Adhyaya 167

Verse 1

सूत उवाच । गाधेस्तु याऽथ पत्नी च प्राशनाच्चरु कस्य वै । सापि गर्भं दधे तत्र वासरे मन्त्रतः शुभा

Wika ni Sūta: Ang asawa ni Gādhi rin—nang makakain ng bahagi ng inihandog na caru na pinabanal—sa araw ding iyon, sa kapangyarihan ng mantra, O mga mapalad, ay naglihi.

Verse 2

सा च गर्भसमोपेता यदा जाता द्विजोत्तमाः । तीर्थयात्रापरा साध्वी जाता व्रतपरायणा

Nang siya’y magdalang-tao, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang banal na babae ay nagtuon sa paglalakbay-dambana sa mga tīrtha at naging matatag sa mga panatang-vrata.

Verse 3

वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता । पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा । त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च

Saanman umalingawngaw ang tinig ng Veda, doon siya pumaparoon na puspos ng galak; nangingilabot ang buo niyang katawan sa banal na pagdama, at palagi siyang nakikinig—tinalikdan ang lahat ng palamuting panghari at mga ligayang angkop sa paghahari.

Verse 4

अथ सापि द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि संस्थिते । सुषुवे सुप्रभं पुत्रं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्

Pagkaraan, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, nang dumating ang ikasampung buwan, ang marangal na babae ay nagsilang ng isang anak na lalaking maningning, napalilibutan ng Brahmanikong karangalan at mapalad na biyaya.

Verse 5

विश्वामित्रस्तथा ख्यातस्त्रैलोक्ये सचरा चरे । ववृधे स महाभागो नित्यमेवाधिकं नृणाम्

Kaya si Viśvāmitra ay sumikat sa tatlong daigdig, sa lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw; ang lubhang mapalad na iyon ay patuloy na lalong naging dakila sa hanay ng mga tao.

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । यदासौ यौवनोपेतः संजातो द्विजसत्तमाः

Gaya ng panginoon ng mga bituin—ang buwan—sa langit na dumarating sa maliwanag na kalahati ng buwan, gayon din siya’y umabot sa kabataan, O pinakamainam sa mga dvija.

Verse 7

राज्यक्षमस्तदा राज्ये गाधिना स नियोजितः । अनिच्छमानः स्वं राज्यं पितृपैतामहं महत्

Bagaman ganap na karapat-dapat sa paghahari, noon ay itinalaga siya ni Gādhi sa trono; datapwat hindi niya ninanais ang dakilang kahariang minana mula sa ama at mga ninuno.

Verse 8

वेदाध्ययनसंपन्नो नित्यं च पठते हि सः । ब्राह्मणोचितमार्गेण गच्छमानो दिवानिशम्

Pinagpala ng pag-aaral ng Veda, tunay ngang siya’y araw-araw na bumibigkas; at sa landas na nararapat sa isang brāhmaṇa, siya’y namuhay araw at gabi.

Verse 9

संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः । सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः

Pagkaraan, nang mailuklok niya ang anak sa kaharian, ang lubhang mapalad na iyon ay nagtungo sa gubat; kasama ang kanyang asawa, siya’y naging deboto sa āśrama ng vānaprastha.

Verse 10

विश्वामित्रोऽपि राज्यस्थो द्विजसंपूजने रतः । द्विजैः सर्वैश्चचाराथ स्नानजाप्यपरायणः

Si Viśvāmitra man, kahit nasa kaharian, ay nalulugod sa paggalang sa mga dvija; at kasama ang mga brāhmaṇa, siya’y naglakbay, nakatuon sa mga ritwal ng paliligo at sa japa, ang pag-uusal ng mantra.

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य पापर्द्धिं समुपागतः । प्रविवेश वनं रौद्रं नानामृगसमाकुलम्

Ngunit sa isang panahon, nang dumami ang kanyang kasalanan, pumasok siya sa isang mabangis na gubat na hitik sa sari-saring mababangis na hayop.

