Adhyaya 17
Binubuksan ng Kabanata 17 sa paghingi ng mga ṛṣi kay Sūta ng tumpak na salaysay tungkol sa Chamatkārapura: ang sukat ng kṣetra (pramāṇa) at ang pagbanggit sa mga tīrtha at dambanang nagdudulot ng dakilang kabutihan. Sumagot si Sūta na ang saklaw ng banal na pook ay limang krośa, at itinuro ang mga sagradong palatandaan ayon sa direksiyon: Gayāśiras sa silangan, ang bakas ng paa ni Hari sa kanluran, at ang mga pook ng Gokarṇeśvara sa timog at hilaga. Binanggit din niya ang dating pangalan na Hāṭakeśvara at ang katanyagan nito bilang pook na pumapawi ng kasalanan. Mula sa paglalarawan ng hangganan, lumipat ang salaysay sa pinagmulan ng alamat: sa pakiusap ng mga Brahmana, sinimulan ni Sūta ang kuwento ni Haring Vidūratha. Ang pangangaso ng hari ay tumindi at naging mapanganib na habulan sa lalong mabagsik na lupain—gubat na matinik, walang tubig, walang lilim, matinding init, at banta ng mababangis na hayop. Nahiwalay ang hari sa kanyang hukbo, dumarami ang pagod at panganib, hanggang sa bumagsak ang kanyang kabayo—isang pangyayaring naghahanda sa mga susunod na pahayag tungkol sa kabanalan at aral ng pook na iyon.
Shlokas
Verse 2
। ऋषय ऊचुः । चमत्कारपुरोत्पत्तिः श्रुता त्वत्तो महामते । तत्क्षेत्रस्य प्रमाणं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय । यानि तत्र च पुण्यानि तीर्थान्यायतनानि च । सहितानि प्रभावेण तानि सर्वाणि कीर्तय
Sinabi ng mga rishi: “O dakilang-isip, narinig namin mula sa iyo ang pinagmulan ng Camatkārapura. Ngayon, ipahayag mo sa amin ang lawak ng banal na kṣetra na iyon, at isalaysay ang lahat ng mga tīrtha at mga dambana roon—kasama ang kanilang kapangyarihang espirituwal.”
Verse 3
सूत उवाच । पञ्चक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं ब्राह्मणसत्तमाः । आयामव्यासतश्चैव चमत्कारपुरोत्तमम्
Wika ni Sūta: “O pinakamahuhusay na brāhmaṇa, ang banal na pook ng marangal na Camatkārapura ay may sukat na limang krośa, sa haba at sa luwang.”
Verse 4
प्राच्यां तस्य गयाशीर्षं पश्चिमेन हरेः पदम् । दक्षिणोत्तरयोश्चैव गोकर्णेश्वरसंज्ञितौ
Sa silangan nito naroon ang Gayāśīrṣa; sa kanluran, ang Yapak ng Hari. At sa timog at hilaga naman ay may mga pook na tinatawag na Gokarṇeśvara.
Verse 5
हाटकेश्वर संज्ञं तु पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं प्रथितं लोके सर्वपातकनाशनम्
O pinakamahuhusay na dalawang-ulit-isinilang, noong una’y tinawag itong Hāṭakeśvara; ang banal na pook na iyon ay bantog sa daigdig bilang tagapuksa ng lahat ng kasalanan.
Verse 6
यतः प्रभृति विप्रेभ्यो दत्तं तेन महात्मना । चमत्कारेण तत्स्थानं नाम्ना ख्यातिं ततो गतम्
Mula noon, sapagkat ipinagkaloob iyon ng dakilang-loob na yaon sa mga brāhmaṇa, ang pook na iyon—sa pamamagitan ng isang kababalaghan—ay sumikat sa mismong pangalang iyon.
Verse 7
ब्राह्मणा ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तस्य पूर्वे गयाशिरः । माहात्म्यं तस्य नो ब्रूहि सूतपुत्र सविस्तरम्
Nagsalita ang mga brāhmaṇa: “Ang sinabi mo, na sa silangan ng pook na iyon ay ang Gayāśīrṣa. O anak ni Sūta, isalaysay mo sa amin nang masinsin ang kadakilaan ng banal na lugar na iyon.”
Verse 8
सूत उवाच । आसीद्विदूरथोनाम हैहयाधिपतिः पुरा । यो वै दानपतिर्दक्षः शत्रुपक्षक्षयावहः
Wika ni Sūta: “Noong unang panahon ay may isang hari ng mga Haihaya na nagngangalang Vidūratha—dalubhasa bilang panginoon ng pagkakawanggawa, at tagapagdala ng pagkalugmok sa hanay ng mga kaaway.”
Verse 9
स कदाचिन्मृगान्हंतुं नृपः सेनावृतो ययौ । नानावृक्षलताकीर्णं वनं श्वापदसंकुलम्
Minsan, ang haring iyon ay lumabas—napapaligiran ng kanyang hukbo—upang mangaso ng usa, at pumasok sa gubat na hitik sa sari-saring puno at baging, at siksik sa mababangis na hayop.
Verse 10
स जघान मृगांस्तत्र शरैराशीविषोपमैः । महिषांश्चवराहांश्च तरक्षूञ्च्छम्बरान्रुरून्
Doon ay pinana niya ang mga hayop sa gubat ng mga palasong tila makamandag na ahas—usa, kalabaw-damo, baboy-ramo, hyena, sambara, at antelope—ipinamalas ang bagsik ng pangharian niyang pangangaso.
