Adhyaya 147

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवः पुत्रप्रदो नृणाम् । वटिकेश्वर नामा च सर्वपापहरो हरः

Sinabi ni Sūta: Bukod pa riyan, naroon pa ang isa pang diyos na nagbibigay ng anak na lalaki sa mga tao—na ang pangalan ay Vāṭikeśvara—si Hara (Śiva) na nag-aalis ng lahat ng kasalanan.

Verse 2

यस्मिन्वटिकया पूर्वं तपस्तप्तं द्विजोत्तमाः । प्राप्ता पुत्रं शुके याते वनं व्यासात्कपिंजलम्

Sa banal na Vāṭikā (sagradong kakahuyan), noong una ang mga pinakadakila sa mga dvija ay nagsagawa ng matinding tapa at nagkamit ng isang anak; at nang si Śuka ay pumasok sa gubat, si Kapiñjala ay dumating din doon mula kay Vyāsa.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कस्यासौ वटिका तत्र कथं तप्तवती तपः । कस्माद्गृहं परित्यक्त्वा शुकोऽपि वनमाश्रितः

Wika ng mga rishi: “Kanino ang Vāṭikā na naroon, at paano niya isinagawa ang tapa? At sa anong dahilan si Śuka, na iniwan ang tahanan, ay sumilong sa gubat?”

Verse 4

कथं कपिजलं पुत्रं व्यासाल्लेभे शुचिस्मिता

Paano nagkamit mula kay Vyāsa ang dalisay at banayad ngumiting babae ng isang anak na nagngangalang Kapijala?

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्व्यासस्य विप्रेंद्राः कलत्रार्थं मतिः क्वचित् । निष्कामस्य प्रशांतस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः

Sinabi ni Sūta: “O pinakamahuhusay sa mga brāhmaṇa, minsan ay sumibol kay Vyāsa ang pag-iisip na mag-asawa—bagaman siya’y walang pagnanasa, payapa, ganap na nakaaalam, at dakilang kaluluwa.”

Verse 6

ततः क्षयमनुप्राप्ते वंशे कुरुसमुद्भवे । विचित्रवीर्यमासाद्य पार्थिवं द्विजसत्तमाः

Pagkaraan, O pinakamahuhusay sa mga dvija, nang ang angkan na nagmula kay Kuru ay dumanas ng pagkalugmok, nilapitan ni Vyāsa ang haring si Vicitravīrya.

Verse 7

सत्यवत्याः समादेशात्तस्य क्षेत्रे ततः परम् । स पुत्राञ्जनयामास त्रीञ्छूरान्पांडुपूर्वकान्

Pagkaraan, ayon sa utos ni Satyavatī, sa kṣetra na iyon ay nagkaanak siya ng tatlong anak na lalaking bayani, na nagsisimula kay Pāṇḍu.

Verse 8

वानप्रस्थव्रते तिष्ठन्सकृन्मैथुनतत्परः । क्षेत्रजैस्तनयैर्वंशे कुरोस्तस्मादुपस्थिते

Nanatili sa panatang vānaprastha, minsan lamang siyang nakipag-ugnayan; at sa pamamagitan ng mga anak na kṣetraja, muling naibangon ang angkan ni Kuru mula sa pagkalugmok na iyon.

Verse 9

ततः स चिंतयामास भार्यामद्य करोम्यहम् । गार्हस्थ्येनाथ धर्मेण साधयामि शुभां गतिम्

Pagkatapos ay nagmuni siya: “Ngayong araw ay kukuha ako ng asawa, at sa dharma ng gārhasthya (buhay-maybahay) ay mararating ko ang mapalad na hantungan.”

Verse 10

ततः स प्रार्थयामास जाबालिं तु सुतां शुभाम् । वटिकाख्यां शुभां कन्यां स ददौ तस्य सत्वरम्

Pagkatapos ay hiniling niya ang mapalad na anak na babae ni Jābāli; at agad namang ibinigay ni Jābāli sa kanya ang mabuting dalagang nagngangalang Vaṭikā.

Verse 11

ततस्तया समेतः स वनवासं समाश्रितः । वानप्रस्थाश्रमे तिष्ठन्कृतमैथुनतत्परः

Pagkatapos, kasama siya, tumungo siya sa paninirahan sa gubat; nanatili sa āśrama ng vānaprastha, isinagawa niya ang pakikipag-ugnayan (para sa pag-aanak).