Verse 12

जघान स वने तत्र वराहान्संबरान्गजान् । तरक्षांश्च रुरून्खड्गानारण्यान्महिषांस्तथा

Doon sa gubat na iyon, pinatay niya ang mga baboy-ramo, mga usa na śambar, mga elepante; pati mga hyena, mga antilope, mga rhinoceros, at mga mailap na kalabaw.

Verse 13

सिंहान्व्याघ्रान्महासर्पाञ्छरभांश्च द्विजोत्तमाः । मृगयासक्तचित्तः स भ्रममाणो महावने

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, dahil sa pusong nahumaling sa pangangaso, siya’y gumala sa malawak na gubat—sa gitna ng mga leon, tigre, malalaking ahas, at maging ng mga nakapanghihilakbot na śarabha.

Verse 14

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे । क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः

Nang sumapit ang katanghalian, at ang Araw ay nakatigil sa tanda ng Vṛṣabha (Taurus), si Viśvāmitra—pagod sa gutom at uhaw—ay nanghina, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang.

Verse 15

आससादाश्रमं पुण्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । वसिष्ठोऽपि समालोक्य विश्वामित्रं नृपो त्तमम्

Narating niya ang banal na āśrama ng dakilang Vasiṣṭha; at si Vasiṣṭha man, nang makita si Viśvāmitra—ang pinakadakila sa mga hari—

Verse 16

निजाश्रमे तु संप्राप्तं सानन्दं सम्मुखो ययौ । दत्त्वा तस्मै तदार्घ्यं च मधुपर्कं च भूभुजे

Nang dumating siya sa sariling ashram, masayang lumapit si Vasiṣṭha upang salubungin siya, at inihandog sa hari ang nararapat na arghya at ang madhuparka bilang banal na pagtanggap.

Verse 17

अब्रवीच्च ततो वाक्यं स्वागतं ते महीपते । वद कृत्यं करोम्येव गृहायातस्य यच्च ते

Pagkaraan ay sinabi niya: “Maligayang pagdating sa iyo, O hari. Sabihin mo kung ano ang dapat gawin—tunay na gagawin ko—para sa iyo na dumating sa aking tahanan, anuman ang iyong pangangailangan.”

Verse 18

विश्वामित्र उवाच । मृगयायां परिश्रांतः पिपासाव्याकुलेन्द्रियः । पानार्थमिह संप्राप्त आश्रमे ते मुनीश्वर

Sinabi ni Viśvāmitra: “Pagod ako sa pangangaso, at ang aking mga pandama’y nababagabag sa uhaw. O panginoon sa mga pantas, naparito ako sa iyong ashram upang humingi ng tubig na maiinom.”

Verse 19

तत्पीतं शीतलं तोयं वितृष्णोऽहं व्यवस्थितः । अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्येन गच्छामि मंदिरम्

“Nang mainom ko ang malamig na tubig, napawi na ang aking uhaw at ako’y naging panatag. Ipagkaloob mo sa akin ang pahintulot, O Brahmana, upang makaalis ako patungo sa aking tahanan.”

Verse 20

वसिष्ठ उवाच । मध्याह्न समयो रौद्रः सूर्योऽतीव सुतापदः । तत्कृत्वा भोजनं राजन्नपराह्णे व्यवस्थिते । गन्तासि निजमावासं भुक्त्वान्नं मम चाश्रमे

Sinabi ni Vasiṣṭha: “Mabangis ang oras ng katanghalian; matindi ang sikat ng araw. Kaya, O hari, kumain ka muna. Kapag humupa na sa hapon, saka ka tutungo sa iyong tahanan—pagkatapos mong kumain dito sa aking ashram.”

Verse 21

राजोवाच । चतुरंगेण सैन्येन मृगयामहमागतः

Wika ng hari: “Ako’y naparito upang mangaso, na may kasamang aking hukbong apat na sangay.”

Verse 22

तवाश्रमस्य द्वारस्थं मम सैन्यं व्यवस्थितम् । बुभुक्षितेषु भृत्येषु यः स्वामी कुरुतेऽशनम्

“Nakahimpil ang aking hukbo sa tarangkahan ng iyong ashram. Kapag gutom ang mga lingkod, sinong panginoon ang makakakain nang mag-isa?”

