Adhyaya 172
Isinalaysay ni Sūta na si Viśvāmitra, habang naghahanap ng “chidra” (puwang o kahinaan) upang saktan si Vasiṣṭha, ay tumawag sa isang dakilang ilog na nagpakita sa anyong babae at humingi ng tagubilin. Inutusan ni Viśvāmitra ang ilog na rumagasa kapag lumusong si Vasiṣṭha upang maligo, upang mailapit siya at mapatay. Tumanggi ang ilog, sapagkat hindi niya magagawang magtaksil sa dakilang-loob na si Vasiṣṭha, at ang pagpatay sa isang brahmin ay laban sa dharma. Ipinagunita niya ang mga babala ng kaugalian: kahit ang pag-iisip na pumatay ng brahmin ay nangangailangan ng mabigat na pag-ako at paglinis ng kasalanan, at ang pagsuporta rito sa salita ay humihingi ng ritwal na pagpapadalisay. Sa galit, isinumpa ni Viśvāmitra ang ilog: dahil hindi sumunod, ang kanyang tubig ay magiging agos ng dugo. Pitong ulit niyang binasbasan ang tubig at inihagis sa ilog; agad na ang Sarasvata—na karaniwang pinupuri bilang lubhang mapagpala at puti na parang kabibe—ay naging dugo. Nagtipon ang mga nilalang na di-pangkaraniwan tulad ng bhūta, preta, at niśācara, uminom at nagsaya, samantalang ang mga ascetic at mga taga-roon ay lumayo. Umalis si Vasiṣṭha patungong Bundok Arbuda; si Viśvāmitra nama’y nagtungo sa Cāmatkārapura at nagsagawa ng matinding tapas sa kṣetra na kaugnay ni Hāṭakeśvara, hanggang maging may kakayahang tumapat kay Brahmā sa kapangyarihang lumikha. Nagtatapos ang kabanata sa pag-uulit ng sanhi: naging dugo ang tubig ng Sarasvata dahil sa sumpa ni Viśvāmitra, at ang mga brahmin gaya ni Caṇḍaśarman ay lumipat ng tirahan.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । ततःप्रभृति च्छिद्राणि विश्वामित्रो निरीक्षयन् । वसिष्ठस्य वधार्थाय संस्थितो द्विजसत्तमाः
Sabi ni Sūta: “Mula noon, si Viśvāmitra—pinakamainam sa mga dvija—ay patuloy na nagmamasid sa mga kahinaan, na may layuning patayin si Vasiṣṭha.”
Verse 2
आत्मशक्तिप्रभावेन मशकस्य यथा गजः । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते विश्वामित्रेण सा नदी
“Sa bisa ng sariling kapangyarihan, na parang lamok na nagiging elepante; sa ibang araw, nang dumating si Viśvāmitra, ang ilog na iyon…”
Verse 3
समाहूता समायाता द्रुतं सा स्त्रीस्वरूपिणी । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा आदेशो दीयतां मम । ब्रह्मर्षे येन कार्येण समाहूतास्मि सांप्रतम्
Nang ipatawag, siya ay mabilis na dumating sa anyo ng isang babae. Habang magkaitiikop ang mga kamay, sinabi niya, "O Brahmarṣi, ibigay mo sa akin ang iyong utos—para sa anong gawain ako tinawag sa oras na ito?"
Verse 4
विश्वामित्र उवाच । यदा निमज्जनं कुर्यात्तव तोये महानदि । परमं वेगमास्थाय तदाऽनय ममांतिकम्
Sinabi ni Viśvāmitra: "O dakilang ilog, kapag si Vasiṣṭha ay lumusong sa iyong tubig, kung gayon—gamit ang pinakamabilis na agos—dalhin mo siya sa akin."
Verse 5
पूर्णश्रोत्रं जले नैव व्याकुलांगं व्यवस्थितम् । निहन्मि येन शीघ्रं च नान्यच्छिद्रं प्रलक्षये
"Siya ay nakatayo sa tubig na ang kanyang mga tainga ay puno, ang kanyang mga paa't kamay ay hindi matatag at nanginginig. 'Sa paanong paraan ko siya mabilis na mapapabagsak? Wala akong nakikitang ibang pagkakataon.'"
Verse 6
एवमुक्ता तदा तेन विश्वामित्रेण सा नदी । वित्रस्ता भयसंयुक्ता शापाद्वाक्यमुवाच सा
Sa gayon ay sinabihan ni Viśvāmitra, ang ilog—nanginginig at nadaig ng takot—ay nagsalita bilang tugon, na isinasaisip ang kapangyarihan ng isang sumpa.
Verse 7
नाहं द्रोहं करिष्यामि वसिष्ठस्य महात्मनः । ब्रह्मर्षे न च ते युक्तं कर्तुं वै ब्रह्मणो वधम्
"Hindi ako gagawa ng kataksilan laban sa dakilang kaluluwang si Vasiṣṭha. O Brahmarṣi, hindi nararapat para sa iyo na isagawa ang pagpatay sa isang brāhmaṇa."
Verse 8
यदि त्वं ब्रह्मणा प्रोक्तो ब्रह्मर्षिः स्वयमेव तु । कामान्नायं वसिष्ठस्तु तस्मात्कोपं परित्यज
“Kung ikaw nga ay ipinahayag mismo ni Brahmā bilang isang brahmarṣi, huwag kang paalipin sa pagnanasa. Ang Vasiṣṭha na ito ay hindi dapat salungatin nang ganyan; kaya iwan mo ang iyong poot.”