Verse 12

ततो गर्भवती जज्ञे पिंजला तस्य पार्श्वतः । ऋतौ मोहनमासाद्य व्यासात्सत्यवतीसुतात्

Pagkaraan, si Piṃjalā ay nagdalang-tao sa kanyang tabi; sa panahon ng pagkamayabong, nang mapasailalim sa pang-akit, siya’y naglihi mula kay Vyāsa, anak ni Satyavatī.

Verse 13

अथ याति परां वृद्धिं स गर्भस्तत्र संस्थितः । उदरे व्यासभार्यायाः शुक्लपक्षे यथा शशी

Pagkaraan, ang sanggol sa sinapupunan, na nanahan doon, ay lumaki hanggang ganap sa sinapupunan ng asawa ni Vyāsa—gaya ng buwan na lumalaki sa maliwanag na kalahati ng buwan.

Verse 14

एवं संगच्छतस्तस्य वृद्धिं गर्भस्य नित्यशः । द्वादशाब्दा अतिक्रांता न जन्म समवाप्नुयात्

Sa gayon, ang sanggol sa sinapupunan ay lumaki araw-araw sa ganitong paraan; kahit lumipas ang labindalawang taon, hindi pa rin siya isinilang.

Verse 15

यत्किंचिच्छृणुते तत्र गर्भस्थोऽहि वचः क्वचित् । तत्सर्वं हृदिसंस्थं च चक्रे प्रज्ञासमन्वितः

Anumang mga salitang kanyang narinig doon habang nasa sinapupunan, kanyang itinago ang lahat sa puso, sapagkat siya’y pinagkalooban ng matalinong pag-unawa.

Verse 16

वेदाः सांगाः समाधीता गर्भवासेऽपि तेन च । स्मृतयश्च पुराणानि मोक्षशास्त्राणि कृत्स्नशः

Kahit nananahan pa sa sinapupunan, lubos niyang napag-aralan ang mga Veda kasama ang mga sangay nito, gayundin ang mga Smṛti, mga Purāṇa, at ang mga śāstra ng mokṣa—sa kabuuan.

Verse 17

तत्रस्थोऽपि दिवा नक्तं स्वाध्यायं प्रकरोति सः । न च जन्मोत्थजां बुद्धिं कथंचिदपि चिंतयेत्

Kahit nananatili roon, siya’y nagsagawa ng banal na pagbigkas at pag-aaral (svādhyāya) araw at gabi; at hindi niya kailanman pinahintulutang pumasok sa isip ang pag-iisip na bunga ng makamundong kapanganakan.

Verse 18

सापि माता परा पीडां नित्यं याति तथाकुला । यथायथा स संयाति वृद्धिं जठरमाश्रितः

Ang ina rin ay nababalisa at nagdurusa, laging tinitiis ang matinding sakit, habang siya—na nananahan sa kanyang sinapupunan—ay lalo pang lumalaki.

Verse 19

ततश्च विस्मयाविष्टो व्यासो वचनमब्रवीत् । कस्त्वं मद्गृहिणीकुक्षौ प्रविष्टो गर्भरूपधृक्

Pagkaraan, si Vyāsa, nabalot ng pagkamangha, ay nagsalita: “Sino ka, na pumasok sa sinapupunan ng aking asawa at nag-anyong sanggol sa sinapupunan?”

Verse 21

गजोऽहं तुरगश्चापि कुक्कुटश्छाग एव च । योनीनां चतुराशीतिसहस्राणि च संख्यया

“Ako’y naging elepante, naging kabayo rin, naging tandang, at naging kambing din; at ang mga yoni—mga anyo ng kapanganakan—ay binibilang na walumpu’t apat na libo.”

Verse 22

भ्रांतोऽहं तेषु सर्वेषु तत्कोऽहं प्रब्रवीमि किम् । सांप्रतं मानुषो भूत्वा जठरं समुपाश्रितः

“Ako’y gumala sa lahat ng mga kapanganakang iyon; kaya ano pa ang masasabi ko—sino ba ako? Ngayon, nang maging tao, ako’y sumilong at nanahan sa sinapupunang ito.”

