Adhyaya 18

Verse 1

। सूत उवाच । ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपामासमाकुलः । पपात धरणीपृष्ठे पद्भ्यां गत्वा वनांतरम्

Sinabi ni Sūta: Pagkatapos ang tagapagtanggol na iyon ng lupa, na pinahihirapan ng gutom at uhaw, ay naglakad patungo sa loob ng kagubatan at bumagsak sa lupa.

Verse 2

अथाऽपश्यद्वियत्स्थानात्स त्रीन्प्रेतान्सु दारुणान् । ऊर्ध्वकेशान्सुरक्ताक्षान्कृष्णदन्तान्कृशोदरान्

Pagkatapos, mula sa isang lugar sa himpapawid, nakita niya ang tatlong lubhang nakakatakot na mga preta—nakatayo ang mga buhok, pulang-pula ang mga mata, itim ang mga ngipin, at payat ang mga tiyan.

Verse 3

तान्दृष्ट्वा भयसंत्रस्तो विशेषेण स भूपतिः । निराशो जीविते कृच्छ्रादिदं वचनमब्रवीत्

Pagkakita sa kanila, ang hari ay labis na natakot; nawalan ng pag-asa sa buhay sa gitna ng paghihirap na iyon, binigkas niya ang mga salitang ito.

Verse 4

के यूयं विकृताकारा मया दृष्टा न कर्हिचित् । एवंविधा नृलोकेऽत्र भ्रमता प्राग्विभीषणाः

"Sino kayo, na may ganyang mga baluktot na anyo? Kailanman ay hindi pa ako nakakita ng mga nilalang na tulad ninyo. Paano nakagagala ang mga nakakatakot na nilalang dito sa mundo ng mga tao?"

Verse 5

विदूरथो नरेन्द्रोऽहं क्षुत्पिपासातिपीडितः । मृगलिप्सुरिह प्राप्तो वने जन्तुविवर्जिते

"Ako si Haring Vidūratha, na labis na pinahihirapan ng gutom at uhaw. Sa paghahanap ng mahuhuli, naparito ako sa kagubatang ito, na walang mga nilalang na may buhay."

Verse 6

ततस्तेषां तु यो ज्येष्ठो मांसादः प्रत्युवाच तम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

Pagkaraan, ang pinakamatanda sa kanila—ang kumakain ng laman—ay sumagot sa kanya, nakatayo na magkadikit ang mga palad sa paggalang at nakayukong mapagpakumbaba.

Verse 7

वयं प्रेता महाराज निवसामोऽत्र कानने । स्वकर्मजनिताद्दोषाद्दुःखेन महता वृताः

“O dakilang hari, kami ay mga preta na naninirahan sa gubat na ito. Dahil sa kapintasan na isinilang mula sa sarili naming karma, nababalot kami ng napakalaking pagdurusa.”

Verse 8

अहं मांसादकोनाम द्वितीयोऽयं विदैवतः । कृतघ्नश्च तृतीयस्तु त्रयाणामेष पापकृत्

“Ako ay tinatawag na Māṃsāda. Ang ikalawang ito ay si Vidaivata. Ang ikatlo ay si Kṛtaghna; kaya kaming tatlo ay pawang gumagawa ng kasalanan.”

Verse 9

राजोवाच । सर्वेषां देहि नां नाम जायते पितृमातृजम् । किमेतत्कारणं येन सर्वे यूयं स्वनामकाः

Sinabi ng Hari: “Sa lahat ng may katawan, ang pangalan ay nagmumula sa ama at ina. Ano ang dahilan at kayong lahat ay may mga pangalang kayo mismo ang gumawa?”

Verse 10

तच्छ्रुत्वा प्राह मांसादः कर्मनामानि पार्थिव । मिथः कृतानि संज्ञार्थमस्माभिः स्वयमेव हि

Pagkarinig nito, sinabi ni Māṃsāda: “O Hari, ang mga ito’y mga pangalang isinilang mula sa gawa (karma). Kami mismo ang nagtalaga sa isa’t isa, bilang tanda ng aming asal at gawi.”

Verse 11

शृणुष्वाऽवहितो भूत्वा सर्वेषां नः पृथक्पृथक् । कर्मणा येन संजातं प्रेतत्वमिह भूमिप

Makinig kang mabuti, O pinuno ng lupa; isasalaysay ko, isa-isa, ang mga gawa (karma) na naghatid sa bawat isa sa amin sa kalagayang preta dito.

Verse 12

वयं हि ब्राह्मणा जात्या वैदिशाख्ये पुरे नृप । देवरातस्य विप्रस्य गृहे जाता महात्मनः

O Hari, kami ay mga Brahmana sa kapanganakan, isinilang sa lungsod na tinatawag na Vidiśā, sa tahanan ng marangal na Brahmanang si Devarāta.

Verse 13

नास्तिका भिन्नमर्यादाः परदाररताः सदा । पाप कर्मरतास्तत्र शुभकर्मविवर्जिताः

Doon kami naging mga walang pananampalataya, sumira sa wastong hangganan ng dharma; laging nahumaling sa asawa ng iba, nakatuon sa kasalanang gawa at salat sa mabubuting gawa.

