Adhyaya 173
Sa Adhyāya 173, sa pagtatanong ng mga ṛṣi at sa sagot ni Sūta, ipinaliwanag kung paanong ang tubig ng Ilog Sarasvatī ay naging tila dugo dahil sa lakas ng sumpa (śāpa) na kaugnay ng bisa ng mantra ni Viśvāmitra. Pagkaraan, lumapit kay Vasiṣṭha ang nagdadalamhating Sarasvatī at isinalaysay ang kanyang kalagayan: ang agos ay naging raktaugha (daloy ng dugo), kaya iniiwasan ng mga asceta at dinadalaw naman ng mga nilalang na mapanggulo. Nakiusap siya na maibalik sa salila—malinis at dalisay na tubig. Pinagtibay ni Vasiṣṭha na kaya niyang lunasan ito at nagtungo sa pook na may punong plakṣa, tanda ng lugar na pinagbabaan ni Sarasvatī. Sa pagpasok niya sa samādhi, gumamit siya ng mantrang may kaugnayan kay Varuṇa at binutas ang lupa upang magpalabas ng saganang tubig. Dalawang labasan ang nabanggit: ang isa’y naging muling nabuhay na Sarasvatī, na ang malakas na agos ay nagwawalis palayo sa dungis na tila dugo; ang isa naman ay naging hiwalay na ilog na tinawag na Sābhramatī. Nagtatapos ang kabanata sa phalaśruti: ang pagbigkas o pakikinig sa paliwanag na ito tungkol kay Sarasvatī ay sinasabing nagpapalinaw ng isip at nagpapalago ng talino (mati-vivardhana) sa biyaya ni Sarasvatī.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । अहो बत महाश्चर्यं विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । मंत्रप्रभावतो येन तत्तोयं रुधिरीकृतम्
Wika ng mga rishi: “Aba! Napakadakilang kababalaghan—sa marangal na muni na si Viśvāmitra; sa kapangyarihan ng mantra, ang tubig na iyon ay naging dugo!”
Verse 2
ततःप्रभृति संप्राप्तं कथं तोयं प्रकीर्तय । सरस्वत्या महाभाग सर्वं विस्तरतो वद
Mula noon, paano naging gayon ang tubig? Ipagpahayag mo. O mapalad, isalaysay mo ang lahat nang masinsinan—tungkol kay Sarasvatī.
Verse 3
सूत उवाच । बहुकालं प्रवाहः स सरस्वत्या द्विजोत्तमाः । महान्रक्तमयो जातो भूतराक्षससेवितः
Sinabi ni Sūta: “O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak, sa mahabang panahon ang agos ng Sarasvatī ay naging isang napakalawak na daloy ng dugo, dinadalaw ng mga bhūta at rākṣasa.”
Verse 4
कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः । अर्बुदस्थस्तया प्रोक्तो दीनया दुःखयुक्तया
“Pagkaraan ng ilang panahon, si Vasiṣṭha, ang pinakadakilang muni—na nananahan sa Arbuda—ay kinausap niya, ang nagdadalamhati, na nababalot ng pighati.”
Verse 5
तवार्थाय मुने शप्ता विश्वामित्रेण कोपतः । रुधिरौघवहाजाता तपस्विजनवर्जिता
“Dahil sa iyo, O muni, isinumpa ako ni Viśvāmitra sa galit; ako’y naging tagapagdala ng rumaragasang dugo, at iniwan ng mga ascetic.”
Verse 6
तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे मम विप्रेन्द्र प्रयाति रुधिरं क्षयम्
Kaya nga, O pinakadakilang brāhmaṇa, ipagkaloob mo sa akin ang iyong biyaya upang muling magbalik ang tubig; nawa’y ang dugo sa aking agos ay maglaho at maubos.
Verse 7
त्रैलोक्यकरणे विप्र संक्षये वा स्थितौ हि वा । नाशक्तिर्विद्यते काचित्तव सर्वमुनीश्वर
O brāhmaṇa, maging sa paglikha ng tatlong daigdig, o sa pagkalusaw, o sa pag-iingat—walang anumang kawalang-kakayahan sa iyo, O panginoon ng lahat ng mga muni.