Verse 23

मानुषं न करिष्यामि निष्कामं च कथंचन । निर्विष्टो भ्रममाणोऽत्र संसारे दारुणे ततः

“Hindi ko magagawang gawing walang pagnanasa ang buhay-tao na ito—sa anumang paraan; sapagkat ako’y nasuklam na, matapos gumala sa nakapanghihilakbot na saṃsāra na ito.”

Verse 24

अत्रस्थो भवनिर्मुक्तो योगाभ्यासरतः सदा । मोक्षमार्गं प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

“Mananatili ako rito, pinalaya sa pag-iral na makamundo, at laging nakatuon sa pagsasanay ng yoga; lalakad ako sa landas ng mokṣa—makakamtan ang paglaya mula sa mismong pook na ito, walang pag-aalinlangan.”

Verse 25

तावज्ज्ञानं च वैराग्यं पूर्वजातिस्मृतिर्यथा । यावद्गर्भस्थितो जन्तुः सर्वोऽपि द्विजसत्तम

“Hangga’t ang nilalang ay nasa sinapupunan, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-isinilang, nananatili sa kanya ang kaalaman at vairāgya (pagkawalang-kapit), pati ang pag-alaala sa mga naunang kapanganakan.”

Verse 26

यदा गर्भाद्विनिष्क्रांतः स्पृश्यते विष्णुमायया । तदा नाशं व्रजत्याशु सत्यमेतदसंशयम्

“Ngunit kapag siya’y lumabas sa sinapupunan at nahipo ng māyā ni Viṣṇu, ang (kaalaman at pagkawalang-kapit na iyon) ay agad na naglalaho—ito’y katotohanan, walang pag-aalinlangan.”

Verse 27

तस्मान्नाहं द्विजश्रेष्ठ निष्क्रमिष्ये कथंचन । गर्भादस्मात्प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

“Kaya nga, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-isinilang, hindi ako lalabas sa anumang paraan. Mula sa kalagayang ito sa sinapupunan, aalis ako tungo sa mokṣa mula sa mismong pook na ito—walang pag-aalinlangan.”

Verse 28

व्यास उवाच । न भविष्यति ते माया वैष्णवी सा कथंचन । सुघोरान्नरकादस्मान्निष्क्रमस्व विगर्हितात्

Wika ni Vyāsa: Ang Vaiṣṇavī māyā na yaon ay hindi lilitaw sa iyo sa anumang paraan. Lumabas ka mula sa napakasindak at kahiyahiyaing impiyernong ito ng pagkakakulong.

Verse 29

गर्भवासात्ततो योगं समाश्रित्य शिवं व्रज । तस्माद्दर्शय मे वक्त्रं स्वकीयं येन मे भवेत् । आनृण्यं पितृलोकस्य तव वक्त्रस्य दर्शनात्

Pagkaraan, lisanin ang paninirahan sa sinapupunan, manalig sa yoga at marating si Śiva. Kaya ipakita mo sa akin ang sarili mong mukha, upang sa pagtanaw sa mukha mo ay mapawi ang aking pagkakautang sa daigdig ng mga ninuno.

Verse 30

गर्भ उवाच । वासुदेवं प्रतिभुवं यदि मे त्वं प्रयच्छसि । इदानीं यत्स्वयं तन्मे जन्म स्यान्नान्यथा द्विज

Wika ng Garbha: Kung ipagkakaloob mo sa akin si Vāsudeva mismo bilang tagapangalaga at tagapanagot, kung gayon ay mangyari na ang aking pagsilang ngayon ayon sa Kanyang kalooban—kung hindi, ay hindi, O dalawang-ulit-na-ipinanganak.

Verse 31

सूत उवाच । ततो व्यासो द्रुतं गत्वा द्वारकां प्रति दुःखितः । कथयामास वृत्तांतं विस्तराच्चक्रपाणिने

Wika ni Sūta: Pagkatapos, si Vyāsa na nababalot ng dalamhati ay nagmadaling tumungo sa Dvārakā at isinalaysay nang buo at masinsin kay Cakrapāṇi, ang Panginoong may hawak ng disk (Kṛṣṇa).

Verse 32

तेनैव सहितः पश्चात्स्वगृहं पुनरागतः । व्यासः प्रतिभुवं तस्मै दातुं विष्णुं निरंजनम्

Pagkaraan, kasama Siya, muling nagbalik si Vyāsa sa sariling tahanan upang ipagkaloob sa nilalang na iyon si Viṣṇu—ang Panginoong walang dungis—bilang ipinangakong tagapanagot.

