Adhyaya 136
Inilalahad ng kabanatang ito ang isang pagtalakay na may anyong batas at teolohiya tungkol sa karma at makatarungang kaparusahan. Si Māṇḍavya, na matagal nang nagdurusa ngunit hindi mamatay, ay humingi ng malinaw na paliwanag kay Dharmarāja tungkol sa tiyak na sanhi ng kanyang karma. Ipinaliwanag ni Dharmarāja na sa nakaraang kapanganakan, noong siya’y bata pa, itinulos ni Māṇḍavya ang isang ibong baka sa matalim na tulos; ang munting gawaing iyon ang naging ugat ng kasalukuyang sakit. Itinuring ni Māṇḍavya na hindi katimbang ang parusa kaya nagbitiw ng sumpa: si Dharmarāja ay isisilang sa sinapupunan ng isang Śūdra at makakaranas ng pagdurusang panlipunan; subalit may hangganan ang sumpa—sa kapanganakang iyon ay walang magiging supling, at pagkatapos ay mababawi ni Dharmarāja ang kanyang tungkulin. Bilang lunas, inutusan siyang sumamba kay Trilocana (Śiva) sa mismong bukiring ito upang mabilis na makamit ang paglaya (ang pagpanaw). Nakipag-usap ang mga deva para sa karagdagang biyaya at ginawang bagay na nagpapadalisay ang tulos (śūlikā): sinumang humipo rito sa umaga ay mapapalaya sa pāpa. Isang pativratā ang humiling na ang hinukay na lawa/kanal ay sumikat bilang “Dīrghikā” sa tatlong daigdig; ipinagkaloob ito at ipinahayag na ang pagligo roon tuwing umaga ay agad nag-aalis ng kasalanan. Idinagdag pa ang takdang panahon: ang pagligo sa ikalimang araw kapag ang araw ay nasa Kanyā-rāśi ay kaugnay ng pag-alis ng pagkabaog at pagkakaloob ng anak. Nagtatapos ang salaysay sa debosyon ng pativratā sa sariling tīrtha at sa phalaśruti na ang pakikinig lamang sa alamat ng Dīrghikā ay nakapagpapalaya sa kasalanan.
Shlokas
Verse 1
। मांडव्य उवाच । ग्रहीष्यामि सुरश्रेष्ठा वरं युष्मत्समुद्रवम् । परं मे निर्णयं चैकं धर्मराजः प्रचक्षतु
Wika ni Māṇḍavya: “O pinakadakila sa mga diyos, tatanggapin ko ang biyayang iniaalok ninyo. Ngunit nawa’y ipahayag ni Dharma-rāja sa akin ang isang huling, tiyak na pasya.”
Verse 2
सर्वेषां प्राणिनां लोके कृतं कर्म शुभाशुभम् । उपतिष्ठति नान्यत्र सत्यमेतत्सुरोत्तमाः
“Para sa lahat ng nilalang sa daigdig, ang mga gawang nagawa—mabuti man o masama—ay walang pagsalang humaharap sa kanila, at hindi sa ibang dako. Ito ang katotohanan, O pinakadakila sa mga diyos.”
Verse 3
मयाप्यत्र परे चापि किं कृतं पातकं च यत् । ईदृशीं वेदनां प्राप्तो न च मृत्युं कथचन
“Anong kasalanan ang nagawa ko—sa buhay na ito o sa ibang buhay—na ako’y napasailalim sa ganitong paghihirap, at gayunma’y hindi dumarating sa akin ang kamatayan sa anumang paraan?”
Verse 4
धर्मराज उवाच । अन्यदेहे त्वया विप्र बालभावेन वर्तता । शूलाग्रेण सुतीक्ष्णेन काये विद्धो बकः क्षितौ
Sinabi ni Dharma-rāja: “O brāhmaṇa, sa ibang katawan (sa nakaraang buhay), habang ikaw ay kumikilos nang may kabataang kawalang-ingat, isang tagak ang natusok sa katawan ng matalim na dulo ng tulos at bumagsak sa lupa.”
Verse 5
नान्यत्कृतमपि स्वल्पं पातकं किंचिदेव हि । एतस्मात्कारणादेषा व्यथा संसेविता द्विज
“Tunay ngang wala kang nagawang ibang kasalanan, kahit munting-munti. O dalawang-ulit na isinilang, dahil sa dahilang ito kaya dumating sa iyo ang pagdurusang ito.”
Verse 6
सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भृशं क्रोधसमन्वितः । ततस्तं प्राह मांडव्यो धर्मराजं पुरः स्थितम्
Wika ni Sūta: “Nang marinig ang mga salitang iyon, si Māṇḍavya ay lubhang napuno ng poot; at saka niya kinausap si Dharmarāja na nakatayo sa harap niya.”
Verse 7
अस्य स्वल्पापराधस्य यस्माद्भूयान्विनिग्रहः । कृतस्त्वया सुदुर्बुद्धे तस्माच्छापं गृहाण मे
“Dahil sa munting pagkakasalang ito, nagparusa ka nang labis na higit sa nararapat—o masamang pag-iisip—kaya tanggapin mo ang aking sumpa.”