Verse 14

जिह्वालौल्यप्रसंगेन मया भुक्तं सदाऽमिषम् । तेन मे कर्मजं नाम मांसादाख्यं व्यवस्थितम्

Dahil sa pagnanasa ng dila, palagi akong kumakain ng laman. Kaya ang pangalang isinilang mula sa aking karma ay itinakda bilang “Māṃsāda,” ang kumakain ng karne.

Verse 15

द्वितीयोऽयं महाराज यस्तिष्ठति तवाऽग्रतः । अनेनाऽन्नं सदा भुक्तमकृत्वा देवतार्चनम्

O dakilang hari, itong ikalawang nakatayo sa harap mo ay laging kumakain ng pagkain nang hindi muna sumasamba sa mga diyos.

Verse 16

तेन कर्मविपाकेन प्रेतयोनिं समाश्रितः । विदैवत इति ख्यातो द्वितीयोऽयं सुपापकृत्

Dahil sa pagkahinog ng gawang iyon, pumasok siya sa kalagayan ng isang preta. Kaya siya ay kilala bilang 'Vidaivata'; ang pangalawang ito ay isang malaking makasalanan.

Verse 17

सदैवाऽनुष्ठिताऽनेन सुपापेन कृतघ्नता । कृतघ्नः प्रोच्यते तेन कर्मणा नृपसत्तम

Ang kawalan ng utang na loob ay palaging ginagawa ng malaking makasalanang ito. Samakatuwid, dahil sa gawang iyon, O pinakamahusay sa mga hari, siya ay tinatawag na 'Kṛtaghna'.

Verse 18

राजोवाच । आहारेण नृलोकेऽस्मिन्सर्वे जीवन्ति जन्तवः । युष्माकं कतमो योऽत्र प्रोच्यतां मे सविस्तरम्

Sinabi ng Hari: 'Sa mundong ito ng mga tao, ang lahat ng nilalang ay nabubuhay sa pamamagitan ng pagkain. Sabihin mo sa akin nang detalyado—sino sa inyo ang binubuhay dito, at sa anong paraan?'

Verse 19

मांसाद उवाच । भोज्यकाले गृहे यत्र स्त्रीणां युद्धं प्रवर्तते । अपि मन्त्रौषधीप्रायं प्रेता भुंजति तत्र हि

Sinabi ni Māṃsāda: 'Sa bahay na iyon kung saan, sa oras ng pagkain, sumiklab ang away sa pagitan ng mga babae—doon talaga nakikibahagi ang mga preta sa pagkain, kahit na inihanda ito gamit ang mga mantra at halamang gamot.'

Verse 20

भुज्यते यत्र भूपाल वेंश्वदेवं विना नरैः । पाकस्याग्रमदत्त्वा च प्रेता भुंजति तत्र च

O Hari, kung saan kumakain ang mga tao nang hindi isinasagawa ang pag-aalay ng Vaiśvadeva, at kung saan ang unang bahagi ng nilutong pagkain ay hindi ibinibigay—doon din nakikibahagi ang mga preta.

Verse 21

रात्रौ यत्क्रियते श्राद्धं दानं वा पर्ववर्जितम् । तत्सर्वं नृपशार्दूल प्रेतानां भोजनं भवेत्

Anumang śrāddha o kawanggawa na isinasagawa sa gabi, o ginawa nang hindi ayon sa banal na panahon (parvan)—lahat iyon, O haring tulad ng tigre, ay nagiging pagkain ng mga preta.

Verse 22

यस्मिन्नो मार्जनं हर्म्ये क्रियते नोपलेपनम् । न मांगल्यं च सत्कारः प्रेता भुंजति तत्र हि

Sa bahay na may pagwawalis ngunit walang maayos na paglalagay ng palitada/pag-aayos, at wala ring mapalad na pagdiriwang ni paggalang sa mga panauhin—doon nga kumakain ang mga preta.

Verse 23

भिन्नभाण्डपरित्यागो यत्र न क्रियते गृहे । न च वेदध्वनिर्यत्र प्रेता भुञ्जंति तत्र हि

Sa bahay na hindi itinatapon ang mga basag na sisidlan, at kung saan hindi naririnig ang himig ng Veda—doon nga nakikikain ang mga preta.

Verse 24

यच्छ्राद्धं दक्षिणाहीनं क्रियाहीनं च वा नृप । तथा रजस्वलादृष्टं तदस्माकं प्रजायते

O Hari, anumang śrāddha na ginawa nang walang dakṣiṇā, o kulang sa wastong pamamaraan; gayundin ang śrāddha na nadungisan dahil sa pagkakita sa babaeng may buwanang dalaw—lahat iyon ay napapasaamin (sa mga preta).

Verse 25

हीनांगा ह्यधिकांगा वा यस्मिञ्च्छ्राद्धे द्विजातयः । भुंजते वृषलीनाथास्तदस्माकं प्रजायते

Ang śrāddha na kinakain ng mga dvija (dalawang ulit na isinilang) kahit sila’y may kapansanan o may labis na bahagi ng katawan (di-angkop sa ritwal), at yaong mga nakagapos sa maling pakikisama—ang śrāddha na iyon ay napapasaamin (sa mga preta).

