Adhyaya 158

Verse 1

सूत उवाच । पुष्पोऽपि गुटिके लब्ध्वा भास्कराद्वारितस्करात् । चिराद्भोजनमासाद्य प्रस्थितो वैदिशं प्रति

Sinabi ni Sūta: Si Puṣpa man, matapos makamtan mula kay Bhāskara ang guṭikā, isang pildoras na nagtataboy sa mga magnanakaw, at nang sa wakas ay makakuha ng pagkain, ay naglakbay patungong Vidiśā.

Verse 2

ततो वैदिशमासाद्य स पुष्पो हृष्टमानसः । शुक्ला तां गुटिकां वक्त्रे चकारद्विजसत्तमाः

Pagdating sa Vidiśā, si Puṣpa na may pusong nagagalak ay inilagay sa kanyang bibig ang makinang na puting pildoras na iyon, O pinakamainam sa mga dalawang-besing isinilang.

Verse 3

मणिभद्रसमो जातस्तत्क्षणादेव स द्विजः । हट्टमार्गं गते सोऽथ तस्मिन्गत्वाऽथ मंदिरे । प्रविष्टः सहसा मध्ये प्रहृष्टेनांतरात्मना

Ang brahmanang iyon ay agad naging tulad ni Maṇibhadra. Pagkaraan, nagtungo siya sa daang pamilihan; pagdating doon, bigla siyang pumasok sa isang mansiyon, sa pinakaloob nito, na may pusong nag-uumapaw sa galak.

Verse 4

ततश्चाकारयामास तं षंढं द्वारमाश्रितम् । तस्य दत्त्वाथ वस्त्राणि पश्चात्षंढमुवाच सः

Pagkaraan, inatasan niya ang eunuko na magbantay sa may pintuan. Matapos bigyan ito ng mga kasuotan, nagsalita pa siya sa eunuko.

Verse 5

षंढकश्चित्पुमानत्र सम्यग्वेषकरो हि सः । मम वेषं समाधाय भ्रमते सकले पुरे

Dito ay may isang eunuko, isang lalaking bihasa sa pagpapanggap at pagbabalatkayo. Isinuot niya ang aking anyo at naglilibot sa buong lungsod.

Verse 6

सांप्रतं मद्गृहे सोऽथ लोभनायागमिष्यति । स च कृत्रिम वेषेण निषेद्धव्यस्त्वया हि सः । स तथेति प्रतिज्ञाय द्वारदेशं समाश्रितः

Ngayon ay darating siya sa aking bahay upang mang-akit at manlinlang. At yamang siya’y dumarating na may huwad na pagbabalatkayo, dapat mo siyang pigilan. Nang mangakong, “Gayon nga,” pumuwesto siya sa may pintuan.

Verse 7

पुष्पोऽपि चाब्रवीद्भार्यां माहिकाख्यां ततः परम् । माहिकेद्य मया दृष्टः स्वतातः स्वपुरः स्थितः

Pagkaraan, nagsalita rin si Puṣpa sa kanyang asawang nagngangalang Māhikā: “Māhikā, ngayong araw nakita ko ang sarili kong ama na nakatayo sa sarili niyang lungsod.”

Verse 8

वीरभद्रः सुदुःखार्तो मलिनांबरसंवृतः । अब्रवीच्च ततः कोपान्मामेवं परुषाक्षरम्

Si Vīrabhadra, nilamon ng matinding dalamhati at nakasuot ng maruruming kasuotan, ay nagsalita sa akin sa galit, gamit ang mabibigat na salita.

Verse 9

धिग्धिक्पाप त्वया कन्यातीव रूपवती सदा । वंचयित्वा जनेतारमुदूढा सा सुमध्यमा

“Sumpa, sumpa sa iyo, makasalanan! Ang dalagang iyon—laging napakaganda—ay naipakasal matapos dayain ang kanyang amang nagluwal; ang may baywang na payat na iyon.”

Verse 10

न दत्तं तत्पितुः किंचिन्न तस्या अथ पुत्रक । विधवां यादृशीं तां च श्वेतांबरधरां सदा

“Walang anumang ibinigay sa kanyang ama—tunay na wala, anak ko. At ang babaeng iyon, na wari’y balo, ay laging nakadamit ng puti.”