Verse 23

स याति नरकं घोरं त्यज्यते च गुणैर्द्रुतम् । तस्मादाज्ञापय क्षिप्रं मां मुने स्वगृहाय भोः

Ang gumagawa niyon ay mahuhulog sa kakila-kilabot na impiyerno at agad na iiwan ng kabutihan. Kaya, O muni, iutos mo ngayon din na ako’y dalhin sa iyong tahanan.

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । यदि ते सेवकाः संति द्वारदेशे बुभुक्षिताः । सर्वानिहानय क्षिप्रं तृप्तिं नेष्याम्यहं परम्

Sinabi ni Vasiṣṭha: “Kung ang iyong mga tagapaglingkod ay nasa tarangkahan at nagugutom, dalhin silang lahat dito agad; aakayin ko sila sa ganap na pagkabusog.”

Verse 25

अस्ति मे नन्दिनीनाम कामधेनुः सुशोभना । वांछितं यच्छते सर्वं तपसा पार्थिवोत्तम

Mayroon akong maringal na Kāmadhenū na baka, ang pangalang Nandinī. Sa kapangyarihan ng tapasya, ipinagkakaloob niya ang lahat ng ninanais, O pinakamainam na hari.

Verse 26

तृप्तिं नेष्यति ते सर्वं सैन्यं पार्थिवसत्तम । तस्मादानीयतां क्षिप्रं पश्य मे धेनुजं फलम्

Siya ang magbibigay-kasiyahan sa buong hukbo mo, O pinakadakilang hari. Kaya dalhin siya agad—masdan ang bungang isinilang mula sa aking banal na baka.

Verse 27

तच्छ्रुत्वा चानयामास सर्वं सैन्यं महीपतिः । स्नातश्च कृतजप्यश्च सन्तर्प्य पितृदेवताः

Pagkarinig nito, dinala ng hari ang buong hukbo. Matapos maligo nang banal, matapos ang pagbigkas ng japa, at mapasiyahan ang mga Pitṛ at mga diyos sa handog, siya’y kumilos ayon sa nararapat.

Verse 28

ब्राह्मणान्वाचयित्वा च सिंहासनसमाश्रितः । एतस्मिन्नंतरे धेनुः समाहूता च नंदिनी

Pinabigkas niya sa mga Brāhmaṇa ang mga banal na salita at pagpapala, at umupo sa trono. Sa pagitan ng sandaling iyon, ipinatawag ang bakang si Nandinī.

Verse 29

वसिष्ठेन समाहूता विश्वामित्रपुरःस्थिता । अब्रवीच्च तता वाक्यं वसिष्ठमृषि सत्तमम्

Tinawag ni Vasiṣṭha, siya’y dumating at tumindig sa harap ni Viśvāmitra. Pagkaraan, sinabi niya ang mga salitang ito kay Vasiṣṭha, ang pinakadakilang ṛṣi.

Verse 30

आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि प्रशाधि माम्

Ibigay mo sa akin ang utos—ano ang dapat kong gawin? Patnubayan mo ako at mahabag ka sa akin.

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । पादप्रक्षालनाद्यं तु कुरुष्व वचनान्मम । विश्वामित्रस्य राजर्षेर्यावद्भोजनसंस्थितिम्

Wika ni Vasiṣṭha: Sa aking utos, isagawa mo ang mga ritwal na nagsisimula sa paghuhugas ng mga paa, at paglingkuran ang rāja-ṛṣi na si Viśvāmitra hanggang sa matapos ang kanyang pagkain.

Verse 32

खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः पेयैः पृथविधैः । कुरुष्व तृप्तिपर्यन्तं ससैन्यस्य महीपतेः । अश्वानां च गजानां च घासादिभिर्यथाक्रमम्

Sa lahat ng uri ng pagkaing matitigas, mga masasarap na nilalamas o nililick, mga pagkaing sinisipsip, at sari-saring inumin—maghandog hanggang sa ganap na mabusog ang hari kasama ang kanyang hukbo; at para sa mga kabayo at elepante, magbigay ng damo at iba pang pakain ayon sa nararapat na kaayusan.

