Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

अथ कालेन दिव्यस्त्री कन्यारत्नमजीजनत् । अतीव नयनानंदि निधानं रूपसंपदाम्

Transliteration

atha kālena divyastrī kanyāratnamajījanat | atīva nayanānaṃdi nidhānaṃ rūpasaṃpadām

Translation

Pagkaraan ng takdang panahon, ang makalangit na babae ay nagsilang ng isang dalagang gaya ng hiyas—lubhang nakalulugod sa paningin, isang kayamanang bukal ng kagandahan at ganap na anyo.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• कालेन: in time; after some time
• कालेन: Kāla (Time/काल)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; काल-करण (instrumental of time: 'in course of time')

• दिव्या: divine
• दिव्या: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (in compound)

• स्त्री: woman
• स्त्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दिव्यस्त्री: the divine woman
• दिव्यस्त्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव्य + स्त्री (प्रातिपदिकौ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समासः ('दिव्या स्त्री')

• कन्यारत्नम्: a jewel-like maiden
• कन्यारत्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या + रत्न (प्रातिपदिकौ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष-समासः ('कन्यायाः रत्नम्')

• अजीजनत्: she gave birth to
• अजीजनत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; causative stem (णिच्): जनयति → अजीजनत् ('she gave birth')

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रता-वाचक-अव्यय (intensifier)

• नयन: eye
• नयन: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: नयन (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग (पूर्वपद)

• आनन्दि: delighting; pleasing
• आनन्दि: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आनन्दिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (ending -i/-in; here as compound member)

• नयनानन्दि: pleasing to the eyes
• नयनानन्दि: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नयन + आनन्दिन् (प्रातिपदिकौ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (कर्मधारय-सन्निकर्षः: 'नयनान् आनन्दयति'—pleasing to the eyes)

• निधानम्: treasure; repository
• निधानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; उपमेय/विशेष्य (apposition to कन्यारत्नम्)

• रूप: beauty; form
• रूप: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग (पूर्वपद)

• संपदाम्: of excellences/wealths
• संपदाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संपद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive plural)

• रूपसंपदाम्: of the excellences of beauty
• रूपसंपदाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रूप + संपद् (प्रातिपदिकौ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः ('रूपस्य संपदः' = excellences of beauty)

Speaker

Skanda (deduced narrative voice in Kāśīkhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇa audience (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A celestial mother presents a newborn maiden radiant with beauty; attendants or subtle heavenly signs (flowers, light) indicate divinity; the child is ‘nidhānaṃ rūpasampadām’—a treasury of form.

Characters & Entities

• Apsaras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A dharmic destiny unfolds in time; auspicious births are portrayed as fruits of grace and safeguarded potency.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The larger frame is Kāśī-khaṇḍa, but this verse itself is descriptive and not tīrtha-specific.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative description of birth and auspicious qualities.