Verse 26

अतिथिर्यत्र संप्राप्तः श्राद्धकाल उपस्थिते । अपूजितो गृहाद्याति तच्छ्राद्धं प्रेततृप्तिदम्

Kapag ang isang hindi inaasahang panauhin ay dumating sa oras ng Śrāddha (ritwal para sa mga ninuno), at umalis ng bahay nang hindi pinarangalan—ang nasabing Śrāddha ay nagiging isa na nagbibigay-kasiyahan sa mga preta (mga ligaw na espiritu).

Verse 27

किं वा ते बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । अस्माकं भोजनं नित्यं यत्त्वं श्रुत्वा विगर्हसि

Ano ang silbi ng pagsasabi ng marami pa? Pakinggan mo ito sa madaling salita, O Hari: ang aming pagkain ay laging yaong—kapag narinig mo—ay iyong kocondenhain.

Verse 28

यदन्नं केशसूत्रास्थिश्लेष्मादिभिरुपप्लुतम् । हीनजात्यैश्च संस्पृष्टं तदस्माकं प्रजायते

Ang pagkaing dinumihan ng mga buhok, sinulid, buto, uhog at iba pa, at nahawakan ng mga itinuturing na may mababang kapanganakan—ang gayong pagkain, sa katunayan, ay nagiging amin.

Verse 29

राजोवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं जायते नृणाम् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व मांसाद मम पृच्छतः

Sinabi ng Hari: "Sa pamamagitan ng anong pagkahinog ng karma nagkakaroon ng kalagayan ng preta para sa mga tao? Sabihin mo sa akin ang lahat ng ito nang buo, O kumakain ng laman, habang tinatanong kita."

Verse 32

परदाररतश्चैव परवित्तापहारकः । परापवादसंतुष्टः स प्रेतो जायते नरः

Ang isang lalaking nalulugod sa asawa ng iba, na nagnanakaw ng kayamanan ng iba, at nasisiyahan sa paninirang-puri sa iba—ang gayong lalaki ay ipinanganak bilang isang preta.

Verse 33

कन्यां यच्छति वृद्धाय नीचाय धनलिप्सया । कुरूपाय कुशीलाय स प्रेतो जायते नरः

Ang lalaking dahil sa kasakiman sa yaman ay ipinagkakaloob ang kaniyang anak na babae sa matanda, sa hamak, sa pangit, at sa masamang asal—ang gayong lalaki ay isisilang bilang preta (gutóm na espiritu).

Verse 34

कुले जातां विनीतां च धर्मपत्नीं सुखोच्छ्रिताम् । यस्त्यजेद्दोषनिर्मुक्तां स प्रेतो जायते नरः

Ang sinumang tumatalikod sa kaniyang legal na asawa—isinilang sa mabuting angkan, mahinhin, at namumuhay nang maayos—kahit siya’y walang sala, ang lalaking iyon ay isisilang bilang preta (gutóm na espiritu).

Verse 35

देवस्त्रीगुरुवित्तानि यो गृहीत्वा न यच्छति । विशेषाद्ब्राह्मणस्वं च स प्रेतो जायते नरः

Ang kumukuha ng yaman na pag-aari ng diyos, ng babae, o ng guro (guru) at hindi ibinabalik—lalo na ang pag-aari ng Brāhmaṇa—ang taong iyon ay isisilang bilang preta (gutóm na espiritu).

Verse 36

परव्यसनसंतुष्टः कृतघ्नो गुरुतल्पगः । दूषको देवविप्राणां स प्रेतो जायते नरः

Ang nagagalak sa kapahamakan ng kapwa, ang walang utang-na-loob, ang lumalapastangan sa higaan ng guro, at ang naninirang-puri sa mga diyos at sa mga Brāhmaṇa—ang gayong tao ay isisilang bilang preta (gutóm na espiritu).

Verse 37

दीयमानस्य वित्तस्य ब्राह्मणेभ्यः सुपापकृत् । विघ्नमारभते यस्तु स प्रेतो जायते नरः

Ang malaking makasalanang lumilikha ng hadlang kapag ang yaman ay ipinagkakaloob sa mga Brāhmaṇa—ang taong iyon ay isisilang bilang preta (gutóm na espiritu).

Verse 38

शूद्रान्नेनोदरस्थेन ब्राह्मणो म्रियते यदि । स प्रेतो जायते राजन्यद्यपि स्यात्षडंगवित्

O Hari, kung ang isang Brāhmaṇa ay mamatay na may pagkaing tinanggap mula sa isang Śūdra na nasa kanyang tiyan pa, siya ay magiging isang preta—kahit na siya ay maalam sa anim na sangay ng Veda.

Verse 39

कुलदेशोचितं धर्मं यस्त्यक्त्वाऽन्यत्समाचरेत् । कामाद्वा यदि वा लोभात्स प्रेतो जायते नरः

Ang isang tao na tumalikod sa dharma na angkop sa kanyang pamilya at rehiyon at nagsagawa ng iba—maging dahil sa pagnanasa o kasakiman—ang taong iyon ay ipinanganganak bilang isang preta.

Verse 40

एतत्ते सर्वमाख्यातं मया पार्थिवसत्तम । येन कर्मविपाकेन प्रेतः संजायते नरः

O pinakamahusay sa mga hari, nasabi ko na sa iyo nang buo kung paano, sa pamamagitan ng pagkahinog ng mga gawa, ang isang tao ay ipinanganganak bilang isang preta.