Verse 11

संधारयसि पापात्मन्नेष्टं भोज्यं प्रयच्छसि । तस्मात्तस्याः पितुर्देहि त्वं सुवर्णायुतं ध्रुवम्

“Ikaw na masamang-loob, ikaw ang sumusuporta sa kanya at nagbibigay ng pagkaing ninanais niya. Kaya’t tiyak na dapat mong ibigay sa kanyang ama ang sampung libong pirasong ginto.”

Verse 12

भूषणं वांछितं तस्या यत्तद्वै रुचिपूर्वकम् । येन संधारयेद्भार्या साऽनंदं परमं गता

At ang palamuti na kanyang ninanais—ibigay mo iyon nang may mabuting kalooban—upang ang asawa ay mapahalagahan at matustusan; sa gayon ay makakamit niya ang pinakamataas na kagalakan.

Verse 13

निरानंदा यतो नारी न गर्भं धारयेत्स्फुटम् । निःसंतानो यतो वंशः स्वर्गादपि क्षितिं व्रजेत्

Sapagkat kapag ang isang babae ay walang kagalakan, hindi niya ganap na naitataguyod ang pagbubuntis; at kapag ang isang angkan ay walang supling, ito ay bumabagsak sa lupa kahit mula sa langit.

Verse 14

स पतिष्यत्यसंदिग्धं कुलांगारेण च त्वया । सा त्वमानय वस्त्राणि गृहमध्याच्छुभानि च

Siya ay tiyak na babagsak—walang duda—dahil sa iyo, na kahihiyan ng pamilya. Kaya ikaw, dalhin mo ang mga mapalad na kasuotan mula sa loob ng bahay.

Verse 15

यानि दत्तानि भूपेन व्यवहारैस्तदा मम । पञ्चांगश्च प्रसादो यो मया प्राप्तश्च तैः सह

Ang mga bagay na ibinigay sa akin noon ng hari bilang bahagi ng mga legal na kasunduan—at ang limang bahaging palamuti, at ang pabor na natanggap ko kasama ng mga iyon—

Verse 16

त्वं संधारय गात्रैः स्वैः शीघ्रं रसवतीं कुरु । भोजनायैव शीघ्रं तु त्वया सार्धं करोम्यहम्

Gayakan mo ang iyong sarili gamit ang iyong sariling mga viyas; mabilis na ihanda ang malinamnam na pagkain. Sapagkat sa pagkain—tunay na mabilis—gagawin ko ito kasama mo.

Verse 17

एकस्मिन्नपि पात्रे च तदादेशादसंशयम् । सापि सर्वं तथा चक्रे यदुक्तं तेन हर्षिता

Kahit sa iisang sisidlan, sa kanyang utos nang walang pag-aalinlangan, ginawa niya ang lahat nang eksakto sa kanyang sinabi, na nalulugod sa kanya.

Verse 18

भोजनाच्छादनं चैव निर्विकल्पेन चेतसा । ततः कामातुरः पुष्पो मैथुनायोपचक्रमे

Sa isipang walang pag-aalinlangan ay nagbigay siya ng pagkain at damit; pagkatapos ay si Puṣpa, na pinahihirapan ng pagnanasa, ay nagsimulang magtungo sa pakikipagtalik.

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मणिभद्रः समुत्सुकः । क्षुत्क्षामः स पिपासार्तो व्यवहारोत्थलिप्सया

Samantala ay dumating si Maṇibhadra, sabik—nangayat sa gutom, nahihirapan sa uhaw, at itinataboy ng kasakiman na nagmumula sa mga makamundong gawain.

Verse 20

प्रवेशं कुरुते यावद्गृहमध्ये समुत्सुकः । निषिद्धस्तेन षण्ढेन भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

Habang sabik siyang sumubok na pumasok sa bahay, pinigilan siya ng bating na iyon, na paulit-ulit siyang pinagalitan.

Verse 21

हठाद्यावत्प्रवेशं स चकार निजमंदिरे । तावच्च दण्डकाष्ठेन मस्तके तेन ताडितः

Ngunit nang, dahil sa katigasan ng ulo, pinilit niyang pumasok sa sarili niyang bahay, sa sandaling iyon ay pinalo siya sa ulo nito gamit ang isang tungkod.

Verse 22

अथ संपतितो भूमौ मूर्छया संपरिप्लुतः । कर्तव्यं नैव जानाति तत्प्रहारप्रपीडितः

Pagkaraan, bumagsak siya sa lupa, nilamon ng pagkahimatay; dahil sa bigwas na iyon, hindi na niya alam kung ano ang nararapat gawin.

