Adhyaya 120
Isinalaysay ni Sūta ang isang matinding krisis: ang mga deva na pinamumunuan ni Śakra (Indra) ay natalo sa digmaan, at ang asura na si Mahiṣa ay nagtatag ng paghahari sa tatlong daigdig. Inagaw niya ang lahat ng itinuturing na pinakamainam—mga sasakyan, kayamanan, at mahahalagang ari-arian—kaya lalo pang nagulo ang kaayusang kosmiko. Nagtipon ang mga deva upang pag-usapan ang paglipol sa kanya; dumating si Nārada at inilahad nang detalyado ang pang-aapi ng asura, na lalo pang nagpaalab sa kanilang galit. Ang galit ng mga deva ay naging nagliliyab na liwanag na nagpadilim sa mga direksiyon, tanda ng lakas na may bigat sa moral at sa sansinukob. Dumating si Kārttikeya (Skanda), nagtanong sa sanhi ng kaguluhan, at ipinaalam ni Nārada ang walang-pigil na kayabangan ng mga asura at ang pag-agaw nila sa yaman ng iba. Mula sa pinagsamang rurok ng galit—lalo na kay Skanda at sa mga deva—sumilang ang isang maningning na dalaga na may mga mapalad na tanda; sa pinagmulan ng pangalan, siya ay tinawag na Kātyāyanī. Binigyan siya ng mga deva ng ganap na sandata at pananggalang: vajra, śakti, busog, trident, lubid na panghuli, mga palaso, baluti, espada, at iba pa. Nagpakita siya ng labindalawang bisig upang dalhin ang mga ito at tiniyak na magagawa niya ang layunin. Ipinaliwanag ng mga deva na si Mahiṣa ay hindi matatalo ng mga nilalang, lalo na ng mga lalaki, maliban sa isang babae; kaya siya ang nilikha bilang kinakailangang katapat. Inutusan siyang pumunta sa Bundok Vindhya upang magsagawa ng mahigpit na tapas at palakasin ang tejas; pagkatapos ay ilalagay siya sa unahan laban sa kaaway, sa pag-asang mapupuksa ang asura at maibabalik ang paghahari ng mga deva.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एवं शक्रादयो देवा जितास्ते तु रणाजिरे । महिषेण ततो राज्यं त्रैलोक्येऽपि चकार सः
Wika ni Sūta: Sa gayon, si Indra at ang iba pang mga diyos ay natalo sa larangan ng digmaan; pagkaraan nito, itinatag ni Mahiṣa ang kanyang paghahari maging sa tatlong daigdig.
Verse 2
यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु सारभूतं प्रपश्यति । गजवाजिरथाश्वादि सर्वं गृह्णाति सोऽसुरः
Anumang makita niya sa tatlong daigdig na pinakamainam at mahalaga—mga elepante, kabayo, mga karwahe at iba pa—ay sinamsam lahat ng Asurang iyon.
Verse 3
एवं प्रवर्तमानस्य तस्य देवाः सवासवाः । वधार्थं मिलिताश्चक्रुः कथा दुःखसम न्विताः
Habang nagpapatuloy siya sa gayong gawain, ang mga diyos—kasama si Indra—ay nagtipon upang hangarin ang pagpatay sa kanya, at ang kanilang payo ay punô ng dalamhati.
Verse 4
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः । दृष्ट्वा तं माहिषं सर्वं व्यवहारं महोत्कटम्
Sa sandaling iyon, dumating si Nārada, ang pinakadakilang muni; at nang makita niya si Mahiṣa at ang buo nitong mabangis na gawi, napansin niya ang lahat.
Verse 5
ततश्च कथयामास सर्वं तेषां सविस्त रम् । तस्य संचेष्टितं भूरि लोकत्रयप्रपीडनम्
Pagkatapos ay isinalaysay niya sa kanila ang lahat nang buong detalye—ang maraming gawa ni Mahiṣa at ang mabigat niyang pang-aapi sa tatlong daigdig.
