Adhyaya 142
Ang kabanatang ito ay isang diyalogo kung saan tinatanong ng mga ṛṣi si Sūta tungkol sa “tatluhang Gaṇapati” na iginagalang sa isang lokal na kṣetra, na ang bisa ay inilarawan nang paakyat: nagbibigay ng svarga, tumutulong sa pagsasanay na nakatuon sa mokṣa, at nag-iingat sa buhay na may katawan laban sa masasamang kahihinatnan. Sa simula, inilalarawan si Gaṇeśa bilang tagapag-alis ng mga hadlang (vighna-hartṛ) at tagapagkaloob ng mga layunin gaya ng pagkatuto at katanyagan. Ipinakikilala rin ng mga ṛṣi ang uri ng hangarin ng tao—uttama (naghahanap ng mokṣa), madhyama (naghahanap ng svarga at mas pinong kaligayahan), at adhama (nakalubog sa mga bagay ng pandama)—at itinatanong kung bakit hinahanap ang “martyadā” na kaugnay ng mortal na pag-iral. Isinalaysay ni Sūta ang isang krisis sa langit: ang pagdagsa ng mga taong nagtagumpay sa tapas patungong svarga ay nagdulot ng bigat sa mga deva, kaya si Indra ay dumulog kay Śiva. Lumikha si Pārvatī ng anyong Gaṇeśa (mukhang elepante, apat na bisig, at natatanging anyo ng katawan) at inatasan siyang lumikha ng mga hadlang sa mga nagsisikap para sa svarga/mokṣa sa pamamagitan ng mga ritwal, upang ang “pagharang” ay maging tungkuling nag-aayos ng kaayusan ng kosmos. Isang malaking pangkat ng mga gaṇa ang inilagay sa ilalim ng kanyang kapangyarihan. Pagkaraan, nagkaloob ang mga diyos ng mga biyaya—sandata, sisidlang pagkain na di nauubos, sasakyan, at mga anyo ng kaalaman, talino, kapalaran, karangalan, at liwanag—bilang pagpapatibay ng basbas mula sa maraming diyos. Sa huli, ipinaliwanag ang tatlong paglalagak sa kṣetra: ang Mokṣada Gaṇeśa (kaugnay ni Īśāna at ng mga nagsasagawa ng Brahmavidyā para sa mokṣa), ang Heramba na nagbibigay ng “pintuan ng svarga” (Svargadvāra-prada) para sa mga naghahangad ng langit, at ang Martyadā Gaṇeśa na tinitiyak na ang mga nahulog mula sa svarga ay hindi babagsak sa mababang kapanganakan. Ayon sa phalaśruti, ang pagsamba sa Śukla Māgha Caturthī ay nag-aalis ng mga hadlang sa loob ng isang taon, at ang pakikinig sa salaysay na ito ay sumisira rin sa mga balakid.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुण्यं गणपतित्रयम् । स्वर्गदं मर्त्यदं पुण्यं तथान्यन्नरकापहम्
Wika ni Sūta: “Bukod pa riyan, naroon din ang banal na tatluhang dambana ni Gaṇapati, puspos ng kabanalan at gantimpalang-bisa—nagkakaloob ng langit, nagbibigay ng ginhawa sa buhay-tao, at pumapawi rin sa pagbagsak sa impiyerno.”
Verse 2
हंतृ वै सर्वविघ्नानां पूजितं सुरदानवैः । सर्वकामप्रदं चैव विद्याकीर्तिविवर्धनम्
Siya nga ang tunay na pumupuksa sa lahat ng hadlang, sinasamba ng mga deva at maging ng mga Dānava. Ipinagkakaloob Niya ang lahat ng ninanais at pinalalago ang karunungan at dangal.
Verse 3
ऋषय ऊचुः । त्रिविधाः पुरुषाः सूत जायंतेत्र महीतले । उत्तमा मध्यमाश्चान्ये तथा चान्येऽधमाः स्थिताः
Wika ng mga ṛṣi: “O Sūta, sa ibabaw ng daigdig na ito, ang mga tao’y isinisilang sa tatlong uri—may mga dakila, may mga pangkaraniwan, at may mga nananatiling hamak.”