Verse 23

ततः कोलाहलो जातस्तस्य द्वारे गृहस्य च । जनस्य संप्रयातस्य हाहाकारपरस्य च

Pagkatapos, sumiklab ang kaguluhan sa pintuan ng bahay na iyon; nagtipon ang mga tao roon, humihiyaw sa matinding dalamhati.

Verse 24

पप्रच्छुस्तं जनाः केचि द्धिक्पाप किमिदं कृतम् । वृत्तिभंगः कृतोऽनेन अथ त्वं व्यंतरार्दितः

May ilang tao ang nagtanong sa kanya: “Sumpain ka, makasalanan—ano itong ginawa mo? Sa gawaing ito, nasira ang kabuhayan ng isang tao. O ikaw ba’y pinahihirapan ng isang ligaw na espiritu (vyantara)?”

Verse 25

इमामवस्थां यन्नीतः संप्राप्तोऽसि नृपाद्वधम्

“Dahil dinala mo siya sa ganitong kalagayan, napasaiyo ang hatol na kamatayan mula sa hari.”

Verse 26

षंढ उवाच । न वृत्तिर्गर्हिता तेन नाहं व्यंतरपीडितः । मणिभद्रो न चैष स्यादेष वेषकरः पुमान्

Sinabi ni Ṣaṇḍha: “Hindi kapintasan ang kabuhayang iyon, at hindi ako pinahihirapan ng anumang espiritu. At ang taong ito’y hindi si Maṇibhadra; isa lamang siyang mapagkunwari, lalaking nagbibihis at nagpapanggap.”

Verse 27

माणिभद्रं वपुः कृत्वा संप्राप्तो याचितुं धनम् । हठात्प्रविश्यमानस्तु स मया मूर्ध्नि ताडितः

Nag-anyong Maṇibhadra siya at dumating upang mamalimos ng salapi. Ngunit nang pilitin niyang pumasok, hinampas ko siya sa ulo.

Verse 28

मणिभद्रो गृहस्यांतर्भुक्त्वा शयनमाश्रितः । संतिष्ठते न जानाति वृत्तांतमिदमा स्थितम्

Samantala, si Maṇibhadra—pagkakain sa loob ng bahay—ay humimlay upang magpahinga. Nanatili siya roon, walang kamalay-malay sa nangyari.

Verse 29

ततः पुष्पोऽपि तच्छ्रुत्वा तं च कोलाहलं बहिः । मणिभद्रस्य रूपेण द्वारदेशं समागतः

Pagkaraan, si Puṣpa man ay nakarinig ng kaguluhan sa labas at lumapit sa pintuan, taglay ang anyo ni Maṇibhadra.

Verse 30

अब्रवीन्नित्यमभ्येति मम रूपेण चाधमः । एष वेषधरः कश्चिद्याचितुं धनमेव हि

Sinabi niya: “Ang hamak na ito’y laging dumarating sa aking mismong anyo. Isa siyang mapagkunwaring nagbabalatkayo, na pumarito lamang upang mamalimos ng salapi.”

Verse 31

एतेनापि च षंढेन न च भद्रमनुष्ठितम् । यत्कुब्जोऽयं हतो मूर्ध्नि याचितुं समु पस्थितः

“At dahil din sa Ṣaṇḍha na ito, walang kabutihang nagawa—sapagkat ang kuba na ito, na dumating upang mamalimos, ay nahampas sa ulo.”

Verse 32

एतस्मिन्नन्तरे सोऽपि चेतनां प्राप्य कृत्स्नशः । वीक्षते पुरतो यावत्तावदात्मसमः पुमान्

Noon din, siya man ay muling nagbalik ang ganap na malay; at nang tumingin siya sa unahan, nakita niya sa harap niya ang isang lalaking lubos na kawangis niya.

Verse 33

सर्वतः स तमालोक्य ततो वचनमब्रवीत्

Tiningnan niya siya mula sa lahat ng panig, at saka niya binigkas ang mga salitang ito.

Verse 34

क्व चोरः संप्रविष्टो मे मम रूपेण मंदिरे । भेदयित्वा तु षण्डाख्यमेवं दत्त्वा च वाससी

“Nasaan ang magnanakaw na pumasok sa aking tahanan sa mismong anyo ko? Binuksan niya nang sapilitan ang tinatawag na Ṣaṇḍa, at sa gayon ay kinuha at ipinamahagi ang mga kasuotan… isang kahihiyang ginawa niya!”

