Adhyaya 168

Verse 1

सूत उवाच । एवं राज्यं परित्यज्य विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः । हिमवन्तं नगं प्राप्य तपश्चक्रे सुदारुणम्

Sinabi ni Sūta: Sa gayong pagtalikod sa kaharian, si Viśvāmitra—ang pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang—ay nakarating sa bundok na Himavat at nagsagawa ng lubhang mabagsik na pag-aayuno at pagninilay.

Verse 2

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे स्थितो वर्षशतत्रयम्

Sa panahon ng tag-ulan, siya’y nahihiga sa ilalim ng bukás na langit; sa taglamig, siya’y nananatiling nakalubog sa tubig; sa tag-init, isinasagawa niya ang disiplina ng limang apoy (pañcāgni)—at sa gayon ay nanatiling matatag sa loob ng tatlong daang taon.

Verse 3

फलमूलकृताहारस्ततो वर्षशतत्रयम् । ध्यायमानः परं ब्रह्म स्थितो ब्राह्मणसत्तमाः । शीर्णपर्णाशनः पश्चात्तावत्कालं व्यवस्थितः

Pagkaraan, ang pinakadakilang Brahmana ay namuhay sa mga bunga at ugat sa loob ng tatlong daang taon, lubos na nakalubog sa pagninilay sa Kataas-taasang Brahman. Pagkatapos, kumain lamang siya ng mga nalaglag at tuyong dahon, at nagpatuloy pa sa kapantay na haba ng panahon.

Verse 5

ततश्चैव जलाहारस्तावन्मात्रं व्यवस्थितः । कालं स वायुभक्षश्च ततश्चैवायुतं समाः सूत उवाच । अथ दृष्ट्वा तपःशक्तिं तस्य तां त्रिदशाधिपः । पातायष्यति मां नूनमेष स्थानान्नृपोत्तमः

Pagkaraan, namuhay siya sa tubig lamang sa kaparehong haba ng panahon; pagkatapos ay sa hangin siya umasa bilang pagkain, at gayon sa loob ng sampung libong taon. Sabi ni Sūta: Nang makita ng panginoon ng mga diyos ang napakalakas na kapangyarihan ng kanyang pag-aayuno at pagninilay, naisip niya, “Tiyak na ibabagsak ako ng dakilang haring ito mula sa aking luklukan.”

Verse 6

ततः प्रोवाच संगत्य साम्ना परमवल्गुना । विश्वामित्रं नृपश्रेष्ठं भयेन महताऽन्वितः

Pagkatapos, lumapit at nakipagtagpo siya, at kinausap si Viśvāmitra—ang pinakadakilang hari—sa pamamagitan ng napakalambing at mapagpayapang mga salita, bagaman siya’y punô ng matinding pangamba.

Verse 7

इंद्र उवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन पार्थिव । वरं वरय भद्रं ते यदभीष्टं हृदिस्थितम्

Wika ni Indra: “Viśvāmitra, O hari, lubos akong nalugod sa iyong pag-aayuno at pagninilay. Pumili ka ng isang biyaya—nawa’y mapasa iyo ang pagpapala—anumang nasa loob ng iyong puso.”

Verse 9

विश्वामित्र उवाच । ब्राह्मण्यं देहि मे शक्र यदि तुष्टोऽसि सांप्रतम् । तदर्थं तपसश्चर्यां जानीहि त्वं पुरंदर

Sinabi ni Viśvāmitra: “O Śakra, kung ikaw ay nalulugod ngayon, ipagkaloob mo sa akin ang pagka-Brahmana. O Purandara, alamin mong para sa layuning ito mismo ako nagsagawa ng matinding tapas.”

Verse 10

विश्वामित्र उवाच । न ब्राह्मण्यात्परं किंचित्प्रार्थयामि सुरेश्वर

Wika ni Viśvāmitra: “O Panginoon ng mga diyos, wala akong hinihiling kundi ang pagiging Brahmana.”

