Adhyaya 48
Nagsisimula ang kabanata sa pahayag ni Nārada na malinaw niyang ipaliliwanag ang kadakilaan (māhātmya) ni Somanātha, at na ang pakikinig at pagbigkas/pagbasa ay mga kasangkapan ng pagkalaya sa kasalanan (pāpa-mokṣa). Dalawang Brahmin na nagliliwanag sa kabanalan, sina Ūrjayanta at Prāleya, ang nakatagpo ng isang taludtod na pumupuri sa Prabhāsa at sa mga tīrtha nito, kaya’t nagpasya silang maglakbay upang magsagawa ng banal na pagligo. Tinahak nila ang mga gubat at ilog, kabilang ang Narmadā, at dumaan sa sagradong pook na inilalarawan sa larawan ng pagtatagpo ng lupa at dagat. Ang pagod, gutom, at uhaw ay naging pagsubok sa disiplina ng paglalakbay-panata; bumagsak sila malapit sa Siddhaliṅga at nag-alay ng paggalang kay Siddhanātha. Sa sandaling iyon ng pag-iral sa pagitan, sinasabing may liṅga na sumibol, kasabay ng tinig mula sa langit at pag-ulan ng mga bulaklak, na nagkaloob kay Prāleya ng bungang kapantay ng Somanātha at naghayag ng isang liṅga na itinatag sa dalampasigan. Pagkaraan, muling itinuro ng salaysay ang Prabhāsa at kinilala ang motibong “dalawang Somanātha,” dalawang pagpapakita na kaugnay ng dalawang manlalakbay. Ipinakikilala rin si Hāṭakeśvara: inilarawan si Brahmā na nagtatag ng liṅga, at sinundan ito ng isang himnong nakaayos na naglilista ng mga kosmikong anyo ni Śiva ayon sa diwang aṣṭamūrti—araw/apoy, lupa, hangin, langit/tunog, at iba pa. Sa phalaśruti, ipinangako na ang pagbigkas o pakikinig sa himno ni Brahmā at ang pag-alaala kay Hāṭakeśvara ay nagdudulot ng sāyujya (paglapit/pagkakaisa) sa walong-anyong Śiva, at pinagtitibay ang kasaganaan ng mga pook ng puṇya sa tagpuan ng lupa at karagatan.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि सोमनाथमहिं स्फुटम् । शृण्वन्यां कीर्त यिष्यामि पापमोक्षमवाप्नुयात्
Wika ni Nārada: “Ngayon ay malinaw kong ipaliliwanag ang kadakilaan ni Somanātha. Aking ipahahayag ito; ang sinumang makinig ay magkakamit ng paglaya mula sa kasalanan.”
Verse 2
पुरा त्रेतायुगे पार्थ चौडदेशसमुद्भवौ । ऊर्जयंतश्च प्रालेयो विप्रावास्तां महाद्युती
Noong unang panahon, sa Yuga Tretā, O Pārtha, may dalawang maningning na brāhmaṇa na isinilang sa lupain ng Cauḍa: sina Ūrjayanta at Prāleya.
Verse 3
तावेकदा पुराणार्थे श्लोकमेकमपश्यताम् । तं दृष्ट्वा सर्वशास्त्रज्ञावास्तां कंटकितत्वचौ
Minsan, habang sinisiyasat nila ang kahulugan ng mga Purāṇa, may nakita ang dalawa na isang śloka. Pagkakita nila rito, ang mga nakaaalam ng lahat ng śāstra ay napuspos ng pangingilabot na banal—nagtayuan ang balahibo sa balat.
Verse 4
प्रभासाद्यानि तीर्थानि पुलस्त्यायाह पद्मभूः । न यैस्तत्राप्लुतं चैव किं तैस्तीर्थमुपासितम्
Ipinahayag ni Padmabhū (Brahmā) kay Pulastya ang tungkol sa mga banal na tīrtha na nagsisimula sa Prabhāsa: “Yaong hindi pa naliligo roon—ano nga ba ang tunay na napala sa paglapit sa iba pang tīrtha?”
Verse 5
इति श्लोकं पठित्वा तौ पुनःपुनरभिष्टुतम् । तर्ह्येव च प्रभासाय निःसृतौ स्नातुमुत्तमौ
Matapos basahin ang śloka, paulit-ulit nila itong pinuri. Noon din, ang dalawang dakilang lalaki ay umalis patungong Prabhāsa upang maligo.
Verse 6
तौ वनानि नदीश्चैव व्यतिक्रम्य शनैःशनैः । महर्षिगणसंकीर्णामुत्तीणौ नर्मदां शिवाम्
Dahan-dahan nilang tinahak ang mga gubat at mga ilog. Sa wakas, tinawid nila ang mapalad na Ilog Narmadā, na siksik sa mga pangkat ng dakilang ṛṣi.
Verse 7
गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं महीसागरसंगमम् । तत्र स्नात्वा प्रभासाय तन्मध्येन प्रतस्थतुः
Narinig nila ang kadakilaan ng Guptakṣetra at ang sangam kung saan nagtatagpo ang lupa at karagatan. Pagkaligo roon, tumuloy sila sa Prabhāsa, sa mismong landas na iyon.