Verse 35

यावद्भूपगृहं गत्वा त्वां षंढेन समन्वितम् । वधाय योजयाम्येव तावद्द्रुततरं व्रज

“Bago ako magtungo sa palasyo ng hari at ipagapos ka—kasama si Ṣaṇḍa—para sa pagbitay, lumayas ka na ngayon din, at mas mabilis pa!”

Verse 36

पुष्प उवाच । मम रूपं समाधाय त्वमायातो गृहे मम । शून्यं मत्वा ततो ज्ञातस्त्वयाऽहं गृहसंस्थितः

Sinabi ni Puṣpa: “Kinuha mo ang aking anyo at pumasok sa aking bahay. Inakala mong walang tao, ngunit ako ang nagpaunawa sa iyo na ako’y naroon sa loob ng tahanan.”

Verse 37

ततो नृपाय दास्यामि वधार्थं च न संशयः । नो चेद्गच्छ द्रुतं पाप यदि जीवितुमिच्छसि

Kung gayon, ibibigay kita sa hari upang ipapatay—walang alinlangan. Kung hindi, umalis ka agad, ikaw na makasalanan, kung nais mong mabuhay.

Verse 38

सूत उवाच । एवमुक्त्त्वा ततस्तौ च बाहुयुद्धेन वै मिथः । युध्यमानौ नरैरन्यैः कृच्छ्रेण तु निवारितौ

Sinabi ni Sūta: “Pagkasabi niyon, ang dalawa ay naglaban sa isa’t isa sa paligsahan ng lakas ng bisig. Habang sila’y nagbabanggaan, ang ibang lalaki’y hirap na hirap silang pigilan.”

Verse 39

ततस्ते स्वजना ये तु मणिभ द्रस्य चागताः । परिजानंति नो द्वाभ्यां विशेषं माणिभद्रकम्

Pagkaraan, ang sariling mga tao niya na dumating doon ay hindi makakita ng pagkakaiba sa dalawa; hindi nila matiyak kung sino ang tunay na Māṇibhadra.

Verse 40

वालिसुग्रीवयोर्युद्धं तारार्थे युध्यमानयोः । एवं विवदमानौ तु क्रोधताम्रा यतेक्षणौ

Gaya ng labanan nina Vāli at Sugrīva na nagtagisan dahil kay Tārā—gayon din ang dalawang ito; sa kanilang pagtatalo, namula sa galit ang kanilang mga mata.

Verse 41

राजद्वारं समासाद्य स्थितौ स्वजनसंवृतौ । द्वाःस्थेन सूचितौ राज्ञे सभातलमुपस्थितौ

Nang marating nila ang tarangkahan ng hari, tumayo silang napapalibutan ng kanilang mga tao. Ipinabatid sila ng bantay-pinto sa hari, at sila’y pumasok at humarap sa bulwagan ng kapulungan ng palasyo.

Verse 42

चौरचौरेति जल्पन्तौ पर स्परवधैषिणौ । भूभुजा वीक्षितौ तौ च द्विजौ तु द्विजसत्तमाः

Sumisigaw sila, “Magnanakaw! Magnanakaw!” at naghahangad na patayin ang isa’t isa. Nasaksihan sila ng hari—dalawang brāhmaṇa, mga dakila sa hanay ng mga dwija (dalawang ulit na isinilang).

Verse 43

न विशेषोऽस्ति विश्लेषस्तयोरेकोपिकायतः । ततश्च व्यवहारेषु समती तेषु वै तदा

Walang pagkakaibang maihihiwalay sa dalawa—kapwa sila lumitaw na iisang anyo, ganap na magkatulad. Kaya sa pagdinig noon, nanatiling patas at timbang ang hari sa kanilang dalawa.

Verse 44

पृष्टौ गुह्येषु सर्वेषु प्रत्यक्षेषु विशेषतः । वदतस्तौ यथावृत्तं पृथक्पृथग्व्यवस्थितम्

Nang tanungin sila tungkol sa lahat—maging sa mga lihim na bagay at lalo na sa mga hayag na nasasaksihan—isinaysay ng dalawa ang pangyayari ayon sa tunay na naganap, bawat isa’y may sariling hiwalay na salaysay.

Verse 45

ततस्तु स्वजनैः सर्वैरेको नीत्व थ चान्यतः । पृष्टो गोत्रान्वयं सर्वं द्वितीयस्तु ततः परम्

Pagkaraan, sa harap ng lahat ng kamag-anak, ang isa ay inihiwalay at tinanong nang buo tungkol sa kanyang angkan, gotra, at buong salinlahi. Pagkatapos nito, ang ikalawa ay tinanong din sa gayunding paraan.