Verse 11

अपि त्रैलोक्यराज्यं ते वस्तुष्वन्येषु का कथा । तस्माद्गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वराज्यं परिपालय

Kahit ang paghahari sa tatlong daigdig ay hindi ko ninanais—lalo na ang iba pang bagay. Kaya, O pinakadakila sa mga diyos, humayo at pamahalaan ang sarili mong kaharian.

Verse 12

परित्यक्ष्याम्यहं देहं यास्ये वाऽहं द्विजन्मताम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवराजो दिवं गतः

“Iiwan ko ang katawang ito, o kaya’y makakamtan ko ang kalagayan ng dwija (Brahmana).” Nang marinig ang kanyang panata, ang hari ng mga diyos ay umalis patungong langit.

Verse 13

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा सर्वदेवसमावृतः । विश्वामित्रोऽपि तद्रूपं चकार दुश्चरं तपः

Nang malaman ang kanyang matibay na pasya, at napalilibutan ng lahat ng mga diyos, si Viśvāmitra man ay nagsagawa ng mahigpit at napakahirap na pag-aayuno at pagninilay, ayon sa kanyang panata.

Verse 14

अथ वर्षसहस्रे तु व्यतिक्रान्ते द्विजोत्तमाः । अन्यस्मिन्वायुभक्षस्य विश्वामित्रस्य भूपतेः

Pagkaraan, O pinakadakila sa mga dwija, nang lumipas ang isang libong taon—sa isa pang panahon—tungkol kay Haring Viśvāmitra na nabubuhay sa hangin lamang bilang pagkain…

Verse 15

आजगाम स्वयं ब्रह्मा पुण्यैर्देवर्षिभिः सह । अब्रवीत्तं महीपालं तपसा दग्धकिल्बिषम्

Dumating si Brahmā mismo, kasama ang mga banal na devarṣi, at nagsalita sa haring yaon na ang mga kasalanan ay napaso at nalipol ng kanyang matinding tapasya.

Verse 16

श्रीब्रह्मोवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन सत्तम । वरं वरय भद्रं ते प्रदास्याम्यपि दुर्लभम्

Wika ni Śrī Brahmā: “Viśvāmitra, o pinakamainam sa mga matuwid, lubos Akong nalugod sa iyong tapasya. Pumili ka ng biyaya—nawa’y mapasa iyo ang kabutihan; ipagkakaloob Ko kahit ang mahirap makamtan.”

Verse 17

विश्वामित्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । ब्राह्मण्यं देहि मे देव नान्यदिष्टतमं महत्

Sinabi ni Viśvāmitra: “Kung Ikaw ay nalulugod sa akin, O Panginoon, at kung may biyayang ipagkakaloob—ipagkaloob Mo sa akin ang brāhmaṇya, O Diyos; wala nang ibang higit kong minimithi, wala nang higit na dakila.”

Verse 19

यन्न जातं धरापृष्ठे न भविष्यति कर्हिचित्

“Yaong hindi pa isinilang sa ibabaw ng daigdig, at kailanman ay hindi rin magaganap…”

Verse 20

विश्वामित्र उवाच । गच्छ त्वं देवदेवेश ब्रह्मलोकमनुत्तमम् । अहं त्यक्ष्यामि वा प्राणान्संप्राप्स्ये वा द्विजन्मताम्

Sinabi ni Viśvāmitra: “Humayo Ka, O Panginoon ng mga diyos, sa walang kapantay na Brahmaloka. Tungkol naman sa akin—iiwan ko man ang hininga ng buhay, o makakamtan ko ang kalagayan ng dvija, ang ‘dalawang ulit na isinilang.’”

Verse 21

अथ देवर्षिमध्यस्थ ऋचीको वाक्यमब्रवीत् । अस्य जन्मकृते देव ब्राह्म्यैर्मंत्रैर्मया चरुः

Pagkaraan, si Ṛcīka, na nakatayo sa gitna ng mga banal na rishi, ay nagsalita: “O Panginoon, alang-alang sa kanyang pagsilang, inihanda ko ang caru, ang handog sa sakripisyo, sa pamamagitan ng mga mantrang Brahmaniko.”