Verse 33

श्रीकृष्ण उवाच । प्रतिभूरस्मि नाशाय मायायास्तव निर्गमे । मद्वाक्यान्निष्क्रमं कृत्वा गच्छ मोक्षमनुत्तमम्

Wika ni Śrī Kṛṣṇa: “Ako ang iyong katiyakan, upang mapuksa ang māyā sa iyong paglabas. Sundin ang Aking salita, lumabas ka, at magtungo sa walang kapantay na kalayaan (mokṣa).”

Verse 34

ततो द्रुतं विनिष्क्रांतो विष्णुवाक्येन स द्विजाः । द्वादशाब्दप्रमाणस्तु यौवनस्य समीपगः

Pagkaraan, dahil sa salita ni Viṣṇu, siya’y mabilis na lumabas, O mga dwija. Bagaman labindalawang taon pa lamang ang sukat ng kanyang edad, siya’y halos nasa ganap na kabataan, tila hinog lampas sa mga taon.

Verse 35

ततः प्रणम्य दैत्यारिं व्यासं च जननीं तथा । प्रस्थितो वनवासाय तत्क्षणाद्व्यासनंदनः

Pagkatapos, matapos yumuk at magpatirapa sa Tagapagpuksa ng mga asura (ang Panginoon), kay Vyāsa, at gayundin sa kanyang ina, ang anak ni Vyāsa ay agad na umalis tungo sa paninirahan sa gubat—yakap ang buhay ng pagtalikod.

Verse 36

अथ तं स मुनिः प्राह तिष्ठ पुत्रात्ममंदिरे । संस्काराञ्जातकाद्यांश्च येन ते प्रकरोम्यहम्

Pagkaraan, sinabi ng pantas sa kanya: “Manatili ka muna, anak, sa loob ng nasasakupan ng aking tahanang-āśrama, upang maisagawa ko para sa iyo ang mga saṃskāra—mula sa mga ritwal ng kapanganakan.”

Verse 37

शिशुरुवाच । संस्काराः शतशो जाता मम जन्मनिजन्मनि । भवार्णवे परिक्षिप्तो यैरहं बन्धनात्मकैः

Sinabi ng bata: “Daang-daang saṃskāra ang sumibol sa akin, sa bawat kapanganakan at muling kapanganakan. Dahil sa mga puwersang nagbubuklod na iyon, ako’y naihagis sa karagatan ng bhava—ang pag-iral sa sanlibutan.”

Verse 38

श्रीभगवानुवाच । शुकवज्जल्पते यस्मात्तवायं पुत्रको मुने । तस्माच्छुकोऽयं नाम्नास्तु योगविद्याविचक्षणः

Wika ng Mapalad na Panginoon: “Sapagkat ang anak mong ito, O pantas, ay nagsasalita na parang loro (śuka), kaya’t tawagin siyang ‘Śuka’—yaong may malinaw na pag-unawa sa kaalamang Yoga.”

Verse 39

नायं स्थास्यति हर्म्ये स्वे मोहमायाविवर्जितः । तस्माद्गच्छतु मा स्नेहं त्वं कुरुष्वास्य संभवम्

“Hindi siya mananatili sa sarili niyang palasyo-tahanan, sapagkat siya’y malaya sa pagkalito at māyā. Kaya hayaan siyang umalis; huwag kumapit sa pag-ibig na may pagdikit—sa halip, tuparin mo ang nararapat hinggil sa kanyang pagkapanganak.”

Verse 40

अहं गृहं प्रयास्यामि त्वं मुक्तः पैतृकादृणात् । दर्शनादेव पुत्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

“Ako’y babalik sa Aking tahanan. Ikaw ay napalaya na sa utang sa mga ninuno; sa pagtanaw mo pa lamang sa iyong anak, natupad na ito—ito ang katotohanang Aking sinabi.”

Verse 41

एवमुक्त्वा हृषीकेशो व्यासमामंत्र्य सत्वरम् । विहगाधिपमारूढः प्रययौ द्वारकां प्रति

Pagkasabi nito, si Hṛṣīkeśa ay dagling nagpaalam kay Vyāsa; sumakay sa hari ng mga ibon at tumulak patungong Dvārakā.