Verse 46

तेषामपि तथा सर्वं यथासम्यङ्निवेदितम् । अथ राजा बृहत्सेनः सर्वांस्तानि दमब्रवीत्

Gayundin, ang kanilang panig ay naglahad ng lahat sa kaparehong paraan, tumpak at ayon sa wastong pagkakasunod. Pagkaraan, nagsalita si Haring Bṛhatsena ng mga salitang may pagpipigil at matuwid na paghatol.

Verse 47

पत्नी चानीयतां तस्य मणिभद्रस्य वै गृहात् । निजकान्तस्य विज्ञाने सा प्रमाणं भविष्यति

Dalhin dito ang kanyang asawa mula sa bahay ni Maṇibhadra. Sa pagkilala sa tunay niyang minamahal, siya ang magiging tiyak na patunay.

Verse 48

ततो गत्वा च सा प्रोक्ता पुरुषैर्नृपसंभवैः । आगच्छ कांतं जानीहि त्वं प्रमाणं भविष्यसि

Pagkaraan, nagtungo ang mga tauhan ng hari at sinabi sa kanya: “Halika—kilalanin ang iyong minamahal. Ikaw ang magiging patunay sa bagay na ito.”

Verse 49

ततः सा व्रीडया युक्ता प्रच्छादितशिरास्ततः । नृपाग्रे संस्थिता प्रोचे विद्धिसम्यङ्निजं प्रियम्

Pagkatapos, siya na may kahinhinan at nakatalukbong ang ulo ay tumindig sa harap ng hari at nagsabi: “Alamin nang wasto kung sino ang tunay kong minamahal.”

Verse 50

न वयं निश्चयं विद्मो न चैते स्वजनास्तव

“Hindi namin nalalaman ang katiyakan, at ang mga taong ito’y hindi mo rin mga kamag-anak.”

Verse 51

ततः सा चिन्तयामास निजचित्ते वरांगना । मणिभद्रेण दग्धाहमीर्ष्यावह्निगताऽनिशम्

Pagkatapos, ang marangal na babae ay nagmuni sa kanyang puso: “Ako’y pinaso ni Maṇibhadra, at walang tigil na nilalamon ng apoy ng paninibugho.”

Verse 52

वंचयित्वा तु पितरं गृहीतास्मि ततः परम् । न किंचित्पाप्मना दत्तं जल्पयित्वा धनं बहु

Matapos kong dayain ang aking ama, ako’y dinala palayo pagkaraan. Bagama’t maraming yaman ang ipinangako sa salita, wala ni anuman ang tunay na ibinigay, sapagkat nadungisan ng kasalanan.

Verse 53

द्वितीयेन तु मे पुंसा मर्त्यलोके सुखं कृतम् । दत्त्वा वस्त्राणि चित्राणि तथैवाभरणानि च

Ngunit sa ikalawang lalaki, ipinagkaloob sa akin ang ligaya sa daigdig ng tao; binigyan niya ako ng magagarang kasuotan at gayundin ng mga alahas.

Verse 54

प्रदास्यति च तातस्य सुवर्णं कथितं च यत् । यद्गृह्णामि स्वहस्तेन मणिभद्रं द्वितीयकम्

At ang ginto na sinabing ipagkakaloob ng aking ama—ang tinatanggap ko sa sarili kong kamay—ay ang ikalawang Maṇibhadra na ito.

Verse 55

एवं निश्चित्य मनसा दृष्ट्वा रक्तपरिप्लुतम् । प्रथमं मणिभद्रं सा जगृहेऽथ द्वितीयकम्

Sa gayong pasya sa kanyang puso, at nang makita ang unang Maṇibhadra na naliligo sa dugo, tinanggap niya ang ikalawang Maṇibhadra.

Verse 56

अब्रवीच्च ततो वाक्यं सर्वलोकस्य शृण्वतः । अहं तातेन दत्तास्य विवाहे अग्निसंनिधौ

Pagkaraan, nagsalita siya habang nakikinig ang lahat: “Sa kasal, sa harap ng banal na apoy, ibinigay ako ng aking ama sa kanya.”