Verse 41

राजोवाच । कृतेन कर्मणा येन न प्रेतो जायते नरः । तन्मे कीर्तय मांसाद विस्तरेण विशेषतः

Sinabi ng Hari: "Sa pamamagitan ng anong mga gawa, kapag naisagawa, na ang isang tao ay hindi nagiging preta? Sabihin mo iyan sa akin, O Māṃsāda—nang malinaw, detalyado, at may espesyal na katumpakan."

Verse 42

मांसाद उवाच । मातृवत्परदारान्यः परद्रव्याणि लोष्टवत् । यः पश्यत्यात्मवज्जंतून्न प्रेतो जायते नरः

Sinabi ni Māṃsāda: "Siya na tumitingin sa asawa ng iba bilang isang ina, sa kayamanan ng iba bilang isang kimpal ng lupa, at sa lahat ng nilalang bilang kanyang sarili—ang taong iyon ay hindi ipinanganganak bilang isang preta."

Verse 43

अन्नदानपरो नित्यं विशेषेणातिथिप्रियः । स्वाध्यायव्रतशीलो यो न प्रेतो जायते नरः

Ang taong laging nakatuon sa pag-aalay ng pagkain, na lalo pang nagagalak sa paggalang sa panauhin, at may disiplina sa sariling pag-aaral ng banal na aral at sa mga panata—hindi siya isisilang bilang preta.

Verse 44

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । समो मानापमानेषु न प्रेतो जायते नरः

Ang taong pantay ang loob sa kaaway at kaibigan, na itinuturing na magkakapantay ang putik, bato, at ginto, at nananatiling iisa sa dangal at kahihiyan—hindi siya isisilang bilang preta.

Verse 46

यूकामत्कुणदंशादीन्सर्वसत्त्वानि यो नरः । पुत्रवत्पालयेन्नित्यं न प्रेतो जायते नरः

Ang taong patuloy na nag-iingat at nagtatanggol sa lahat ng nilalang—maging kuto, surot, at mga kumakagat—na parang sariling mga anak, ay hindi isisilang bilang preta.

Verse 47

सदा यज्ञक्रियोपेतः सदा तीर्थपरायणः । शास्त्रश्रवणसंयुक्तो न प्रेतो जायते नरः

Ang taong laging nagsasagawa ng yajña at mga banal na ritwal, laging nakatuon sa mga tīrtha at sagradong pook, at nakaugnay sa pakikinig sa śāstra—hindi siya isisilang bilang preta.

Verse 48

वापीकूपतडागानामारामाणां विशे षतः । आरोपकः प्रपाणां च न प्रेतो जायते नरः

Ang taong nagpapagawa ng mga balon, balong-hagdan at mga lawa, at lalo na ang nagtatatag ng mga hardin at mga himpilan ng inuming tubig—hindi siya isisilang bilang preta.

Verse 49

दानधर्मप्रवृत्तानां धर्ममार्गा नुयायिनाम् । प्रोत्साहं वर्धयेद्यस्तु न प्रेतो जायते नरः

Ang sinumang nagpapalago ng sigasig at paghimok ng mga nagsasagawa ng dāna at dharma, at ng mga sumusunod sa landas ng katuwiran—ang taong iyon ay hindi isisilang bilang preta.

Verse 50

गत्वा गयाशिरः पुण्यमेकैकस्य पृथक्पृथक् । श्राद्धं देहि महीपाल त्रयाणामपि सादरम्

O tagapangalaga ng lupa, pumaroon sa banal na Gayāśiras; at isagawa ang śrāddha, hiwa-hiwalay para sa bawat isa, at gawin ito nang may paggalang para sa kanilang tatlo.

Verse 51

प्रेतत्वं याति येनेदं त्वत्प्र सादात्सुदारुणम् । नाऽन्यथा मुक्तिरस्माकं भविष्यति कथंचन

Sa iyong biyaya, ang kalagayang lubhang kakila-kilabot na ito ay nauwi sa pagiging preta. Sa anumang ibang paraan, kailanman ay hindi magiging posible para sa amin ang mokṣa, ang paglaya.

Verse 52

राजोवाच । ईदृग्जातिस्मृतिर्यस्यां प्रेतयोनौ च खे गतिः । धर्माधर्मपरिज्ञानं तच्च कस्मात्प्रनिंदसि

Wika ng Hari: “Sa kalagayang preta ay may pag-alaala sa mga dating kapanganakan, paglalakbay sa himpapawid, at pagkilala sa dharma at adharma—bakit mo ito hinahatulan?”

Verse 53

मांसाद उवाच । प्रेतयोनिरियं राजन्नवमी देवसंज्ञिता । गुणत्रयसमायुक्ता शेषैर्दोषैः समंततः

Sinabi ni Māṃsāda: “O Hari, ang kalagayang preta na ito ay tinatawag na ‘Ikasiyam’, at tinuturing pang ‘banal’. Taglay nito ang tatlong guṇa, subalit napaliligiran sa lahat ng panig ng iba pang mga kapintasan.”

Verse 54

एका जातिस्मृतिः सम्यगस्यामेवप्रजायते । खेचरत्वं तथैवान्यद्धर्माधर्मविनिश्चयः

Sa mismong kalagayang ito sumisibol ang tatlong kaloob: tunay na pag-alaala sa mga nakaraang kapanganakan, kakayahang maglakbay sa himpapawid, at malinaw na paghatol sa dharma at adharma.