Verse 22

अभितो ब्रह्मसर्वस्वं तत्र सयोजितं मया । तेनैव क्षत्रजन्माऽयं ब्राह्मणश्चतुरानन

“Doon, mula sa lahat ng panig, ibinuhos ko ang ganap na diwa ng Brahman. Dahil sa gawa ring iyon, bagaman isinilang na kṣatriya, siya’y karapat-dapat bilang brāhmaṇa—O Apat ang Mukha (Brahmā).”

Verse 23

ब्रह्मर्षिकीर्तयस्वैनं तस्मात्त्वं प्रपितामह । राज्यस्थोऽपि द्विजार्हाणि सत्कृत्यान्य करोदसौ

“Kaya nga, O Prāpitāmaha (Dakilang Ninuno, si Brahmā), ipahayag mo siya bilang Brahmarṣi. Kahit nasa paghahari, tunay niyang isinagawa ang mga parangal at paggalang na nararapat sa mga dvija, ang mga ‘dalawang ulit na isinilang.’”

Verse 24

ब्राह्ममन्त्रप्रभावेन तस्माद्ब्रह्मर्षिमाह्वय । येन कीर्तामहे सर्वे विश्वामित्रं द्विजोत्तमम्

“Sa kapangyarihan ng mga mantra ni Brahmā, kaya’t tawagin siya na Brahmarṣi; siya ang dahilan kung bakit tayong lahat ay nagpupuri kay Viśvāmitra, ang pinakadakila sa mga dvija.”

Verse 25

अथ ब्रह्मा चिरं ध्यात्वा ब्राह्म्यै र्मंत्रैश्च तेजसा । समुत्पन्नं ततः प्राह ब्राह्मणस्त्वं मया कृतः

Pagkatapos, si Brahmā ay nagmuni-muni nang matagal; sa ningning ng mga mantra ni Brahmā, ipinahayag niya ito. At saka sinabi: “Ikaw ay ginawa kong isang brāhmaṇa.”

Verse 26

त्यजेदं दुष्करं घोरं तपो मद्वचनाद्द्रुतम् । स यदा ब्रह्मणा प्रोक्तो ब्रह्मर्षि स्त्वमसंशयम्

“Iwan mo agad ang mahirap at nakapanghihilakbot na pag-aayuno at pagtitika na ito, ayon sa aking salita.” Nang magsalita si Brahmā sa kanya nang gayon—“Ikaw ay isang Brahmarṣi, walang pag-aalinlangan”—pinagtibay ang kanyang katayuan.

Verse 27

ऋचीकाद्यैस्ततः सर्वैः प्रोक्तो देवर्षिभिस्तथा

Pagkaraan, siya rin ay kinausap at pinagtibay ng lahat—mula kay Ṛcīka—at gayundin ng mga banal na rishi, ang mga devarṣi.

Verse 28

अथ तेषां मध्यगतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । सोऽब्रवीत्कोपसंयुक्तो नाहं वक्ष्यामि कर्हिचित्

Pagkatapos, si Vasiṣṭha, ang pinakadakila sa mga muni, ay pumasok sa gitna nila. Punô ng galit, sinabi niya: “Hindi ako magsasalita—kailanman.”

Verse 29

ब्राह्मणं क्षत्रियाज्जातं जानन्नपि पितामह । ऋचीकस्य च दाक्षिण्यात्तथा त्वं वदसि प्रभो

O Pitāmaha (Brahmā), bagaman nalalaman mo na ang isang brāhmaṇa ay isinilang mula sa angkang kṣatriya, gayunman dahil sa paggalang sa kabutihang-loob at kagandahang-asal ni Ṛcīka, ganyan ang iyong sinasabi, O Panginoon.