Verse 8
वसिष्ठ उवाच । तथा भद्रे करिष्यामि यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे तव निर्याति सर्वं रक्तं परिक्षयम्
Sinabi ni Vasiṣṭha: “Gayon nga, O mapalad; kikilos ako upang muling magbalik ang tubig, at sa iyong agos ang lahat ng dugo ay lalayo, hanggang sa ganap na magwakas.”
Verse 9
एवमुक्त्वा स विप्रर्षिरवतीर्य धरातले । गतः प्लक्षतरुं यस्मा दवतीर्णा सरस्वती
Pagkasabi nito, ang brāhmaṇa-muni ay bumaba sa lupa at nagtungo sa punong plakṣa, na siyang pinagmulan ng pagkapahayag ni Sarasvatī.
Verse 10
समाधिं तत्र संधाय निविष्टो धरणीतले । संभ्रमं परमं गत्वा विश्वामित्रस्य चोपरि
Doon ay pumasok siya sa samādhi, nakaupo sa lupa; at umabot sa sukdulang tindi ng espirituwal na pagninilay, maging lampas pa sa (maaabot ni) Viśvāmitra.
Verse 11
वारुणेन तु मन्त्रेण वीक्ष यन्वसुधातलम् । ततो निर्भिद्य वसुधां भूरितोयं विनिर्गतम्
Sa pagtanaw sa ibabaw ng lupa habang binibigkas ang mantrang Vāruṇa, saka niya biniyak ang lupa, at sumirit ang saganang tubig.
Verse 12
रन्ध्रद्वयेन विप्रेन्द्रा लोचनाभ्यां निरीक्षणात् । एकस्य सलिलं क्षिप्रं यत्र जाता सरस्वती
O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sa pagtanaw sa pamamagitan ng dalawang siwang ng mga mata, mabilis na lumabas ang tubig mula sa isang bukana, sa pook na pinagmulan ni Sarasvatī.
Verse 13
प्लक्षमूले ततस्तस्य वेगेनापहृतं बलात् । तद्रक्तं तेन संपूर्णं ततस्तेन महानदी
Pagkaraan, sa ugat ng punong plakṣa, ang dugo niya ay marahas na tinangay ng rumaragasang agos. Nang mapuno nito, mula roon ay sumilang ang isang dakilang ilog.
Verse 14
द्वितीयस्तु प्रवाहो यः संभ्रमा त्तस्य निर्गतः । सा च साभ्रमती नाम नदी जाता धरातले
Ngunit ang ikalawang agos na lumabas mula sa kanya sa biglang pagkagimbal, sa ibabaw ng lupa ay naging ilog na tinawag na Sābhramatī.
Verse 15
एवं प्रकृतिमापन्ना भूय एव सरस्वती । यत्पृष्टोऽस्मि महाभागाः सरस्वत्याः कृते द्विजाः
Sa gayon, muling nagbalik si Sarasvatī sa kanyang likas na kalagayan. At ngayon, O mapapalad na mga brāhmaṇa, nasagot ko na ang inyong itinanong tungkol kay Sarasvatī.
Verse 16
एतत्सारस्वतं नाम व्याख्यानमतिबुद्धिदम् । यः पठेच्छ्रणुयाद्वापि मतिस्तस्य विवर्द्धते । सरस्वत्याः प्रसादेन सत्यमेतन्म योदितम्
Ang paliwanag na ito ay tinatawag na “Sārasvata” at nagkakaloob ng matalas na talino. Sinumang bumigkas nito o kahit makinig lamang, lumalago ang kanyang pag-unawa. Sa biyaya ni Sarasvatī, ito ang tunay na aking ipinahayag.
Verse 173
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्या संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्युपाख्याने सरस्वती शापमोचनसाभ्रमत्युत्पत्तिवृत्तान्तवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
Sa gayon nagwawakas ang ika-173 kabanata, “Ang salaysay ng paglaya ni Sarasvatī mula sa sumpa at ang paglitaw ni Sābhramatī,” sa bahagi ng salaysay tungkol kay Sarasvatī sa Śrīhāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya, sa ikaanim na Nāgara Khaṇḍa ng Skanda Mahāpurāṇa, sa Ekāśītisāhasrī Saṃhitā.