Verse 55

एतद्गुणत्रयं प्रोक्तं प्रेतयोनौ नृपोत्तम । दोषानपि च ते वच्मि ताञ्च्छृणुष्व समाहितः

O pinakadakilang hari, ang tatlong katangiang ito ay sinabi tungkol sa kalagayang preta. Ngayon ay sasabihin ko rin ang mga kapintasan nito—makinig nang may natipong isip.

Verse 56

यदि तावद्वनादस्माद्यामोन्यत्र वयं नृप । अदृष्टमुद्गराघातैर्नूनं हन्यामहे ततः

O Hari, kung susubukan naming umalis sa gubat na ito patungo sa ibang dako, tiyak na doon kami ibabagsak ng mga di-nakikitang hampas ng pamalo.

Verse 57

तथा धर्मक्रियाः सर्वा मानुषाणामुदाहृताः । न प्रेतानां न देवानां नान्येषां मानुषं विना

Gayundin, ang lahat ng gawang-dharma ay ipinahayag na para sa tao. Hindi para sa mga preta, hindi para sa mga deva, ni para sa iba pa—tanging katawan-tao ang larangan ng pagsasagawa ng dharma.

Verse 58

पश्यामो दूरतो राजञ्जलपूर्णाञ्जला शयान् । पिपासाकुलिताः श्रांता भास्करे वृषसंस्थिते

O Hari, mula sa malayo ay nakikita namin ang iba na nakahandusay, ang mga palad ay nakatungkup na puno ng tubig—pinahihirapan ng uhaw at pagod—habang ang araw ay nasa tanda ng Taurus (Vrishabha).

Verse 59

गच्छामः संनिधौ तेषां यदि पार्थिवसतम । अदृष्टमुद्गराघातैर्वयं हन्यामहे ततः

O pinakamainam na hari, kung lalapit kami sa kanila, doon din kami mapapabagsak ng mga hampas ng pamalong-gada na di nakikita.

Verse 60

तथा रसवती सिद्धाः पश्यामो दूरसंस्थिताः । क्षुधाविष्टा गृहस्थानां गृहेषु विविधा नृप

Gayon din, O Hari, mula sa malayo ay nakikita namin ang saganang masasarap na pagkain na inihahanda sa maraming tahanan ng mga maybahay, ngunit kami’y nananatiling sinasakmal ng gutom sa iba’t ibang paraan.

Verse 61

तथा सुफलिनो वृक्षान्कलपक्षिभिरावृतान् । स्निग्धान्सच्छाययोपेतान्सेवितुं न लभामहे

Gayundin, hindi namin nakamtan ang pagkakataong mamahinga sa mga punong hitik sa bunga—natatakpan ng mga kawan ng ibon, sariwa at luntian, at may kaaya-ayang lilim.

Verse 62

किंवा ते बहुनोक्तेन यद्यत्कर्म विगर्हितम् । क्लेशदं च तदस्माकं स्वयमेवोपतिष्ठते

Ngunit ano pa ang silbi ng maraming salita? Anumang gawaing kapintasan at nagdudulot ng pighati—iyon mismo ang kusang lumalapit sa amin.

Verse 63

न च्छिद्रेण विनाऽस्माकं प्राणयात्रा प्रजायते । न जलानि न च च्छाया न यानं न च वाहनम्

Kung walang isang “siwang” o sandigan, hindi man lamang umuusad ang aming pagpapatuloy ng buhay. Wala kaming tubig, wala kaming lilim, wala kaming sasakyan, at wala ring masasakyan.

Verse 64

एतस्मात्कारणान्नित्यं भ्रमामश्छिद्रहेतवे । प्राप्ते रात्रिमुखे राजन्न प्रातर्न च वासरे

Dahil dito, kami’y pagala-gala nang walang humpay, naghahanap ng isang “siwang” (ginhawa o masisilungan). Kapag sumasapit ang bungad ng gabi, O Hari, para sa amin ay walang umaga—ni wala ring araw.

Verse 65

यत्त्वं शंससि चाऽस्माकं खेचरत्वं महीपते । व्यर्थं तदपि न श्रेयः शृणु तत्रापि कारणम्

At tungkol sa iyong pinupuri sa amin—ang pagiging “nakalalakad sa himpapawid,” O panginoon ng lupa—maging iyon ay walang saysay at hindi tunay na kapakinabangan. Pakinggan mo rin ang dahilan niyon.

Verse 66

क्रियते खेचरत्वेन किंकिं धर्मं विनिश्चयैः । यतो न सिध्यते मोक्षो जाति स्मृत्यादिकं तथा

Anong dharma, na pinagtitibay nang may katiyakan, ang natutupad sa pamamagitan lamang ng pagiging “nakalalakad sa himpapawid”? Sapagkat sa pamamagitan niyon ay hindi nakakamtan ang moksha—ni maging ang pag-alaala sa sariling kapanganakan at iba pang tulad nito.

Verse 67

तस्माद्दोषादिमे राजन्गुणा यद्यपि कीर्तिताः । प्रेतानां यान्समाश्रित्य काचित्सिद्धिर्न जायते

Kaya nga, O Hari, kahit banggitin man ang mga “katangiang” ito, dahil sa kapintasan na iyon ay walang tunay na pagtatamo ang sumisibol para sa mga preta na umaasa sa mga ito.