Verse 4
उत्तमाः प्रार्थयंति स्म मोक्षमेव हि केवलम् । गता यत्र निवर्तंते न कथंचिद्धरातले
Ang mga dakila’y nananalangin para sa mokṣa lamang. Kapag narating na nila ang kalagayang yaon, hindi na sila bumabalik sa daigdig na ito sa anumang paraan.
Verse 5
मध्यमाः स्वर्गमार्गं च दिव्यान्भोगान्मनोरमान् । अप्सरोभिः समं क्रीडां यज्ञाद्यैः कर्मभिः कृताम्
Ang mga nasa gitnang antas ay naghahanap ng landas patungong langit at ng kaibig-ibig na makalangit na kaluguran—nakikipaglaro kasama ng mga Apsara—na natatamo sa pamamagitan ng mga ritwal gaya ng yajña at iba pang gawaing pangseremonya.
Verse 6
अधमा मर्त्यलोकेत्र रमंते विषयात्मकाः । विषकीटकवत्तत्र रतिं कृत्वा गरीयसीम्
Ang mga hamak, na lubog sa mga bagay ng pandama, ay nagagalak dito sa mundong mortal. Gaya ng mga insektong naaakit sa lason, bumubuo sila roon ng matinding pagkakapit at pagnanasa.
Verse 7
स्वर्गमोक्षौ परित्यज्य तत्कस्मान्मर्त्य इष्यते । येनासौ प्रार्थ्यते मर्त्यैर्मर्त्यदो गणनायकः
Kung isinasantabi ang langit at moksha, bakit ninanais ang kalagayang mortal? Sapagkat sa pamamagitan ng kalagayang iyon, ang mga mortal ay nakikiusap kay Gaṇanāyaka—pinuno ng mga gaṇa, tagapagkaloob ng mga biyayang makalupa.
Verse 8
केन संस्थापितास्ते च तस्मिन्क्षेत्रे गजाननाः । कस्मिन्काले च द्रष्टव्याः सर्वं विस्तरतो वद
Sino ang nagtatag sa mga diyos na may mukhang elepante sa banal na kṣetra na iyon? At kailan sila dapat makita para sa darśana? Isalaysay ang lahat nang masinsinan.
Verse 9
सूत उवाच । पूर्वं तप्त्वा तपस्तीव्रं मर्त्यलोके द्विजोत्तमाः । ततो गच्छंति संहृष्टाः स्वेच्छया त्रिदिवं प्रति । मोक्षमार्गं तथैवान्ये ध्यानाविष्कृतमानसाः
Sinabi ni Sūta: “Una, matapos magsagawa ng matinding tapasya sa mundong mortal, ang pinakamahuhusay sa mga dvija ay masayang—ayon sa sariling nais—tumutungo sa Tridiva (langit). Ang iba naman, gayundin, na ang isipan ay luminaw at nahayag sa pamamagitan ng dhyāna, ay sumusulong sa landas ng moksha.”
Verse 10
ततः स्वर्गे समाकीर्णे कदाचिन्मनुजोत्तमैः । देवेषु क्षिप्यमाणेषु समंतात्तत्प्रभावतः
Pagkaraan, minsan ay nagsikip ang langit dahil sa pinakamahuhusay na tao; at dahil sa kapangyarihan ng mga dumating na iyon, ang mga diyos ay naitulak palayo sa lahat ng panig.
Verse 11
गत्वा स्वयं सहस्राक्षः सर्वैर्देवगणैः सह । प्रोवाच शंकरं गौर्या सार्धमेकासनस्थितम्
Pagkatapos, si Sahasrākṣa (Indra) mismo ay nagtungo kasama ang lahat ng pangkat ng mga diyos, at nagsalita kay Śaṅkara na nakaupo sa iisang luklukan kasama si Gaurī.
Verse 12
इन्द्र उवाच । तपःप्रभावसंसिद्धैर्मानवैः परमेश्वर । अस्माकं व्याप्यते सर्वं महिमानं गृहादिकम्
Wika ni Indra: O Kataas-taasang Panginoon, dahil sa mga taong naging ganap sa bisa ng pag-aayuno at pagninilay, ang aming buong karangalan—mga tahanan at iba pa—ay nalulukob at nalalamangan.
Verse 13
तस्मात्कृत्वा प्रसादं नः कंचिच्चिंतय सांप्रतम् । उपायं येन तिष्ठामः सौख्येनात्र शिवालये
Kaya naman, ipagkaloob Mo sa amin ang Iyong biyaya at mag-isip kaagad ng isang paraan, upang kami’y makapanatili rito sa templong ito ni Śiva nang may ginhawa at kapayapaan.