Verse 6
अथ तेषां महाकोपो भूय एवाभ्यवर्धत । नारदस्य वचः श्रुत्वा तादृग्लोककथोद्भवम्
Pagkaraan, lalo pang lumaki ang kanilang matinding poot nang marinig ang mga salita ni Nārada—balitang nagmula sa mga salaysay ng nangyayari sa mga daigdig.
Verse 7
तेषां कोपोद्भवो घर्मो वक्त्रद्वारेण निर्ययौ । येन दिङ्मंडलं सर्वं तत्क्षणात्कलुषीकृतम्
Mula sa kanilang poot ay lumabas ang nakapapasong init sa pintuan ng kanilang mga bibig; dahil dito, ang buong bilog ng mga direksiyon ay agad na nagdilim at nadungisan.
Verse 9
एतस्मिन्नंतरे तत्र कार्तिकेयः समभ्ययात् । पप्रच्छ च किमेतद्धि देवानां कोपकारणम् । येन कालुष्यतां प्राप्तं दिक्चक्रं सकलं मुने च । नारद उवाच । एतेषां सांप्रतं स्कन्द मया वार्ता निवेदिता । त्रैलोक्यं दानवैः सर्वैर्यथा नीतं मदोत्कटैः
Noon din ay dumating si Kārttikeya at nagtanong: “O muni, ano nga ba ang sanhi ng galit ng mga deva, na dahil dito’y nadungisan ang buong gulong ng mga direksiyon?” Wika ni Nārada: “O Skanda, ngayon ko lamang ibinalita sa kanila ang pangyayari—kung paanong ang lahat ng Dānava, lasing sa mapagmataas na pagmamataas, ay isinailalim sa kanilang paghahari ang tatlong daigdig.”
Verse 10
स्त्रीरत्नमश्वरत्नं वा न किंचित्कस्यचिद्गृहे । ते दृष्ट्वा मोक्षयंति स्म दुर्निवार्या मदोत्कटाः
Sa bahay ng sinuman ay wala nang natira ni isang hiyas—maging hiyas na babae o kabayong tulad ng hiyas—wala talaga; sapagkat yaong mga di-mapigil, lasing sa pagmamataas, ay inaagaw ang anumang makita at dinadala palayo.
Verse 11
तच्छ्रुत्वा कार्तिकेयस्य विशेषात्संप्रजायत । वक्त्रद्वारेण देवानां यथा कोपः समागतः
Nang marinig iyon, ang poot ni Kārttikeya ay sumiklab nang lalo’t natatangi—gaya ng galit ng mga deva na nahayag sa pintuan ng kanilang mga bibig.
Verse 12
एतस्मिन्नंतरे जाता तत्कोपांते कुमारिका । सर्वलक्षणसंपन्ना दिव्यतेजोऽन्विता शुभा
Sa mismong sandaling iyon, sa pagwawakas ng poot na yaon, isinilang ang isang dalaga—ganap sa lahat ng mapalad na tanda, nagliliwanag sa banal na ningning, at lubos na mapagpala.
Verse 13
कार्तिकेयस्य कोपेन कोपे मिश्रे दिवौकसाम् । यस्माज्जातात्र सा कन्या तस्मात्कात्यायनी स्मृता
Mula sa poot ni Kārttikeya—na nahalo sa poot ng mga deva—sapagkat mula roon isinilang ang dalagang iyon, kaya siya’y inaalala bilang Kātyāyanī.
Verse 14
ततस्तस्या ददौ वज्रमायुधं त्रिदशाधिपः । शक्तिं स्कन्दः सुतीक्ष्णाग्रां चापं देवो जनार्दनः
Pagkaraan, ibinigay ng panginoon ng Tatlumpu (Indra) sa kanya ang vajra bilang sandata; ibinigay ni Skanda ang śakti, sibat na ubod-talim ang dulo; at ibinigay ng diyos na si Janārdana ang isang busog.
Verse 15
त्रिशूलं च महादेवः पाशं च वरुणः स्वयम् । आदित्यश्च सितान्बाणांश्चंद्रमाश्चर्म चोत्तमम्
Ipinagkaloob ni Mahādeva ang trident; si Varuṇa mismo ang nagbigay ng lubid na panghuli; si Āditya ang nagkaloob ng mapuputing palaso; at si Candramā ang nagbigay ng maringal na kalasag.