Verse 42

ततो गते हृषीकेशे व्यासः पुत्रमुवाच ह । प्रस्थितं वनवासाय निःस्पृहं स्वगृहं प्रति

Nang makaalis na si Hṛṣīkeśa, nagsalita si Vyāsa sa kanyang anak—na tumulak na upang manirahan sa gubat, walang pagnanasa, at walang pagkakapit kahit sa sarili niyang tahanan.

Verse 43

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरिक्तानां पितृवाक्यं प्रणश्यति । पितृवाक्यं तु यो मोहान्नैव सम्यक्समाचरेत् । स याति नरकं तस्मान्मद्वाक्यात्पुत्र मा व्रज

Wika ni Vyāsa: “Sa mga nawalan ng tungkulin ng maybahay, nawawalan ng bisa ang tagubilin ng ama. Ngunit ang sinumang dahil sa pagkalito ay hindi tumutupad nang wasto sa utos ng ama, siya’y mapupunta sa impiyerno. Kaya, anak ko, huwag kang lumisan laban sa aking salita.”

Verse 44

शुक उवाच । यथाद्याहं त्वया जातो मया त्वं चान्यजन्मनि । संजातोऽसि मुनिश्रेष्ठ तथाहमपि ते पिता

Wika ni Śuka: “Kung paanong ngayon ay isinilang ako mula sa iyo, gayon din sa ibang kapanganakan ay ikaw naman ang isinilang mula sa akin, O pinakadakila sa mga muni. Sa gayong paraan, ako man ay naging ama mo.”

Verse 45

तस्माद्वाक्यं त्वया कार्यं यद्येषा धर्मसंस्थितिः । नाहं निषेधनीयस्तु व्रजमानस्तपोवनम्

Kaya, kung ito nga ang matatag na landas ng dharma, dapat mong gawin ang aking sinabi. Huwag mo akong pigilan, sapagkat ako’y patungo na sa tapovana, ang gubat ng pag-aayuno at pagninilay.

Verse 46

व्यास उवाच । ब्राह्मणस्य गृहे जन्म पुण्यैः संप्राप्यते नृभिः । संस्कारान्यत्र संप्राप्य वेदोक्तान्मुनिराप्यते

Wika ni Vyāsa: “Sa naipong kabanalan, nakakamtan ng tao ang kapanganakan sa sambahayang brāhmaṇa. Doon, matapos tanggapin ang mga saṃskāra na itinatagubilin ng Veda, naaabot niya ang kalagayan ng isang muni.”

Verse 47

शुक उवाच । संस्कारैराप्यते मुक्तिर्यदि कर्म शुभं विना । पाखंडिनोऽपि यास्यंति तन्मुक्तिं व्रतधारिणः

Wika ni Śuka: “Kung ang kalayaan (mukti) ay makakamtan sa mga saṃskāra lamang, kahit walang mabuting gawa, kung gayon maging ang mga mapagkunwari ay makaaabot sa kalayaang iyon sa pagdadala lamang ng panlabas na mga panata.”

Verse 48

व्यास उवाच । ब्रह्मचारी भवेत्पूर्वं गृहस्थश्च ततः परम् । वानप्रस्थो यतिश्चैव ततो मोक्षमवाप्नुयात्

Wika ni Vyāsa: Dapat munang maging brahmacārin (mag-aaral na may panatang kalinisan), saka maging gṛhastha (maybahay); pagkatapos ay maging vānaprastha (naninirahan sa gubat) at yati (ganap na nagtalikod sa daigdig). Sa ganitong pag-akyat ng yugto, natatamo ang mokṣa, ang kalayaan.

Verse 49

शुक उवाच । ब्रह्मचर्येण चेन्मोक्षस्तत्षण्ढानां सदा भवेत् । गृहस्थाश्रमिणां चेत्स्यात्तत्सर्वं मुच्यते जगत्

Wika ni Śuka: Kung ang mokṣa ay nakukuha lamang sa brahmacarya, lagi sana itong mapupunta sa mga walang kakayahang makipagtalik. At kung nakukuha lamang sa pagiging gṛhastha, kung gayon ang buong daigdig ay maliligtas na.

Verse 50

अथवा वनरक्तानां तन्मृगाणां प्रजायते

O kung hindi, ang gayong kalayaan ay mapapasakanila ng mga usa at iba pang hayop na tapat sa gubat.