Verse 14
अथ श्रुत्वा विरूपाक्षस्तेषां तद्वचनं द्विजाः । पार्वत्याः पार्श्वसंस्थाया मुखचन्द्रं समैक्षयत्
Nang marinig ang kanilang mga salita, O mga brāhmaṇa, si Virūpākṣa (Śiva) ay tumitig nang mariin sa mukhang tila buwan ni Pārvatī na nakaupo sa Kanyang tabi.
Verse 15
निजगात्रं ततो देवी सुसंमर्द्य मुहुर्मुहुः । मलमाहृत्य तं कृत्स्नं चक्रे नागमुखं ततः
Pagkaraan, paulit-ulit na kinuskos ng Diyosa ang sarili niyang katawan, tinipon ang lahat ng dumi (mga kiskis), at mula roon ay hinubog ang isang nilalang na may mukhang ahas.
Verse 16
चतुर्हस्तं महाकायं लंबोदरसमन्वितम् । सुकौतुककरं तेषां सर्वेषां च दिवौकसाम्
Ito’y may apat na kamay, may dambuhalang katawan, may nakalaylay na tiyan, at nagdulot ng matinding pagkamangha sa kanilang lahat—mga naninirahan sa langit.
Verse 17
ततः स विनयादाह देवीं शिखरवासिनीम् । यदर्थमंब सृष्टोऽहं तत्कार्यं वद मा चिरम्
Pagkatapos, buong pagpapakumbaba niyang kinausap ang Diyosang nananahan sa tuktok: “Ina, sa anong layon ako nilikha? Ipagbunyag mo ang aking tungkulin, huwag mag-atubili.”
Verse 18
त्रैलोक्ये त्वत्प्रसादेन नासाध्यं विद्यते मम
Sa tatlong daigdig, sa biyaya mo, wala akong bagay na hindi magagawa.
Verse 19
श्रीदेव्युवाच । मर्त्यलोके नरा ये च स्वर्गमोक्षपराः सदा । तेषां विघ्नं त्वया कार्यं शुभकृत्येषु चैव हि
Wika ng Mapalad na Diyosa: “Sa daigdig ng tao, yaong mga lalaking laging nakatuon sa langit at sa moksha; sa kanilang mga banal na gawain, ikaw ay dapat maglikha ng mga hadlang.”
Verse 20
सरितां पतयस्त्रिंशच्छंकवः सप्तसप्ततिः । महासरोजषष्टिश्च निखर्वाणां च विंशतिः
May tatlumpung panginoon ng mga ilog; pitumpu’t pitong Śaṅkava; animnapung Mahāsaroja; at dalawampung Nikharva.
Verse 21
अर्बुदायुतसंयुक्ताः कोट्यो नवतिपञ्च च । लक्षाश्च पंचपंचाशत्सहस्राः पंचविंशतिः । शतानि नवषष्टिश्च गणाश्चान्येऽत्र संस्थिताः
May siyamnapu’t limang koṭi, kasama ang arbuda at ayuta; limampu’t limang lakṣa; dalawampu’t limang libo; at animnapu’t siyam na daan—kasama pa ang iba pang mga gaṇa na nakahimpil dito.
Verse 22
येषां नदी स्मृतः पूर्वो महाकालस्तथा परः । ते सर्वे वशगास्तुभ्यं प्रभवंतु गणोत्तमाः
Ang lahat ng pinakadakilang mga Gaṇa—na ang banal na ilog ang inaalala nilang unang kanlungan at si Mahākāla ang sukdulang hantungan—nawa’y magsilabas silang lahat at manatili sa ilalim ng iyong utos, O pinakamainam sa mga Gaṇa.
Verse 23
आधिपत्यं मया दत्तं तव वत्स कुरुष्व तत् । सर्वेषां गणवृंदानामाधिपत्ये व्यवस्थितः
“Ipinagkaloob ko sa iyo ang pagkapanginoon, mahal kong anak—tanggapin mo ito. Manatili kang matatag bilang pinuno sa lahat ng kalipunan ng mga Gaṇa.”