Verse 30

प्रोच्यमानो ऽपि बहुधा वसिष्ठो मुनिसत्तमः । पितामहेन मुनिभिर्नारदाद्यैरनेकधा । जगामाथ परित्यज्य तान्सर्वान्द्विजसत्तमान्

Bagaman paulit-ulit siyang pinakiusapan sa maraming paraan ni Pitāmaha (Brahmā) at ng mga rishi—ni Nārada at ng iba pa—si Vasiṣṭha, ang pinakadakila sa mga pantas, ay umalis, iniwan ang lahat ng mga pinakadakila sa mga “dalawang ulit na isinilang.”

Verse 31

स चागत्य मुनि श्रेष्ठो देशं चानर्तसंज्ञितम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे शंखतीर्थसमीपतः

Dumating ang pinakadakilang muni sa lupang tinatawag na Anarta, sa banal na kṣetra ni Hāṭakeśvara, malapit sa Śaṅkhatīrtha.

Verse 32

यत्र ब्रह्मशिला पुण्या श्वेतद्वीपसमन्विता । सरस्वती स्थिता यत्र नदी पापहरा शुभा

Doon nakatindig ang banal na Brahmaśilā, kaugnay ng Śvetadvīpa; at doon nananahan ang mapalad na ilog Sarasvatī, tagapag-alis ng kasalanan.

Verse 33

तत्राश्रमपदं कृत्वा चकार विपुलं तपः । विश्वामित्रोऽपि सामर्षस्तद्वधार्थं समागतः

Doon ay nagtatag siya ng isang āśrama at nagsagawa ng saganang pag-aayuno at pagninilay. Si Viśvāmitra man, puspos ng poot, ay dumating doon na may layong ipahamak siya hanggang kamatayan.

Verse 34

तस्याश्रमस्य दूरे स याम्यां दिशि समाश्रितः । कृत्वाश्रमपदं तत्र तस्य च्छिद्राणि चिन्तयन्

Sa malayo sa āśrama na iyon, siya’y nanahan sa dakong timog. Doon ay nagtindig siya ng sariling pook-āśrama, at patuloy na pinag-iisipan ang mga siwang upang siya’y masaktan.

Verse 35

संस्थितः सुचिरं कालं न च पश्यति किंचन । अथाभिचारिकं तेन प्रारब्धं तस्य चोपरि

Nanatili siya roon nang napakatagal, ngunit wala siyang nakitang anumang siwang. Kaya sinimulan niya ang abhicāra—mapanirang salamangka—laban sa kanya.

Verse 36

यदुक्तं सामविधिना सामवेदे वधात्मकम् । तस्य तैर्दारुणैर्मंत्रैर्जुह्वतो जातवेदसम्

Gamit ang mga nakasisindak na mantra na itinuro sa ritwal ng Sāmaveda para sa pagpaslang, siya ay nag-alay ng mga handog sa Jātavedas (ang sagradong apoy).

Verse 37

निष्क्रांता दारुणा शक्तिर्मुक्तकेशी भयानका । वानरस्कंधमारूढा कुर्वाणा किल्किलाध्वनिम्

Isang nakasisindak na kapangyarihan ang lumabas—nakakatakot at nakalugay ang buhok—nakasakay sa balikat ng unggoy, na gumagawa ng matinis na ingay.

Verse 38

नानायुधसमोपेता यमजिह्वा यथा परा । साब्रवीद्वद विप्रेंद्र किं ते कृत्यं करोम्यहम्

Armado ng iba't ibang uri ng sandata, tulad ng dila ni Yama, siya ay nagsabi: 'Magsalita ka, O pinakamahusay sa mga brahmana—anong gawain ang dapat kong gawin para sa iyo?'

Verse 39

त्रैलोक्यमपि कृत्स्नं च संहरामि तवाज्ञया

'Sa iyong utos, kaya ko ring wasakin ang buong tatlong daigdig nang lubusan.'