Verse 8
त्वं प्राप्य मानुषं देहं शूद्रयोनौ व्यवस्थितः । जातिक्षयकृतं दुःखं प्रभूतं सेवयिष्यसि
“Pagkamit mo ng katawang-tao, ilalagay ka sa kapanganakang Śūdra, at magtitiis ka ng saganang pagdurusa na dulot ng pagkalugmok ng dangal at kasta.”
Verse 9
तथा कृता मयैषाद्य व्यवस्था सर्वदेहिनाम् । अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्यं कर्मणा गर्हितेन च । प्रग्रहीष्यति वै जंतुः पुरुषो योषिदेव वा
“At sa gayon, ngayong araw ay itinatag ko ang tuntuning ito para sa lahat ng may katawan: pagkalampas ng ikawalong taon, ang nilalang—lalaki man o babae—ay tunay na pananagutin sa mga gawang kapintasan.”
Verse 10
एवमुक्त्वा स मांडव्यो धर्मराजं ततः परम् । प्रस्थितो रोषनिर्मुक्तो वांछिताशां प्रति द्विजाः
Pagkasabi nito kay Dharmarāja, ang brāhmaṇa na si Māṇḍavya ay umalis, napawi ang poot, patungo sa pook na minimithi niya.
Verse 11
अथ तं प्रस्थितं दृष्ट्वा प्रोचुः सर्वे दिवौकसः । धर्मराजकृते व्यग्राः श्रुत्वा शापं तथाविधम्
Pagkaraan, nang makita nilang siya’y lumisan, nagsalita ang lahat ng mga diyos—nababalisa dahil kay Dharmarāja—pagkarinig sa gayong sumpang binigkas.
Verse 12
देवा ऊचुः । भगवन्पापसक्तस्य धर्मराजस्य केवलम् । न त्वमर्हसि शापेन शूद्रं कर्तुं कथंचन
Wika ng mga diyos: “O kagalang-galang, dahil lamang si Dharmarāja ay nakatuon sa pagpaparusa sa kasalanan, hindi nararapat na sa pamamagitan ng sumpa ay gawin mo siyang isang Śūdra sa anumang paraan.”
Verse 13
प्रसादं कुरु तस्मात्त्वमस्य धर्मपतेर्द्विज । अस्माकं वचनात्सद्यः प्रार्थयस्व तथा वरम्
Kaya nga, O brāhmaṇa, ipagkaloob mo ang iyong biyaya sa Panginoon ng Dharma na ito. Sa aming pakiusap, agad kang humiling ng isang biyaya (vara) sa wastong paraan.
Verse 14
मांडव्य उवाच । नान्यथा जायते वाणी या मयोक्ता सुरोत्तमाः । अवश्यं धर्मराजोऽयं शूद्रयोनौ प्रयास्यति
Sinabi ni Māṇḍavya: “O pinakamainam sa mga diyos, ang salitang aking binigkas ay hindi na maaaring maging iba. Ang Dharmarāja na ito ay tiyak na papasok sa sinapupunan ng isang Śūdra.”
Verse 15
परं नैवास्य संतानं तस्यां योनौ भविष्यति । संप्राप्स्यति च भूयोऽपि धर्मराजत्वमुत्तमम्
Ngunit sa pagsilang na iyon, wala siyang magiging supling; at pagkaraan, muli niyang matatamo ang kataas-taasang katayuan bilang Dharmarāja.
Verse 16
आराधयतु चाव्यग्रः क्षेत्रेऽत्रैव त्रिलोचनम् । प्रसादात्तस्य देवस्य शीघ्रं मृत्युमवाप्स्यति
Nawa’y siya, na may isip na di naliligalig, ay sumamba kay Trilocana (Śiva) sa banal na kṣetra ring ito; sa biyaya ng Diyos na iyon, madali niyang haharapin ang kamatayan (at sa gayon ay mapapalaya sa kalagayang iyon).
Verse 17
तथा देयो वरो मह्यं भवद्भिर्यदि स्वर्गपाः । तदेषा शूलिकाऽस्माकं स्पर्शाद्भूयात्सुधर्मदा
Kung tunay, O mga tagapagbantay ng langit, na ipagkakaloob ninyo sa akin ang isang biyaya, nawa’y ang tulos na ito (śūlikā) na amin, sa simpleng paghipo lamang, ay maging tagapagkaloob ng mabuting dharma sa mga tao.
Verse 18
देवा ऊचुः । एनां यः प्रातरुत्थाय स्पर्शयिष्यति शूलिकाम् । पातकात्स विमुक्तो वा इह लोके भविष्यति
Sinabi ng mga diyos: Sinumang bumangon sa bukang-liwayway at humipo sa śūlikā na ito, sa mundong ito mismo ay mapapalaya mula sa kasalanan.