Verse 24
एवमुक्त्वाथ सा देवी समानीयौषधीभृतान् । हेमकुंभान्सुतीर्थांभः परिपूर्णान्महोदयान्
Pagkasabi nito, tinawag ng Diyosa ang mga tagapagdala ng mga halamang-gamot na nagpapagaling, at nagdala ng mga gintong banga—lubhang mapalad at maringal—na punô hanggang labi ng tubig mula sa isang dakilang banal na tawiran (tīrtha).
Verse 25
तस्याभिषेचनं चक्रे स्वयमेव सुरेश्वरी । गीतवाद्यविनोदेन नृत्यमंगलजैः स्वनैः
Si Sureśvarī mismo ang nagsagawa ng kanyang abhiṣeka (pagpapabanal at pagtatalaga), sa gitna ng aliw ng awit at tugtugin, at ng mga mapalad na tunog na sumibol mula sa sayaw ng pagdiriwang.
Verse 26
त्रयस्त्रिंशत्स्मृताः कोटयो देवानां याः स्थिता दिवि । ताः सर्वास्तत्र चागत्य तस्य चक्रुश्च मंगलम्
Ang tatlumpu’t tatlong krore ng mga deva na sinasabing nananahan sa langit—lahat sila’y dumating doon at nagsagawa ng mga ritong mapalad at mga pagpapala para sa kanya.
Verse 27
अथ तस्य ददौ तुष्टो भगवान्वृषभध्वजः । कुठारं निशितं हस्ते सदा वै श्रेष्ठमायुधम्
Pagkaraan, ang Mapalad na Panginoon na Vṛṣabhadhvaja (Śiva), na lubhang nalugod, ay nagkaloob sa kanya ng isang matalim na palakol upang hawakan sa kamay—isang sandatang laging pinakadakila.
Verse 28
पात्रं मोदकसंपूर्णमक्षयं चैव पार्वती । भोजनार्थे महाभागा मातृस्नेहपरायणा
Si Pārvatī—ang lubhang mapalad at nakatuon sa pag-ibig ng isang ina—ay nagkaloob ng isang sisidlang di-nauubos na punô ng modaka, para sa kanyang pagkain at pag-alaga sa katawan.
Verse 29
मूषकं कार्तिकेयस्तु वाहनार्थं प्रहर्षितः । भ्रातरं मन्यमानस्तु बन्धुस्नेहेन संयुतः
Si Kārtikeya, na nagalak at nabigkis ng pag-ibig sa kamag-anakan, na itinuring siya bilang kapatid, ay nagkaloob ng isang daga bilang sasakyang sasakyan (vāhana).
Verse 30
ज्ञानं दिव्यं ददौ ब्रह्मा तस्मै हृष्टेन चेतसा । अतीतानागतं चैव वर्तमानं च यद्भवेत्
Si Brahmā, na may pusong nagagalak, ay nagkaloob sa kanya ng banal na kaalaman—tungkol sa nagdaan, sa darating, at sa anumang nasa kasalukuyan.
Verse 31
प्रज्ञां विष्णुः सहस्राक्षः सौभाग्यं चोत्तमं महत् । सौभाग्यं कामदेवस्तु कुबेरो विभवादिकम्
Ipinagkaloob ni Viṣṇu ang matalinong pag-unawa; si Sahasrākṣa (Indra) ay nagbigay ng dakila at pinakamainam na kapalaran. Si Kāmadeva ay nagkaloob ng alindog at mapagpalang pang-akit; at si Kubera ay nagkaloob ng kasaganaan at kayamanan at iba pa.
Verse 32
प्रतापं भगवान्सूर्यः कांतिमग्र्यां निशाकरः
Ipinagkaloob ng pinagpalang Araw ang ningning at karangalan; at ang Buwan (Niśākara) ay nagkaloob ng pinakadakilang liwanag.
Verse 33
तथान्ये विबुधाः सर्वे ददुरिष्टानि भूरिशः । आत्मीयानि प्रतुष्ट्यर्थं देव्या देवस्य च प्रभोः
Gayundin, ang lahat ng iba pang mga diyos ay nagkaloob ng maraming minamahal na handog na mula sa kanila, upang bigyang-lugod ang Devī at ang Panginoon, ang kanilang kataas-taasang pinuno.