Verse 40

विश्वामित्र उवाच । मम शत्रुर्मान्यो त्र वसिष्ठः कुमुनिः स्थितः । तं त्वं जहि द्रुतं गत्वा तदर्थं च मया कृता

Sinabi ni Viśvāmitra: 'Ang aking kagalang-galang na kaaway—si Vasiṣṭha, ang pantas na iyon—ay narito. Pumunta ka agad at patayin siya; sa katunayan, nilikha kita para sa layuning iyon.'

Verse 41

एवमुक्ता तु सा तेन विश्वामित्रेण धीमता । वसिष्ठाश्रममुद्दिश्य प्रस्थिता चोत्तरामुखी

Nang siya’y masabihan ng marunong na si Viśvāmitra, siya’y umalis na nakaharap sa hilaga, patungo sa āśrama ni Vasiṣṭha.

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु वसिष्ठस्याश्रमे द्विजाः । दुर्निमित्तानि जातानि प्रभूतानि महांति च

Sa mismong sandaling iyon, O mga dvija, sa āśrama ni Vasiṣṭha ay lumitaw ang maraming masamang palatandaan—marami at napakalaki.

Verse 43

पपात महती चोल्का निहत्य रविमण्डलम् । तथा रुधिरवृष्टिश्च अस्थिमिश्रा व्यजायत

Isang napakalaking bulalakaw ang bumagsak, na wari’y tumama sa bilog ng araw; at sumunod ay umulan ng dugo na may halong mga buto—isang kakilabot na tanda.

Verse 44

दीप्तां दिशं समासाद्य रुरोद च तथा शिवा । तां दृष्ट्वा सुमहोत्पातान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

Nang lumapit sa nagliliyab na dako ng langit, si Śivā—ang mapalad na Diyosa—ay umiyak nang malakas. Pagkakita sa napakalalaking pangitain, si Vasiṣṭha, ang dakila sa mga muni, ay naging mapagmatyag.

Verse 45

यावदालोकते रूपं ज्वालामालासमाकुलम् । ततः सम्यक्परिज्ञाय सर्वं दिव्येन चक्षुषा

Habang minamasdan niya ang anyong napalilibutan at napupuno ng mga kuwintas ng apoy, saka niya lubusang naunawaan ang lahat sa pamamagitan ng kaniyang banal na paningin.

Verse 46

विश्वामित्रप्रयुक्तेयं शक्तिर्मम वधाय च । कृत्या रूपा सुमंत्रैश्च सामवेदसमुद्भवैः

“Ang kapangyarihang ito ay pinakilos ni Viśvāmitra upang wasakin ako. Ito’y may anyong kṛtyā, hinubog ng makapangyarihang mga mantra na nagmula sa Sāmaveda.”

Verse 47

तिष्ठतिष्ठेति तेनोक्ता ततः सा निश्चलाभवत् । निजमंत्रैश्च सा तेन स्तंभिताथर्वणोद्भवैः

Inutusan niya, “Tumigil! Tumigil!”, kaya siya’y naging hindi makagalaw. Pagkaraan, sa sarili niyang mga mantra—na nagmula sa Atharvaveda—siya’y pinigil at pinatigil nang lubos.

Verse 48

ततः स्त्रीरूपमादाय प्रोवाच मुनिपुंगवम् । सामवेदस्तु वेदानां प्राधान्येन व्यवस्थितः

Pagkaraan, nag-anyong babae siya at nagsalita sa pinakadakilang pantas: “Tunay ngang ang Sāmaveda ay nakatatag sa mga Veda bilang may pangunahing kadakilaan.”

Verse 49

विधिना तेन संसृष्टा विश्वामित्रेण धीमता । मा कुरुत्वप्रमाणंतु प्रहारं सह मे मुने । रक्षयिष्यामि ते । प्राणान्स्वल्पस्पर्शेन ते मुने

“Ako’y nilikha sa wastong ritwal ng marunong na si Viśvāmitra. O pantas, huwag mo akong hampasin sa buong sukat ng iyong lakas. Aking iingatan ang iyong hininga-buhay, o pantas, sa isang bahagyang paghipo lamang.”

