sa yajña na isinagawa ayon sa wastong ritwal.”
Verse 28
सर्वतीर्थमयस्तस्मिन्स्नानं न स्यात्ततः परम् । यास्यामः स्वगृहान्भूयः सर्वैर्देवैः समन्विताः
Sa pook na yaon, na naglalaman ng lahat ng tīrtha, walang paliligo na hihigit pa sa pagligo roon. Pagkaraan, kasama ang lahat ng mga diyos, babalik kaming muli sa aming sariling mga tahanan.
Verse 30
अनेनैव विमानेन त्रयो वापि यथासुखम् । ममापि च वरो जातो यः शापान्नारदोद्भवात् । यज्ञभागो मया प्राप्तो देवानामपि दुर्लभः । पौर्णमासीदिने प्राप्ते विशेषात्स्त्रीजनैः कृतः
“Sa mismong vimāna na ito, kaming tatlo ay makalalakbay ayon sa aming nais. At para sa akin man ay may lumitaw na biyaya—dahil sa sumpang nagmula kay Nārada: natamo ko ang bahagi sa yajña, bagay na mahirap makamtan kahit ng mga diyos—lalo na kapag sa araw ng kabilugan ng buwan ay isinasagawa ito ng mga kababaihan.”
Verse 189
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य औदुंबर्युत्पत्तिपूर्वकतत्प्राग्जन्मवृत्तांतवर्णनंनामैकोननवत्युत्तरशततमोऽध्यायः
Kaya nga, sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa, sa Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, sa ikaanim na bahagi, ang Nāgara Khaṇḍa—sa Māhātmya ng Hāṭakeśvara-kṣetra—nagtatapos ang kabanatang pinamagatang “Ang salaysay ng dating-buhay na nagpauna sa paglitaw ni Audumbarī,” na siyang Kabanata 189.