Verse 11
सिंहान्व्याघ्रान्गजान्मत्ताञ्च्छतशोऽथ सहस्रशः । अथ तेन मृगो विद्धः शरेणाऽनतपर्वणा
Mga leon, tigre, at mga elepanteng naglalagablab sa pagkalasing—daan-daan, maging libu-libo—ang kanyang hinarap; at saka ang usang iyon ay tinamaan ng palaso niyang may mga dugtungang hindi nababaluktot.
Verse 12
न पपात धरापृष्ठे सशरो दुद्रुवे द्रुतम् । ततः स कौतुकाविष्टस्तस्य पृष्ठे हयोत्तमम् । प्रेरयामास वेगेन मनोमारुतवेगधृक्
Bagaman tinamaan ng palaso, hindi ito bumagsak sa lupa; mabilis itong tumakbo. Kaya ang hari, sinaklot ng pag-uusisa, ay pinasibad ang kanyang pinakamainam na kabayo sa paghabol, pinatatakbo ito na tila hangin at tila isip.
Verse 13
ततः सैन्यं समुत्सज्य मृगं लिप्सुर्महीपतिः । अन्यद्वनांतरं प्राप्तो रौद्रं चित्तभयावहम्
Pagkaraan, ang hari, na nagnanais mahuli ang usa, iniwan ang kanyang hukbo at pumasok sa ibang bahagi ng gubat—mabangis, nakapanghihilakbot, at nakatatakot sa puso.
Verse 14
कण्टकीबदरीप्रायं शाल्मलीवनसंकुलम् । तथान्यैः कण्टकाकीर्णै रूक्षै र्वृक्षैः समन्वितम्
Yaon ay pook na hitik sa matinik na punong bidara at siksik na kakahuyan ng śālmalī; at napupuno rin ng iba pang magagaspang na punong may mga tinik.
Verse 15
तत्र रूक्षाऽखिला भूमिर्निर्जला तमसा वृता । चीरिकोलूकगृधाढ्या शीर्षच्छायाविवर्जिता
Doon, ang buong lupa ay tigang at walang tubig, nababalot ng dilim; hitik sa huni ng mga ibon, mga kuwago at mga buwitre, at walang lilim na masisilungan sa itaas.
Verse 16
ग्रीष्मे मध्यगते सूर्ये मृगाकृष्टः स पार्थिवः । दूराध्वानं जगामाऽथ प्रासपाणिर्वराश्वगः
Sa tag-init, nang ang araw ay nasa gitna ng langit, ang haring iyon—hinila ng paghabol sa usa—ay naglakbay nang malayo, tangan ang sibat at nakasakay sa napakahusay na kabayo.
Verse 17
तेन तस्यानुगा भृत्याः सर्वे सुश्रांतवाहनाः । क्षुत्पिपासाकुलाः श्रांताः स्थाने स्थाने समाश्रिताः
Dahil sa paghabol na iyon, ang mga alagad na kasama niya—lahat na ang mga sasakyan at sinasakyan ay lubhang pagod—ay pinahirapan ng gutom at uhaw; sa panghihina, nagsipagkanlong sila sa iba’t ibang dako sa daan.
Verse 18
सिंहव्याघ्रैस्तथा चान्यैः पतिता नष्टचेतनाः । भक्ष्यंते चेतयन्तोऽपि तथाऽन्ये चलनाक्षमाः
May ilan na bumagsak na walang malay at nilamon ng mga leon, tigre, at iba pang mababangis na hayop; ang iba nama’y may ulirat pa, ngunit kinain din sapagkat hindi man lamang makakilos.
Verse 19
ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपासासमाकुलः । दृष्ट्वा तद्व्यसनं प्राप्तमात्मनः सेवकैः समम्
Pagkaraan, ang hari mismo, pinahihirapan ng gutom at uhaw, ay nakita ang kapahamakan na dumapo sa kaniyang mga lingkod, kasabay ng kaniyang sariling pagdurusa.
Verse 20
कांतारस्यांतमन्विच्छन्प्रेरयामास तं हयम् । जात्यं सर्वगुणोपेतं कशाघातैः प्रताडयन्
Sa paghahanap sa dulo ng ilang, itinulak niya pasulong ang kabayo—isang piling lahi na hitik sa mabubuting katangian—na inuudyukan sa hampas ng latigo.
Verse 21
ततः स नृपतिस्तेन वायुवेगेन वाजिना । नीतो दूरं दुर्गमार्गं सर्वजंतुविवर्जितम्
Pagkaraan, ang hari ay dinala ng kabayong kasingbilis ng hangin sa malayong dako, sa isang landas na mahirap at lubhang tiwangwang, na wala ni isang nilalang.
Verse 22
एवं तस्य नरेन्द्रस्य कांदिशीकेऽनवस्थिते । सोऽश्वोऽपतद्धरापृष्ठे सोऽप्यधस्तात्तुरंगमात्
Kaya nito, nang ang panginoon ng mga tao ay nalilito at di-makatatag, ang kabayo’y bumagsak sa ibabaw ng lupa, at siya man ay nahulog mula sa sinasakyan.