Verse 33

सूत उवाच । बाढमित्येव साप्युक्त्वा ततस्तत्ससृजे क्षणात् । यत्प्रोक्तं तेन मुनिना भृत्यानां चायुतं तथा

Sabi ni Sūta: Nang sabihin lamang niya, “Mangyari nawa,” agad sa isang kisapmata ay iniluwal niya ang lahat ng ipinahayag ng muni—kasama pa ang sampung libong mga tagapaglingkod.

Verse 34

ततस्ते सर्वमादाय भृत्या भोज्यं ददुस्तथा । एकैकस्य पृथक्त्वेन प्रतिपत्तिपुरःसरम्

Pagkaraan, kinuha ng mga tagapaglingkod ang lahat at naghandog ng pagkain ayon sa nararapat—sa bawat isa nang hiwa-hiwalay—na may paggalang at wastong paghahanda na nangunguna.

Verse 35

एवं तया क्षणेनैव तृप्तिं नीतो महीपतिः । ससैन्यः सपरीवारो गजोष्ट्राश्वैर्वृषैः सह

Sa gayon, sa isang iglap lamang ay nabusog at nasiyahan ang hari—kasama ang kanyang hukbo at buong retinue, pati ang mga elepante, kamelyo, kabayo, at mga toro.

Verse 36

ततस्तु कौतुकं दृष्ट्वा विश्वामित्रो महीपतिः । सामात्यो विस्म याविष्टो मन्त्रयामास च द्विजाः

Pagkaraan, nang makita ang kagila-gilalas na himalang iyon, si Haring Viśvāmitra, kasama ang kanyang mga ministro, ay napuno ng pagkamangha at sumangguni sa mga brāhmaṇa.

Verse 37

अहो चित्रमहो चित्रं ययाऽकस्माद्वरूथिनी । तृप्तिं नीतेयमस्माकं क्षुत्पिपासासमाकुला

“Kay hiwaga—kay tunay na hiwaga! Sa pamamagitan niya, ang buong hukbo namin na nababagabag sa gutom at uhaw ay biglang napawi at nabusog.”

Verse 38

तस्मात्संनीयतामेषा स्वगृहं धेनुरुत्तमा । किं करिष्यति विप्रोऽयं निर्भृत्यो वनसंस्थितः

“Kaya’t dalhin ang dakilang bakang ito sa aming tahanan. Ano ang mapapakinabangan ng brāhmaṇang ito, na naninirahan sa gubat na walang mga tagapaglingkod?”

Verse 39

ततो वसिष्ठमाहूय वाक्यमेतदुवाच सः । नंदिनी दीयतां मह्यं किं करिष्यसि चानया

Pagkatapos, ipinatawag niya si Vasiṣṭha at sinabi ang mga salitang ito: “Ibigay mo sa akin si Nandinī. Ano pa ang gagawin mo sa kanya?”

Verse 40

त्वमेको वनसंस्थस्तु निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । अथवा तव दास्यामि व्ययार्थे मुनिसत्तम । वरान्ग्रामांश्च हस्त्यश्वानन्यांश्चापि यथेप्सितान्

“Ikaw ay nag-iisa sa gubat, malaya sa alitan at walang pag-aari. O kaya, O pinakadakilang muni, bibigyan kita para sa iyong gugulin: mahuhusay na nayon, mga elepante at kabayo, at iba pang bagay—anumang iyong naisin.”

Verse 41

वसिष्ठ उवाच । होमधेनुरियं राजन्नस्माकं कामदोहिनी । अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्

Wika ni Vasiṣṭha: “O Hari, ito ang aming bakang pang-homa, ang tumutupad ng mga ninanais. O dakilang hari, ang baka ay hindi dapat ipamigay—kahit karaniwang baka man—lalo na sa mga brāhmaṇa.”

Verse 42

किं पुनर्नंदिनी यैषा सर्वकामप्रदायिनी । अपरं शृणु राजेंद्र स्मृतिवाक्यमनुत्तमम्

“Lalo pa nga sa Nandinī na ito, na nagbibigay ng lahat ng ninanais! At muli, O panginoon ng mga hari, pakinggan mo ang walang kapantay na pahayag ng Smṛti.”