Verse 68

विषादो जायते भूयो गुणैरेतैर्नराधिप । अशक्ताः प्रेतयोगाद्वै सर्वस्य शुभकर्मणः

Sa halip, O tagapamahala ng mga tao, lalo pang dumarami ang dalamhati dahil sa mismong mga “bentahe” na ito; sapagkat nakagapos sa kalagayang preta, tunay na wala kaming kakayahang gawin ang anumang mapalad na gawa.

Verse 69

राजोवाच यदि यास्यामि भूयोऽहं गृहमस्मान्महावनात् । तत्करिष्यामि सर्वेषां गयाश्राद्धमसंशयम्

Wika ng Hari: Kung ako’y makababalik muli mula sa dakilang gubat na ito patungo sa aking tahanan, walang alinlangan na isasagawa ko ang Gayā-śrāddha para sa kanilang lahat.

Verse 70

तारयिष्यामि सर्वांश्च सर्वपापैः प्रयत्नतः । अप्यात्मदेहदानेन सत्येनात्मानमालभे

Pagsisikapan kong iligtas silang lahat mula sa bawat kasalanan. Kahit sa pag-aalay ng sarili kong katawan, sa bisa ng katotohanan, itataya ko ang aking sarili sa panatang ito.

Verse 71

यस्माद्धृद्गतशंका मे हृता युष्माभिरद्य वै । येन तत्प्राप्य युष्माकमुपकारं करोम्यहम्

Sapagkat ngayong araw ay tunay ninyong inalis ang pag-aalinlangang nakabaon sa aking puso, kaya ngayon—nang makamtan ko na ang paraan—maglilingkod ako bilang ganti sa inyong kagandahang-loob.

Verse 72

मांसाद उवाच । इतः स्थानान्महाराज नातिदूरे जलाशयः । अस्ति नानाद्रुमोपेतश्चित्ताह्लादकरः परः

Sinabi ni Māṃsāda: “O dakilang hari, hindi kalayuan mula rito ay may isang imbakan ng tubig, napaliligiran ng sari-saring puno—isang tanawing lubhang kaaya-aya na nagpapasaya sa isipan.”

Verse 73

तस्मादुदङ्मुखो गच्छ यत्र ते जलपक्षिणः । दृश्यंते व्योममार्गेण प्रगच्छतः समंततः

Kaya humayo ka na nakaharap sa hilaga, sa pook na doo’y nakikita ang mga ibong-tubig; lumilipad sila sa mga landas ng langit at umiikot sa lahat ng dako.

Verse 74

सूत उवाच । अथासौ नृपशार्दूलः समुत्थाय शनैःशनैः । सौम्यां दिशं समुद्दिश्य प्रतस्थे स तु दुःखितः

Wika ni Sūta: Nang magkagayon, ang hari na parang tigre sa mga hari ay dahan-dahang tumindig; itinuro ang landas sa mahinahong hilagang dako at siya’y lumisan—ngunit ang puso’y nababalot ng dalamhati.

Verse 76

एवं प्रगच्छता तेन क्षुत्पिपासाकुलेन च । अदूरादेव संदृष्टं नीलं द्रुमकदंबकम् । भ्रममाणैर्बकैर्हंसैः सारसैर्मद्गुभिस्तथा

Habang siya’y nagpapatuloy, pinahihirapan ng gutom at uhaw, mula sa di-kalayuan ay nakita niya ang isang madilim na bughaw na kakahuyan; sa paligid nito’y umiikot ang mga tagak, mga gansa, mga ibong sārasa, at pati mga ibong madgu.

Verse 77

अथाऽपश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । आश्रमं ह्रदतीरस्थं तापसैः सर्वतो वृतम्

Pagkaraan, nasilayan niya ang isang kaakit-akit na āśrama, dinadalaw ng mga nilalang na maamo; ito’y nasa pampang ng lawa at napapaligiran sa lahat ng panig ng mga asceta.

Verse 78

पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समंतात्परिवेष्टितम् । विचित्रैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः

Napapaligiran ito sa lahat ng dako ng mga punong namumulaklak at namumunga, at umaalingawngaw sa sari-saring matatamis na huni ng mga ibong mararangal.

Verse 79

तत्रापश्यन्नगाधस्तात्तपस्विगणसेवितम् । शिवधर्मपरं शांतं जैमिनिं मुनिसत्तमम्

Doon ay nakita niya si Jaimini, ang pinakadakila sa mga muni—payapa, tapat sa dharma ni Śiva, at pinaglilingkuran ng mga pangkat ng asceta, O minamahal.

Verse 80

अथ गत्वा स राजेंद्रः प्रणिपत्य मुनीश्वरम् । तथान्यानपि तच्छिष्यान्निपपात धरातले

Pagkaraan, lumapit ang marangal na hari; yumukod at nagpatirapa sa panginoon ng mga muni, at nagpatihulog din sa lupa bilang paggalang sa iba pang mga alagad ng pantas na iyon.

