Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

अमत्तभूतैर्बहुभिस्त्रपां त्यक्त्वा मनीषिभिः । अकाले कोकिला भिश्च व्याप्तामासीन्महीतलम्

Transliteration

amattabhūtairbahubhistrapāṃ tyaktvā manīṣibhiḥ | akāle kokilā bhiśca vyāptāmāsīnmahītalam

Translation

Napuno ang ibabaw ng lupa ng napakaraming nilalang na wari’y lasing, itinatapon ang hiya—maging ang marurunong man; at maging ang mga kokila, kahit wala sa panahon, ay nagpalaganap ng kanilang awit sa lahat ng dako.

Word by Word

• अमत्तभूतैः: by sober beings
• अमत्तभूतैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अमत्त (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः कर्मधारय (अमत्ताः भूताः = sober beings)

• बहुभिः: by many
• बहुभिः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• त्रपाम्: shame/modesty
• त्रपाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive: having abandoned)

• मनीषिभिः: by sages/wise ones
• मनीषिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनीषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• अकाले: at an untimely time
• अकाले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अकाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative: at an untimely time)

• कोकिलाभिः: by cuckoos
• कोकिलाभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कोकिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• व्याप्ता: was pervaded
• व्याप्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि+आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियासमानार्थक (was pervaded)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Auxiliary/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• महीतलम्: the earth’s surface
• महीतलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महीतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (मही-तलम् = surface of the earth)

Speaker

Lomaharṣaṇa Sūta (deduced: Māheśvarakhaṇḍa narration to sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Earth overrun with beings behaving as if intoxicated; modesty abandoned; even sages affected. Out-of-season cuckoos call everywhere—an uncanny spring erupting in the wrong time.

Characters & Entities

• Kokilā (cuckoo)
• Mahītala (earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma-like order in nature shifts, it signals a deeper cosmic movement around great tapas and divine purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra (Kedarnath region) within the Kedārakhaṇḍa of the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse functions as a narrative omen-setting for the Kedāra māhātmya.