Adhyaya 186
Ang kabanatang ito ay isang aral na pag-uusap: hinihiling ng mga pantas na palawakin ni Sūta ang salaysay tungkol sa pinakamataas na māhātmya na kaugnay ng tungkulin ng maybahay sa pag-aasikaso sa panauhin (atithi-kṛtya). Ipinapakita ni Sūta na ang pagkamapagpatuloy ang pangunahing gṛhastha-dharma; ang hindi paggalang sa panauhin ay itinuturing na nakasisira sa asal, samantalang ang paggalang at pagpapakain sa panauhin ay nag-iingat ng kabutihang-loob at nagpapatatag ng espiritu. Ikinakategorya ang mga panauhin sa tatlo—śrāddhīya (dumarating sa panahon ng śrāddha para sa mga ninuno), vaiśvadevīya (dumarating sa oras ng handog na vaiśvadeva), at sūryoḍha (dumarating matapos kumain o sa gabi). Itinatakda ang wastong pagtugon: huwag usisain ang angkan nang detalyado, kundi kilalanin ang tanda ng yajñopavīta at maghandog ng pagkain nang may debosyon. Iniuugnay ang kasiyahan ng panauhin sa kasiyahan ng mga diyos: ang pagsalubong, pagpapaupo, pag-aalay ng arghya/pādya, at pagbibigay ng pagkain ay binibigyang-kahulugan bilang mga gawaing nakalulugod sa mga prinsipyong kosmiko at sa mga diyos. Sa wakas, pinagtitibay na ang panauhin ay sagisag ng malawak na presensiyang banal sa etikal na kaayusan ng tahanan.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । भूय एव महाभाग वद माहात्म्यमुत्तमम् । अतिथेः कृत्यमस्माकं विस्तरेण च सूतज
Sinabi ng mga rishi: “O napakapalad, ipahayag mo muli ang kataas-taasang māhātmya na ito. At ikaw, anak ni Sūta, ipaliwanag mo sa amin nang masinsinan ang wastong tungkulin ukol sa atithi, ang banal na panauhin.”
Verse 2
सूत उवाच । शृण्वन्तु मुनयः सर्वे माहात्म्यमिदमुत्तमम् । येन संश्रुतमात्रेण नश्येत्पापं दिनोद्भवम्
Sinabi ni Sūta: “Makinig nawa ang lahat ng mga muni sa dakilang māhātmya na ito; sa pagdinig lamang nito, napapawi ang kasalanang umuusbong araw-araw.”
Verse 3
यन्मया च श्रुतं पूर्वं सकाशात्स्वपितुः शुभम्
At ang aking narinig noon—mapalad at kapaki-pakinabang—mula sa mismong harapan ng aking sariling ama,
Verse 4
गृहस्थानां परो धर्मो नान्योऽस्त्यतिथिपूजनात् । अतिथेर्न च दोषोस्ति तस्यातिक्रमणेन च
Para sa mga maybahay, walang mas mataas na dharma kaysa paggalang at pag-aalay sa panauhin. Walang kasalanan sa panauhin; ang sala ay nasa lumalabag sa tungkulin sa kanya.
Verse 5
अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति
Kapag ang panauhin, nawasak ang pag-asa, ay bumalik mula sa bahay ng isang tao, siya’y umaalis na ibinibigay sa maybahay ang sariling demerito at iniuuwi ang kabutihang-loob (pala) ng maybahay.
Verse 6
सत्यं शौचं तपोऽधीतं दत्तमिष्टं शतं समाः । तस्य सर्वमिदं नष्टमतिथिं यो न पूजयेत्
Katotohanan, kalinisan, tapas, pag-aaral ng banal na aral, pagbibigay-dāna, mga handog na yajña—kahit isagawa sa loob ng sandaang taon—lahat ay nawawasak para sa hindi gumagalang sa panauhin.