Verse 57

द्वितीयोऽयं दुराचारो वेषकर्ता समा गतः । मां च प्रार्थयते गुप्तां नानाचारैः पृथग्विधैः

“Ang ikalawang ito ay masamang tao, bihasa sa pagbabalatkayo, na dumating dito; at lihim niya akong hinahanap sa sari-saring paraang di-matuwid.”

Verse 58

ततस्तु पार्थिवः क्रुद्धस्तस्य शाखावलंबनम् । आदिदेश द्विजश्रेष्ठा मणिभद्रस्य दुर्मतेः

Pagkaraan, nagngitngit ang hari at iniutos na isabit sa sanga ng punò ang masamang-loob na Maṇibhadra—O pinakamainam sa mga dalawáng-ipinanganak.

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे सोऽथ वधकानां समर्पितः । तं वृक्षं नीयमानस्तु श्लोकानेतांस्तदापठत्

Samantala, siya’y isinuko sa mga tagapagpataw ng parusa; at habang dinadala sa punòng iyon, noon din ay binigkas niya ang mga taludtod na ito.

Verse 60

निर्दयत्वं तथा द्रोहं कुटिलत्वं विशेषतः । अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

“Kalupitan, pagtataksil, at lalo na ang pagkatuso; karumihan at kawalan ng habag—ito raw ang mga kapintasan ng kababaihan, na isinilang mula sa likas na ugali.”

Verse 61

अन्तर्विषमया ह्येता बहिर्भागे मनोरमाः । गुञ्जाफलसमाकारा योषितः सर्व दैवहि

“Sapagkat sa loob ay punô sila ng lason, datapwat sa labas ay kaakit-akit; ang mga babae’y tulad ng bungang guñjā sa anyo—O kayong lahat na mga diyos.”

Verse 62

उशना वेद यच्छास्त्रं यच्च वेद बृहस्पतिः । मन्वादयस्तथान्येऽपि स्त्रीबुद्धेस्तत्र किंच न

Ang nalalaman ni Uśanā bilang śāstra, at ang nalalaman ni Bṛhaspati; pati ni Manu at ng iba pa—wala roon ang tunay na makasasaklaw sa isip ng isang babae.

Verse 63

पीयूषमधरे वासं हृदि हालाहलं विषम् । आस्वाद्यतेऽधरस्तेन हृदयं च प्रपीड्यते

Parang sa mga labi nananahan ang amrita, ngunit sa puso ay naroon ang lasong Hālāhala: nalalasahan ang labi, subalit nadudurog ang puso.

Verse 64

अलक्तको यथा रक्तो नरः कामी तथैव च । हृतसारस्तथा सोऽपि पादमूले निपा त्यते

Gaya ng taong namumula kapag pinahiran ng pulang lak, gayon din ang lalaking alipin ng pita: ‘nakukulayan’ siya ng pagnanasa. Kapag ninakaw ang diwa sa loob, bumabagsak siya sa paanan ng pagnanasa, napapababa.

Verse 65

संसारविषवृक्षस्य कुकर्मकुसुमस्य च । नरकार्तिफलस्योक्ता मूलमेषा नितंबिनी

Ang babaeng may mapang-akit na balakang na ito ang ipinahahayag na ugat ng makamandag na punò ng saṃsāra—ang bulaklak ay masasamang gawa, at ang bunga ay pahirap ng impiyerno.

Verse 66

कस्य नो जायते त्रासो दृष्ट्वा दूरा दपि स्त्रियम्

Sino ang hindi matatakot kapag nakakita ng babae—kahit mula sa malayo?

Verse 67

संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणन्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत्

Kahit sa unang pagsasama pa lamang, ipinakikita ng babae sa lalaki ang pag-ikot ng saṃsāra, sa pagkukunwaring pagsunod sa tuntunin ng pag-ikot sa banal na apoy.

Verse 68

एतास्तु निर्घृणत्वेन निर्दय त्वेन नित्यशः । विशेषाज्जाड्यकृत्येन दूषयंति कुलत्रयम्

Ang mga babaeng ito, sa palagiang kalupitan at kawalan ng habag—lalo na sa mapurol at nakahihiyang asal—ay nagdadala ng dungis sa tatlong-uring angkan.

Verse 69

कुलत्रयगृहं कीर्त्या निजया धवलीकृतम् । कृष्णं करोत्यकृ त्येन नारी दीपशिखेव तु

Kayang padilimin ng babae, sa di-wastong gawa, ang tahanan ng tatlong angkan na pinaputi ng sariling dangal—gaya ng liyab ng lampara na biglang umuusok at nangingitim.

