Adhyaya 169
Tinanong ng mga pantas kung bakit ang kapangyarihang nagbibigay-kasiyahan (Tuṣṭidā) ay lalo nang iniuugnay sa pamayanang Nāgara, at kung bakit sa daigdig ay kilala siya bilang “Dhārā.” Isinalaysay ni Sūta na sa Cāmatkārapura ay may babaeng brāhmaṇa na Nāgarī na nagngangalang Dhārā, na nakipagkaibigan sa mapag-asetang si Arundhatī. Nang dumating si Arundhatī kasama si Vasiṣṭha upang maligo sa Śaṅkhatīrtha, nakita niya si Dhārā na nagsasagawa ng mahigpit na tapas at tinanong ang kanyang pagkakakilanlan at layunin. Ipinaliwanag ni Dhārā ang kanyang lahing Nāgara, ang maagang pagkabalo, at ang pasya niyang manatili sa tīrtha na may debosyon kay Śaṅkheśvara matapos marinig ang kadakilaan nito. Inanyayahan siya ni Arundhatī na manirahan sa āśrama sa pampang ng Sarasvatī, na nakatuon sa tuloy-tuloy na pagtalakay ng śāstra. Ipinakilala rin ang isang banal na kapangyarihan na kaugnay ng alitan nina Viśvāmitra at Vasiṣṭha; pinatatag ito ni Vasiṣṭha at ginawang mapagkalingang Diyosa na karapat-dapat sambahin. Nagtayo si Dhārā ng dambanang tila palasyo, pinalamutian ng mga hiyas, at bumigkas ng stotra na pumupuri sa Diyosa bilang sandigan ng sansinukob at bilang iba’t ibang banal na gampanin (Lakṣmī, Śacī, Gaurī, Svāhā, Svadhā, Tuṣṭi, Puṣṭi). Matapos ang mahabang araw-araw na pagsamba, sa Caitra Śukla Aṣṭamī ay pinaliguan at pinarangalan ang Diyosa sa mga handog; nagpakita siya, nagkaloob ng mga biyaya, at tinanggap ang pangalang “Dhārā” sa dambanang iyon. Ipinahayag ang tuntunin ng pagsasagawa: ang mga Nāgara na iikot nang tatlong beses, mag-aalay ng tatlong prutas, at bibigkas ng stotra ay magkakamit ng proteksiyon laban sa sakit sa loob ng isang taon; para sa kababaihan, ipinangako ang dagdag na biyaya—anak para sa baog, pag-alis ng kamalasan, at pagbabalik ng kalusugan at kaginhawahan. Nagtatapos ang kabanata sa phalaśruti: ang pagbigkas o pakikinig sa salaysay ng pinagmulan ay nagpapalaya sa mga kasalanan, at hinihikayat ang debotong pag-aaral, lalo na sa mga Nāgara.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । कस्मात्सा तुष्टिदा प्रोक्ता नागराणां विशेषतः । धारानामेति विख्याता कस्मात्सा धरणीतले
Wika ng mga rishi: Bakit siya tinawag na “Tuṣṭidā,” ang nagkakaloob ng kasiyahan—lalo na para sa mga Nāgara? At bakit siya kilala sa daigdig sa pangalang “Dhārā”?
Verse 2
सूत उवाच । चमत्कारपुरे पूर्वं धारानामेति विश्रुता । आसीत्तपस्विनी साध्वी नागरी ब्राह्मणोत्तमा । तस्याः सख्यमरुन्धत्या आसीत्पूर्वं सुमेधया
Sinabi ni Sūta: Noong unang panahon, sa Camatkārapura, may isang babaeng Brahmin na Nāgarī—isang banal at marangal na nagsasagawa ng tapas—na tanyag sa pangalang Dhārā. Noon pa man, siya’y may pagkakaibigang tapat kay Arundhatī, isang babaeng may dakilang talino.
Verse 3
अरुन्धती यदा प्राप्ता चमत्कारपुरे शुभे । स्नानार्थं शंखतीर्थं तु वसिष्ठेन समागता
Nang dumating si Arundhatī sa mapalad na lungsod ng Camatkārapura, sumama siya kay Vasiṣṭha patungo sa Śaṅkha-tīrtha upang maligo para sa paglilinis.
Verse 4
तया दृष्टाथ सा तत्र अंगुष्ठाग्रेण संस्थिता । वायुभक्षा निराहारा दिव्येन वपुषान्विता
Pagkaraan, nakita niya roon ang banal na babae—nakatindig sa dulo ng hinlalaki, nabubuhay sa hangin at walang pagkain, at may maningning na katawang dibino.