Verse 43

गवां हि विक्रयार्थे च यदुक्तं मनुना स्वयम् । गवां विक्रयजं वित्तं यो गृह्णाति द्विजोत्तमः

Sapagkat si Manu mismo ang nagpahayag tungkol sa pagbebenta ng mga baka: ang pinakamainam sa mga dvija na tumatanggap ng yaman mula sa pagbenta ng baka ay nagkakamit ng mabigat na kasalanan.

Verse 44

अन्त्यजः स परिज्ञेयो मातृविक्रयकारकः । तस्मान्नाहं प्रदास्यामि नन्दिनीं तां महीपते

Ang gayong tao ay dapat makilalang isang itinakwil, na parang nagbenta ng sarili niyang ina. Kaya, O hari, hindi ko ipagkakaloob ang Nandinī na iyon.

Verse 45

न साम्ना नैव भेदेन न दानेन कथंचन । न दण्डेन महाराज तस्माद्गच्छ निजालयम्

Hindi sa pakiusap, ni sa panlilinlang, ni sa anumang handog—ni kahit sa dahas, O dakilang hari. Kaya bumalik ka sa sarili mong tahanan.

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । यत्किंचिद्विद्यते रत्नं पार्थिवस्य क्षितौ द्विज । तत्सर्वं राजकीयं स्यादिति वित्तविदो विदुः

Wika ni Viśvāmitra: O brāhmaṇa, anumang kayamanang hiyas na nasa ibabaw ng lupa sa loob ng nasasakupan ng isang hari—alamin mong lahat iyon ay sa hari; gayon ang pahayag ng mga nakaaalam sa pamamahala at yaman.

Verse 47

रत्नभूता ततो धेनुर्ममेयं नंदिनी स्थिता । दण्डेनापि ग्रहीष्यामि साम्ना यच्छसि नो यदि

Sapagkat ang bakang ito ay isang hiyas sa sarili nito, ang Nandinī na ito ay akin. Kung hindi mo siya ibibigay sa pamamagitan ng mapayapang pananalita, aagawin ko siya kahit sa pamamagitan ng lakas.

Verse 48

एवमुक्त्वा वसिष्ठं स विश्वामित्रो महीपतिः । आदिदेश ततो भृत्यान्नदिनीयं प्रगृह्यताम्

Pagkasabi nito kay Vasiṣṭha, iniutos ni Haring Viśvāmitra sa kanyang mga alipin: “Dakpin ang Nandinī na ito at dalhin.”

Verse 49

अथ सा भृत्यवर्गेण नीयमाना च नंदिनी । हन्यमाना प्रहारैश्च पाषाणैर्लकुटैरपि

Pagkaraan, si Nandinī, habang hinihila ng pangkat ng mga alipin, ay pinaghahampas at sinasaktan—binubugbog pa ng mga bato at pamalo.

Verse 50

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना प्रहारैर्जर्जरीकृता । कृच्छ्रादुपेत्य तं प्राह वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

Luhaan ang mga mata, lugmok at wasak sa mga hampas, siya’y lumapit nang may hirap at nagsalita kay Vasiṣṭha, ang pinakadakila sa mga pantas.

Verse 51

किं दत्तास्मि मुनिश्रेष्ठ त्वयाहं चास्य भूपतेः । येन मां कालयंत्यस्य पुरुषाः स्वामिनो यथा

O pinakadakilang muni, ibinigay mo ba ako sa haring ito? Kaya ba ako itinataboy ng kanyang mga tao na para bang ako’y pag-aari ng kanilang panginoon?

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । न त्वां यच्छाम्यहं धेनो प्राणत्यागेऽपि संस्थिते । तद्रक्षस्व स्वयं धेनो आत्मानं मत्प्रभावतः

Wika ni Vasiṣṭha: O banal na baka, hindi kita ibibigay, kahit pa humantong sa pag-aalay ng aking buhay. Kaya, o baka, ipagtanggol mo ang iyong sarili sa sarili mong lakas, na pinalalakas ng aking kapangyarihang espirituwal.