Verse 81

ते दृष्ट्वाऽदृष्टपूर्वं तं राजलक्षणलक्षितम् । धूलिधूसरितांगं च भस्मावृतमिवाचलम्

Nang makita nila siya—na di pa nila kailanman nakita—ngunit may malinaw na tanda ng pagka-hari, at ang kanyang mga sangkap ay abuhin sa alikabok, na wari’y bundok na nababalutan ng abo, napatingin silang mabuti.

Verse 82

मन्यमाना महीपालं विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । प्रोचुश्च मधुरैर्वाक्यैराशीर्वादपुरःसरैः

Inakala nilang siya’y isang hari, at sa pagkamangha’y lumaki ang kanilang mga mata; kinausap nila ang tagapangalaga ng lupa sa matatamis na salita, na inuunahan ng mga pagpapala.

Verse 84

पार्थिवस्येव लिंगानि दृश्यंते तव भूरिशः । न विद्मो निश्चयं तस्माद्वदागमनकारणम्

O makapangyarihan, malinaw na nakikita sa iyo ang mga tanda ng isang naghaharing pinuno; ngunit hindi kami tiyak, kaya sabihin mo ang dahilan ng iyong pagdating.

Verse 85

अथोवाच नृपः कृच्छ्रात्पिपासा मां प्रबाधते । तस्माद्वदत पानीयं यत्पीत्वा कीर्तयाम्यहम्

Pagkatapos ay nagsalita ang hari sa gitna ng paghihirap: “Pinahihirapan ako ng uhaw. Kaya sabihin ninyo ang tungkol sa tubig na iyon; pag-inom ko, ipahahayag ko ang kanyang kaluwalhatian.”

Verse 86

ततस्तैर्दर्शितं तोयं समीपे यन्महीपतेः । सोऽपि पीत्वाऽवगाह्याथ वितृष्णः समपद्यत

Pagkaraan, ipinakita nila sa hari ang tubig na malapit. Ang hari man ay uminom at lumusong upang maligo roon, at napawi ang kanyang uhaw.

Verse 87

ततः फलानि पक्वानि तरूणां पतितान्यधः । सुमृष्टानि समादाय भक्षयामास वांछया

Pagkatapos, kumuha siya ng mga hinog na bungang nalaglag sa ilalim ng mga puno, nilinis nang mabuti, at kinain ayon sa kanyang nais.

Verse 88

ततस्तृप्तिं परां प्राप्य गत्वा जैमिनिसंनिधौ । उपविष्टः प्रणम्योच्चैस्तथान्यांश्च मुनीन्क्रमात्

Pagkaraan, nang makamtan niya ang ganap na kasiyahan, nagtungo siya sa harapan ni Jaimini. Umupo siya matapos yumuk na may paggalang, at gayundin ay nagbigay-pugay sa iba pang mga pantas ayon sa nararapat na pagkakasunod.

Verse 89

उवाच च निजां वार्तां कृतांजलिपुटः स्थितः । स पृष्टस्तापसैः सर्वैः सुविस्मयसमन्वितैः

Nakatayo na magkadikit ang mga palad sa pagdarasal, isinalaysay niya ang sariling pangyayari. Ito’y dahil siya’y tinanong ng lahat ng mga asceta, na lubhang namangha.

Verse 90

विदूरथो महीपोऽहं माहिष्मत्यां कृतास्पदः । मृगलिप्सुर्वने घोरे प्रविष्टः सैनिकैः सह

“Ako si Haring Vidūratha, na naninirahan sa Māhiṣmatī. Sa pagnanais na manghuli ng hayop, pumasok ako sa isang kakila-kilabot na gubat kasama ang aking mga kawal.”

Verse 91

ततो मे भ्रममाणस्य प्रणष्टाः सर्वसैनिकाः । गुल्मैरंतरिताश्चाऽन्ये न जानेऽहं कथं स्थिताः

Pagkaraan, habang ako’y pagala-gala, naglaho ang lahat ng aking mga kawal; ang iba’y napahiwalay dahil sa masukal na dawagan—hindi ko nalalaman kung ano ang sinapit nila.

Verse 92

आसीद्धयो ममाऽधस्ताज्जात्यः सर्वगुणान्वितः । सोऽपि कर्मविपाकेन पञ्चत्वं समुपस्थितः ।ा

May kabayo ako sa ilalim ko—mahusay ang lahi at taglay ang lahat ng mabubuting katangian. Ngunit maging siya, sa paghinog ng bunga ng karma, ay dumating sa wakas at nagbalik sa limang sangkap.

Verse 93

कुतस्त्वमनुसंप्राप्तो वनेऽस्मिञ्जनवर्जिते । एकाकी सुकुमारांगः पदातिः श्रमविह्वलः

Saan ka nagmula at naparito sa gubat na ito na walang tao? Nag-iisa ka, marupok ang katawan, naglalakad, at wari’y dinaig ng pagod.

Verse 94

ततस्ते तापसाः प्रोचुर्विद्महे न वयं पुरीम् । त्वां च देशं च ते राजन्कोऽयं देशश्च कीर्त्यते

Pagkaraan ay nagsalita ang mga asceta: “Hindi namin nalalaman ang mga lungsod. O Hari, hindi namin kilala ikaw ni ang iyong kaharian—anong lupain ito, at sa anong pangalan ito pinupuri?”