Verse 5
तया पृष्टा च सा साध्वी का त्वं कस्य सुता शुभे । किमर्थं तु स्थिता चोग्रे तपसि ब्रूहि मे शुभे
Nang tanungin siya, sumagot ang banal na babae: “O mapalad, sino ka, at kaninong anak na babae ka? At bakit ka nananatili sa ganitong mabagsik na pag-aayuno at pagtitika? Ipagbigay-alam mo sa akin, O pinagpala.”
Verse 6
धारोवाच । देवशर्माख्यविप्रस्य सुताहं नागरस्य च । बालत्वे वर्तमानाया वैधव्यं मे व्यवस्थितम्
Sinabi ni Dhārā: “Ako ang anak na babae ng Nāgara brāhmaṇa na nagngangalang Devaśarmā. Noong ako’y bata pa, ang pagkabalo ang naging bahagi ng aking kapalaran.”
Verse 7
शंखतीर्थस्य माहात्म्यं श्रुत्वा शंखेश्वरस्य च । ततोऽहं संस्थिता ह्यत्र तस्यैवाराधने स्थिता
“Nang marinig ko ang kadakilaan ng Śaṅkha-tīrtha at ni Śaṅkheśvara, kaya ako’y nanirahan dito, nananatiling tapat sa pagsamba sa Kanya lamang.”
Verse 8
अरुन्धत्युवाच । तवोपरि महान्स्नेहो दर्शनात्ते व्यवस्थितः । तस्मादागच्छ गच्छावो ममाश्रमपदं शुभम्
Wika ni Arundhatī: “Nang makita kita, sumibol sa akin ang dakilang pag-ibig at paglingap para sa iyo. Kaya halika—tayo’y tumungo sa aking mapalad na tahanang-āśrama.”
Verse 9
सरस्वत्या स्तटे शुभ्रे सर्वपातकनाशने । शास्त्रगोष्ठीरता नित्यं तत्र तिष्ठ मया सह
“Sa maliwanag na pampang ng Sarasvatī, tagapuksa ng lahat ng kasalanan, manatili roon na kasama ko—laging nalulugod sa mga pagtitipon ng banal na pag-aaral ng śāstra.”
Verse 10
ततः संप्रस्थिता सा तु तया सार्धं तपस्विनी । अनुज्ञाता स्वपित्रा तु जनन्या बांधवैस्तथा
Pagkaraan, ang babaeng mapagtapás ay lumisan na kasama niya—matapos humingi at tumanggap ng pahintulot sa sariling ama, ina, at sa mga kamag-anak din.
Verse 11
तस्याः सख्यं चिरं कालं तया सह बभूव ह । कस्यचित्त्वथ कालस्य सा शक्तिस्तत्र चागता
Ang kanilang pagkakaibigan ay tumagal nang mahabang panahon. Pagkaraan ng ilang panahon, dumating din doon ang Śakti na iyon.
Verse 12
विश्वामित्रेण संसृष्टा वसिष्ठस्य वधाय च । सा स्तंभिता वसिष्ठेन कृता देवीस्वरूपिणी । संपूज्या देवमर्त्यानां सर्वरक्षाप्रदा शुभा
Nakipag-ugnay siya kay Viśvāmitra upang patayin si Vasiṣṭha; ngunit siya’y napigil ni Vasiṣṭha at ginawang may anyo ng Devī—dapat sambahin ng mga deva at ng mga tao, mapalad, at tagapagkaloob ng lahat ng uri ng pag-iingat at pagprotekta.
Verse 13
ततस्तु धारया तस्याः कैलासशिखरोपमः । प्रासादो निर्मितो विप्रा नानारत्नविचित्रितः
Pagkaraan, sa bisa ni Dhārā, itinayo para sa kanya ang isang palasyo—kahawig ng tuktok ng Kailāsa, O mga brāhmaṇa—na pinalamutian ng sari-saring hiyas.
Verse 14
चकाराथ ततः स्तोत्रं तस्याः सा च तपस्विनी
Pagkatapos, ang babaeng asceta ay bumuo ng isang stotra, isang himno ng papuri para sa kanya.
Verse 15
नमस्ते परमे ब्राह्मि धारयोगे नमोनमः । अर्धमात्रे परे शून्ये तस्यार्धार्धे नमोस्तु ते
Pagpupugay sa Iyo, O Kataas-taasang Brahmī; pagpupugay nang paulit-ulit sa Iyo bilang Yoga ng kapangyarihang sumasandig at sumusuporta (Dhārā-yoga). Pagpupugay sa Iyo bilang kalahating pantig na lampas sa sukat, bilang Kataas-taasang Kawalan, at bilang “kalahati ng kalahati” na pinakamaselan.