Verse 70

धर्मवृक्षस्य वाताली चित्तपद्मशशिप्रभा । सृष्टा कामार्णवग्राही केन मोक्षदृढार्गला

Sino ang lumikha sa kanya—na bagyo sa punong-dharma, liwanag ng buwan sa lotus ng isip, buwaya sa karagatan ng pagnanasa, at matibay na kandado sa paglaya?

Verse 71

कारा संतानकूटस्य संसारवनवागुरा । स्वर्गमार्गमहागर्ता पुंसां स्त्री वेधसा कृता

Sa pamamagitan ng Manlilikha, ginawa ang babae para sa mga lalaki bilang bilangguan ng bunton ng supling, silo sa gubat ng saṃsāra, at malaking hukay sa landas patungong langit.

Verse 72

वेधसा बंधनं किंचिन्नृणामन्यदपश्यता । स्त्रीरूपेण ततः कोऽपि पाशोऽयं सुदृढः कृतः

Nang walang makita pang ibang gapos para sa mga lalaki, hinubog ng Maylikha (Vedhasa) ang napakahigpit na silo na ito, sa anyo ng babae.

Verse 73

इत्येवं बहुधा सोऽपि विललाप सुदुःखितः । स्त्रीचिन्तां बहुधा कृत्वा आत्मानं चाप्यगर्हयत्

Kaya nito, siya’y nanaghoy sa maraming paraan, lubhang nagdurusa. Paulit-ulit niyang inisip ang babae, at sinisi rin niya ang sarili.

Verse 74

अहो कुबुद्धिना नैव लब्धं संसारजं फलम् । न कदाचिन्मया दत्तं तृष्णाव्याकुलचेतसा

Ay! Sa aking mangmang na pag-unawa, wala akong nakamit na tunay na bunga mula sa buhay-makamundo. Sa isip na ginugulo ng pagnanasa, ni minsan ay hindi ako nagbigay ng kawanggawa.

Verse 75

ऐश्वर्येऽपि स्थिते भूरि न मया सुकृतं कृतम् । कदाचिन्नैव जप्तं च न हुतं च हुताशने

Kahit nasa gitna ako ng saganang kayamanan, wala akong nagawang anumang kabutihang may gantimpala. Hindi ako kailanman nag-japa ng banal na panalangin, ni naghandog ng alay sa sagradong apoy.

Verse 76

अथवा सत्यमेवोक्तं केनापि च महात्मना । कृपणेन समो दाता न भूतो न भविष्यति । अस्पृष्ट्वापि च वित्तं स्वं यः परेभ्यः प्रयच्छति

O tunay nga ang sinabi ng isang dakilang kaluluwa: walang nagbigay, at wala ring magbibigay pa, na hihigit sa kuripot—na ni hindi man lamang napakinabangan ang sariling yaman, ngunit napapasa rin ito sa iba.

Verse 77

शरणं किं प्रपन्नानां विषवन्मारयंति किम् । न दीयते न भुज्यंते कृपणेन धनानि च

Para sa mga humahanap ng kanlungan, anong kanlungan ang maibibigay ng kuripot—papatayin ba niya sila na parang lason? Sapagkat sa kuripot, ang yaman ay hindi ipinagkakaloob at ni hindi man lamang tinatamasa.

Verse 78

दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवंति वित्तस्य । यो न ददाति न भुंक्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति

May tatlong hantungan ang yaman: pagkakaloob (kawanggawa), pagtatamasa, at pagkapuksa. Ang hindi nagbibigay at hindi rin tumatamasa—sa kanya, ang ikatlong hantungan ang dumarating: kapahamakan.

Verse 79

धनिनोप्यदानविभवा गण्यंते धुरि दरिद्राणाम् । नहि हंति यत्पिपासामतः समुद्रोऽपि मरुरेव

Kahit mayaman, ang walang pagkakawanggawa ay ibinibilang sa hanay ng dukha. Sapagkat ang hindi nakapapawi ng uhaw—kaya maging ang karagatan ay maaaring maging tulad ng disyerto.

Verse 80

अत्युपयुक्ताः सद्भिर्गतागतैरहरहः सुनिर्विण्णाः । कृपणजनसंनिकाशं संप्राप्यार्थाः स्वपंतीह

Ang yaman na lubos na ginagamit ng mga mabubuti, sa walang tigil na pagparito’t pag-alis sa paglilingkod at pagkakawanggawa, ay napapagod araw-araw. Ngunit pagdating sa paligid ng kuripot, ang kayamanan ay tila natutulog dito—nakatiwangwang at walang bunga.