Verse 95

नरेन्द्रैर्नैव नः कार्यं न दिशैर्न पुरैर्नृप । वनेचरा वयं नित्यं शिवाराधनतत्पराः

O Hari, wala kaming pakialam sa mga monarka, ni sa mga dako at lupain, ni sa mga lungsod. Kami’y laging nananahan sa gubat, nakatuon sa pagsamba kay Śiva.

Verse 96

सर्वे शीर्णानि वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च । भक्षयामोऽथ पत्राणि शरी रस्थितिहेतुना

Kinakain lamang namin ang nalaglag mula sa mga puno—mga bulaklak at bunga—at saka pati mga dahon, tanging upang mapanatili ang katawan.

Verse 97

मानुषैः सह संसर्गं संभाषं च नराधिप । न कुर्मो न च पश्यामो गच्छामोऽन्यत्र दूरतः

O panginoon ng mga tao, hindi kami nakikisalamuha ni nakikipag-usap sa karaniwang tao; ni hindi man lang tumitingin—sa halip ay lumalayo kami sa ibang dako.

Verse 98

एकैकस्य तरोर्मूले दिवसं वा दिनद्वयम् । तिष्ठामो न भवेद्येन ममत्वं तत्समुद्भवम्

Sa paanan ng bawat puno, nananatili kami nang isang araw, o pinakamarami’y dalawang araw, upang hindi sumibol ang pag-aangkin na ‘akin’ dahil sa pananatili roon.

Verse 99

कारणात्तव राजेंद्र निशामेतां वनस्पतौ । नेष्यामोऽन्यत्र यास्यामः प्रभा तेऽन्यत्र कानने

Ngunit alang-alang sa iyo, O hari ng mga hari, palalampasin namin ang gabing ito rito sa tabi ng punong ito. Pagsikat ng liwanag, kami’y tutungo sa iba, at ang iyong ningning ay magniningas sa ibang gubat.

Verse 101

एकाकी पार्थिवेन्द्रोऽयं नेष्यति च कथं निशाम् । वनेऽस्मिन्मंत्रयित्वैवं ततोऽत्रैव व्यवस्थिताः

“Paano makalilipas ang gabing ito ng haring ito, nag-iisa, sa gubat na ito?” Pagkaraang magpayo-payo nang gayon sa kakahuyan, nagpasya silang manatili roon din.

Verse 102

तस्मादत्रैव नेष्यामः समेताः शर्वरीमिमाम् । गंतव्यं प्रातरुत्थाय ततः सर्वैर्यदृच्छया

Kaya nga, manatili tayong lahat dito nang magkakasama at palipasin ang gabing ito. Pagbangon sa umaga, saka makaaalis ang bawat isa ayon sa itinakda ng kapalaran.

Verse 103

एवं संवदतां तेषां भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्ताचलमनुप्राप्तः कुंकुमक्षोदसंनिभः

Habang sila’y nag-uusap nang gayon, ang Mapalad na may matatalim na sinag—ang Araw—ay dumating sa bundok ng paglubog, na wari’y pulbos na safron.

Verse 104

अथ तास्तापसान्राजा प्रोवाच प्रणतः स्थितः । संध्याकालः समायातः सांप्रतं मुनिसत्तमाः । तस्मात्संध्याविधिः कार्यः सर्वैरेव यथोचितः

Pagkaraan, ang hari, na nakatindig na may paggalang at pagpapakumbaba, ay nagsalita sa mga asceta: “O pinakadakila sa mga pantas, dumating na ngayon ang oras ng Sandhyā. Kaya gawin ng lahat ang mga ritwal ng Sandhyā, ayon sa nararapat.”

Verse 105

अथ ते मुनयः सर्वे स च राजा तथा द्विजाः । चक्रुः सायंतनं कर्म यथोद्दिष्टं पुरातनैः

Pagkatapos, ang lahat ng mga muni, pati ang hari at ang mga dwija (dalawang ulit na isinilang), ay nagsagawa ng mga gawain sa dapithapon ayon sa itinuro ng mga sinauna.

Verse 106

कामिभिः कामिनीलोकैः प्रियोक्तैरभिवां छिता । असत्स्त्रीभिर्विशेषेण संप्राप्ता रजनी ततः

At dumating ang gabi—inaasam ng mga lalaking alipin ng pita at ng lipon ng mga babaeng mapang-akit, hinahanap dahil sa matatamis na salitang nanunukso—lalo na ng mga babaeng saliwa ang asal.

Verse 107

पीयूषार्णववेलेव विषवृक्षलतेव च । उलूकैश्चक्रवाकैश्च युगपद्या विलोक्यते

Ito’y nakikita nang sabay sa dalawang magkasalungat na anyo—gaya ng pampang ng karagatan ng amṛta, at gaya rin ng baging na kumakapit sa punong may lason—ng mga kuwago at ng mga ibong cakravāka sa iisang sandali.

Verse 108

उलूका राक्षसाश्चौराः कामिनः कुलटांऽगनाः । यां वांछंति सदा सोत्काः सुवृष्टिमिव कर्षुकाः

Ang mga kuwago, mga rākṣasa, mga magnanakaw, mga lalaking alipin ng pita, at mga babaeng mapag-aliw ay laging nananabik sa (gabing) iyon—gaya ng mga magsasakang sabik sa mabuting ulan.