Verse 50

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं कुरु मे स्पर्शं न मर्म स्पर्शनं शुभे । मया चाथर्वणा मंत्राः संहृताः कृपया तव

Wika ni Vasiṣṭha: “Kung gayon, hipuin mo ako—ngunit huwag mong hipuin ang mahalagang marma, O mapalad. At dahil sa habag sa iyo, aking binawi na ang aking mga mantrang Atharvan.”

Verse 51

ततः सा दारुणा शक्तिर्विश्वामित्रप्रयोजिता । तस्यांगदेशं स्पृष्ट्वाथ निपपात धरातले

Pagkaraan, ang kakila-kilabot na kapangyarihang ipinadala ni Viśvāmitra ay dumampi sa isang bahagi ng kanyang katawan at agad na bumagsak sa lupa.

Verse 52

ततस्तुष्टो वसिष्ठस्तु तामाह मधुरं वचः । अद्यप्रभृति ते पूजां करिष्यंति समाहिताः । जनाः सर्वे महाभागे भक्त्या परमया युताः

Pagkaraan, si Vasiṣṭha na nalugod ay nagsalita sa kanya ng matatamis na salita: “Mula sa araw na ito, ang lahat ng tao na may natipong isip ay magsasagawa ng pagsamba sa iyo, O mapalad na dakila, na puspos ng sukdulang debosyon.”

Verse 53

चैत्रमासे सिते पक्षे अष्टमीदिवसे स्थिते । ये ते पूजां करिष्यंति श्रद्धया परया युताः

Sa buwan ng Caitra, sa maliwanag na kalahati, sa araw ng ikawalong tithi (Aṣṭamī), yaong magsasagawa ng pagsamba sa iyo na may sukdulang pananampalataya—

Verse 54

ते सर्वे वत्सरंयावद्भवि ष्यंति निरामयाः । तस्मादत्रैव स्थातव्यं सदैव मम वाक्यतः

Silang lahat ay mananatiling walang karamdaman sa loob ng isang taon. Kaya, ayon sa aking salita, manahan ka rito magpakailanman.

Verse 55

सूत उवाच । एवमुक्ता च सा तेन वसिष्ठेन महात्मना । स्थिता तत्रैव सा देवी तस्य वाक्येन तत्क्षणात्

Sinabi ni Sūta: Nang masabihan nang gayon ng dakilang-loob na si Vasiṣṭha, ang Devī ay nanatili roon din sa sandaling iyon, sa bisa ng kanyang salita.

Verse 56

प्राप्नोति परमां पूजां विशेषान्नागरैः कृताम् । धारानामेति विख्याता भक्तलोकसुख प्रदा

Tinatanggap niya ang pinakamataas na pagsamba—lalo na yaong isinasagawa ng mga Nāgara. Siya’y tanyag sa pangalang Dhārā, na nagkakaloob ng kagalakan sa pamayanan ng mga deboto.

Verse 168

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्ट षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

Kaya nito, sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa, sa Saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod, sa ikaanim na aklat—ang Nāgara Khaṇḍa—sa Māhātmya ng banal na pook na Hāṭakeśvara Kṣetra, nagtatapos ang kabanatang pinamagatang “Pagpupuri at Paglalahad ng Paglitaw ni Dhārā,” na siyang Kabanata 168.

Verse 189

ब्रह्मोवाच । क्षत्रियेण प्रजातस्य द्विजत्वं जायते कथम् । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं हि किमेवं वदसीप्सितम्

Wika ni Brahmā: Paano magkakamit ng kalagayang dvija (dalawang ulit na isinilang) ang isinilang mula sa isang Kṣatriya? Tila salungat ito sa Śruti at Smṛti—bakit mo sinasabi ito nang gayon, na wari’y may layon?