Verse 81

प्राप्तान्न लभंते ते भोगान्भोक्तुं स्वकर्मणा कृपणाः । मुखपाकः किल भवति द्राक्षापाके बलिभुजानाम्

Ang mga kuripot, dahil sa sarili nilang karma, ay hindi nakakamit ang mga ligayang dapat sana’y tamasahin mula sa kanilang natamo. Tunay nga, sa mga kumakain ng handog ay maaaring maganap ang “pagkapaso ng bibig” kahit ubas ang niluluto—ang kaaya-aya’y nagiging kirot dahil sa tadhana.

Verse 82

दातव्यं भोक्तव्यं सति विभवे संचयो न कर्तव्यः । पश्येह मधुकरीणां संचितमर्थं हरंत्यन्ये

Kapag may kakayahan, dapat magbigay at dapat ding magtamasa; huwag mag-impok. Masdan: ang yaman na inipon ng mga bubuyog ay dinadala rin ng iba.

Verse 83

याचितं द्विजवरे न दीयते संचितं क्रतुवरे न योज्यते । तत्कदर्यपरिरक्षितं धनं चौरपार्थिवगृहेषु भुज्यते

Ang hinihingi ng marangal na brāhmaṇa ay hindi ibinibigay; ang naipon ay hindi iniuukol sa dakilang paghahandog. Ang yamang binabantayan ng kasakiman ay sa huli tinatamasa sa bahay ng magnanakaw at ng mga hari.

Verse 84

त्यागो गुणो वित्तवतां वित्तं त्यागवतां गुणः । परस्परवियुक्तौ तु वित्त त्यागौ विडम्बनम्

Sa mayaman, ang pagkakawanggawa ang tunay na birtud; sa mapagbigay, ang yaman mismo ay nagiging birtud. Ngunit kapag nagkahiwalay ang yaman at pag-aalay, kapwa kayamanan at pagtalikod ay nagiging pangungutya lamang.

Verse 85

किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला । या न वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते

Ano ang silbi ng ‘Lakṣmī’ (kayamanan) na nananatiling parang birheng nobya—iniingatan ngunit hindi pinakikinabangan? Ni hindi man lamang naibabahagi gaya ng karaniwang bayarang babae, kahit sa mga manlalakbay na dumaraan.

Verse 86

अर्थोष्मणा भवेत्प्राणो भवेद्भक्ष्यैर्विना नृणाम् । यतः संधार्यते भूमिः कृपणस्योष्मणा हि सा

Sinasabi na ang buhay ng tao ay maaaring magpatuloy sa ‘init’ ng yaman, kahit walang pagkain. Sapagkat ang lupa mismo ay tila ‘sinusuportahan’ ng init ng sakim, dahil ibinabaon niya ang kanyang kayamanan sa sinapupunan nito.

Verse 87

कृपणानां प्रसादेन शेषो धारयते महीम् । यतस्ते भूगतं वित्तं कुर्वते तस्य चोष्मणा

Sa ‘pabor’ ng mga kuripot, si Śeṣa ang nagdadala sa daigdig—sapagkat itinutulak nila ang kanilang yaman pababa sa lupa, at ang lupa’y pinaiinit ng ‘init’ ng nakabaong kayamanang iyon.

Verse 88

एवं बहुविधा वाचः प्रलपन्मणिभद्रकः । नीत्वा तैः पार्थिवोद्दिष्टैः पुरुषैः परुषाक्षरम् । बहुधा प्रलपं श्चैव कृतः शाखावलंबनः

Gayon nagsalita si Maṇibhadra ng sari-saring pananalita. Pagkaraan, dinala siya ng mga lalaking itinalaga ng hari, sa gitna ng mararahas na salita; at bagaman siya’y nanaghoy sa maraming paraan, siya’y ibinitin, nakasabit sa isang sanga.

Verse 158

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मणिभद्रोपाख्याने मणिभद्रनिधनवर्णनंनामाष्टपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos, sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa—sa kalipunang may walumpu’t isang libong śloka—sa Ikaanim na Nāgara Khaṇḍa, sa Māhātmya ng banal na pook na Hāṭakeśvara, sa salaysay ni Maṇibhadra, ang kabanatang pinamagatang “Paglalarawan ng Kamatayan ni Maṇibhadra,” na siyang Kabanata 158.