Verse 16
निस्त्रिंशं निरृतिस्तुष्ट उल्मुकं च हुताशनः । वायुश्च च्छुरिकां तीक्ष्णां धनदः परिघं तथा
Ang nalugod na si Nirṛti ay nagkaloob ng espada; si Hutāśana (Agni) ay nagbigay ng naglalagablab na sulo; si Vāyu ay nagkaloob ng matalim na punyal; at si Dhanada (Kubera) ay nagbigay rin ng pamalong bakal.
Verse 17
दण्डं प्रेताधिपो रौद्रं वधाय सुरविद्विषाम् । द्वादशैवं समालोक्य साऽयुधानि द्विजोत्तमाः
Ang Panginoon ng mga yumao (Yama) ay nagkaloob ng mabagsik na tungkod upang lipulin ang mga kaaway ng mga diyos. Kaya, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, nang mamasdan na magkakasama ang labindalawang banal na sandata, sila’y nakahanda para sa pagpatay sa mga kaaway ng mga deva.
Verse 18
कात्यायनी ततश्चक्रे भुजद्वादशकं तदा । जग्राह च द्रुतं तानि सुरास्त्राणि दिवौकसाम्
Pagkaraan, ipinamalas ni Kātyāyanī ang labindalawang bisig; at dagling kinuha ang mga sandatang makalangit na yaon, pag-aari ng mga deva na nananahan sa langit.
Verse 19
ततः प्रोवाच तान्सर्वान्संप्रहृष्टतनूरुहा । यदर्थं विबुधश्रेष्ठाः सृष्टा तद्ब्रूत मा चिरम्
Pagkatapos ay nagsalita siya sa kanilang lahat, nangingilabot ang balahibo sa galak: “O pinakamainam sa mga nilalang na makalangit, sabihin ninyo sa akin nang walang pagkaantala ang layunin kung bakit ako iniluwal.”
Verse 20
सर्वं कार्यं करिष्यामि युष्माकं नात्र संशयः । देवा ऊचुः । महिषो दानवो रौद्रः समुत्पन्नोऽत्र सांप्रतम्
“Gagawin ko ang lahat ng dapat gawin para sa inyo—walang alinlangan.” Wika ng mga deva: “Dito at ngayon, sumibol ang mabangis na dānava na nagngangalang Mahiṣa.”
Verse 21
अवध्यः सर्वभूतानां मानुषाणां विशेषतः । मुक्त्वैकां योषितं तेन त्वमस्माभिर्विनिर्मिता
“Hindi siya mapapatay ng alinmang nilalang—lalo na ng mga tao. Maliban sa iisang babae, hindi siya maaaring paslangin; kaya ikaw ay hinubog namin.”
Verse 22
तस्मात्त्वं सांप्रतं गच्छ विंध्याख्यं पर्वतोत्तमम् । तपस्तत्र कुरुष्वोग्र तेजो येनाभिवर्धते
“Kaya ngayon, pumaroon ka sa dakilang bundok na tinatawag na Vindhya. Doon ay magsagawa ka ng matinding tapas, upang lumago ang iyong banal na ningning.”
Verse 23
ततस्तु तेजःसंयुक्तां त्वां ज्ञात्वा वयमेव हि । अग्रे धृत्वा करिष्यामो युद्धं तेन दुरात्मना
“Pagkaraan, kapag nalaman naming ikaw ay puspos ng natipong tejas, kami mismo ang maglalagay sa iyo sa unahan at makikidigma sa masamang-loob na iyon.”
Verse 24
ततस्त्वच्छस्त्रनिर्दग्धः पंचत्वं स प्रयास्यति । वयं च त्रिदशैश्वर्यं लभिष्यामो हतद्विषः
“Kung magkagayon, masusunog siya sa iyong mga sandata at hahantong sa wakas; at kami—kapag napuksa ang mga kaaway—ay muling magtatamo ng paghahari ng tatlumpung deva.”