Verse 8
ततो मार्गस्य शून्यत्वात्तृट्क्षुधापीडितौ भृशम् । आस्तां विचेतनौ विप्रौ सिद्धलिंगसमीपतः
Pagkaraan, sapagkat ang daan ay tiwangwang at walang tao, ang dalawang brāhmaṇa ay labis na pinahirapan ng uhaw at gutom. Sa tabi ng Siddhaliṅga, sila’y nanatiling walang malay, lupaypay at halos himatayin.
Verse 9
सिद्धनाथं नमस्कृत्य संप्रयातौ सुधैर्यतः । क्षुधावेगेन तीव्रेण तृषा मध्यार्कतापितौ
Matapos yumukod at magbigay-pugay kay Siddhanātha, nagpatuloy sila sa paglalakbay na may matatag na loob. Ngunit sila’y tinupok ng init ng araw sa katanghalian, at itinulak ng matinding gutom at uhaw.
Verse 10
सहसा पतितौ भूमौ स्थूणपादौ विमूर्छितौ । ततो मुहूर्तात्प्रालेय ऊर्जयंतमभाषत
Bigla silang bumagsak sa lupa, ang mga paa’y nanigas na parang haligi, at nawalan ng malay. Pagkaraan ng sandali, nagsalita si Prāleya kay Ūrjayanta.
Verse 11
किंचिद्विश्वस्य धैर्याच्च सखे किं न श्रुतं त्वया । यथा यथा विवर्णांगो जायते तीर्थयात्रया
Kaibigan, hindi mo ba narinig—kahit kaunti—ang tungkol sa katatagang kailangan sa daigdig? Sapagkat sa paglalakbay-pananampalataya sa mga banal na tīrtha, ang katawan ay paulit-ulit na namumutla at napapagal.
Verse 12
तथातथा भवेद्दानैर्दीनः सोमेश्वरो हरः । तथाऽस्तां लुंठमानौ तावेवमुक्ते श्रुतेऽपि च
“Gayon din, sa pamamagitan ng dāna at pagkakawanggawa, si Hara na si Someshvara ay nagiging mahabagin sa mga nagdurusa.” Kahit nasabi at narinig na iyon, ang dalawa’y nanatili roon, gumugulong pa rin sa panghihina.
Verse 13
लुंठमानो जगामैव प्रालेयः किंचिदंतरे । उत्थितं सहसा लिंगं भूमिं भित्त्वा सुदुर्दृशम्
Habang nangingisay pa, umusad si Prāleya nang kaunti. Pagdaka, isang Liṅga ang sumibol—biniyak ang lupa—nakapanghihilakbot at nakapangingilabot pagmasdan.
Verse 14
खे वाणी चाभवत्तत्र पुष्पवर्षपुरःसरा । प्रालेय तव हेतोस्तु सोमनाथसमं फलम् । उत्थितं सागरतटे लिंगं तिष्ठात्र सुव्रत
Pagkaraan, may tinig na umalingawngaw sa langit, na sinundan ng pag-ulan ng mga bulaklak: “Prāleya, dahil sa iyo, ang bunga ng kabanalan dito ay magiging kapantay ng sa Somanātha. Ang Liṅgang ito’y sumibol sa pampang ng dagat—manatili ito rito, O may marangal na panata.”
Verse 15
प्रालेय उवाच । यद्येवं सत्यमेतच्च तथाप्यात्मा प्रकल्पितः
Wika ni Prāleya: “Kung tunay nga ito, gayunman, ang aking pasiya ay naitatag na.”
Verse 16
प्रभासाय प्रयातव्यं यदाऽमृत्योर्मया स्फुटम् । ततश्चैवोर्ज्जयंतोऽपि मूर्छाभावाल्लुठन्पुरः
“Kailangan kong magtungo sa Prabhāsa—ito’y malinaw kong ipinasiya, kahit kapalit ang buhay.” Pagkaraan, si Ūrjayanta man ay napanaig ng pagkahilo, at nagpatuloy sa unahan na gumagapang at gumugulong.
Verse 17
अपश्यदुत्थितं लिंगं स चैवं प्रत्यपद्यत । ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तो भवश्चक्रे तयोर्दृढे
Nakita niya ang Liṅga na sumisibol, at sa gayon ay naunawaan niya ang katotohanan nito. Pagdaka, si Bhava (Śiva) ay hayagang nagpakita at pinatibay ang paninindigan nilang dalawa, matatag at di matinag.
Verse 18
दृष्ट्या तनू ततो यातौ प्रभासं शिवसद्म च । तावेतौ सोमनाथौ द्वौ सिद्धेश्वरसमीपतः
Pagkaraan, sa isang sulyap lamang, ang kanilang mga katawan ay dinala sa Prabhāsa at sa banal na tahanan ni Śiva. Ang dalawang iyon ay naging kambal na Somanātha, na nakalagay malapit kay Siddheśvara.