Verse 16
नमस्ते जगदाधारे नमस्ते भूतधारिणि । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते
Pagpupugay sa Iyo, sandigan ng sansinukob; pagpupugay sa Iyo na nagtataguyod sa lahat ng nilalang. Pagpupugay sa Iyo, may matang tulad ng dahon ng lotus; pagpupugay sa Iyo, ang ningning ay gaya ng ginto.
Verse 17
नमस्ते सिंहयानाढ्ये नमस्तेऽस्तुमहाभुजे । नमस्ते देवताभीष्टे नमस्ते दैत्यसूदिनि
Pagpupugay sa Iyo, na pinararangalan ng leon bilang sasakyan; pagpupugay, O dakilang bisig. Pagpupugay sa Iyo, minamahal ng mga deva; pagpupugay sa Iyo, tagapagpuksa ng mga asura.
Verse 18
नमस्ते महिषाक्रांतशरीरच्छिन्नमस्तके । नमस्ते विंध्यनिरते सुरामांसबलिप्रिये
Pagpupugay sa Iyo na dumurog sa dambuhalang asurang anyong kalabaw at pumutol sa ulo nito. Pagpupugay sa Iyo na nagagalak sa lupain ng Vindhya at nalulugod sa mga handog na alak, karne, at mga alay na pangsakripisyo.
Verse 19
त्वं लक्ष्मीस्त्वं शची गौरी त्वं सिद्धिस्त्वं विभावरी । त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तुष्टिस्त्वं पुष्टिस्त्वं सुरेश्वरी
Ikaw si Lakṣmī; Ikaw si Śacī; Ikaw si Gaurī. Ikaw ang Siddhi; Ikaw ang Gabi. Ikaw ang Svāhā; Ikaw ang Svadhā; Ikaw ang Kasiyahan; Ikaw ang Pagpapalusog; Ikaw ang Reyna at Panginoong Diyosa ng mga diyos.
Verse 20
शक्तिरूपासि देवि त्वं सृष्टिसंहारका रिणी । त्वयि दृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
O Diyosa, Ikaw ang Śakti mismo—ang kapangyarihang lumilikha at lumulunod sa pagkalipol. Sa Iyo nasisilayan ang buong tatlong daigdig, kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.
Verse 21
यथा तिलेस्थितं तैलं दधिसंस्थं यथा घृतम् । हविर्भुजश्च काष्ठस्थः सुगुप्तं लभ्यते न हि
Gaya ng langis na nakatago sa linga, at gaya ng ghee na nasa loob ng gatas-asim; at gaya ng Apoy—tagakain ng havis—na lihim na nananahan sa kahoy: gayon din, ang malalim na nakatago’y di makakamtan kung hindi ilalantad.
Verse 22
तथा त्वमपि देवेशि सर्वगापि न लक्ष्यसे
Gayon din, O Ginang ng mga diyos: bagaman Ikaw ay lumalaganap sa lahat ng dako, hindi Ka madaling mapagmasdan.
Verse 23
सूत उवाच । एतेन स्तोत्रमुख्येन स्मृता सा परमेश्वरी । बहूनि वर्ष पूगानि पूजयंत्या दिनेदिने
Wika ni Sūta: Sa pamamagitan ng pinakadakilang himnong ito, ang Kataas-taasang Diyosa ay tinawag at inalaala—siya na sinamba araw-araw sa loob ng napakaraming taon.
Verse 24
कस्यचित्त्वथ कालस्य चैत्रशुक्लाष्टमी सिता । तस्मिन्नहनि देवी सा नद्यां संस्नाप्य पूजिता
Pagkaraan, sa isang takdang panahon, sa maliwanag na ikawalong araw ng buwan ng Caitra, sa araw ding iyon ang Diyosa ay pinaliguan sa ilog at sinamba.
Verse 25
बलि पूजां ततो दत्त्वा स्तोत्रेणानेन च स्तुता । ततः प्रत्यक्षतां गत्वा तामुवाच तपस्विनीम्
Matapos ihandog ang bali at isagawa ang pagsamba, pinuri niya (ang Diyosa) sa pamamagitan ng himnong ito. Pagkaraan, ang Diyosa ay nagpakita nang hayagan at nagsalita sa babaeng asceta.
Verse 26
पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते स्तोत्रेणानेन चानघे । वरं वरय भद्रं ते तव दास्यामि वांछितम्
“Anak, nalulugod Ako sa iyo—nawa’y mapasa iyo ang pagpapala—dahil sa himnong ito, O walang dungis. Pumili ka ng biyaya; nawa’y mapasa iyo ang pagpapala. Ipagkakaloob Ko ang iyong ninanais.”