Verse 53

एवमुक्ता तदा धेनुर्वसिष्ठेन महात्मना । कोपाविष्टा ततश्चक्रे हुंकारान्दारुणांस्तथा

Nang masabihan ng dakilang-loob na si Vasiṣṭha, ang banal na baka ay sinaklot ng poot at nagpakawala ng mababangis at nakapanghihilakbot na ungol.

Verse 54

तस्या हुंकारशब्दैश्च निष्क्रांताः सायुधा नराः । शबराश्च पुलिंदाश्च म्लेच्छाः संख्याविवर्जिताः

Mula sa tunog ng kanyang ungol ay lumitaw ang mga lalaking may sandata—maging ang mga Śabara at Puliṇḍa—mga mleccha na di-mabilang.

Verse 55

तैश्च भृत्या हताः सर्वे विश्वामित्रस्यभूपतेः । ततः कोपाभिभूतोऽसौ विश्वामित्रो महीपतिः

Sa kamay ng mga mandirigmang iyon, napatay ang lahat ng mga tauhan ng Haring Viśvāmitra. Pagkaraan, ang pinunong si Viśvāmitra ay nilamon ng matinding poot.

Verse 56

सज्जं कृत्वा स्वसैन्यं तु चतुरंगं प्रकोपतः । युद्धं चक्रे च तैः सार्धं मरणे कृतनिश्चयः

Sa tindi ng poot, inihanda niya ang sarili niyang hukbong apat-na-sangay at nakipagdigma kasama nila, handang tumanggap kahit kamatayan.

Verse 57

अथ ते सैनिका स्तस्य ते गजास्ते च वाजिनः । पश्यतो निहताः सर्वे पुरुषैर्धेनुसंभवैः

Pagkaraan, ang kanyang mga kawal—ang kanyang mga elepante at mga kabayo—ay napatay lahat sa harap ng kanyang mga mata ng mga lalaking isinilang mula sa baka.

Verse 58

विश्वामित्रं परित्यज्य शेषं सर्वं निपातितम् । तं दृष्ट्वा वेष्टितं म्लेच्छैर्यु ध्यमानं महीपतिम्

Iniwan nilang hindi nasaktan si Viśvāmitra at ibinagsak ang lahat ng natitira. Nang makita ang haring nakikipaglaban habang napaliligiran ng mga mleccha—

Verse 59

कृपां कृत्वा वसिष्ठस्तु नन्दिनीमिदमब्रवीत् । रक्ष नंदिनि भूपालं म्लेच्छैरेतैः समावृतम्

Dahil sa habag, sinabi ni Vasiṣṭha kay Nandinī: “O Nandinī, ipagtanggol mo ang haring ito na napaliligiran ng mga mleccha.”

Verse 60

राजा हि यत्नतो रक्ष्यो यत्प्रसादादिदं जगत् । सन्मार्गे वर्तते सर्वं न चामार्गे प्रवर्तते

Sapagkat ang hari ay dapat ingatan nang buong pagsisikap; sa kanyang biyaya ay nananatili ang sanlibutan. Sa pamamagitan niya, ang lahat ay lumalakad sa mabuting landas at hindi lumilihis sa maling daan.

Verse 61

ततस्तु नंदिनीं यावन्निषेधयितुमागताम् । विश्वामित्रोऽसिमुद्यम्य प्रहर्तुमुपचक्रमे

Pagkaraan, nang lumapit si Nandinī upang pigilan siya, itinaas ni Viśvāmitra ang kanyang tabak at nagsimulang manalakay.

Verse 62

वसिष्ठोऽपि समालोक्य वध्यमानां च तां तदा । बाहुं संस्तंभयामास खड्गं तस्य च भूपतेः

Si Vasiṣṭha man, nang makita siyang sinasalakay noon, ay pinatigil ang bisig ng hari—pati ang kanyang tabak.

Verse 63

अथ वैलक्ष्यमापन्नो विश्वामित्रो महीपतिः । प्रोवाच व्रीडया युक्तो वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

Pagkaraan, ang haring si Viśvāmitra, napahiya at puno ng hiya, ay nagsalita kay Vasiṣṭha, ang pinakadakila sa mga pantas.