Verse 9
मनसापि वधं यस्तु ब्राह्मणस्य विचिंतयेत् । तप्तकृच्छ्रेण मुच्येत मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्
“Kahit yaong sa isip lamang ay nagbabalak ng pagpatay sa isang brāhmaṇa—ipinahayag ni Manu Svāyambhuva—mapapalaya lamang sa kasalanang iyon sa pamamagitan ng mahigpit na penitensiyang tinatawag na taptakṛcchra.”
Verse 10
वाचया प्रवदेद्यस्तु ब्राह्मणस्य वधं नरः । चांद्रायणेन शुद्धिः स्यात्तस्य देवोऽब्रवीदिदम्
“Ngunit kung ang isang tao ay magsalita sa pamamagitan ng mga salita tungkol sa pagpatay sa isang brāhmaṇa, ang kanyang paglilinis ay sa panatang Cāndrāyaṇa—ganyan ang ipinahayag ng banal na kapangyarihan.”
Verse 11
तस्मान्नाहं करिष्यामि तव वाक्यं कथंचन । वसिष्ठार्थं तु यत्प्रोक्तं कुरु यत्तव रोचते
“Kaya nga, hindi ko isasagawa ang iyong utos sa anumang paraan. Kung may dapat gawin ukol kay Vasiṣṭha, gawin mo ayon sa nakikita mong nararapat.”
Verse 12
तच्छ्रुत्वा कुपितस्तस्या विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः । शशाप तां नदीं श्रेष्ठां यत्तद्वक्ष्यामि श्रूयताम्
Pagkarinig niyon, si Viśvāmitra—pinakamainam sa mga dwija—ay nag-alab sa galit at isinumpa ang marangal na ilog. “Makinig sa aking ipahahayag ngayon.”
Verse 13
यस्मात्पापे वचो मह्यं न कृतं कुनदि त्वया । तस्माद्रक्तप्रवाहस्ते जलजोऽयं भविष्यति
“Sapagkat ikaw, O makasalanang ilog, ay hindi tumupad sa aking utos; kaya ang batis na isinilang sa iyong tubig ay magiging agos ng dugo.”
Verse 14
एवमुक्त्वा करात्तोयं सप्तवाराभिमंत्रितम् । चिक्षेपाथ जले तस्याः क्रोधसंरक्तलोचनः
Pagkasabi nito, na may matang namumula sa galit, kumuha siya ng tubig sa palad, binasbasan sa mantra nang pitong ulit, at saka inihagis sa tubig ng ilog na iyon.
Verse 15
ततश्च तत्क्षणाज्जातं तत्तोयं रुधिरं द्विजाः । सारस्वतं सुपुण्यं च यदासीच्छंखसंनिभम्
At noon din, sa mismong sandaling iyon, O mga brāhmaṇa, ang tubig na iyon ay naging dugo—bagaman iyon ay ang lubhang banal na tubig na Sārasvata, na dati’y kumikislap na puti na parang kabibe ng shankha.
Verse 16
एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता भूतप्रेतनिशाचराः । पीत्वापीत्वा प्रनृत्यंति गायंति च हसंति च
Samantala, dumating doon ang mga bhūta, preta, at mga nilalang na gumagala sa gabi; uminom sila nang uminom, at nagsimulang sumayaw, umawit, at tumawa.
Verse 17
ये तत्र तापसाः केचित्तटे तस्या व्यवस्थिताः । ते सर्वेऽपि च तां त्यक्ता दूरदेशं समाश्रिताः
Yaong mga ascetic na naninirahan sa pampang ng ilog na iyon—silang lahat ay iniwan ang lugar na iyon at sumilong sa isang malayong lupain.
Verse 18
बहिर्वासाश्च ये तत्र नागराः समवस्थिताः । चण्डशर्म प्रभृतयस्तेऽपि याताः सुदूरतः
At ang mga taga-Nāgara na naninirahan sa labas ng bayan, na nakapamayan doon—mula kay Caṇḍaśarman at iba pa—sila man ay lumisan patungo sa napakalayong pook.
Verse 19
वसिष्ठोऽपि मुनिश्रेष्ठो जगामार्बुदपर्वतम् । विश्वामित्रस्तु विप्रर्षिश्चमत्कारपुरं गतः
Si Vasiṣṭha rin, ang pinakadakila sa mga muni, ay nagtungo sa Bundok Arbuda; at si Viśvāmitra, ang brahmarṣi, ay pumunta sa Camatkārapura.
Verse 20
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यत्स्थितं विप्रसंकुलम् । तत्राश्रमपदं कृत्वा तपस्तेपे सुदारुणम्
Sa banal na pook ni Hāṭakeśvara, na siksik sa mga brāhmaṇa, nagtindig siya roon ng isang āśrama at nagsagawa ng napakahigpit na pag-aayuno at pagninilay (tapas).
Verse 21
येन सृष्टिक्षमो जातः स्पर्धते ब्रह्मणा सह । एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा सारस्वतं जलम्
Dahil dito, nagkamit siya ng kakayahang lumikha at nakipagtunggali pa kay Brahmā; kaya’t isinalaysay ko na sa inyo ang lahat—kung paanong ang tubig na Sārasvata ay naging gayon.
Verse 22
रुधिरत्वमनुप्राप्तं विश्वामित्रस्य शापतः । चंडशर्मादयो विप्रा यथा देशांतरं गताः
Naging dugo iyon dahil sa sumpa ni Viśvāmitra; at kung paanong si Caṇḍaśarman at ang iba pang mga brāhmaṇa ay nagtungo sa ibang lupain—ang lahat ng ito ay naisalaysay na.