Verse 19
ऊर्जयंतः प्रतीच्यां च प्रालेयस्येश्वरोऽपरः । सोमकुडांभसि शनैः स्नात्वार्णवमहीजले
At sa kanlurang dako ay may isa pang Panginoon—si Prāleyeśvara—na nagkakaloob ng lakas. Dapat malumanay na maligo sa tubig ng Soma-kuḍa, sa tubig-dagat na nahahalo sa tubig ng lupa.
Verse 20
सोमनाथद्वयं पश्येज्जन्मपापात्प्रमुच्यते । ब्रह्मात्र स्थापयित्वा तु हाटकेश्वर संज्ञितम्
Sinumang makakita sa dalawang Somanātha ay napapalaya sa mga kasalanang naipon mula pa sa kapanganakan. Dito itinindig ni Brahmā ang isang liṅga na tinatawag na Hāṭakeśvara.
Verse 21
महीनगरके लिंगं पातालात्सुमनोहरम् । तुष्टाव देवं प्रयतः स्तुतिं तां शृणु पांडव
Sa Mahī-nagara ay may isang liṅga na lubhang marilag, na sumibol mula sa Pātāla. Pagkaraan, sa pusong nakatuon sa debosyon, pinuri niya ang Panginoon. Pakinggan mo ang himnong iyon, O Pāṇḍava.
Verse 22
नमस्ते भगवन्रुद्र भास्करामिततेजसे । नमो भवाय रुद्राय रसायांबुमयाय ते
Pagpupugay sa Iyo, O pinagpalang Rudra, na ang ningning ay di masukat na gaya ng araw. Pagpupugay kay Bhava-Rudra, sa Iyo na binubuo ng diwa ng lupa at ng tubig.
Verse 23
शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः । ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमोनमः
Pagpupugay kay Śarva, na ang anyo ay ang lupa, laging mabango at nagbibigay-buhay. Pagpupugay nang paulit-ulit sa Iyo, O Īśa, na Ikaw ang hangin at ang mismong diwa ng paghipo.
Verse 24
पशूनां पतये चापि पावकायातितेजसे । भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः
Pagpupugay kay Paśupati, Panginoon ng mga nilalang; at sa Iyo bilang Apoy na may di-masukat na ningning. Pagpupugay kay Bhīma, na ang anyo ay ang kalangitan, at siyang pinakapinong diwa ng tunog.
Verse 25
महादेवाय सोमाय अमृताय नमोऽस्तु ते । उग्राय यजमानाय नमस्ते कर्मयोगिने
Pagpupugay sa Iyo, Mahādeva—Soma—na Ikaw mismo ang amṛta, ang nektar ng kawalang-kamatayan. Pagpupugay sa Iyo, Ugra na kakila-kilabot, ang Tagapaghandog ng yajña, ang Panginoong kaisa sa landas ng karma-yoga.
Verse 26
इत्येवं नामभिर्दिव्यैः स्तव एष उदीरितः । यः पठेच्छृणुयाद्वापि पितामहकृतं स्तवम्
Sa ganitong paraan, ang himnong ito ay ipinahayag sa pamamagitan ng mga banal na pangalan. Sinumang bumigkas nito—o kahit makarinig man lamang—ng himnong nilikha ng Lolo ng Sansinukob (Brahmā)…
Verse 27
हाटकेश्वरलिंगस्य नित्यं च प्रयतो नरः । अष्टमूर्तेः स सायुज्यं लभते नात्र संशयः
Ang taong may disiplina at malinis ang asal, na araw-araw sumasamba sa Hāṭakeśvara-liṅga, ay nagkakamit ng sāyujya—malapit na pakikiisa—sa Panginoong Aṣṭamūrti (Si Śiva na may Walong Anyo). Walang pag-aalinlangan dito.
Verse 28
हाटकेश्वरलिंगं च प्रयतो यः स्मरेदपि । तस्य स्याद्वरदो ब्रह्मा तेनेदं स्थापितं जय
Kahit ang taong may pagpipigil-sa-sarili na tanging umaalaala lamang sa Liṅga ni Hāṭakeśvara ay pagkakalooban ng biyaya ni Brahmā; sapagkat si Brahmā ang nagtatag ng liṅgang ito, O Jaya.
Verse 29
एवंविधानि तीर्थानि महीसागरसंगमे । बहूनि संति पुण्यानि संक्षेपाद्वर्णितानि मे
Sa tagpuan ng lupa at karagatan ay may maraming ganyang mga tīrtha—napakarami at nagkakaloob ng kabanalan at gantimpala. Inilarawan ko lamang ang mga ito nang maikli.
Verse 48
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये सोमनाथवृत्तांतवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ika-48 kabanata, na tinatawag na “Ang Paglalahad ng Salaysay ni Somanātha,” sa Stambhatīrtha-māhātmya, sa loob ng Kaumārikākhaṇḍa ng unang Māheśvarakhaṇḍa ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa (ang kalipunan ng walumpu’t isang libong taludtod).