Verse 64

रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैः । म्लेच्छैः कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भेन तु विवर्जितम्

“Iligtas mo ako, O pinakadakilang muni, na pinapatay ng malulupit na Mleccha. Ibalik ang aking bisig, ngunit alisin ang kapansanang pamamanhid (stambha).”

Verse 65

ममापराधात्संनष्टं सर्वं सैन्यमनन्तकम् । तस्माद्यास्याम्यहं हर्म्यं न युद्धेन प्रयोजनम्

“Dahil sa sarili kong pagkakasala, nalipol ang aking hukbong wari’y walang hanggan. Kaya babalik ako sa palasyo; wala nang saysay ang digmaan.”

Verse 66

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च । न तिष्ठति चिरं युद्धे यथाहं मदगर्वितः

Ang walang disiplina, kahit magkamit ng yaman, kaalaman, at kapangyarihan, hindi magtatagal sa digmaan—gaya ko na nalasing sa pagmamataas.

Verse 67

सूत उवाच । एवमुक्तो वसिष्ठस्तु विश्वामित्रेण भूभुजा । चकार तं भुजं तस्य स्तंभदोषविवर्जितम्

Sabi ni Sūta: Nang masabihan nang gayon ni Haring Viśvāmitra, ibinalik ni Vasiṣṭha ang kanyang bisig, at inalis ang sakit ng pamamanhid at paninigas.

Verse 68

अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं विधाय स शुभं करम् । गच्छ राजन्विमुक्तोऽसि स्तंभदोषेण वै मया

Nang gawing buo at mapalad ang kanyang kamay, nagsalita si Vasiṣṭha na may banayad na ngiti: “Humayo ka, O Hari—pinalaya na kita sa kapinsalaan ng pamamanhid.”

Verse 69

माकार्शीर्ब्राह्मणैः सार्धं विरोधं भूय एव हि । अनुज्ञातः स तेनाथ विश्वामित्रो महीपतिः

“Huwag ka nang muling makipag-alitan sa mga brāhmaṇa.” Sa gayong pahintulot, umalis na si Haring Viśvāmitra.

Verse 71

प्रलापमकरोत्तत्र बाष्पपर्याकुलेक्षणः । धिग्बलं क्षत्रियाणां च धिग्वीर्यं धिक्प्रजीवितम्

Doon siya nanaghoy, luhaan ang mga mata: “Sumpain ang lakas ng mga kṣatriya! Sumpain ang kagitingan! Sumpain ang buhay na basta nagpapatuloy lamang!”

Verse 72

श्लाघ्यं ब्रह्मबलं चैकं ब्राह्म्यं तेजश्च केवलम्

Tanging ang lakas na isinilang mula sa Brahman ang tunay na karapat-dapat purihin—tanging ang brahmanikong ningning ang pinakadakila.

Verse 74

एतत्कर्म मया कार्यं यथा स्याद्ब्रह्मजं बलम् । त्यक्त्वा चैव निजं राज्यं चरिष्यामि महत्तपः । एवं स निश्चयं कृत्वा राज्ये संस्थाप्य वै सुतम् । नाम्ना विश्वसहं ख्यातं प्रजगाम तपोवनम्

“Ito ang gawaing dapat kong gawin upang sumibol sa akin ang lakas na isinilang mula sa Brahman. Tatalikuran ko ang aking kaharian at magsasagawa ng dakilang pag-aayuno at pagninilay.” Sa gayong pasiya, iniluklok niya sa trono ang kanyang anak—na bantog sa pangalang Viśvasaha—at nagtungo sa gubat ng pagtitika.

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रराज्यपरित्यागवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

Sa ganito nagtatapos, sa kagalang-galang na Skanda Mahāpurāṇa—sa Saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod, sa ikaanim na aklat, sa Nāgara Khaṇḍa, sa Māhātmya ng banal na pook ng Hāṭakeśvara—ang kabanatang pinamagatang “Paglalarawan sa Pagwawaksi ni Viśvāmitra sa Pagkahari,” na siyang Kabanata 167.