Verse 19
एवमुक्त्वा मुनिं तं ते देवाः शक्रपुरोगमाः । ततस्तां सादरं प्राहुः सह भर्त्रा पतिव्रताम्
Pagkasabi nito sa pantas na muni, ang mga diyos—na pinangungunahan ni Śakra (Indra)—ay saka magalang na nagsalita sa asawang tapat (pativratā) na iyon, kasama ang kanyang kabiyak.
Verse 20
त्वमपि प्रार्थयाभीष्टमस्मत्तो वरवर्णिनि । यत्ते चित्ते स्थितं नित्यं नादेयं विद्यतेऽत्र नः
Ikaw rin, O ginang na may magandang anyo, humiling sa amin ng iyong ninanais. Anumang laging nakatanim sa iyong puso—dito’y wala kaming hindi maipagkakaloob.
Verse 21
पतिव्रतोवाच । येयं मयाकृता गर्ता स्थानेऽत्र त्रिदशेश्वराः । मन्नाम्ना ख्यातिमायातु दीर्घिकेति जगत्त्रये
Wika ng asawang tapat: O mga panginoon ng mga diyos, nawa’y ang hukay/imbakang ginawa ko sa pook na ito ay sumikat sa tatlong daigdig sa aking pangalan, bilang “Dīrghikā”.
Verse 22
देवा ऊचुः । अद्यप्रभृति लोकेऽत्र गर्त्तेयं तव शोभने । दीर्घिकेति सुविख्याता भविष्यति जगत्त्रये
Sinabi ng mga diyos: Mula ngayon, O marikit, ang imbakan/ukit na ito sa daigdig ay magiging tanyag sa tatlong daigdig bilang “Dīrghikā”.
Verse 23
येऽस्यां स्नानं करिष्यंति प्रातरुत्थाय मानवाः । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते भविष्यंति तत्क्षणात्
Sinumang bumangon sa bukang-liwayway at maligo sa banal na tubig na ito, O mga tao, ay agad na mapapalaya sa lahat ng kasalanan. Ganyan ang dakilang paglilinis ng tīrtha na ito.
Verse 24
कन्याराशिगते सूर्ये संप्राप्ते पंचमीदिने । येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया सहिता नराः
Kapag ang Araw ay pumasok sa Kanyā-rāśi (Virgo) at dumating ang ikalimang araw ng buwan (pañcamī), ang mga lalaking maliligo rito nang may pananampalataya ay tatanggap ng ipinangakong banal na bunga ng pook na ito.
Verse 25
अपुत्रास्ते भविष्यंति सपुत्रा वंशवर्धनाः । एवमुक्त्वाऽथ तां देवा जग्मुः स्वर्गं द्विजोत्तमाः
Ang mga walang anak na lalaki ay magkakaroon ng anak na lalaki—tagapagpalago ng angkan. Pagkasabi nito, ang mga diyos ay nagtungo sa langit, O pinakamahusay sa mga dvija.
Verse 26
पतिव्रतापि तेनैव सह कांतेन सुन्दरी । सेवयामास कल्याणी स्मरसौख्यमनुत्तमम्
Ang mapalad at marikit na asawa—matatag sa panatang pativrata—ay nagtamasa ng walang kapantay na ligaya ng pagsasama, kasama ang minamahal niyang asawa.
Verse 27
पर्वतेषु सुरम्येषु नदीनां पुलिनेषु च । उद्यानेषु विचित्रेषु वनेषूपवनेषु च
Sa mga kaaya-ayang kabundukan, sa mabuhanging pampang ng mga ilog, sa mga harding hitik sa ganda, at sa mga gubat at kakahuyan—
Verse 28
ततो वयसि संप्राप्ते पश्चिमे कालपर्ययात् । तदेवात्मीयसत्तीर्थं सेवयामास सादरम्
Pagkaraan, nang dumating ang katandaan sa pag-ikot ng panahon, buong debosyon niyang muling nilapitan ang yaong banal na tīrtha—ang sariling kanlungan at kayamanan niya—at naglingkod nang may paggalang.
Verse 29
ततो देहं परित्यक्त्वा स्वकांतं वीक्ष्य तं मृतम् । तत्र तोये जगामाथ ब्रह्मलोकं पतिव्रता
Pagkaraan, nang makita niyang patay na ang minamahal niyang asawa, iniwan ng tapat na pativrata ang kanyang katawan at, sa pamamagitan ng mga tubig sa pook na iyon, nagtungo sa Brahmaloka.
Verse 30
एतद्वः सर्वमाख्यातं दीर्घिकाख्यानमुत्तमम् । यस्य संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते
Kaya nga, naisalaysay ko sa inyo nang buo ang dakilang salaysay tungkol kay Dīrghikā; sa pagdinig pa lamang nito, ang tao’y napapalaya mula sa kasalanan.
Verse 136
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये दीर्घिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos, sa kagalang-galang na Skanda Mahāpurāṇa—sa loob ng Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, sa ikaanim na aklat na Nāgara Khaṇḍa, sa Māhātmya ng Hāṭakeśvara Kṣetra—ang kabanatang pinamagatang “Paglalarawan ng Kadakilaan ng Pinagmulan ng Dīrghikā,” na siyang Kabanata 136.