Verse 7
दूरादतिथयो यस्य गृहमायांति निर्वृताः । स गृहस्थ इति प्रोक्तः शेषाश्च गृहरक्षिणः
Ang taong ang bahay ay dinarayo ng mga panauhin nang may galak kahit mula sa malayo, siya ang tunay na tinatawag na “maybahay” (gṛhastha); ang iba’y tagapagbantay lamang ng bahay.
Verse 8
न पुराकृतपुण्यानां नराणामिह भूतले । त्रीनेतान्प्रतिहन्यंते श्राद्धं दानं शुभा गिरः
Sa daigdig na ito, para sa mga taong hindi nagtipon ng kabutihang-loob noon pa man, tatlong bagay ang napipigil: śrāddha (ritwal para sa mga ninuno), dāna (pagkakaloob), at mga salitang mapalad (mabuting payo at pagpapala).
Verse 9
तुष्टेऽतिथौ गृहस्थस्य तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः । विमुखे विमुखाः सर्वा भवंति च न संशयः
Kapag nasiyahan ang panauhin ng maybahay, nasisiyahan ang lahat ng mga diyos. Kapag ang panauhin ay tumalikod na may hinanakit, tumatalikod din ang lahat ng mga diyos—walang pag-aalinlangan.
Verse 10
तस्मात्तोषयितव्यश्च गृहस्थेन सदाऽतिथिः । अप्यात्मनः प्रदानेन यदीच्छेत्पुण्यमात्मनः
Kaya nga, ang maybahay ay dapat laging magsikap na pasiyahin ang panauhin—kahit magbigay mula sa sariling bahagi, kung ninanais niya ang kabanalang gantimpala para sa sarili.
Verse 11
त्रिविधस्त्वतिथिः प्रोक्तो गृहस्थानां द्विजोत्तमाः । तस्याहं वच्मि वः कालं शृणुध्वं सुसमाहिताः
O pinakamainam sa mga dvija (dalawang ulit na isinilang), ang panauhin para sa mga maybahay ay sinasabing may tatlong uri. Sasabihin ko sa inyo ang wastong mga panahon para sa kanila—makinig nang may pusong nakatuon.
Verse 12
श्राद्धीयो वैश्वदेवीयः सूर्योढश्च तृतीयकः । ये चान्ये भोजनार्थीयास्ते सामान्याः प्रकीर्तिता
Ang tatlong pangunahing panauhin ay: panauhin ng śrāddha, panauhin ng vaiśvadeva, at ikatlo ang panauhing sūryoḍha. Ang iba na dumarating na pagkain lamang ang hanap ay itinuturing na karaniwan.
Verse 13
सांकल्पे विहिते श्राद्धे पितॄणां भोजनोद्भवे । समागच्छति यः काले तस्मिञ्छ्राद्धीय एव सः
Kapag ang śrāddha ay isinagawa na may pormal na saṅkalpa upang maghandog ng pagkain sa mga Pitṛ (mga ninuno), sinumang dumating sa mismong oras na iyon ay dapat kilalaning panauhin ng śrāddha.
Verse 14
दूराध्वानं पथि श्रांतं वैश्वदेवांत आगतम् । अतिथिं तं विजानीयान्नातिथिः पूर्वमागतः
Ang naglakbay nang malayo, napagod sa daan, at dumarating sa oras matapos ang vaiśvadeva—siya ang dapat kilalaning tunay na panauhin. Ang dumating nang mas maaga ay hindi itinuturing na atithi sa ganitong diwa.
Verse 15
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यो मूर्खः पंडित एव वा । वैश्वदेवे तु संप्राप्तः सोऽतिथिः स्वर्गसंक्रमः
Mahal man o kinaiinisan, mangmang man o marunong—kung dumating siya sa oras ng vaiśvadeva, siya ang panauhin; ang paglilingkod sa kanya ay nagiging daanang patungo sa langit dahil sa kabutihang natamo.