Verse 51

अथवा यतिधर्माणां यदि मोक्षो भवेन्नृणाम् । दरिद्राणां च सर्वेषां तन्मुक्तिः प्रथमा भवेत्

At muli: kung ang mokṣa ng tao ay magmumula lamang sa disiplina ng yati (buhay ng pagtalikod), kung gayon sa lahat, ang mga dukha ang unang makakamtan ang paglaya.

Verse 52

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरक्तानां नृणां सन्मार्गगामिनाम् । इह लोकः परश्चैव मनुना संप्रकीर्तितः

Wika ni Vyāsa: Para sa mga taong nakatuon sa dharma ng gṛhastha at lumalakad sa mabuting landas, ipinahayag ni Manu na kapwa ang mundong ito at ang susunod ay natitiyak para sa kanila.

Verse 53

श्रीशुक उवाच । गृहगुप्तौ सुगुप्तानां बंधानां बंधुबंधनैः । मोहरागसमावेशात्सन्मार्ग गमनं कुतः

Wika ni Śrī Śuka: Kapag ang tao’y nakukubli sa kuta ng tahanan, ginagapos ng mga tali ng kamag‑anak at pagkakapit, at nilulunod ng pagkalito at pagnanasa, paano siya makalalakad sa mabuting landas?

Verse 54

व्यास उवाच । कष्टं वने निवसतोऽत्र सदा नरस्य नो केवलं निजतनुप्रभवं भवेच्च । दैवं च पित्र्यमखिलं न विभाति कृत्यं तस्माद्गृहे निवसतात्महितं प्रचिन्त्यम्

Wika ni Vyāsa: Sa taong palagiang naninirahan sa gubat, dumarating ang hirap—hindi lamang mula sa sariling katawan. At ang mga tungkuling ukol sa mga deva at sa mga ninuno (pitṛ) ay hindi rin ganap na maisasagawa. Kaya habang naninirahan sa tahanan, pagnilayan at hanapin ang tunay na ikabubuti ng sarili.

Verse 55

श्रीशुकदेव उवाच । भावेन भावितमहातपसां मुनीनां तिष्ठन्ति तावदखिलानि तपःफलानि । यत्ते निकाशशरणाः पुरुषा न जातु पश्यंत्यसज्जनमुखानि सुखं तदेव

Wika ni Śrī Śukadeva: Hangga’t ang mga dakilang asceta at mga muni ay puspos sa loob ng banal na layon (bhāva), nananatiling matatag ang lahat ng bunga ng kanilang pag-aayuno at pagninilay. Tunay, ito ang iyong ligaya: ang mga taong kumakalinga sa dalisay na pag-unawa ay hindi kailanman mapipilitang masilayan ang mukha ng masasama.

Verse 56

व्यास उवाच । गृहं परिग्रहः पुंसां गृहस्थाश्रमधर्मिणाम् । इहलोके परे चैव सुखं यच्छति शाश्वतम्

Wika ni Vyāsa: Para sa mga taong tapat sa dharma ng āśrama ng maybahay (gṛhastha), ang tahanan at wastong pag-aari ay nararapat na sandigan; nagbibigay ito ng pangmatagalang ligaya sa daigdig na ito at sa daigdig na darating.

Verse 57

श्रीशुक उवाच । शीतं हुताशादपि दैवयोगात्सञ्जायते चन्द्रमसोऽपि तापः । परिग्रहात्सौख्यसमुद्भवोऽत्र भूतोऽभवद्भावि न मर्त्यलोके

Wika ni Śrī Śuka: Sa pag-ikot ng tadhana, maging ang apoy ay maaaring lumamig, at maging ang buwan ay maaaring magliyab sa init. Gayon din sa mundong mortal: ang ligayang mula sa pag-aari ay hindi kailanman matatag—noon, ngayon, o sa darating.

Verse 58

व्यास उवाच । सुपुण्यैर्लभ्यते कृच्छ्रान्मानुष्यं भुवि दुर्लभम् । तस्मिंल्लब्धे न किं लब्धं यदि स्याद्गृहधर्मवित्

Wika ni Vyāsa: Sa pamamagitan ng dakilang kabutihan at sa hirap lamang nakakamtan ang bihirang kapanganakang-tao sa daigdig. Kapag natamo na ito, ano pa ang hindi matatamo—kung tunay na nauunawaan ang dharma ng buhay-pamilya?