Verse 34
एवं लब्धवरः सोऽथ गणनाथो द्विजोत्तमाः । देवकृत्यपरो नित्यं चक्रे विघ्नानि भूतले
Kaya nga, matapos pagkalooban ng mga biyaya, ang Panginoon ng mga Gaṇa (Gaṇanātha)—O pinakamainam sa mga dvija—na laging nakatuon sa gawain ng mga diyos, ay saka lumikha ng mga balakid sa ibabaw ng lupa.
Verse 35
धर्मार्थं यतमानानां मोक्षाय सुकृताय च । ततो भूमितलेऽभ्येत्य गणेशस्तत्र यः स्मृतः
Para sa mga nagsisikap para sa dharma, para sa moksha (kalayaan), at para sa mga gawaing may kabutihang-loob, bumaba sa lupa si Gaṇeśa; doon Siya inaalala at sinasamba nang may paggalang.
Verse 36
वैमानिकैः समभ्येत्य स्थापितस्तत्र स द्विजाः । येन स्वर्गार्थिनो लोकाः पूजां तस्य प्रचक्रिरे । प्रथमं सर्वकृत्येषु विघ्ननाशाय तत्पराः
Kasama ang mga nilalang na makalangit, Siya’y itinindig at itinalaga roon, O mga brāhmaṇa. Kaya ang mga naghahangad ng langit ay nagsimulang sumamba sa Kanya, inuuna Siya sa lahat ng gawain, na nakatuon sa pagwasak ng mga balakid.
Verse 37
एतस्मिन्नेव काले च चमत्कारपुरोद्भवैः । ब्राह्मणैर्ब्रह्मविज्ञानतत्परैर्मोक्षहेतुभिः । ईशानः स्थापितस्तत्र मोक्षदो य उदाहृतः
Sa mismong panahong iyon, ang mga brāhmaṇa na isinilang sa Camatkārapura—nakatuon sa kaalaman tungkol sa Brahman at sa sanhi ng moksha—ay nagtatag kay Īśāna roon, na ipinahahayag na tagapagkaloob ng moksha.
Verse 38
स्वर्गं वाञ्छद्भिरेवान्यैः स्वर्गद्वारप्रदस्तथा । हेरंबः स्थापितस्तत्र सत्यनामा यथोदितः
Gayundin, ng iba pang naghahangad ng langit, itinatag doon si Heraṃba—ang nagkakaloob ng pintuan patungo sa langit—tunay ang Kanyang pangalan gaya ng ipinahayag.
Verse 39
तथान्यैर्मर्त्यदो नाम गणैशस्तत्र यः स्थितः । येन स्वर्गाच्च्युता यांति न कदा नरकादिकम् । तिर्यक्त्वं वा कृमित्वं वा स्थावरत्वमथापि वा
Gayundin, ng iba pa, itinatag doon si Gaṇeśa sa pangalang “Martyada”. Sa pamamagitan Niya, ang mga nahuhulog mula sa langit ay hindi kailanman mapupunta sa impiyerno o katulad nito—ni sa kapanganakang hayop, ni sa pagiging uod, ni maging sa kalagayang di-gumagalaw.
Verse 40
एतस्मात्कारणात्तत्र क्षेत्रे पुण्ये द्विजोत्तमाः । हेरम्बो मर्त्यदो जातः स्वर्गिणां मर्त्यदः सदा
Dahil dito, O pinakamainam na mga brāhmaṇa, sa banal na kṣetra roon ay nagpakita si Heraṃba bilang “Martyada”—magpakailanman ang “Martyada” para sa mga nakarating na sa langit.
Verse 41
एतद्वः सर्वमाख्यातं पुण्यं हेरंबसंभवम् । आख्यानं सर्वविघ्नानि यन्निहन्ति श्रुतं नृणाम्
Ang lahat ng ito ay naisalaysay ko sa inyo—ang banal na salaysay ng paglitaw ni Heraṃba. Ang kuwentong ito, kapag napakinggan ng mga tao, ay pumupuksa sa lahat ng hadlang.
Verse 42
एतन्माघचतुर्थां यः शुक्लायां पूजयेन्नरः । न तस्य वत्सरं यावद्विघ्नं सञ्जायते क्वचित्
Sinumang sumamba sa Caturthī ng buwang Māgha sa maliwanag na kalahati ng buwan, ang taong iyon ay sa loob ng isang taon ay hindi makararanas ng anumang hadlang.