Verse 16
न पृच्छेद्गोत्रचरणं न स्थानं वेदमेव च । दृष्ट्वा यज्ञोपवीतं च भोजयेत्तं प्रभक्तितः
Huwag magtanong tungkol sa gotra at caraṇa (sangay ng Veda), ni tungkol sa tirahan o kahit kung aling Veda ang sinusunod. Kapag nakita ang sagradong sinulid na yajñopavīta, pakainin siya nang may tapat na bhakti.
Verse 17
श्राद्धे वा वैश्वदेवे वा यद्यागच्छति नातिथिः । घृताहुतिं ततो दद्यात्तन्नाम्ना च हविर्भुजि
Kung sa śrāddha o sa ritong vaiśvadeva ay walang dumarating na panauhin, maghandog ng ghee sa Sagradong Apoy habang binibigkas ang pangalan ng panauhing iyon, upang tanggapin ito ni Agni, ang tumatanggap ng havis.
Verse 18
अशक्त्या भोज्यदानस्य देयं भक्त्या ततः परम् । तस्यान्नमपि तु स्तोकं येन तुष्टिं प्रगच्छति
Kung kapos sa kakayahang magbigay ng ganap na pagkain, magbigay pa rin nang may debosyon; kahit munting bahagi ng pagkain, upang masiyahan ang panauhin.
Verse 19
तथान्यश्च तृतीयस्तु सूर्योढोऽतिथिरुच्यते । कृते तु भोजने यस्तु रात्रौ वा चाधिगच्छति । तस्य शक्त्या प्रदातव्यं सस्यं च गृहमेधिना
May isa pang ikatlong uri ng panauhin na tinatawag na “panauhing dapithapon”—yaong dumarating sa paglubog ng araw o maging sa gabi, matapos maihanda na ang pagkain sa bahay. Sa gayong panauhin, ang maybahay ay dapat magbigay ayon sa kaya, ng bigas at mga panustos.
Verse 21
तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृता । एतान्यपि सतां गेहे नोच्छिद्यंते कदाचन
Damo (pang-upo), lupa (pook na mauupuan), tubig, at bilang ikaapat, banayad at tapat na pananalita—ang mga ito’y hindi kailanman nawawala sa tahanan ng mga banal.
Verse 22
स्वागतेनाग्नयस्तृप्तिं गृहस्थस्य प्रयांति च । आसनेन व्रजेत्तुष्टिं स्वयंभूः प्रपितामहः
Sa magalang na pagtanggap, nasisiyahan ang mga sagradong apoy ng maybahay; at sa pag-aalay ng upuan, ang Sariling-Isinilang na Dakilang Ninuno (Brahmā) ay lumalakad na lugod.
Verse 23
अर्घेण शंभुः पाद्येन सर्वे देवाः सवासवाः । भोज्यदानेन विष्णुः स्यात्सर्वदेवमयोऽतिथिः
Sa pag-aalay ng arghya, pinararangalan si Śambhu; sa pag-aalay ng tubig sa paa, pinararangalan ang lahat ng mga diyos kasama si Indra; at sa pagbibigay ng pagkain, pinararangalan si Viṣṇu—sapagkat ang panauhin ay sagisag ng lahat ng diyos.
Verse 24
तस्मात्पूज्यः सदा विप्रा भोजनीयो विशेषतः । नामाप्युच्चार्य भोज्योऽन्यो ब्राह्मणो गृहमेधिना
Kaya nga, ang mga brāhmaṇa ay dapat laging parangalan, at lalo na’y pakainin. Kahit sa pagtawag lamang sa pangalan, nararapat na pakainin din ng maybahay ang isa pang brāhmaṇa.
Verse 186
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाट केश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽतिथिमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
Sa gayon, sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa, sa Saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod, sa ikaanim na bahagi, ang Nāgara Khaṇḍa, sa Māhātmya ng banal na Keśvara-kṣetra ng Śrīhāṭa, nagwawakas ang kabanatang tinatawag na “Paglalarawan ng Kaluwalhatian ng Panauhin,” ang Kabanata 186.