Verse 59

श्रीशुकदेव उवाच । यदि स्याज्ज्ञानसंयुक्तो जन्मकालेत्र मानवः । निजावस्थां समालोक्य तज्ज्ञानं हि विलीयते

Wika ni Śrī Śukadeva: Kahit ang tao’y ipanganak na may kaalaman, kapag nasilayan niya ang sariling kalagayan at mga hangganan, ang kaalamang iyon ay tunay na natutunaw at naglalaho.

Verse 60

व्यास उवाच । मुदितस्यापि पुत्रस्य गर्दभस्यार्भकस्य च । भस्मलोलस्य लोकस्य शब्दोऽपि रटतो मुदे

Wika ni Vyāsa: Kahit para sa isang anak—kahit siya’y tulad ng munting asnong sanggol—ang mundong ito na umiibig sa abo ay nagbubunyi, sumisigaw sa galak.

Verse 61

श्रीशुक उवाच । रसता सर्पता धूलि लोके त्वशुचिना चिरम् । मुनेऽत्र शिशुना लोकस्तुष्टिं याति स बालिशः

Wika ni Śrī Śuka: Sa mundong ito, matagal nang may maruming alikabok na sumisigaw at gumagapang. Ngunit, O pantas, ang mga tao’y nasisiyahan na dahil lamang sa isang sanggol; ganyan ang kabataaning asal ng daigdig.

Verse 62

व्यास उवाच । पुंनामास्ति महारौद्रो नरको यममन्दिरे । पुत्रहीनो व्रजेत्तत्र तेन पुत्रः प्रशस्यते

Wika ni Vyāsa: Sa kaharian ni Yama ay may isang napakabangis na impiyernong tinatawag na Puṃnāma. Sinasabing ang walang anak na lalaki ay mapapasa roon; kaya’t pinupuri ang pagkakaroon ng anak na lalaki.

Verse 63

श्रीशुक उवाच । यदि स्यात्पुत्रतः स्वर्गः सर्वेषां स्यान्महामुने । शूकराणां शुनां चैव शलभानां विशेषतः

Wika ni Śrī Śuka: “Kung ang langit ay nakakamit dahil lamang sa pagkakaroon ng anak, O dakilang muni, ang langit ay mapapasaatin ng lahat—lalo na ng mga baboy, mga aso, at maging ng mga gamu-gamo.”

Verse 64

व्यास उवाच । पितॄणामनृणो मर्त्यो जायते पुत्रदर्शनात् । पौत्रस्यापि च देवानां प्रपौत्रस्य दिवाश्रयः

Wika ni Vyāsa: “Sa pagtanaw sa anak, ang tao ay nagiging walang-utang sa mga ninuno. Sa pamamagitan ng apo, nalulugod din ang mga deva; at sa pamamagitan ng apo-sa-tuhod, waring may sandigan sa makalangit na dako.”

Verse 65

शुक उवाच । चिरायुर्ज्जायते गृध्रः संततिं पश्यते निजाम् । क्रमेण संततं किं न स मोक्षं प्रतिपद्यते

Wika ni Śuka: “Ang buwitre ay isinilang na mahaba ang buhay at nasasaksihan ang pagpapatuloy ng sariling lahi. Kung sa pagkakasunod-sunod ay lagi nitong nakikita ang di-napupunit na salinlahi—bakit hindi rin ito, sa gayong unti-unting landas, makarating sa mokṣa, ang paglaya?”

Verse 66

सूत उवाच । एवमुक्त्वा परित्यज्य पितरं स वनं गतः । मातरं च सुदुःखार्तां प्रलपन्तीमनेकधा

Wika ni Sūta: “Pagkasabi niya nito, iniwan niya ang kanyang ama at nagtungo sa gubat—iniwan din ang kanyang ina, na labis na dinudurog ng dalamhati, nananangis at nananaghoy sa maraming paraan.”

Verse 67

तं दृष्ट्वा दुःखितो व्यासो निराशः पुत्रदर्शने । पुत्रशोकाभिसंतप्तो भार्यया सहितोऽभवत्

Nang makita iyon, nalungkot si Vyāsa at nawalan ng pag-asa na muling makita ang kanyang anak. Sinusunog ng pighati sa anak, nanatili siya kasama ang kanyang asawa, kapwa nagdadala ng dalamhati.