Verse 27
धारोवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । तन्मे नाम तवाप्यस्तु प्रासादेऽत्र हि केवलम्
Sinabi ni Dhārā: “Kung nalulugod Ka sa akin, O Diyosa, at kung may biyayang ipagkakaloob sa akin—nawa’y maiugnay ang aking pangalan sa Iyong pangalan dito, sa templong ito lamang.”
Verse 28
अपरं नागरो योऽत्र त्वस्मिन्नहनि संस्थिते । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा तव दत्त्वा फलत्रयम्
Dagdag pa: sinumang taga-Nāgara na sa araw na ito’y dumating at manatili rito—pagkaraang magsagawa ng tatlong pradakṣiṇā (pag-ikot na pagsamba) at maghandog sa Iyo ng tatlong bunga—
Verse 29
स्तोत्रेणानेन भवतीं स्तुत्वा च कुरुते नतिम् । तस्य संवत्सरं यावद्रोगो रक्ष्यस्त्वयाऽखिलः
—at purihin Ka sa pamamagitan ng himnong ito at magbigay-galang na pagyuko: para sa taong iyon, sa loob ng isang taon, ang lahat ng karamdaman ay dapat Mong ilayo at ipagsanggalang siya.
Verse 30
या च वंध्या भवेन्नारी सा भूयात्पुत्रसंयुता । दुर्भगा च ससौभाग्या कुरूपा रूपसंभवा । रोगिणी रोगनिर्मुक्ता सर्वसौख्यसमन्विता
Ang babaeng baog ay pagpapalain at magkakaroon ng anak na lalaki. Ang kapus-palad ay magiging mapalad; ang pangit ang anyo ay magkakamit ng kagandahan; ang maysakit ay lalaya sa karamdaman—tatamo ng lahat ng uri ng kaligayahan.
Verse 31
देव्युवाच । अहं धारेति विख्याता प्रासादेऽत्र त्वया कृते । भविष्यामि न सन्देहस्तव कीर्तिकृते सदा
Wika ng Diyosa: “Sa templong ito na itinayo mo rito, tunay na kikilalanin Ako bilang ‘Dhārā’—walang pag-aalinlangan—magpakailanman, alang-alang sa iyong karangalan.”
Verse 32
अत्र यो नागरो भक्त्या समागत्य तपस्विनि । प्रदक्षिणात्रयं कुर्याद्दत्त्वा मम फलत्रयम्
Dito, O babaeng asceta: sinumang taga-Nāgara na dumating nang may debosyon at magsagawa ng tatlong pradakṣiṇā, na nag-aalay sa Akin ng tatlong bunga—
Verse 33
सोऽपि संवत्सरं यावद्भविता रोगवर्जितः । एवमुक्ता तु सा देवीततश्चादर्शनं गता
“Ang taong iyon man ay mananatiling malaya sa karamdaman sa loob ng isang taon.” Pagkasabi nito, ang Diyosa ay naglaho sa paningin.
Verse 34
धारापि संस्थिता तत्र अरुन्धत्या समन्विता । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तस्याश्चापि समीपगा
Nanatili rin doon si Dhārā, kasama si Arundhatī. Hanggang ngayon ay nakikita siya sa kalangitan, at si Arundhatī ay nakikitang malapit din sa kanya.
Verse 35
एतद्धारोद्भवं योऽत्र वृत्तांतं कीर्तयिष्यति । शृणुयाद्वा द्विजश्रेष्ठा मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्
O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-isinilang, sinumang narito ang magbigkas ng salaysay ng pinagmulan ni Dhārā—o kahit makinig lamang—ay mapapalaya sa mga kasalanang umuusbong araw-araw.
Verse 36
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठनीयं विशेषतः । श्रोतव्यं च प्रभक्त्येदं नागरैश्च विशेषतः
Kaya nga, sa buong pagsisikap ay nararapat na basahin nang lalo ang (māhātmya) na ito; at nararapat ding pakinggan ito nang may debosyon—lalo na ng mga tao ng Nāgara sa pook na ito.
Verse 169
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारानामोत्पत्तिवृत्तांत धारादेवीमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
Sa ganito, sa banal na Skanda Mahāpurāṇa, sa Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā, sa ikaanim na aklat—Nāgara Khaṇḍa—sa Māhātmya ng banal na pook ng Hāṭakeśvara, nagtatapos ang ika-169 na kabanata na pinamagatang “Ang Salaysay ng Pinagmulan ni Dhārā at ang Paglalarawan ng Kadakilaan ni Dhārādevī.”